بررسی اثر عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند(Peganum harmala) بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال در موش های صحرایی دیابتیک

Effect of hydro alcoholic extract of Peganum harmala seeds on passive avoidance learning and memory in diabetic rats


چاپ صفحه 		پژوهان
صفحه نخست سامانه		 مجری و همکاران
مجری و همکاران		 اطلاعات تفضیلی
اطلاعات تفضیلی		 دانلود
دانلود 		علوم پزشکی زاهدان
علوم پزشکی زاهدان

مجریان:

کلمات کلیدی:

اطلاعات کلی طرح
hide/show

کد طرح 6902
عنوان فارسی طرح بررسی اثر عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند(Peganum harmala) بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال در موش های صحرایی دیابتیک
عنوان لاتین طرح Effect of hydro alcoholic extract of Peganum harmala seeds on passive avoidance learning and memory in diabetic rats
نوع طرح کاربردی
محل اجرای طرح
رسته مطالعاتی بنیادی- کاربردی
دانشکده/مرکز دانشکده پزشکی زاهدان
زمان اجرا -روز 120

اطلاعات مجری و همکاران
hide/show

نام و نام‌خانوادگی سمت در طرح نوع همکاری درجه‌تحصیلی پست الکترونیک
حامد فنائیهمکار دکترای تخصصی fanaeih@yahoo.com
غلامرضا کمیلیاستاد راهنمای اول طرح دانشجویی متخصصrkomeili@gmail.com
محسن بامری نیافرهمکار mbameri.niya@gmail.com

اطلاعات تفضیلی
hide/show

عنوان متن
خلاصه طرح به فارسی بررسی اثر عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند(Peganum harmala) بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال در موش های صحرایی دیابتیک
خلاصه طرح به لاتینEffect of hydro alcoholic extract of Peganum harmala seeds on passive avoidance learning and memory in diabetic rats
بيان مسئله تحقيق/اهمیت پژوهشدیابت یک اختلال سوخت و سازی در بدن است. بدین صورت که سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت ساز کامل قند ها کاهش می یابد. از این رو قند خون افزایش می یابد. در واقع دیابت یک بیماری است که در آن بدن دچار کمبود انسولین است یا انسولین تولیدی را بدرستی مصرف نمی کند(1). دیابت از مهمترین اختلالات غدد درون ریز و از مشکلات بهداشتی روز افزون دنیای امروز است. بیش از 220 میلیون نفر در دنیا دیابت دارند و برآورد می شود تا سال 2030 این تعداد دو برابر شود. در حال حاضر 11% ایرانیان دچار دیابت هستند. هر 10 ثانیه یک نفردر جهان به دلیل عدم آگاهی از دیابت و روش کنترل آن ، جان خود را از دست می دهند(2). علاوه بر اختلال در متابولیسم کربوهیدرات ، متابولیسم چربی و پروتئین ها در این بیماری مختل می شود.
از سال 1974 دیابت به دو نوع 1 و 2 تقسیم گردید(3). در دیابت نوع 1 ، حمله خود ایمنی علیه سلولهای بتای پانکراس ایجاد می شود که منجر به مرگ گسترده سلول های بتا می شود، در نتیجه تولید انسولین به میزان زیادی دچار نقص می شود. دیابت نوع 2 متنوع تر و شامل درجاتی از مقاومت به انسولین می باشد(4). بیماری دیابت نوع 1 یک بیماری خود ایمنی است که در آن برخی عوامل محیطی (مثل میکروبی-شیمیایی-رژیم غذایی) باعث شروع یک واکنش خود ایمنی در افراد دارای استعداد ژنتیکی می شود. در سالهای اخیر، ارتباط عوامل مهلک دیابت با افزایش سطح گلوکز ، پروفایل لیپیدی خون، کاهش سطح آنتی اکسیدانی و در نتیجه افزایش میزان واکنش های اکسیداتیو در بدن مورد بررسی قرار گرفته است(5). بیماری دیابت با عوارض متابولیک حاد و مزمن همراه است. الف- عوارض حاد: شامل هیپر گلیسمی ،اسیدوز لاکتیک و سندرم هیپراسمولار غیر کتونی. ب- عوارض مزمن: این عوارض عبارتند از عوارض عروق ریز (نفروپاتی، رتینوپاتی، نوروپاتی ) و عوارض عروق بزرگ یا قلبی - عروقی (هیپرتانسیون، بیماری شریان کرونر، بیماری عروق مغز ) (6). دیابت روی قسمت های مختلف بدن از جمله شبکیه (رتینوپاتی) ، و سیستم عصبی (نوروپاتی) اثر می گذارد و نوروپاتی مرکزی یکی از شایع ترین عوارض دیابت است (7)و علاوه بر آن موجب بروز اثرات نامطلوبی بر عملکرد های شناختی از قبیل سرعت پردازش اطلاعات، حافظه و یادگیری می شود (8). خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر را نیز افزایش می دهد(9). اختلال شناختی مرتبط با دیابت از دهه 1920 در مطالعات پزشکی شناسایی شد و از آن به بعد تحقیقات بیشماری در جمعیت های انسانی و حیوانی به منظور بررسی اثر هریک از انواع دیابت بر اختلالات شناختی و شناسایی مکانیسم های درگیر صورت گرفته است. همچنین در این رابطه مطالعات فراوانی در زمینه بهبود اختلالات شناختی ناشی از دیابت با استفاده از داروهای گیاهی و شیمیایی انجام شده است(10).

