چاپ صفحه |  صفحه نخست سامانه |  مجری و همکاران |  اطلاعات تفضیلی |  دانلود | علوم پزشکی زاهدان |
| کد طرح | 6013 |
| عنوان فارسی طرح | ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه زاهدان با رادیوگرافی پانورامیک |
| عنوان لاتین طرح | An evaluation of radiomorphologic and radiomorphometric indices of the mandible in postmenopausal women of Zahedan with panoramic radiograph |
| نوع طرح | |
| محل اجرای طرح | |
| رسته مطالعاتی | کاربردی |
| دانشکده/مرکز | دانشکده دندانپزشکی زاهدان |
| زمان اجرا -روز |
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح | نوع همکاری | درجهتحصیلی | پست الکترونیک |
|---|---|---|---|---|
| رضا عابدی | دانشجو | reza.abedi6883@yahoo.com | ||
| عباس محمدی | مجری | استاد راهنما | نامعلوم | ab@gmail.com |
| عنوان | متن |
|---|---|
| خلاصه طرح به فارسی | ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه زاهدان با رادیوگرافی پانورامیک |
| خلاصه طرح به لاتین | An evaluation of radiomorphologic and radiomorphometric indices of the mandible in postmenopausal women of Zahedan with panoramic radiograph |
| بيان مسئله تحقيق/اهمیت پژوهش | استئوپوروز شایعترین بیماری متابولیک استخوان است که باعث کاهش مواد معدنی، بخصوص در زنان یائسه می گردد. سرعت از دست رفتن استخوان در زمان یائسگی، به 5% کل بافت استخوانی در سال می رسد. از مهمترین مشکلات این بیماری شکستگی های متعدد استخوانی است که عوارض و هزینه زیادی را برای جامعه به وجود می آورد. برگرداندن استئوپوروز تثبیت شده به حالت عادی امکان پذیر نیست اما می توان با مداخله زود هنگام از بروز استئوپوروز در اکثر افراد جلوگیری کرد. برای کشف زود هنگام آن، قبل از پدیدار شدن استئوپوروز قابل توجه که منجر به شکستگی می شود از روشهای تصویربرداری استفاده می گردد. در میان روش های موجود، سنجش تراکم استخوان به وسیله ی QCT( Quantitive Computed Tomography ) از ستون فقرات، حساس ترین روش است؛ اما در اغلب بیماران DXA( Double X-ray Absorptiometer ) از ستون فقرات یا هیپ روش انتخابی برای سنجش تراکم معدنی استخوان می باشد(1). تکنیک های تصویربرداری بالا بسیار گران هستند و به علت انجام آن ها در مراکز محدود همیشه در دسترس نیستند. همچنین روش های فوق احتیاج به مهارت متخصص داشته و نمی توانند به عنوان روش غربالگری در اختیار همه پزشکان و دندانپزشکان عمومی قرار گیرند. یکی از ارزانترین و در عین حال در دسترس ترین روش ها برای تشخیص تعییرات کاهش تراکم استخوان، رادیومورفومتری استخوان در رادیوگرافی پانورامیک است(2). از آنجا که رادیوگرافی پانورامیک جهت برخی معاینات دندانپزشکی، بخصوص قبل از ساخت پروتز کامل و پیش از درمان ارتودنسی ضروری است اگر بتوانیم به این سئوال پاسخ دهیم که آیا تغییرات رادیوگرافیک در استخوان مندیبل می تواند نشانگر استئوپوروز اسکلتال باشد یا خیر می توان از آن در جهت کاهش عوارض استئوپوروز با پیشگیری به موقع اقدام کرد.
