بررسی سطح سواد سلامت سالمندان شهر زاهدان و عوامل مرتبط با آن در سال 93

Assessment of health literacy of adults and its Related Factors in Zahedan,2014


چاپ صفحه 		پژوهان
صفحه نخست سامانه		 مجری و همکاران
مجری و همکاران		 اطلاعات تفضیلی
اطلاعات تفضیلی		 دانلود
دانلود 		علوم پزشکی زاهدان
علوم پزشکی زاهدان

مجریان:

کلمات کلیدی:

اطلاعات کلی طرح
hide/show

کد طرح 6945
عنوان فارسی طرح بررسی سطح سواد سلامت سالمندان شهر زاهدان و عوامل مرتبط با آن در سال 93
عنوان لاتین طرح Assessment of health literacy of adults and its Related Factors in Zahedan,2014
نوع طرح کاربردی
محل اجرای طرح
رسته مطالعاتی مطالعات مروری(مطالعه کمی)
دانشکده/مرکز دانشکده بهداشت زاهدان
زمان اجرا -روز 1394

اطلاعات مجری و همکاران
hide/show

نام و نام‌خانوادگی سمت در طرح نوع همکاری درجه‌تحصیلی پست الکترونیک
مهسا حاج محمدیمجری اول کارشناسیhajmohammadi.mahsa@yahoo.com
فاطمه باقریهمکار tatlef2003@yahoo.com
حسین انصاریاستاد راهنمای اول طرح دانشجویی دکترای تخصصی smithepi@gmail.com
علیرضا انصاری مقدممشاور دکترای تخصصی ansariaLireza@yahoo.com
مصطفی پیوندمجری دوماجراء طرحکارشناسی ارشدmp.peyvand@yahoo.com