نتایج حاصل از مطالعات نشان می دهد که افزایش تشکیل رادیکال های آزاد به علت هیپرگلیسمی، در پاتوژنز و پیشرفت عوارض این بیماری نقش عمده دارد(11). موجودات زنده جهت مقابله و خنثی نمودن اثر رادیکال های آزاد، دارای سازوکارهای مختلفی از جمله سیستم های دفاع آنتی اکسیدانی می باشند. این سیستم ها شامل آنزیم هایی مانند سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز، گلوتاتیون پراکسیداز و درشت مولکول هایی از قبیل آلبومین، سرولوپلاسمین، فریتین و مولکولهای کوچکی از جمله -β کاروتن، یو بیکوئینول،-α توکوفرول اسید آسکوربیک، متیونین، اسید اوریک، بیلی روبین و گلوتاتیون احیاء (GSH) می باشند(12). عدم تعادل بین تولید رادیکال های آزاد و ظرفیت آنتی اکسیدانی بدن سبب ایجاد استرس اکسیداتیو خواهد شد که به شدت با دیابت و عوارض آن مرتبط است(13). استرس اکسیداتیو می تواند از طریق پراکسیداسیون لیپیدها، پروتئین ها، کاهش دفاع آنتی اکسیدانی بدن و نیز فعال کردن مسیر هایی که به آپوپتوزیس ختم میگردند، باعث آسیب سلولی و بافتی شود(14). از جمله عوامل موثر در بروز اختلالات شناختی ناشی از هیپرگلیسمی می توان به تغییر در سطح و شدت سیگنالینگ انسولین، نقص در فاکتور رشد شبه انسولین و تغییر در سطوح هورمون ها اشاره کرد (10). دیابت قندی تغییرات ساختمانی و عملکردی در سیستم اعصاب مرکزی و محیطی نیز به همراه دارد، اختلال در پیام های عصبی، اختلال در روند رژنراسیون در اعصاب محیطی بدن و تغییرات مورفولوژیک در فیبر های عصبی از جمله این تغییرات است (15). علاوه بر این دیابت آتروفی قشری و زیر قشری (16) ، ضخیم شدن غشای پایه عروق مویرگ ها و دژنره شدن سلول های اندوتلیالی عروق کوچک (17) و تغییر در غلظت نوروترانسیمترهایی مانند سروتونین (18) موجب اختلالات عصبی روانشناختی از قبیل اختلال در خواب، افسردگی و اختلال در عملکرد های شناختی می شود (19). در این رابطه قشر مغز و هیپوکامپ بیشتر از سایر مناطق تحت تاثیر هیپرگلیسمی قرار می گیرند و استرس اکسیداسیون و پراکسیداسیون لیپیدی از جمله فرایند های پاتولوژیک هستند که در برخی نواحی مغز از جمله هیپوکامپ اتفاق می افتند(7). مطالعات نشان داده که علاوه بر سیستم آنتی اکسیدانی طبیعی بدن، استفاده از سایر آنتی اکسیدان ها، که در این بین آنتی اکسیدان های با منشا گیاهی(مانند فلاونوئیدها) که معمولا با عوارض جانبی کمتر همراه اند در کاهش نشانه های استرس اکسیداتیو و حذف رادیکال های آزاد مفید بوده و از اهمیت خاصی برخوردار است(20).

