بررسی اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه بادارودرمانی و دارودرمانی به تنهایی بر شدت درد ادراک شده وکیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سردرد مزمن

The effectiveness of mindfulness based stress reduction (MBSR) with pharmacotherapy and pharmacotherapy alone on perceived pain intensity and quality of life in patients with chronic headache


چاپ صفحه 		پژوهان
صفحه نخست سامانه		 مجری و همکاران
مجری و همکاران		 اطلاعات تفضیلی
اطلاعات تفضیلی		 دانلود
دانلود 		علوم پزشکی زاهدان
علوم پزشکی زاهدان

مجریان: نورمحمد بخشانی

کلمات کلیدی:

اطلاعات کلی طرح
hide/show

کد طرح 6504
عنوان فارسی طرح بررسی اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه بادارودرمانی و دارودرمانی به تنهایی بر شدت درد ادراک شده وکیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سردرد مزمن
عنوان لاتین طرح The effectiveness of mindfulness based stress reduction (MBSR) with pharmacotherapy and pharmacotherapy alone on perceived pain intensity and quality of life in patients with chronic headache
نوع طرح
محل اجرای طرح مدیریت توسعه فناوری سلامت
رسته مطالعاتی مطالعه های اکولوژیک(Ecologic Studies)(مطالعه کمی)
دانشکده/مرکز دانشکده پزشکی زاهدان
زمان اجرا -روز

اطلاعات مجری و همکاران
hide/show

نام و نام‌خانوادگی سمت در طرح نوع همکاری درجه‌تحصیلی پست الکترونیک
احمدرضا امیرانی amirani@zaums.ac.ir
نورمحمد بخشانیاستاد راهنمای اول پایان نامه دانشجویی دکترای تخصصی nmbs14@yahoo.com
حامد امیری فردمشاور دکترای تخصصی Dr.amirifard@gmail.com
مهناز شهرکیمشاور