Lopez-Lopez و همکاران در سال 2011 در بارسلونا در مطالعه ای مت آنالیز با بررسی 406 مقاله نشان دادند که کاهش تراکم استخوان و درگیری استخوان مندیبل در زنان یائسه مبتلا به استئوپوروز دیده می شود و با مشاهده ی آن در رادیوگرافی پانورامیک می توان بیماران را برای کشف زودهنگام استئوپوروز به مراکز تخصصی تصویربرداری ارجاع داد(3). Khojastehpour و همکاران در سال 2010 در شیراز در مطالعه ای توصیفی تحلیلی با بررسی شاخص CI ( Cortical Index ) و MCI ( Mandibular Cortex Index ) در رادیوگرافی پانورامیک 119 زن یائسه و تطابق آن با نتایج حاصل از دانسیتومتری گزارش کردند که کورتکس تحتانی نازک و یا خورده شده در مندیبل می تواند ریسک ابتلا به کاهش BMD ( Bone Mass Density ) و استئوپوروز را افزایش دهد(4). Jagelaviciene و همکاران با بررسی رادیوگرافی پانورامیک 129 زن یائسه مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی دانشگاه لیتوانی در سال 2010 در مطالعه ای توصیفی تحلیلی با بررسی شاخص های MI ( Mental Index ) و PMI ( Panoramic Mandibular Index ) و پس از انجام DXA، به این نتیجه رسیدند که BMD اندازه گرفته شده در مندیبل به وسیله ی شاخص های رادیومورفومتریک، در ارتباط با BMD اندازه گرفته شده توسط دانسیتومتری است و می تواند نشان دهنده ی تغییرات معدنی استخوان در مندیبل باشد(5). Cakur و همکاران طی مطالعه ای توصیفی تحلیلی در سال 2009 در ترکیه بر روی 80 زن مبتلا به استئوپوروزیس نشان دادند که شاخص MCI در افراد مبتلا به استئوپوروزیس تغییر می کند(6). Sutthiprapaporn و همکاران در سال 2006 در ژاپن در مطالعه ای تحلیلی پس از آموزش به مدت 1 ساعت به 111 دندانپزشک عمومی ازآنان خواست تا رادیوگرافی پانورامیک 100 زن یائسه را مشاهده و سپس آن را بر اساس ظاهر کورتکس طبفه بندی کنند. نتایج نشان داد که، 70.3 % دندانپزشکان عمومی می توانند BMD کاهش یافته را با مشاهده رادیوگرافی پانورامیک تشخیص دهند(7). Nakamoto و همکاران با مطالعه ی توصیفی تحلیلی در سال 2004 در ژاپن پس از اندازه گیری شاخص های GI ( Gonial Index) و MI در رادیوگرافی پانورامیک 159 زن یائسه در ژاپن، نشان دادند که شاخص چانه ای می تواند شاخص مناسبی برای تعیین دانسیته ی معدنی استخوان باشد(8). Ledgerton و همکاران در سال 1999 در مطالعه ای توصیفی تحلیلی در منچستر پس از بررسی MI، GI، PMI، MCI در 500 زن یائسه به صورت دوطرفه، ثابت کردند که BMD فک پایین رابطه معنی داری با BMD مهره های پشت، بازو و لگن دارد که به طور واضح نمایان گر استئوپوروز می باشد(9). Taguchi و همکاران در سال 1996 در مطالعه ای توصیفی تحلیلی پس از انجام دانسیتومتری استخوان بر روی 114 زن یائسه در ژاپن و سپس بررسی شاخص های کمی و کیفی استخوان مندیبل بر روی رادیوگرافی پانورامیک بیماران، ارتباط خوبی بین تراکم مهره ی سوم کمری و کورتکس استخوان مندیبل در زنان تازه یائسه شده مشاهده کردند(10). Klemetti و همکاران در سال 1993 با استفاده از روش QCTبر روی 355 زن یائسه در کوپیو که نیاز به دانسیتومتری داشتند نشان داد که، تراکم کورتکس