در حال حاضر درمان اصلی و موثر برای دیابت قندی استفاده از انسولین و عوامل هیپوگلیسمیک است. ولی این ترکیبات دارای عوارض نامطلوب متعدد نظیر افزایش ذخایر چربی ، تحلیل رفتن بافت چربی در محل تزریق و بروز شوک هیپوگلیسمیک بوده و در دراز مدت بر روند ایجاد عوارض ناتوان کننده تاثیری ندارد(21). با توجه به افزایش دانش بشری در مورد هتروژنیته این بیماری، نیاز برای یافتن ترکیبات موثر با حداقل عوارض جانبی در درمان دیابت و اختلالات ناشی از آن شدیدا احساس می گردد (22). قبل از کشف انسولین و همچنین داروهای ضد دیابت رایج، بیماران دیابتی با گیاهان دارویی و درمان های سنتی معالجه می شدند. تاکنون تاثیر مثبت بیش از 1200 گیاه دارویی در کاهش میزان قند خون و یا کاهش عوارض ناشی از دیابت شناخته شده است(23). از طرف دیگر سازمان جهانی بهداشت به کشورهای پیشرفته استفاده از داروهای گیاهی را به دلیل سالم بودن، اثربخشی بیشتر و استاندارد بودن آنها توصیه می کند(24). مصرف گیاهان دارویی در طب سنتی جایگاه خاصی داشته و از سالها قبل برای درمان بسیاری از بیماری ها، مصرف اشکال متفاوتی از گیاهان دارویی مختلف کاربرد داشته است(25). رویکرد تغذیه ای به دیابت در کشور های در حال توسعه دارای مزایای زیادی است(26)، به عنوان مثال در مطالعه ای در کشور مغرب، 320 بیمار دیابتی و380 بیمار مبتلا به فشار خون و اختلالات قلبی-عروقی مورد مصاحبه قرار گرفتند که 80% این افراد گیاهان دارویی را برای درمان بیماری خود مصرف میکردند و معتقد بودند که گیاه درمانی ارزانتر و موثرتر و بهتر از درمان دارویی است(27). با توجه به اینکه گیاهان دارویی نسبت به داروهای شیمیایی دارای اثرات جانبی کمتری هستند بنابرین پژوهشگران بدنبال یافتن ترکیبات گیاهی جدید برای درمان و یا پیشگیری از این بیماری هستند(20). در یک مقاله مروری حدود 86 داروی طبیعی ارائه شده است که خواص ضد دیابتی دارند 82 مورد آنها منشاء گیاهی دارند که در 45 خانواده شامل کاروتنویدها ، آلکالوئیدها ، فلاونوئیدها، ترپونوئید ها و ... قرار دارند(21). مهمترین دلایلی که بعضی از گیاهان را برای تقویت حافظه و رفع فراموشی مناسب ساخته، شامل موارد متعددی می باشد که می توان به وجود مواد پلی فنولی با خاصیت آنتی اکسیدانی مانند فلاونوییدها، رسیراتول، ویتامین E و . . . اشاره کرد(30). در بعضی از گیاهان وجود ترکیبات پیش ساز استیل کولین، مانند لسیتین و وجود اسیدهای چرب غیر اشباع به ویژه اسید لینو ئیک احتمالا با کاهش کلسترول و تغییر در سیالیت غشاء به ویژه در ناحیه هیپوکامپی به عنوان عامل افزایش حافظه و یادگیری ذکر گردیده است(31). در مواردی وجود مهارکننده های آنزیم استیل کولین استراز، مانند ترکیبات آسارون آلفا و بتا (32) اسید اورسالیک (33) و موادی مانند استرادیول و سیلیمارین که باعث افزایش آزادسازی استیل کولین می گردند باعث تسهیل یادگیری می شوند (31). گیاهان دارویی و مشتقات آنها اگرچه از دیر باز در درمان دیابت قندی و عوارض ناشی از آن مطرح بوده اند ولی در مورد اثر بخشی قطعی بسیاری از آنها شواهد پژوهشی و مستند وجود ندارد(29).
همچنین به دلیل عوارض متعدد دیابت در بیماران و با توجه به اینکه راهکار های درمانی فعلی برای درمان دیابت ( بخصوص نوع دوم که شیوع بیشتری دارد) محدودیت هایی دارد لزوم تحقیقات برای دستیابی به داروهای موثر و کم خطر به منظور کاهش قند، سایر عوارض ثانویه از جمله کاهش توانایی یادگیری و حافظه در این بیماران کاملا محسوس است. دانه گیاه اسپند یکی از مواردی است که در طب سنتی مردم ایران مورد استفاده قرار می گیرد.
در مطالعه ای که توسط نوشین نقش و همکاران در سال 1391 انجام شد، نشان دادند تجویز خوراکی mg/kg 20 عصاره اتانولی دانه گیاه اسپند، دارای خاصیت آنتی اکسیدانی بوده و می توان آن را به عنوان کاهش دهنده رادیکال های آزاد حاصل از نانو ذرات نقره پیشنهاد داد نمود (34). Singh و همکاران در سال 2008 نشان دادند تجویز خوراکی عصاره اتانولی دانه گیاه اسپند به موش های صحرایی دیابتی شده با استرپتوزوتوسین دارای خاصیت هیپوگلیسمیک می باشد (35).

گیاه اسپند (Peganum harmala) :
اسپند با نام علمی Paganum harmala گیاهی پایا و بدون کرک از تیره Zygophillaceae می باشد. برای این گیاه در متون طب سنتی، اثرات متعددی از جمله خواب آور بودن، قاعده آور، تعریق آور، ضد قارچ، ضد انگل، ضد سرطان و محرک سیستم ایمنی ذکر شده است (36). در طی مطالعات علمی مختلف نشان داده شده که دانه های این گیاه خاصیت اشتها آور دارد و در درمان بیماری های اعصاب و عروق دخیل است(37). همچنین برخی مطالعات دیگر خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد هیپرگلیسمی این دانه ها را نشان می دهد (34،35). گیاه مذکور محتوی آلکالوئید های متنوعی است که تاکنون دوازده نوع آنها شناخته شده، آلکالوئید اصلی این گیاه هارمالین است، دانه این گیاه دارویی حاوی آلکالوئید های هارمول، هارمالین و هارمین می باشد و دارای خواص ضد میکروبی، ضد انگل روده ای، و ضد قارچی می باشد و از زمان های دور به عنوان ضد عفونی کننده کاربرد داشته است (36). تعدادی از آنتی اکسیدان های موجود در این گیاه شامل فنول ها، پلی فنل ها (فلاونوئید ها) و توکوفرول می باشند که به مقابله در برابر رادیکال های آزاد پرداخته و سعی در جبران مکانیسم های استرس اکسیداتیو می کنند (38).