اطلاعات تفضیلی
hide/show

عنوان متن
خلاصه طرح به فارسی بررسی اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه بادارودرمانی و دارودرمانی به تنهایی بر شدت درد ادراک شده وکیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سردرد مزمن
خلاصه طرح به لاتینThe effectiveness of mindfulness based stress reduction (MBSR) with pharmacotherapy and pharmacotherapy alone on perceived pain intensity and quality of life in patients with chronic headache
بيان مسئله تحقيق/اهمیت پژوهشسردرد یکی از رایج ترین شکایت های مورد بررسی در کلینیک های نورولوژی وعمومی ترین سندرم درد است سردرد های تنشی و میگرنی جمعا دو سوم انواع مختلف سردرد را تشکیل می دهند.(1،2،3) و این عارضه نهمین علت مراجعه به پزشک می باشد(2،4)
بنا به تعریف و طبقه بندی انجمن بین المللی سردرد(IHS) میگرن نوعی سردرد دوره ای عود کننده است که در آن درد اغلب به سر محدود می شود اما گاهی ممکن است صورت و گردن را نیز مبتلا کند . ظهور علائم میگرن ازسیستم های مختلفی همچون سیستم عروقی، نورولوژیک گوارشی، بینایی و غدد درون ریز است .وشامل دو دسته همراه با اورا وبدون اورا می باشد . حملات میگرن شامل سردردهای معمولاً یک طرفه می باشد که می تواند باعلائم گوارشی همچون تهوع، استفراغ یا تحریک مفرط شامل ترس از نور و ترس از صدا باشد. 1تا 2درصداز جمعیت عمومی و 15 تا 20 درصد بیماران مراجعه کننده به مراکز سردرد از بیماران میگرنی هستند(5،6).
سردرد میگرنی یک پاسخ نسبتا شایع و به خوبی مستند شده به عوامل استرس زای ذهنی ، هیجانی و فیزیولوژیکی است (7). شیوع آن حدود 6 درصد برای مردان و 18 درصد برای زنان است(8). و 240 میلیون نفر در سراسر جهان تجربه یک حمله در سال را دارند. و1.4 میلیارد نفردوره هایی ازسردرد میگرنی را درسال دارند(9).
سردرد میگرنی یک درد مزمن دوره ای و ناتوان کننده است که تاثیرات منفی در کیفیت زندگی،روابط وبهره وری دارد. سازمان بهداشت جهانی نرخ شدید میگرن را به عنوان یکی از مهمترین بیماری های ناتوان کننده با رتبه نوزدهم اعلام کرده است(10،11).
بنا به تعریف و طبقه بندی (IHS)سردرد تنشی، شایع ترین نوع سردرد است که حدود 90 % بالغین آمریکایی را مبتلا می کند(12). که با درد دو طرفه، غیر ضربانی(فشار یا سفتی، درد کند، شبیه بانداژ یا کلاه)، درد خفیف یا متوسط که بتواند مانع فعالیت های روزانه شود مشخص می شود(13).
این سردرد به صورت احساس سنگینی، فشار و انقباض است(14).این بیماری ناشی از کوتاهی عضلات اطراف کاسه سر بوده که گاه در موقعیت های تنش زا رخ می دهد(15). سردرد تنشی در 80 درصد مبتلایان باعث اختلال درفعالیت طبیعی زندگی می شود، به طوری که در 60 درصد آنان توانایی کار کردن یا فعالیت های دیگر کاهش می یابد .گزارش شده که در 12 درصد افراد مبتلا به سردرد تنشی ،سردرد باعث می شود که آنان حداقل یک روز از کارخود غیبت کنند . به طور کلی سالیانه از هر 1000 فرد شاغل، 820 روزکاری به دلیل سردرد تنشی از دست می رود(16). سن شروع سردرد های تنشی نوجوانی وحداکثر شیوع آن در سنین 20 تا 50 سالگی است(17). و با افزایش دفعات و شدت سردرد تنشی تاثیر آن برکارکرد روزمره به همان نسبت بیشتر می شود(18).
راسموسن و همکاران با استفاده از معیارهای تشخیصی انجمن بین المللی سردرد(IHS)، شیوع تمام عمر برای سردرد تنشی را 78 درصد(69%مردان و88%زنان)گزارش کردند. این مطالعه نشان می دهد که میزان بروز و شیوع سردرد تنشی بسیار بیشتر از آن است که پیش از این تصور می شد(19).
در ایران مطالعات جمعیتی محدودی در زمینه سردرد و میگرن انجام شده است . در مطالعه ای که در سال 1382 توسط دکترسیدمحمدتقی آیت اللهی بر روی دانش آموزان دبستانی شیراز انجام شده، شیوع یک ساله سردرد برابر با 31 درصد و شیوع میگرن و سردرد تنشی به ترتیب 1.7 درصد و5.5 درصد گزارش شده است (20).در مطالعه دیگری که توسط دکتر مازیار هاشمیار درسال 1382 صورت گرفته به بررسی شیوع میگرن دردانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اردیبل پرداخته است . در این مطالعه شیوع سردرد میگرن در کل 7.3درصد بود که 5.4 درصد میگرن بدون اورا،1.6 درصد با اورا و0.03 درصد هر دو نوع بود(21). در مطالعه دیگری شیوع میگرن بین دانشجویان پزشکی زنجان 11% درصد بود(22).
اگر چه بر اساس معیارهای تشخیصی انجمن بین المللی سردرد(IHS)لازم است افراد مبتلا در طول یک دوره 6 ماهه حداقل 15 روز در ماه سردرد داشته باشند (23،24).اما حملات این نوع سردرد تقریبا هر روز حتی درافراد تحت درمان رخ می دهد(25،26).