استخوان باکال مندیبل با تراکم استخوان فمور و مهره های کمری همخوانی دارد(11). در مطالعه توصیفی تحلیلی Hirai و همکاران در سال 1993 در ژاپن نشان داده شد که کاهش تراکم استخوان در اسکلت مثل مهره ها، متاکارپ و رادیوس می تواند با بیماری های پیشرفته پریودنتال، تحلیل شدید ریج باقیمانده و از دست دادن دندان پس از سنین یائسگی همراه باشد(12). در مطالعات Daniell و همکاران در سال 1983 بر روی 280 زن 60-69 سال در نروژ گزارش شد که، افراد دارای شاخص متاکارپ پایین، نسبت به افراد دارای شاخص بالا زودتر به بی دندانی کامل مبتلا شده بودند(13). در سال 1979، Storze و Von Woven در مطالعه ای توصیفی تحلیلی در هلند با استفاده از مورفومتری استخوان بر روی 40 بیمار که در آستانه ابتلا به استئوپوروزیس قرار داشتند، همخوانی بین کورتکس باکال فک پایین با شاخص استخوان متاکارپ را نشان دادند(14). Henrikson و همکاران در سال 1974 در سوئد در مطالعه ای توصیفی تحلیلی پس از بررسی تراکم معدنی استخوان بر روی 50 بیمار مراجعه کننده به کلینیک رادیولوژی، وجود همخوانی معنی داری را بین تغییرات تراکم اسکلت عمومی بدن و فک پایین گزارش کردند(15). بنابراین رادیوگرافی پانورامیک می تواند به عنوان مارکر سلامت سیستم اسکلتال در جمعیت بزرگسال مورد استفاده قرار بگیرد و دندانپزشک به طور بالقوه اطلاعات مناسب رادیوگرافیک را در اختیار دارد(16) و هدف از این مطالعه بررسی شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه شهر زاهدان در سال 93-1392 و رابطه آﻧﻬا با افزایش سن و مدت زمان یائسگی، وضعیت دندانی، تعداد زایمان و سابقه شکستگی می باشد. |
| سوالات و / یا فرضیات پژوهش | 1- ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه با سن چگونه است؟
2- ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه با مدت زمان یائسگی چگونه است؟ |
| هدف کلی طرح | تعیین ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه زاهدان با رادیوگرافی پانورامیک |
| اهداف اختصاصی | 1- تعیین ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه با سن.
2- تعیین ارتباط شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین در زنان یائسه با مدت زمان یائسگی. |
| سازمانها، مراکز و موسسات و سایر بهره برداران بالقوه دستاوردهای طرح | |
| تعریف واژه های تخصصی | |
| نوع مطالعه | توضصیفی تحلیلی |
| جامعه مورد مطالعه(معرفی مشارکت کنندگان)/ محیط پژوهش(معیارهای ورود و خروج ذکر شوند) | جامعه مورد بررسی شامل بیماران مراجعه کننده به کلینیک طب تصویر مرزنشینان زاهدان در سال 1392 می باشد.
معیار ورود به مطالعه: 1. زنان یائسه ای که برای آنها رادیوگرافی پانورامیک تجویز شده باشد. 2. حداقل یکسال از آخرین قاعدگی آن ها گذشته باشد(17). 3. بیمار دارای دندان باشد . 4. بیمار سابقه شکستگی نداشته باشد . 5. بیمار بیش از 1 زایمان داشته باشد . معیار خروج از مطالعه: 1. ابتلا به بیماری های سیستمیک یا متابولیک ( بیماری کلیوی، هیپرپاراتیروئیدیسم، هیپوتیروئیدیسم، هیپر تیروئیدیسم، سندروم کوشینگ و سایر بیماری هایی که دانسیته استخوان را تحت تاثیر قزار می دهند.) 2. استفاده از داروها درمانی هورمونی مانند قرص های استروژن به صورت روزانه 3. وجود خطای تکنیکی در رادیوگرافی های پانورامیک 4. وجود ضایعه یا شرایط موضعی خاص، که لبه تحتانی فک پایین را تحت تاثیر قرار دهد. |