با توجه به اینکه مطالعه ای در خصوص میزان تاثیر عصاره هیدروالکلی دانه های گیاه اسپند بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال انجام نشده است بنابرین انجام چنین مطالعاتی ضروری به نظر می رسد. در این مطالعه با استفاده از مدل حیوانی و بکارگیری دستگاه شاتل باکس به بررسی اثرات عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال نمونه های دیابتی (القا شده توسط استرپتوزوتوسین) و سالم حیوان پرداخته خواهد شد. همچنین سطح آنتی اکسیدانی و میزان فنل تام (Total phenol) عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند اندازه گیری خواهد شد.
سوالات و / یا فرضیات پژوهش1- عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند باعث کاهش تعداد دفعات دریافت شوک الکتریکی برای رسیدن به معیار یادگیری و عدم ورود به قسمت تاریک دستگاه شاتل باکس در گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل می شود.


2- عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند باعث افزایش تاخیر ورود به بخش تاریک دستگاه در آزمون بخاطرآوری زمان تاخیر (Latency Time :LT ) ) در گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل می شود.


3- عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند باعث کاهش زمان سپری شده در قسمت تاریک دستگاه در آزمون بخاطرآوری گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل می شود.

4- فعالیت آنتی اکسیدانی عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند چقدر است؟

5- میزان فنل تام در عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند چقدر است؟

هدف کلی طرحبررسی اثر عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند(Peganum harmala) بر یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال در موش های صحرایی دیابتیک
اهداف اختصاصی1- تعیین اثر عصاره هیدرو الکلی بر تعداد دفعات دریافت شوک الکتریکی برای رسیدن به معیار یادگیری و عدم ورود به قسمت تاریک دستگاه شاتل باکس و مقایسه آن در گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل.
2- تعیین اثر عصاره هیدرو الکلی بر زمان تاخیر ورود به بخش تاریک دستگاه در آزمون بخاطرآوری ( زمان تاخیر (LT ) ) و مقایسه آن در گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل.
3- تعیین اثر عصاره هیدرو الکلی بر زمان سپری شده در قسمت تاریک دستگاه در آزمون بخاطرآوری و مقایسه آن گروه های دیابتی تحت تیمار در مقایسه با گروه کنترل.
4 - اندازه گیری میزان خواص آنتی اکسیدانی عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند
5 - اندازه گیری سطح فنل تام عصاره هیدروالکلی دانه گیاه اسپند
سازمانها، مراکز و موسسات و سایر بهره برداران بالقوه دستاوردهای طرحدانشگاه علوم پزشکی و سایر مراکز تحقیقاتی
تعریف واژه های تخصصی
نوع مطالعهمطالعه تجربی (Experimental Study)
جامعه مورد مطالعه(معرفی مشارکت کنندگان)/ محیط پژوهش(معیارهای ورود و خروج ذکر شوند)جامعه مورد مطالعه در این تحقیق، موش های صحرایی نر (نژاد wister-albino) موجود در حیوان خانۀ دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می باشند که از میان این موش ها 54 سر طبق معیار زیر انتخاب می شوند. معیار ورود به این مطالعه موش های نر و سالمی می باشند که در شرایط طبیعی بدون برقراری حالت روزه داری، میزان گلوکز سرم آنها براساس اندازه گیری کمتر از 250 میلی گرم بر دسی لیتر باشد(39).
حجم نمونه و روش محاسبه آنتعداد 54 سر موش صحرایی نر نژاد (wister - albino) با محدوده وزنی 200 تا 250 گرم در این مطالعه مورد بررسی قرار می گیرند. روش محاسبه آن بر مبنای تحقیقات مشابه انجام شده، می باشد(40).
روش نمونه گیری(نحوه تخصیص تصادفی و همسانسازی در صورت لزوم ذکر شود)معیار ورود به این مطالعه موش های نر و سالمی می باشند که در حالت طبیعی و غیر ناشتا میزان گلوکز سرم آنها بر اساس آزمایش پایین تر از 250 میلی گرم بر دسی لیتر محاسبه می شود(39). بدین صورت 54 سر موش نر سالم وارد مطالعه می کنیم، سپس این موش ها را به طور تصادفی به 6 گروه نه تایی تقسیم می کنیم.
روش و ابزار جمع آوري داده ها / صحت و استحکام داده ها (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود)در این مطالعه وزن حیوانات را در شروع و پایان مداخله اندازه گیری می کنیم، تعداد دفعات دریافت شوک الکتریکی برای رسیدن به معیار یادگیری و عدم ورود به قسمت تاریک دستگاه، زمان سپری شده در قسمت تاریک دستگاه در روز آزمون به خاطر آوری و میزان تاخیر ورود به بخش تاریک در آزمون به خاطر آوری( زمان تاخیر = LT) را یادداشت می کنیم.
روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود)این مطالعه بر روی 54 سر موش صحرایی نر از نژاد Wister-albino در محدوده وزنی 200-250 گرم انجام خواهد شد که پس از توزین به 6 گروه 9 تایی تقسیم می شوند و هر موش در یک قفسه جداگانه نگهداری می گردد حیوانات مورد بررسی دسترسی کامل به آب و غذا دارند و در شرایط 12 ساعت روشنایی و 12 ساعت تاریکی و دمای 3±22 درجه سانتیگراد که به طور مصنوعی تهیه می شود قرار می گیرند پس از یک هفته فرصت سازگاری با محیط ، آزمایش ها شروع خواهند شد.