عوامل بیولوژیکی به تنهایی نمی توانند آسیب پذیری نسبت به تجربه اختلال سردرد، زمان حمله آن و سیری که طی می کند ، تسریع و تشدید و حمله های سردرد فرد یا ناتوانی مرتبط با سردرد وهمچنین کیفیت زندگی را به خوبی تبیین نمایند استرس زندگی یک عامل روانی اجتماعی است که عموماً به عنوان یک عامل اصلی در سردرد شناخته شده است (27). این مسئله به صورت گسترده مورد قبول قرار گرفته است که عوامل روانشناختی جزء عوامل برانگیزاننده سردرد بوده و برخی از افراد را مستعد ابتلا به سردرد می کنند. پیشرفت های تئوریک و رشد فزآینده تحقیقات،مبانی لازم برای مفهوم سازی سردرد به عنوان یک اختلال روانی فیزیولوژیکی (اختلال جسمی که تحت تاثیراسترس های روانی اجتماعی و محیطی قرار دارد)فراهم آورده و سرانجام باعث به وجود آمدن و بکارگیری درمان های شناختی رفتاری معاصر برای سردرد شده است. چنین درمان هایی، واکنش های فیزیولوژیکی مرتبط با سردرد در بیمار(برای مثال، آموزش آرمیدگی، بیوفیدبک) یارفتارها، هیجان ها و شناخت ها مانند درمان شناختی رفتاری یا مدیریت استرس را هدف قرار می دهند. درطی سه دهه گذشته، شواهد قابل ملاحظه ای در حمایت ازاین درمان های رفتاری سردرد ارایه شده است. بررسی های فراتحلیلی ادبیات پژوهش، متفقاً نشان داده اند که مداخله های رفتاری، 35 تا 55 درصد بهبود در میگرن وسردرد تنشی را به بار آورده و این نتایج به طور معنی داری بهتر از شرایط کنترل است. قدرت این شواهد باعث شده است که بسیاری از تشکیلات تخصصی در این زمینه، استفاده از درما نهای رفتاری سردرد را در کناردرمان های دارویی برای سردرد عمده توصیه نمایند(28).
به علاوه، دارودرمانی برای بسیاری از بیماران مبتلا به سردرد تنشی به اندازه کافی مفید نیستند. به طوری که آمی تریپتیلین به عنوان متدوال ترین درمان دارویی برای سردرد تنشی به طور متوسط باعث 33درصد کاهش در فعالیت سردرد می شود(29).
علی رغم اثرات مفید آمی تر یپتیلین در کنترل سردرد تنشی مزمن، برخی از عوارض آنتی کلینرژیک آن (خواب آلودگی، تاری دید، هیپوتانسیون وضعیتی،افزایش وزن و خشکی دهان ) میزان تحمل ا ین دارو را در بیماران کاهش می دهد(30،31).
از سوی دیگر اگر داروها برای درمان و پیشگیری از درد،اثربخشی کامل و بدون استثنایی داشت و فاقد اثرات جانبی بود، هیچ دلیلی برای بررسی جنبه های دیگروجود نداشت. اما امروزه درک و تغییر نگرش ها و رفتارانسان، یک مؤلفه اساسی در مراقبت از کسانی است که از سردرد رنج می برند. در مقابل، غفلت از این جنبه هادلیل مهمی در شکست درمان سردرد است(32).
برنامه های شناختی رفتاری که به آموزش بیمار،آموزش مهارت های خودتنظیمی (مثل آموزش آرمیدگی) و آموزش مهارت های مقابله با استرس و درد می پردازد می تواند به درمان طبی متداول و استاندارد اضافه شود تا نیازهای روانشناختی، رفتاری و سبک زندگی مبتلایان به سردرد را برطرف نماید (33،34،35).
نوعی از این درمان گروهی با تاکید بر ذهن آگاهی یافته های جدیدی را در برداشته است. ذهن آگاهی، به معنی توجه کردن به زمان حال به شیوه ای خاص، هدفمند و خالی از قضاوت است(36).
آگاهی، یعنی بودن در لحظه با هر آنچه که اکنون هست، بدون قضاوت و بدون اظهار نظر درباره آنچه اتفاق می افتد، یعنی تجربه ی واقعیت محض بدون توضیح (37).
در متون تجربی معاصر، مداخلات بالینی مبتنی بر آموزش مهار تهای حضور ذهن به سرعت در حال رشد است. بیش از 240 بیمارستان و کلینیک درایالات متحده برنامه های کاهش استرس مبتنی بر حضورذهن را ارایه می دهند(38).
رایج ترین روش آموزش ذهن آگاهی ، آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس(MBSR) است که به شکل برنامه کاهش استرس و برنامه آرامش آموزی شناخته می شود(39).
هدف مدل کاهش استرس مبتنی بر حضورذهن که از روی مدل درمانی کابات زین ساخته شده است. آموزش تفکر حضور ذهن، مانند شناخت درمانی سنتی، تغییر محتوای افکار نیست بلکه هدف، ایجاد نگرش یا رابطه ی متفاوت با افکار، احساسات و عواطف است که شامل حفظ توجه کامل و لحظه به لحظه و نیز داشتن نگرش همراه با پذیرش و به دور از قضاوت است (40).
در رویکردهای مبتنی برحضور ذهن ، درد به عنوان بخشی غیر قابل اجتناب در زندگی پذیرفته می شود. هدف این رویکردها ایجاد انعطاف پذیری روانشناختی هنگام حضور افکار، احساسات و رفتارهای مرتبط با درد در بیمار است (14). مک کراکن و ولمن درپژوهش خود نشان دادند انعطاف پذیری شناختی و حضورذهن بالاتر با رنج و ناتوانی کمتر در بیماران همراه است(42).
تمرینات حضور ذهن می توانند نگرش به درد را تغییر دهند(43). و امکانی را فراهم آورند که درد به رنج منجر نشود (44).پژوهش های متعددی اثربخشی این مداخلات را در افزایش پذیرش و کاهش شدت درد و شکایات جسمانی در گروه های متفاوتی از بیماران مبتلا به درد مزمن نشان داده اند(39).
در یک مطالعه کنترل نشده در بیماران سردرد، بنسون کاهش تناوب سردرد را در یک سوم از شرکت کنندگان بعد از 4ماه از تمرین های مراقبه ذهن آگاهی، نشان داد(45).
در یک مطالعه کنترل شده ،هم استرس وهم درد به طور قابل توجهی در بیمارانی که از مراقبه استفاده می کردند کاهش پیدا کرد ، با استفاده از نوار و بدون هیچ گونه آموزش قبلی، نتیجه آن کاهش در دارو در خلال دوره جراحی بود(46).
یک مطالعه بدون گروه کنترل بر روی 51 بیمار ،که 7نفربیمار میگرن و6نفر بیمار سردرد تنشی درمیان آنها بود ،کاهش قابل توجهی بر روی درد،تداخل 2006 Oct; 46(9): 1377-86.
28- Rains JC, Penzien DB, McCrory DC, Gray RN. Behavioral headache treatment: History, review of the empirical literature, and methodological critique. Headache. 2005 May; 45(Supple 2): 92-109.