| حجم نمونه و روش محاسبه آن |
حجم نمونه با استفاده از فرمول فوق و با توجه به نتایج مطالعات قبلی(6 ) صورت گرفته که در نتیجه آن میانگین کل حجم نمونه عدد 80 به دست آمد. در نهایت در این مطالعه برای تعمیم بیشتر به جامعه مورد مطالعه، حجم نمونه 100 در نظر گرفته شد. |
| روش نمونه گیری(نحوه تخصیص تصادفی و همسانسازی در صورت لزوم ذکر شود) | به روش آسان و در دسترس می باشد و کلیه کسانی که معیارهای ورود به مطالعه را دارا باشند می توانند وارد مطالعه شوند تا حجم نمونه کامل شود. |
| روش و ابزار جمع آوري داده ها / صحت و استحکام داده ها (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود) | اطلاعات بدست آمده از اندازه گیری روی رادیوگرافی پانورامیک در فرم اطلاعاتی ضمیمه ثبت می شود. پرسشنامه اطلاعاتی در آخر ضمیمه شده است.( ضمیمه شماره 1 ) |
| روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود) | 100 نفر از مراجعه کننده گان به مرکزطب تصویرمرزنشینان زاهدان که معیارهای ورود به مطالعه را دارا هستند و برای آن ها رادیوگرافی پانورامیک تجویز شده است را انتخاب نموده و شاخص های رادیومورفومتریک و رادیومورفولوژیک زیر را در رادیوگرافی پانورامیک آن ها اندازه می گیریم.
شاخص های رادیومورفومتریک فک پایین به دو صورت کیفی و کمّی می باشد(9). تنها شاخص کیفی مهم، شاخص کورتیکال فک پایین MCI می باشد و اولین بار توسط Klemetti بیان شد(18،19). جدید ترین شاخص کمّی، شاخص GI ( Gonial Index ) می باشد که اولین بار توسط Ledgerton و همکاران در سال 1999 بیان شد(9). شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک مورد بررسی در این مطالعه عبارتند از : GI : ضخامت کورتکس تحتانی مندیبل در ناحیه گونیون MI ( Mental Index ) : ضخامت کورتکس تحتانی فک پایین در منطقه منتال فورامن. PMI ( Panoramic Mandibular Index ) : حاصل تقسیم MI بر فاصله لبه تحتانی سوراخ چانه ای تا بوردر تحتانی فک پایین(20). (تصویر 1) تصویر 1. دررادیوگرافی پانورامیک، شاخص های PMI ,GI ,MI مشخص شده است. MCI : فرم مورفولوژیکی کورتکس تحتانی مندیبل در ناحیه منتال فورامن که به سه صورت بستگی دارد(21): C1 : کناره اندوستئال کورتکس در هر دو لبه مشخص می باشد. C2 : حاشیه اندوستئال نواحی نیمه هلالی را نشان می دهد یا به نظر می رسد که این حاشیه حالت لایه لایه( یک تا سه لایه ) در یک یا هر دو طرف پیدا کرده است. C3 : لایه کورتیکال به شکل کاملا لایه لایه بوده و آشکارا متخلخل می باشد. شاخص MCI نیز پس از مشاهده از روی رادیوگرافی پانورامیک بیمار و بر اساس تصویر 2 (18) نیز در فرم اطلاعاتی بیمار ثبت می شود. تصویر 2. طبقه بندی کورتکس تحتانی مندیبل بر اساس شاخص MCI. تمامی اندازه گیری های فوق توسط یک دانشجوی دندانپزشکی عمومی سال آخر و زیر نظر متخصص رادیولوژی دهان و فک و صورت در دو طرف فک توسط نرم افزارDigora For Windows اندازه گیری می شود و در فرم اطلاعاتی بیمار ثبت می گردد.