گروه های مورد مطالعه شامل :
1- گروه کنترل سالم
2- گروه کنترل دیابتی
3- گروه های سالم تحت تیمار با دوز 60 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن
4- گروه های سالم تحت تیمار با دوز 120 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن
5- گروه های دیابتی تحت تیمار با دوز 60 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن
6- گروه های دیابتی تحت تیمار با دوز 120 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن

حیوانات گروه های کنترل سالم و کنترل بیمار با نرمال سالین تیمار خواهند شد، حیوانات گروه های تحت تیمار سالم و گروه های تحت تیمار بیمار با عصاره هیدروالکلی به ترتیب با دوزهای 60 و 120 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن(35) تیمار خواهند شد.
نحوه ی تیمار :
عصاره هیدروالکلی و نرمال سالین پس از تائید دیابتی شدن حیوانات به صورت خوراکی (از طریق گاواژ) روزانه و در ساعت معینی از روز تیمار خواهند شد، حجم ماده تیمار شده در تمامی گروهها یک میلی لیتر و مدت زمان تیمار 4 هفته(35) خواهد بود. در شروع مداخله میزان گلوکز خون در حالت غیر ناشتا جهت اطمینان از دیابتی بودن حیوانات اندازه گیری خواهد شد، گلوکز بالای 250 میلی گرم بر دسی لیتر، دیابتی در نظر گرفته می شود.گلوکز با استفاده از دستگاه گلوکومتر دیجیتال اندازه گیری خواهد شد.

نحوه دیابتی کردن حیوان :
جهت القای دیابت ، موش های صحرایی استرپتوزوتوسین را با تک دوز 50 میلی گرم بر کیلو گرم وزن بدن ( به صورت حل شده در محلول بافر سیترات) به صورت تزریق وریدی دریافت خواهند نمود (43). علایم دیابت شامل پرنوشی و پر ادراری پس از 7 - 5 روز آشکار خواهند گردید. جهت اطمینان بیشتر، میزان قند خون حیوانات با استفاده از دستگاه گلوکومتر دیجیتالی،از طریق خونگیری از ورید دمی، اندازه گیری خواهد شد که افزایش قند خون در حالت طبیعی و غیرناشتا به میزان بیش از 250 میلی گرم بر دسی لیتر نشان دهنده دیابتی شدن خواهد بود (44).

عصاره گیری:
برای عصاره گیری ابتدا دانه گیاه اسپند را از عطاری به مقدار لازم تهیه کرده و پس از شناسایی و تایید توسط کارشناس گروه زیست شناسی، بوسیله آب مقطر شسته، در سایه گذاشته تا کاملا خشک شوند. سپس در هاون چینی کاملا ساییده می شوند. برای عصاره گیری از روش سوکسله استفاده خواهد شد. حلال مورد استفاده در عصاره گیری اتانول 80% می باشد (35). برای آزمایش از دو دوز 60 و 120 میلی گرم بر کیلوگرم وزن بدن عصاره ی هیدروالکلی دانه گیاه اسپند استفاده خواهد شد که این دو دوز بر اساس کارهای انجام شده قبلی، انتخاب شده اند (34،35).

حافظه و یادگیری :
یکی از تکامل یافته ترین اعمال سیستم عصبی حافظه و یادگیری می باشد. یادگیری، مهارتی است که سبب افزایش فعالیت سیناپسی در مسیر هیپوکامپ- قشر پره فرونتال می شود (45). یادگیری احترازی غیرفعال که اساس آن برقراری ارتباط بین دو محرک شرطی و غیر شرطی است، شامل سه مرحله عادت، آموزش و به خاطرآوری می باشد و با توجه به نتایج حاصل از تحقیقات روشن شده است که آمیگدال به عنوان عضو دیگری از سیستم لیمبیک در ذخیره این نوع از یادگیری دخالت دارد (46). هیپوکامپ که بخشی از قشر پره فرونتال می باشد، نقش بسیار مهمی در یادگیری فضایی و تثبیت حافظه دارد و در جریان فرآیندهای مربوط به یادگیری جریان خون و مصرف اکسیژن در آن بالا رفته و به شدت تحت تاثیر هورمونها، داروها و مواد مختلف قرار می گیرد (46). تحریک های کوتاه مدت و فعا ل کننده مسیرهای تحریکی در برخی نواحی سیستم لیمبیک و قشر مخ منجر به افزایش شدید در استحکام سیناپسی می گردد که برای چندین ساعت و حتی در حیوانات سالم تا هفته ها باقی می ماند که به این افزایش کارآیی سیناپس ها تقویت طولانی مدت LTP ) ) گفته می شود (47). LTP نوعی از انعطا ف پذیری سیناپسی است که بیشترین ارتباط را با شکل گیری حافظه در مغز دارد (48).
دستگاه شاتل باکس (Shuttle box) :
در این پژوهش برای بررسی رفتار یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال از دستگاه شاتل باکس استفاده خواهد شد. این دستگاه از دو بخش جعبه آموزش و بخش کنترل کننده تشکیل شده است. جعبه آموزش دارای دو محفظه کوچکتر مساوی، تاریک و روشن است که به وسیله یک درب گیوتینی از یک دیگر جدا شده اند و در قسمت داخلی دیواره های انتهایی در محفظه روشن لامپ باریکی تعبیه شده است. در کف نیز دارای میله های فولادی با قطر 2/5میلیمتر و با فاصله 1 سانتیمتر از یکدیگر می باشند. میله های موجود به طور یک در میان به قطب های مثبت و منفی جریان برق متصل اند. از میله های فلزی کف محفظه تاریک جهت اعمال شوک الکتریکی با شدت 1 آمپر و فرکانس 50 هرتز به مدت دو ثانیه به پای حیوان استفاده می شود. بخش کنترل کننده نیز دارای پیچ های تنظیم کننده مدت زمان روشن ماندن لامپ، مدت زمان برقراری شوک و میزان شوک از نظر فرکانس می باشد(17).