29- McCrory DC, Penzien DB, Hasselblad V, Gray RN. Evidence report: behavioral and physical treatments for tension-type and cervicogenic headache. Headache. 2003; 43(2): 168-9.
30- Singh NN, Misra S. Sertraline in chronic tensiontype headache. J Assoc physicians India. 2002; 50:
873-8.
31- Diamond S, Dalessio DJ. The Practicing Physician's Approach to Headache. 4th ed. Baltimore, Md: Williams & Wilkins; 1992: 244-6.
32- Maizels M. Why should physicians care about behavioral research? Headache. 2005 May; 45(5): 411-13.
33- Holroyd KA, Lipchik GL. Psychological management of recurrent headache disorders: progress and prospects. In: Gatchel RJ, Turk DC, editors. Psychosocial factors in pain. New York: The Guilford Press; 1999. p: 193-212.
34- Holroyd KA, O'Donnell FJ, Stensland M, Lipchik GL, Cordingley GE, Carlson BW. Management of chronic tension-type headache with tricyclic antidepressant medication, stress management therapy, and their combination: a randomized controlled trial. JAMA. 2001; 285(17): 2208-15.
35- Gauthier JG, Ivers H, Carrier S. Non pharmacological approaches in the management of recurrent headache disorders and their comparison and combination with pharmacotherapy. Clin Psychol Rev. 1996; 16(6): 543-71.
36- Kabat-zinn, J. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of your Body and Mind to face Stress,Pain and Illness. New York: Delacort
37- Segal, Z. V., Teasdale, J. D., & Williams, J. M. (2002). Mindfulness Based cognitive therapy for depression. New York. The Guilford Press.
38- Kabat-Zinn.,Wheeler,E.,Light,T., Skilling, Z., Scharf , M.J.,Crpley, T.G.,et al . (1998). Influence
of a mindfulness meditation – based stress reduction intervention on rates of skin clearing in patients
with moderate to severe psoriasis undergoing phototherapy (UVB) and photo chemotherapy (PUVA).
Psychosomatic Medicine, 50, 625-632.
39- Kabat-Zinn J. An outpatient program in behavioral medicine for chronic pain patients based on the practice of mindfulness
meditation: theoretical considerations and preliminary results. Gen Hosp Psychiatry 1982 ;4: 33–47.
40- Wells, A. (2002). GAD, Metacognition, and mindfulness: An information processing analysis. Clin
Psychol: Sci and Prac, 9(1), 95-100.
Younesi, S. J., Rahimian boogar, E. (2008). John Teasdaleand his thoughts. A Window to the
metacognition. Tehran: danjeh.
41- Dahl J, Lundgren T. Acceptance and commitment therapy (ACT) in the treatment of chronic pain. In Baer RA (Eds).
Mindfulness-based treatment approaches: A clinician’s guide to evidence base and applications. San Diego, CA: Academic
Press, 2006; 75-91.
42- Mc Cracken LM, Velleman SC. Psychological flexibility in adults with chronic pain: A study of acceptance, mindfulness, and
values-based action in primary care. PAIN 2010; 148: 141–147.
43- Germer CK, Siegel RD, Fulton PR (Eds). Mindfulness and Psychotherapy. New York, London: Guilford, 2005; p. 176-178.
44- Kozak A. Mindfulness in the management of chronic pain: conceptual and clinical considerations. Techniques In Regional
Anesthesia & Pain Management 2008; 12: 115-118.
45- Benson, H., Klemchuck, H. P. & Graham, J. R. (1974). The usefulness of the relaxationresponse in the therapy of headache. Headache, 14, 49-52.
46- Mandle, C. L., Domar, A. D., Harrington, D. P., Leserman, J., Bozadjian, E. M.,
Friedman, R., Benson, H. (1990). Relaxation response in femoral angiography.
Radiology, 174, 737-739
47- Kabat-Zinn, J., Lipworth, L., & Burney, R. (1985). The clinical use of mindfulness
meditation for the self-regulation of chronic pain. Journal o f Behavioral Medicine, 8,
163-190.
48- Reibel, D. K., Greeson, J. M., Brainard, G. C., & Rosenzweig, S. (2001).
Mindfulness-Based Stress Reduction and health-related quality of life in a
heterogeneous patient population. General Hospital Psychiatry, 23, 183-192.
49- Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002).Mindfulness-based cognitive therapy for depression. New York:Guilford.
50- Montazeri A, Goshtasebi A, Vahdaninia M, Gandek B. The short form Health Survey (SF-36):Translation and validation study of the Iranian version. Qual Life Res. 2005; 14(3): 875-82.
51- Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society (2004). "The International Classification of Headache Disorders: 2nd edition". Cephalalgia 24 (Suppl 1): 9–160
52- Ware, J. E. (2000). SF-36 health survey update. Spine, 25 درد با فعالیتهای روزانه ،علایم پزشکی واختلالات روانپزشکی از جمله اضطراب و افسردگی نشان داد(39).
در یک مطالعه دیگر بدون گروه کنترل بر روی 90 بیمار که 24 نفر از آنها سردرد مزمن داشتند کاهش معنا داری در درد ،تصویر بدنی منفی ،تداخل درد با فعالیتهای روزانه و داروهای مصرفی برای درد دیده شد(47).
در مطالعه دیگری که باز هم بدون گروه کنترل بود بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی،علایم جسمانی ،ناراحتی فیزیولوژیکی و کاهش درد را در بیماران سردرد مزمن نشان داد(48).
هدف اصلی از این مطالعه بررسی میزان اثربخشی ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس به عنوان مجموعه ایی از تکنیک های خود تنظیمی ذهنی در یک نمونه ازجمعیت بالینی از بیماران مبتلا به سردرد مزمن است تا تاثیر این تکنیک ها را به عنوان یک روش مدیریت درد و تقویت کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سردرد مزمن نشان دهد.
3130-3139.
سوالات و / یا فرضیات پژوهش1- روش گروهی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با دارو درمانی زمانی که با گروهی که دارودرمانی را به تنهایی دریافت می کنند مقایسه میشود برکاهش درد ادراک شده در مبتلایان سردرد مزمن موثرتر است.
2- روش گروهی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با دارو درمانی زمانی که با گروهی که دارودرمانی را به تنهایی دریافت می کنند مقایسه میشود بر افزایش کیفیت زندگی در مبتلایان سردرد مزمن موثرتر است.
3- بین شدت درد ادراک شده در مبتلایان سردرد مزمن و کیفیت زندگی رابطه معکوس وجود دارد.
هدف کلی طرحتعیین اثر بخشی روش گروهی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی با دارودرمانی درمقایسه با دارودرمانی به تنهایی برکاهش درد ادراک شده و افزایش کیفیت زندگی در مبتلایان به سردرد مزمن
اهداف اختصاصیتعیین اثربخشی روش گروهی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با دارودرمانی در مقایسه با دارودرمانی به تنهایی بر کاهش درد ادراک شده در مبتلایان سردرد مزمن.
تعیین اثربخشی روش گرهی کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی همراه با دارودرمانی در مقایسه با دارودرمانی به تنهایی بر افزایش کیفیت زندگی در مبتلایان سردرد مزمن.
تعیین رابطه بین شدت درد ادرک شده و کیفیت زندگی در مبتلایان سردرد مزمن قبل و بعد از درمان درگروه های مورد بررسی .
سازمانها، مراکز و موسسات و سایر بهره برداران بالقوه دستاوردهای طرح بیمارستان های روان پزشکی.
 مطب های خصوصی پزشکان و روانپزشکان.
 کلینیک های روان شناسی و مشاوره.
 مراکز نگهداری از سالمندان.
تعریف واژه های تخصصیسردرد مزمن
تعریف نظری : طبق تعاریف انجمن بین المللی سردرد(IHS) (51)، انواع متفاوتی ازسردرد وجود دارد .ما در این مطالعه از دو نوع سردرد میگرنی و سردرد تنشی استفاده کرده ایم .
سردرد میگرنی:
بنا به تعریف و طبقه بندی انجمن بین المللی سردرد(IHS) میگرن نوعی سردرد دوره ای عود کننده است که در آن درد اغلب به سر محدود می شود اما گاهی ممکن است صورت و گردن را نیز مبتلا کند . ظهور علائم میگرن ازسیستم های مختلفی همچون سیستم عروقی، نورولوژیک گوارشی، بینایی و غدد درون ریز است .وشامل دو دسته همراه با اورا وبدون اورا می باشد . حملات میگرن شامل سردردهای معمولاً یک طرفه می باشد که می تواند باعلائم گوارشی همچون تهوع، استفراغ یا تحریک مفرط شامل ترس از نور و ترس از صدا باشد(5،6)
سردرد تنشی: بنا به تعریف و طبقه بندی (IHS)سردرد تنشی، شایع ترین نوع سردرد است که حدود 90 % بالغین آمریکایی را مبتلا می کند(12). که با درد دو طرفه، غیر ضربانی(فشار یا سفتی، درد کند، شبیه بانداژ یا کلاه)، درد خفیف یا متوسط که بتواند مانع فعالیت های روزانه شود مشخص می شود(13).
این سردرد به صورت احساس سنگینی، فشار و انقباض است(14).این بیماری ناشی از کوتاهی عضلات اطراف کاسه سر بوده که گاه در موقعیت های تنش زا رخ می دهد(15).
تعریف عملیاتی: بنا بر تشخیص متخصص مغز و اعصاب مبتلایان مشخص می شوند.
-2درد ادراک شده:
تعریف نظری : بر اساس معیارهای تشخیصی انجمن بین المللی سردرد(IHS)لازم است افراد مبتلا در طول یک دوره 6 ماهه حداقل 15 روز در ماه سردرد داشته باشند ،واین سردرد همچنان ادامه داشته باشد(23،24).اما حملات این نوع سردرد تقریبا هر روز حتی درافراد تحت درمان رخ می دهد(25،26)
تعریف عملیاتی: میزان نمره هر آزمودنی در مقیاس درجه بندی درد.
-3کیفیت زندگی:
تعریف نظری:کیفیت زندگی شامل یک تاثیر جامع از سلامت فرد در تمام زمینه های زندگی شامل جسمانی ، روانی ،هیجانی،معنوی، رابطه و نقش و کارکرد همه این زمینه ها در زندگی است(52) .
تعریف عملیاتی: نمره هر آزمودنی در مقیاس کیفیت زندگی(SF-36)
-4برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی:
تعریف نظری : نوعی از درمان گروهی است با تاکید بر ذهن آگاهی که یافته های جدیدی را در برداشته است. ذهن آگاهی، به معنی توجه کردن به زمان حال به شیوه ای خاص، هدفمند و خالی از قضاوت است(36).
در ذهن آگاهی، فرد در هر لحظه از شیوه ذهنی آگاه میشود و مهارتهای شناسایی شیوه های مفیدتر را فرا می گیرد. برای ذهن، دو شیوه اصلی در نظر گرفته می شود. (ذهن آگاهی بودن) و دیگری (ذهن آگاهی انجام دادن ) که در آن فرا میگیریم که ذهن را از یک شیوه به سوی شیوۀ دیگر حرکت دهیم (49).