در مواردی که تعیین جایگاه منتال فورامن در یک سمت امکان پذیر نبود، فقط منتال فورامن سمتی که کاملا مشهود است در اندازه گیری ها مورد استفاده قرار می گیرد. Reliability یا پایایی مشاهده گر پس از بررسی 20 نمونه با فاصله 2 هفته بدون ترتیب معین و زیر نظر یک متخصص رادیولوژی دهان و فک و صورت 85% تعیین شد. موقعیت سر بیمار و همچنین فاکتورهای تابش ( kVp ، mA ) با توجه به دستگاه برای هر بیمار به طور اختصاصی تنظیم خواهد شد. تمام رادیوگرافی ها بر مبنای دستورات کارخانه سازنده تهیه می شوند و کیفیت مشاهده ای اپتیمال را خواهند داشت. دستگاه رادیوگرافی مورد استفاده CRANEXP ( Version-3 ) ساخت کشور فنلاند خواهد بود و از فیلم FUJI ( 20×25 cm ) استفاده خواهد شد. لازم به ذکر است که بررسی رادیوگرافی ها در شرایط مشابه صورت خواهد گرفت. مشاهده گر و متخصص رادیولوژی همزمان کلیشه ی گرافی را چک نموده و یک نظر واحد را در داخل فرم ثبت می نمایند. مشاهده گر و متخصص رادیولوژی تاپایان مطالعه ثابت می باشند. |
| روش تجزیه، تحليل و توصیف دادهها (نمونهاي از جدول توخالي ضميمه شود و روش هاي آماري مورد استفاده به طور كامل توضيح داده شود)(کیفی و کمی) | داده های به دست آمده توسط نرم افزار آماری SPSS ورژن 19 محاسبه و برای توصیف داده ها از جداول فراوانی و آمار توصیفی شامل میانگین و شاخص های پراکندگی استفاده می شود در نهایت برای بیان ارتباط آماری آن ها از آزمون های ANOVA و T-test ( و یا معادل ناپارامتری آن ها ) استفاده می گردد.
رابطه شاخص های رادیومورفولوژیک و رادیومورفومتریک فک پایین با مدت زمان یائسگی نوع شاخص مدت زمان یائسگی نتیجه آزمون p 1 - 5 سال 5 -10 سال 10- 15 سال بیشتر از 15 سال GI MI PMI MCI |
| ملاحظات اخلاقی | بر اساس کد 1 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، رضایت شرکت کنندگان مبنی بر شرکت در مطالعه کسب خواهد شد.
بر اساس کد 3 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، کسب رضایت آگاهانه فارغ ازهرگونه اجبار ، تهدید ، تطمیع و اغوا انجام می گیرد. بر اساس کد 5 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، هدف از انجام تحقیق، فواید و ماهیت پژوهش به شرکت کنندگان توضیح داده خواهد شد. بر اساس کد 14 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، میزان ضرر قابل پذیرش از میزان ضرر دریافتی آزمودنی در زندگی روزمره کمتر می باشد. بر اساس کد 17 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، اطلاعات مربوط به هریک از شرکت کنندگان بصورت محرمانه نگهداری خواهد شد. |
| محدودیتهای اجرائی طرح و پیش بینی جهت حل آنها | ندارد |
| کلمات کلیدی | رادیوگرافی پانورامیک، استئوپوروز، یائسگی
Panoramic radiography, Osteoporosis, Postmenopausal |
| فهرست منابع و مراجع | 1- Andreoli TE, carpenter CCJ, Grigg RC, Losacalzo J. Cecil essentials of medicine. 5th ed. Philadelphia: Saunders; 2001.