مراحل آزمون حافظه و یادگیری احترازی غیرفعال :
1- سازش یافتن : ابتدا همه گروه های آزمایشی به دستگاه عادت داده می شوند. به این ترتیب که موش های هرگروه یکی یکی درون دستگاه قرار میگیرند.5 ثانیه بعد درب بین دو محفظه برداشته و به مدت دو دقیقه به موش اجازه داده می شود آزادانه در دو محفظه تاریک و روشن رفت و آمد کند، که معمولا در این مرحله موش به طور طبیعی وغریزی تمایل دارد وارد محفظه تاریک شود. پس از ورود حیوان به قسمت تاریک، درب بسته و حیوان به قفس بازگردانده می شود(49)
2- اکتساب 30 : دقیقه پس از عادت، مرحله اکتساب انجام می شود. موش را در قسمت روشن جعبه گذاشته و دو دقیقه به حیوان مهلت داده می شود تا وارد محفظه تاریک شود. بلافاصله بعد از ورود موش به قسمت تاریک درب بسته شده و شوک الکتریکی با فرکانس 50 هرتز و شدت1 میلی آمپر به مدت 2 ثانیه به پای حیوان وارد میگردد. سپس موش از محفظه تاریک خارج و به قفس برگردانده می شود. پس از 2 دقیقه موش مجدداً در ناحیه روشن قرار گرفته تا تست یادگیری انجام شود. عدم ورود به ناحیه تاریک به مدت 120 ثانیه به عنوان یادگیری موفق در نظر گرفته می شود. در صور ت ورود مجدد حیوان به ناحیه تاریک، درب برای بار دوم بسته و شوک به صورت قبل وارد می گردد و این کار آن قدر تکرار می شود تا موش یاد بگیرد وارد محفظه تاریک نشود (49). تعداد دفعات لازم برای یادگیری هر موش ثبت و سپس در بین گروه ها مقایسه صورت می شود.
3- بخاطرآوری : در آزمون به خاطرآوری که 24 ساعت بعد از آموزش صورت می گیرد موش در قسمت روشن قرار گرفته، 5 ثانیه بعد درب باز می گردد و زمانی که طول می کشد تا حیوان وارد قسمت تاریک شود و مدت زمانی که در آنجا می ماند به مدت 10 دقیقه بررسی می گردد(49). سپس داده های جمع آوری شده و از پارامترهای مذکور در هر یک از گروه های آزمایشی با استفاده از تست های آماری مناسب مورد مقایسه قرار می گیرند.
روش تجزیه، تحليل و توصیف داده‌ها (نمونه‌اي از جدول توخالي ضميمه شود و روش هاي آماري مورد استفاده به طور كامل توضيح داده شود)(کیفی و کمی)از نرم افزار آماری SPSS ورژن 19 استفاده می شود. با استفاده از آزمون واریانس یک طرفه و تست توکی داده ها مورد بررسی قرار میگیرد.
ملاحظات اخلاقی به تایید کمیته اخلاق دانشگاه خواهد رسید . همچنین فرم "چک لیست کار با حیوانات ازمایشگاهی بر اساس کد های راهنمای کار با حیوانات ابلاغی وزارت بهداشت" تکمیل و ضمیمه شده است
محدودیتهای اجرائی طرح و پیش بینی جهت حل آنهاتهیه استرپتوزوتوسین ، تهیه حیوان
کلمات کلیدیPaganum harmala ،Diabetes ،, passive avoidance learning and memory
گیاه اسپند ، دیابت ، یادگیری و حافظه احترازی غیر فعال
فهرست منابع و مراجع1. Eizirik DL, Mandrup-Poulsen T: A choice of death: the signal-transduction of immune-mediated beta-cell apoptosis. Diabetologia 2001; 44 (12) : 2115–2133.


2. WWW.who.int/mediacentre/factsheets. www.ir-diabetessociety.com. www.iranhealers.com. Available at November 2009.

3. Nerup J, Platz P, Andersen OO, et al. HLA antigens and diabetes mellitus. Lancet 1974; 2 (7885) : 864–866.

4. Arababadi MK, Hassanshahi G, Zarandi ER, et al. The comparison of the level of serum concentration of Gro-A chemokine in diabetic type-2 patients and healthy people: A short communication. J Rafsanjan Univ Med Sci 2009; 8 (3): 239-244.