از آنجائی که حضور ذهن ریشه در فرهنگ بودیسم مشرق زمین دارد، ممکن است برای افراد نامأنوس باشد،از این رو پیشنهاد می شود که بهتراست تمرینات آن منطبق با فرهنگ افراد باشد. به همین علت پژوهشگران و متخصصین بالینی که تمرینات حضور ذهن را در برنامه های خدمات بهداشت روانی قرار می دهند، معمولاً این مهار ت ها را مستقل از مذهب و سنت های فرهنگی مبدأ آن آموزش می دهند(39).
رایج ترین روش آموزش ذهن آگاهی ، آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس(MBSR) است که به شکل برنامه کاهش استرس و برنامه آرامش آموزی شناخته می شود(39).

تعریف عملیاتی: کلیه مداخلات درمانی و آموزشی که در طی8 جلسه به مدت هر جلسه 1.5 تا 2 ساعت شامل آموزش تنفس ،آرمیدگی،سیستم هدایت خودکار،مراقبه ،تمرینات یوگا،مراقبه در حالت نشسته و مراقبه در حالت راه رفتن و تمرین وارسی بدن توسط پژوهشگر طراحی و ارایه می شود.
نوع مطالعهطرح کلی این پژوهش با توجه به اهداف و ماهیت پژوهش یک طرح مداخله ای و از نوع پیش آزمون - پس آزمون با گروه کنترل است.
جامعه مورد مطالعه(معرفی مشارکت کنندگان)/ محیط پژوهش(معیارهای ورود و خروج ذکر شوند)بیماران مبتلا به سردرد مزمن ازنوع تنشی ومیگرن مراجعه کننده به متخصص مغز و اعصاب در بیمارستانهای آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .
حجم نمونه و روش محاسبه آنبر اساس یافته های پیشین(39،46،47،48) و با استفاده از فرمول زیر برای هر گروه (کنترل و آزمایش) حداقل15 نفر در نظر گرفته خواهد شد که با در نظر گرفتن دوگروه مورد بررسی، مجموعا حجم نمونه در این پژوهش 30 نفر است.