2- دلیلی ز, مقدم قوجق ع .بررسی شاخصهای رادیومورفومتریک فک پایین در زنان سالم مراجعه کننده به مراکز رادیولوژی فک و صورت در شهر رشت. مجله دندانپرشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران 1382؛ 16(3): 14-21 3- Lopez-Lopez J, Estrugo-Devesa A, Jane-Salas E, Ayuso-Montero R, Gómez-Vaquero C. Early diagnosis of osteoporosis by means of orthopantomograms and oral x-rays: A systematic review. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2011; 16 (7): 905-13. 4- Khojastehpour L, Afsa M, Dabbaghmanesh MH. Alterations of Mandibular Inferior Cortex in Postmenopausal Osteoporosis. Iran Red Crescent Med J 2011; 13(3): 181-86. 5- Jagelaviciene E, Kubilius R, Krasauskien A. The relationship between panoramic radiomorphometric indices of the mandible and calcaneus bone mineral density. Medicina (Kaunas) 2010; 46(2): 95-103. 6- Cakur B, Dagistan S, Sahin A, Harorli A, Yilmaz AB. Reliability of mandibular cortical index and mandibular bone mineral density in the detection of osteoporotic women. Dentomaxillofacial Radiology 2009; 38: 255–261. 7- Sutthiprapaporn P, Taguchi A, Nakamoto T, Ohtsuka M, Mallick PC, Tsuda M. et al. Diagnostic performance of general dental practitioners after lecture in identifying post-menopausal women with low bone mineral density by panoramic radiographs. Dentomaxillofacial Radiology 2006; 35: 249–252. 8- Nakamoto T , Taguchi A, Sanada M, Suei Y, Ohama K, Ohtsuka M, et al. Validation of Dental Panoramic Radiography Measures for Identifying Postmenopausal Women with Spinal Osteoporosis. AJR 2004; 183: 1755–1760. 9- Ledgerton D, Horner K, Devlin H, Worthington H. Radiomorphometric indices of the mandible in a British female population. Dentomaxillofac Radiol 1999; 28(3): 173– 80. 10- Taguchi A, Suei Y, Ohtsuka M. Usefulness of panoramic radiography in the diagnosis of postmenopausal osteoporosis in women width and morphology of inferior cortex of the mandible. Dentomaxillofac Radiol 1996; 25(5): 263 –7. 11- Klemetti E, Kolmakor S, Heiskanen P, Vainio P, Lassila V. Panoramic mandibular index and bone mineral densities in postmenopausal women. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1993; 75(6): 774-9. 12- Hirai T, Ishijima T, Hashakawa Y, Yajima T, Osteoporosis and reduction of residual ridge in edentulous patients. J Prosthet Dent 1993; 49-56. 13- Daniell HW. Postmenopausal tooth loss: contributions to edentulism by osteoporosis and cigarette smoking. Arch Intern Med 1983; 143: 1678-82. 14- Von Wowern N, Stoltze K. Comparative morphometric analysis of mandibles and 2nd metacarpals. Scand J Dent Res 1979; 87: 358-64. 15- Henrikson PA, Wallenius K, Astrand K. The mandible and osteoporosis (2)-method for determining mineral content of mandible and radius. J Oral Rehabil 1974; 1: 75-84. 16- White SC. Oral radiographic predictors of osteoporosis. Dentomaxillofac Radiol 2002; 31(2): 84-92. 17- Benson BW, Prihoda TJ , Glass BJ. Variation in adult cortical bone mass as measured by a panoramic manibular index, Oral Surg-Oral Med-Oral Pathol. 1991 Mar; 1(3) : 349-56. 18- Klemetii E, Kolmakow S. Morphology of the mandibular cortex on panoramic radiology. Scand J Dent Res 1997; 26: 22-25. 19- Klemetii E, Kolmakow S, Kroger H. Pantomography in assessment of osteoporosis risk group. Scand J Dent Res 1994; 102: 68-72. 20- Delbalso Angelo M. Maxillofacial imaging, 1st ed, W.B. Saunders 1990; pp: 342-4. 21- Kribbs PJ. Comparison of mandibular bone in normal and osteoporotic women. J Prosthet Dent 1990; 63(2): 218–22. |
| نام فایل | تاریخ درج فایل | اندازه فایل | دانلود |
|---|---|---|---|
| عابدی اصلاح شورا مورد تائید است.docx | 1392/04/31 | 501941 | دانلود |
| صورتجلسه شورای پژوهش دانشکده مورخ 27و3و92.docx | 1392/04/31 | 54051 | دانلود |
| فرمت امضاء کد 6013.jpg | 1392/04/31 | 186576 | دانلود |
| 6013.jpg | 1392/06/31 | 1058239 | دانلود |