5. Torros MD, Canal JR, Perez C. Oxidative stress in normal and diabetic rats. Physiol. Res. 1999; 8:203208.

6. Tripathi BK, srivastava AK. diabetes mellitus: complication and therapeutics. Med Sci Monit 2006; 12(7): RA130-47.


7. Li Z, Sima AAF. C-peptide and central nervous system complications in diabetes. Exp Diabetes Res 2004; 5: 79-90.

8. Brands AMA, Biessels GJ, De Haan EHF, Kappelle LJ, Kessels RPC. The effects of type 1 diabetes on cognitive performance. Diabetes Care 2005; 28: 726-35.

9. Roriz-Filho JS, Sa-Roriz TM, Rosset I, Camozzato AL, Santos AC, Chaves MLF, et al. (Pre) diabetes, brain aging, and cognition. Biochim Biophys Acta 2009; 1792: 432-43.


10. De Almeida-Pititto B, Filho Cde M, Cendoroglo MS. Cognitive deficit: another complication of diabetes mellitus? Arq Bras Endocrinol Metabol 2008; 52: 1076-83.

11. Sandra RA, Rauscher FM, Watkins JB. Effect of quercitin on antioxidant defense in streptozotocinInduced diabetic rats J biochem.molec toxicol.2001;5: 143-149

12. Yu BP. Cellular defenses against damage from reactive oxygen species. Physiol Rev. 1994; 74: 139-162

13. Atalay M,Laaksonen DE.Diabetes,oxidative stress and physical exercise. Jl Spor Scie Med 2002; 1:1-14.


14. Ascensao A, Ferreira R, Magalhaes J. Exercise-induced cardioprotection biochemical morphological and functional evidence in whole tissue and isolated mitochondria. J physiol. 2007 Apr; 117(1): 16-30


15. Galer BS, Gianas A, Jensen MP. Painful diabetic polyneuropathy: epidemiology, pain description, and quality of life. Diabetes Res Clin Pract 2000; 47(2): 123-8.


16. Gold SM, Dziobek I, Sweat V, Tirsi A, Rogers K, Bruehl H, et al. Hippocampal damage and memory impairments as possible early brain complications of type 2 diabetes. Diabetologia 2007; 50: 711–9.


17. Esther SC, Lon R, Scheltens Ph, Lenore J. Brain Aging in Very Old Men with Type 2 Diabetes. Diabetes Care 2006; 29: 2268–74.

18. Jackson-Guilford J, Leander JD, Nisenbaum LK. The effect of streptozotocin-induced diabetes on cell proliferation in the rat dentate gyrus. Neurosci Lett 2000; 293: 91-4.


19. Aszalos, Z. Cerebral complications of diabetes mellitus. Orv Hetil 2007; 148: 2371-6.


20. Yanishlieva NU, Marinova EM. 1996.Antioxidant effectiveness of some natural antioxidants in Sunflower oil. Zeitschrift fur Lebensmitteluntersuchung and Forshong. 203, 220-223

21. Suji G. and Sivakami S. Approaches to the treatement of diabetes mellitus: an overview. Cell Mol Biol 2003; 49: 635-639.

22. Shapiro K. and Gong WC. Natural products used for diabetes. J Am Pharm Assoc 2002; 42: 217-226.

23. Falah Hosseini H, Fakhrzadeh H, Ardeshir Larijani B, Shikh Samani AH. Review of anti-diabetic medicinal plant used in traditional medicine. Journal of Medicinal Plants. 2006; 5(Supplement): 85-60. [Persian]

24. Farnsworth NR. The development of pharmacological and chemical research for application of traditional medicine in developing countries. Journal of Ethnopharmacology. 1980; 173–181.

25. Ziyyat A, Legssyer A, Mekhfi H, Dassouli A, Serhrouchni M, Benjelloun W. Phytotherapy of hypertension and diabetes in oriental Morocco. J Ethnopharmacol. 1997; 58(1): 45-54.

26. Zahedi Asl S, Ghassemi A, Saharnaz F, Zaree B. Effect of the carbon tetrachloride extract of Trigonella FoenumGraecum seeds on the glycogen content of liver in diabetic rats. Journal of Medicinal Plants. 2006; 5(Supplement): 4854. [Persian]

27. Eddouks M, Maghrani M, Lemhadri A, Ouahidi ML, Jouad H. Ethnopharmacological survey of medicinal plants used for the treatment of diabetes mellitus, hypertension and cardiac diseases in the south-east region of Morocco (Tafilalet). J Ethnopharmacol. 2002; 82(2-3): 97-103

28. Isah, A.B., Ibrahim, Y.K.E., Abdulrahman, E.M. and Ibrahim, M.A., 2007. The hypoglycaemic activity of the aqueous extract of Stachytarpheta angustifolia (Verbanaceae) in normoglycaemic and alloxaninduced diabetic rats. Pakistan Journal of Biological Science, 10(1): 137-141.


29. Shapiro K, Gong WC. Natural products used for diabetes. J Am Pharm Assoc 2002; 42: 217-226.



30. Emami M, Hosseini A, Saeedi A, Golbidi D, Reisi P , Alaei H. [Effect of red grape juice on learning and passive avoidance memory in rats]. J Isfahan Med School 2010; 104 (28): 1-7 (Persian).


31. Shafahi M, Moazedi AA. [Effect of Sesamum indicum diet on special learning in rat]. J Sci Islamic Azad Univ 2009;70(18): 9-16 (Persian).