روش نمونه گیری(نحوه تخصیص تصادفی و همسانسازی در صورت لزوم ذکر شود)نمونه گیری به صورت غیر احتمالی در دسترس می باشد .که بعد ازانتخاب آزمودنی ها ، نمونه ها به صورت تصادفی ساده در دو گروه به صورت یک در میان تخصیص می یابند.گروه اول روش گروهی ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس همراه با دارودرمانی و گروه دوم دارودرمانی را به تنهایی دریافت می کنند.
روش و ابزار جمع آوري داده ها / صحت و استحکام داده ها (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود)در این پژوهش از دو پرسشنامه استفاده می شود که قبل و بعد از درمان ارایه می شوند،علاوه بر این پرسشنامه مربوط به درد ادراک شده درحین جلسات هم ارایه می گردد.
1- پرسشنامه کیفیت زندگی(SF-36) :
این پرسشنامه دارای 8 خرده مقیاس عملکردجسمانی،محدودیت در ایفای نقش به علت مشکلات جسمانی،درد بدنی،سلامت عمومی،شادابی و نشاط عملکرد اجتماعی،محدودیت در ایفای نقش به علت مشکلات عاطفی و سلامت روانی است. همچنین این ابزار دو مقیاس خلاصه سنجش سلامت جسمانی و خلاصه سنجش سلامت روانی دارد. امتیازات از 0 تا 100 تعیین شده است. به طوری که نمره بالاتر در هر خرده مقیاس به معنی شرایط بهتر است. در ایران SF-36 در سال 1384 توسط دکتر علی منتظری هنجاریابی شده است آلفای کرونباخ 0.77 تا0.90 در همه خرده مقیاس ها به جز خرده مقیاس شادابی و نشاط که آلفای کرونباخ آن 0.65 به دست آمده است. و ضرایب بازآزمایی آنها با فاصله یک هفته r=0.43 تا r=0.79 گزارش شده ست.
همچنین این پرسشنامه می تواند در تمام شاخص ها افراد سالم را از افراد بیمار تفکیک نماید(50).

2- پرسشنامه درجه بندی شدت درد ادراک شده :
پرسشنامه درجه بندی شدت درد در بیماران سر درد مزمن وتناوب درد را اندازه گیری می کند. با اجرای این پرسشنامه نه تنها اطلاعاتی در مورد ویژگی های مردم شناختی دموگرافیک افراد شرکت کننده در مطالعه فراهم می آید، بلکه نتایج حاصل از آن دانسته هایی را در مورد چگونگی شروع درد،سیر(دوره ) درد فراهم می آورد .علاوه براین، پرسشنامه مذکور که توسط خود بیمار پاسخ داده می شود، امکان دسترسی به طبقه بندی مدرج درد مزمن را فراهم می آورد. این پرسشنامه تاکنون در مطالعات گسترده ای با بیماران درد مزمن ایرانی بکارگرفته شده وکارآمدی آن نشان داده شده است .از آنجا که در این پرسشنامه هر بیمار به درجه بندی شدت درد ادراک شده خود می پردازد روایی و پایایی برای آن مطرح نمی شود.
این پرسشنامه شدت دردمیانگین شدت درد را با استفاده از مقیاس ده نقطه ای، که از یک(بی دردی) تا ده برابر با (بدترین درد ممکن) نمره دهی می شود.از آزمودنی خواسته می شود تا با انتخاب عددی بین یک تا ده شدت درد خود،تعداد ساعات درد درشبانه روز وتناوب درد در طول ماه را در زمان مطالعه مشخص کند.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود)طرح کلی این پژوهش با توجه به اهداف و ماهیت پژوهش یک طرح مداخله ای و از نوع پیش آزمون - پس آزمون با گروه کنترل است. بدین صورت که پس از انتخاب نمونه و گمارش تصادفی آنها به گروه‌های مورد بررسی برای هر دو گروه در یک زمان پیش آزمون (مقیاس شدت درد ادراک شده ومقیاس کیفیت زندگی )اجرا خواهد شد. پس از اجرای پیش آزمون برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی به مدت 8 جلسه 30/1 (یک ساعت و نیم) برای گروه اول همراه با دارو درمانی اجرا خواهد شد و برای گروه دوم دارو درمانی به تنهایی انجام خواهد شد.
روش تجزیه، تحليل و توصیف داده‌ها (نمونه‌اي از جدول توخالي ضميمه شود و روش هاي آماري مورد استفاده به طور كامل توضيح داده شود)(کیفی و کمی)در این پژوهش در بررسی نتایج از دو روش آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده می‌شود. در روش آمار توصیفی (تعیین شاخص های مرکزی و پراکندگی ،تنظیم جداول توزیع فراوانی و رسم نمودار) و در روش های آمار استنباطی(درصورت نرمال بودن داده ها از آزمون‌های t مستقل و t وابسته برای مقایسه گروه‌ها و از تحلیل کوواریانس برای بررسی میزان اثربخشی جلسات آموزش و در صورت نرمال نبودن داده ها از معادل ناپارامتریک انها ) استفاده خواهد شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار spss استفاده می شود.
ملاحظات اخلاقی کدهای اخلاقی که در این پژوهش استفاده خواهند شد عبارتند از: 1، 2، 3، 5، 7، 8، 10، 12، 17
محدودیتهای اجرائی طرح و پیش بینی جهت حل آنهامشکلات:
- انتخاب نمونه های دارای شرایط لازم برای پژوهش.
- ترک کردن جلسات از طرف آزمودنی ها.
 تهیه مکانی برای ارایه آموزش و انجام پژوهش.
 طولانی شدن مدت زمان پژوهش.
راه حل ها:
 همکاری مسئولین برای در اختیار گذاشتن مکان پژوهش.
 تصویب سریع تر پروپوزال و جلب همکاری آزمودنی ها توسط پژوهش
کلمات کلیدیMindfulness-quality of life-chronic headache-pharmacotherapy

ذهن آگاهی-کیفیت زندگی-سردرد مزمن-دارودرمانی

فهرست منابع و مراجع- غلامرضا میرزایی ، م . بررسی شیوع میگرن شایع و افت عملکرد ناشی از آن در دانش آموزان دختر دبیرستانی شهرستان شهر کرد در. 1381 مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد، دوره پنجم، (شماره4), زمستان 82 ، صص 62-55.
-2 حمزه ای مقدم ، الف، بهرام پور ، ع، مبشر ، م . بررسی شیوع میگرن و رابطه آن با برخی عوامل دموگرافیک درکارمندان شهرکرمان1377. مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان،دوره 5، شماره 20 ، صص91-84