32. Naderi GA, Khalili M, Karimi M, Soltani M. [The effect of oral and intraperitoneal administration of Acorus Calamus L. extract on learning and memory in male rats]. J Med Plants 2010; 9 (34): 46-56 (Persian).


33. Haghpanah T, Esmailpour Bezanjani KH, Afarinesh Khaki M, Sheibani V, Abbasnejad M, Masoomi Ardakani Y. [Effect of intra-hippocampal injection of Origanum vulgare L. ssp. Viridis leaf extract on spatial learning and memory consolidation]. Feyz 2011; 14 (4):380-387 (Persian).



34- نوشین نقش و همکاران ، تأثیر عصاره الکلی اسپند بر غلظت مالون دی آلدئید و فعالیت کاتالاز و گلوتاتیون پر اکسیداز در موش های تیمار شده با نانو ذرات نقره ، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران ، دوره بیست و دوم شماره 95، آذر سال 1391 ،(17 – 10)


35. Singh , A.B ,chaturvedi , J.P , Narender , T , Sirivastava , A.K . Preliminary studies on the hypoglycemic effect of peganum harmala L.seeds ethanol extract normal and stereptozotocin in duced diabetic rats , Indian jornal of clinical biochemistry 23(4) , pp . 391 – 393


36- غلام حسن واعظی و همکاران ، تجویز عصاره متانولی دانه اسپند (Peganum harmala) ، رفتار ترس در موش صحرایی را افزایش می دهد ، فیزیولوژی فارماکولوژی ، جلد 11 (4) ، 300- 305 ، زمستان 1386

37- علی هاشمی و همکاران ، بررسی اثر عصاره متانولی دانه گیاه اسپند بر روند تشنج ایجاد شده با استریکینین در موش صحرایی سوری ، علوم دارویی ، 1388 دوره 15 ، شماره 3 ، 262 – 257

38. Mahmoudian M, Jalilpour H, Salehian P. Toxicity of Peganum harmala: Review and a Case Report. Iranian Journal of Pharmacologyand Therapeutics 2002; 11: 1-4




39. Baluchnejadmojarad T, Roghani M. Garlic extract attenuates time-dependent changes in the reactivity of isolated aorta in streptozotocin-diabetic rats. Life Sci 2003;73(18):2281-9.

40- اکرم عیدی و همکاران، اثر هیپوگلیسمی عصاره الکلی غلاف لوبیا سبز در موش های صحرایی نر بالغ سالم و دیابتی شده توسط استرپتوزوتوسین، مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، (JSIAU) ، شماره 1/62 ، زمستان 1385

41. Brand-Williams, W. Cavelier, M. E. and Bereset. C. 1995. Use of free radical method to evaluate antioxidant activity. J. Food Sci. Technol. (London). , 28:25-30.


42- فرود علی خزائی و همکاران، مطالعه میزان تغییرات آنزیم پراکسیداز و فنل کل در میوه های سیب رقم زرد تیمار شده با باکتری آنتاگونیست و قارچ عامل کپک آبی سیب، مجله به زراعی نهال و بذر، جلد 2- 26 ، شماره 4 ، سال 1389

43 - طیبه رضایی ، محمد باقر مینایی ، اثرات محافظتی عصاره برگ گزنه بر ساختمان روده باریک در موش صحرایی دیابتی ، فصلنامه علمی پژوهشی زیست شناسی تکوینی سال دوم ، شماره 9 ، زمستان 1389

44- محمد حسن افتخاری و همکاران، اثر دایدزئین بر سطح گلوکز ، پروفایل لیپیدی و فعالیت آنزیم پاراکسوناز موش های صحرایی دیابتی، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال چهارم، شماره 2، تابستان 1388، صفحات 44-37.

45. Laroche S, Davis S, Jay TM. Plasticity at hippocampal to prefrontal cortex synapses: dual roles in working memory and consolidation. Hippocampus. 2000; 10(4):438-46.


46. El-Sherif Y, Hogan MV, Tesoriero J, Wieraszko A. Factors regulating the influence of melatonin on hippocampal evoked potentials: comparative studies on different strains of mice. Brain Res. 2002; 945(2):191-201.


47. Zhao G, Etherton TD, Martin KR, West SG, Gillies PJ, Kris- Etherton PM. Dietary alpha-linolenic acid reduces inflammatory and lipid cardiovascular risk factors in hypercholesterolemic men and women. J Nutr. 2004; 134(11):2991-7.


48. Naghdi N, Goodwin N, Pockett S. Block of 5-HT2 receptors enhances hippocampal long-term potentiation. Iranian Biomedical Journal. 1998; 2(3&4):129-131.

49. Lashgari R, Motamedi F, Zahedi Asl S, Shahidi S, Komaki A. Behavioral and electrophysiological studies of chronic oral administration of L-type calcium channel blocker verapamil on learning and memory in rats. Behav Brain Res 2006; 171: 324-328.

پیوست ها
hide/show

نام فایل تاریخ درج فایل اندازه فایل دانلود
a.pdf1393/03/05283613دانلود
b.pdf1393/03/05497188دانلود
c.pdf1393/03/051360279دانلود
chek list.doc1393/03/0585504دانلود
Tarh.doc1393/05/04322048دانلود
nahaee.doc1393/06/31322560دانلود