3- Kurt S, Kaplan Y. Epidemiological and clinical characteristics of headache in university students. Clin Neurol Neurosurg. 2008 Jan; 110(1): 46–50
4- Evans RW, Mathew NT.Hand book of headache.2000, lipincotte Williams & Wilkins, Philadelphia.2001:p.350-339.
5- Farnam AR, Arfaei A, Noohi S, Azar M, Shafiee Kandjani AR, Imani S & et al. Relationship between Depression and Degree of Pain Feeling in Patients with Migraine Headache. J Behav Sci. 2008; 2(2): 143-148. [Persian].
6- Ducros A. Mechanisms and genetics of migraine. CNS Drugs. 2006; 20(1): 1-11.
7- Selye, H. (1956). The stress o f life. New York: McGraw Hill
8- Lipton, R. B., Stewart, W. F., Diamond, S., Diamond, M. L., & Reed, M. (2001).
Prevalence and burden of migraine in the United States: Data from the American
migraine study II. Headache, 41, 646-657.
9- Phillips, P. (1998). Migraine as a woman’s issue - will research and new treatments
help?, JAMA, 280,1975-1976.
10- Menken, M., Munsat, T. L., & Toole, J. F. (2000). The global burden of disease study. Archives O f Neurology, 57, 418-420
11- The International Classification of Headache Disorder: 2nd ed. Cephalalgia (Suppl1): 2004.p. 9-160.
12- Turkington CA. Tension headache. Gale Encyclopedia of medicine. Gale Group; 2002.p.1.
13- Holroyd KA. Assessment and psychological management of recurrent headache disorders. J Consult Clin Psychol. 2002 Jun; 70(3): 659-77.
14- Marcus DA. Migraine and tension type headaches: The questionable validity of current classification systems. Pain; 1992. 8(1): 28-36.
15- Bonica J, Loeser J, Chapman R. The management of pain. 3rd ed. New York: Lead Febiyer; 1990. p.711-16.
16- Silberstein SD, Lipton RB, Goadsby P. Headache in clinical practice. 2nd ed. London and York: Martin Dunitz; 2002.p.11-30.
17- Black JM, Matassarin Jacobs E. Medical surgical nursing. 5th ed.Philadelphia: W.B. Saunders;1997.p.820
18- Schwartz BS, Stewart WF, Simon D, Lipton RB. Epidemiology of tension headache. JAMA. 1998 Feb; 279(5): 381-3.
19- Rasmussen BK. Epidemiology and socio-economic impact of headache. Cephalalgia. 1999 Dec; 19(Suppl 25): 20-3.
20- Ayatollahi SM, Khosravi A. Prevalence of migraine and tension type headache in primary-school
children in Shiraz. Eastern Mediterranean Health Journal; 2006. 12(6): 809-17.
21- Hashemilar M, Amini Sani N, Savadi Oskouei D, Yosefian M. The prevalence of migraine among
students of Ardabil university of medical sciences. Journal of Ardabil University of Medical Sciences
(JAUMS); 2004. 3(11): 64-70 (Persian(
22- Yousefi M. Prevalence of migraine in medical students and doctors, Zanjan University of Medical Sciences, Medical Sciences – Zanjan. 1999; 24-18.
23- Okeson J. Bell's orofacial pains. The clinical management of orofacial pain. 6th ed. Chicago:
Quintessence; 2005.
24- Martorell-Calatayud L, Garcia-Mira B, Penarrocha- Diago M. Orofacial pain management: an update. Med Oral. 2004; 9(4): 293-9.
25- Jensen R, Sandrini G. Symptomatology of chronic tension-type headache. In: Olesen J, Tfelt-Hansen P,Welch KMA, Eds. The Headaches. 2nd ed. Philadelphia, Pa: Lippincott Williams & Wilkins;
2000: 627-634.
26- Holroyd K, Stensland M, Lipchik G, Hill K, O'Donnell F, Cordingley G. Psychosocial correlates and impact of chronic tension-type headaches. Headache. 2000; 40: 3-16.
27- Nash JM, Thebarge RW. Understanding psychological stress, its biological processes, and impact on primary headache. Headache.

پیوست ها
hide/show

نام فایل تاریخ درج فایل اندازه فایل دانلود
1 001.jpg1392/10/16269177دانلود
2 001.jpg1392/10/16403739دانلود
3 001.jpg1392/10/16397735دانلود
4 001.jpg1392/10/16325628دانلود
5 001.jpg1392/10/16238494دانلود
sf36.pdf1392/10/1641715دانلود
A.doc.docx1392/10/1620687دانلود
form.doc1392/10/1688576دانلود
1-s2.0-0163834382900263-main.pdf1392/11/081733766دانلود
GADmindfulness_Wells2002CPSP.pdf1392/11/0876995دانلود
Shahrekord University of Medical Sciences -v5n4p55-fa.pdf1392/11/08244533دانلود
proposalfinal.doc1392/12/14370688دانلود
nahaee.doc1393/01/25370688دانلود