اطلاعات تفضیلی
hide/show

عنوان متن
خلاصه طرح به فارسی بررسی سطح سواد سلامت سالمندان شهر زاهدان و عوامل مرتبط با آن در سال 93
خلاصه طرح به لاتینAssessment of health literacy of adults and its Related Factors in Zahedan,2014
بيان مسئله تحقيق/اهمیت پژوهشبنابر تعریف سازمان جهانی بهداشت (World Health OrganizationیاWHO)عبور از مرز 60 سالگی سالمندی محسوب می گردد. مطابق تقسیم بندی سازمان جهانی بهداشت(WHO)، سالمندان به سه گروه سالمندان جوان (60تا 74سال) سالمند(75تا 90سال) وسالخورده (90سال وبالاتر) تقسیم می شوند(1). امروزه با گسترش مراقبت های بهداشتی اولیه،بهبود شرایط اقتصادی واجتماعی وبالاخره پیدایش فناوری جدیدپیشگیری، تشخیص و درمان بیماری ها موجب افزایش جمعیت افراد با سن بالاتر از60 سال شده است(2).
بنا به تعریف سازمان جهانی بهداشت سلامت عبارت ازبرخورداری از آسایش کامل جسمی، روانی واجتماعی و نه فقط نداشتن بیماری ونقص عضو است. همچنین آﻣﻮزش ﺳﻼﻣﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روﺷی ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺑﺨﺸیﺪن ﺑﻪ ﻧﮕﺮش ﻣﺮدم ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﻼﻣﺖ دردﻫﻪاﺧیﺮ گسترش یافته است(3). برای آنکه هرفردی کارکردی مطلوب داشته باشدبایدحائز طیفی وسیع از توانایی ها وشایستگی هاودراصل بسیاری ازسوادهاباشد(4).
نتایج آخرین مطالعه ارزیابی سواد(2006)درآمریکانشان دادکه36%از بالغان،سوادسلامت محدود(سوادسلامت ناکافی یامرزی)دارند؛به عبارت دیگر این افراد تنها میتوانند یک بخش از اطلاعات را ازیک متن کوتاه وساده(کمتراز سواد سلامت پایه)شناسایی کنند یا در متون طولانی تر فقط در صورت واضح بودن متن می توانند اطلاعات را بیابند(سواد سلامت پایه)(5). در ایران بر اساس مطالعه ای در پنج استان کشور تنها 28.1%شرکت کنندگان سواد سلامت کافی و 15.3% سوادسلامت مرزی و56.6%سوادسلامت ناکافی داشتند.تحصیلات پایین،سن بالاو وضعیت اقتصادی ضعیف باسوادسلامت ناکافی مرتبط بودند(6). طبق سرشماری سال1385 حدود 5 میلیون از جمعیت ایران بالای 65 سال سن داشتند(7)وپیش بینی میشود این رقم تا سال 2020 به10 میلیون افزایش میابد.
سطح پایین سواد در گروه سالمندان،جمعیت مهاجر،افراد بی سواد،افراد کم درامدوافراد باسلامت روان پایین شایع تر است(8).درنتیجه این افراد به عنوان گروه های درمعرض خطر اثرات ناخوشایند سطح پایین سواد سلامت به شمار میاید(9).مطالعات مختلف نیز نشان داد که سطح پایین سواد سلامت درسالمندان با پیامدهایی چون افزایش میزان میرایی،عدم انجام رفتارهای پیشگیری کننده مانند آزمایش های غربالگری،اتخاذ برخی رفتارهای پرخطر بهداشتی وبه طور کلی باسلامت جسمانی وروانی نامطلوب در این گروه مرتبط است(8)از طرفی براساس گزارشات،درحال حاضر حدود6 درصداز کل جمعیت ایران را افراد سالمند بالای 60 سال تشکیل می دهند که معادل 4میلیون و562هزار نفر می باشد(10).
سوادسلامت شامل مجموعه ای ازمهارت های خواندن،شنیدن،تجزیه وتحلیل،تصمیم گیری وتوانایی به کارگیری این مهارت ها درموقعیت های سلامتی است که لزومابه سال های تحصیل یا توانایی خواندن عمومی برنمی گردد(8).هم اکنون سواد سلامت به عنوان یک مسئله وبحث جهانی درقرن21معرفی شده است(12). براین اساس سازمان جهانی بهداشت به تازگی درگزارشی سواد سلامت را به عنوان یکی ازبزرگترین تعیین کننده های امرسلامت معرفی نمود(13).
این سازمان درپنجمین کنفرانس جهانی ارتقا سلامت درمکزیک سوادسلامت رابه صورت مهارت های شناختی واجتماعی که تعیین کننده ی انگیزه وقابلیت افراد در دستیابی،درک وبه کارگیری اطلاعات به طریقی که منجر به حفظ وارتقا سلامت آن هاگرددمعرفی نمود.در این کنفرانس بیان شدکه سواد سلامت نه فقط به عنوان یک ویژگی ومشخصه ی فردی بلکه بایستی به عنوان یک تعیین کننده ی کلیدی بهداشت وسلامتی درسطح جمعیت در نظر گرفته شود(14).
سواد سلامت هم جنبه ی اجتماعی و هم جنبه فردی دارد. در جنبه فردی علاوه بر اطلاعات فرد،به ظرفیت ها و پتانسیل وجودی افراد نیز بستگی دارد و در جنبه اجتماعی،فرهنگ، قومیت، تاثیرات خانوادگی و اجتماعی و همچنین وضعیت اقتصادی، ارتباط مردم با سیستم سلامتی را تحت تاثیر قرار داده و بر سواد سلامتی آنها موثر می باشد.
حال باید دید سواد سلامت چه تاثیری بر عملکرد سیستم های بهداشتی درمانی دارد: زمانی که فرد از سواد سلامتی کافی برخوردار نباشد، توصیه ها و اطلاعاتی که متخصصان سلامت به او دارند را کمتر درک می کند و دستورات را به طور رضایت بخش انجام نمی دهد، بنابراین هزینه و انرژی بیشتری را به سیستم و خدمات دهندگان تحمیل می کند(5). در این حالت، وضعیت سلامتی ضعیف تر بوده، میزان بستری شدن و استفاده از خدمات اورژانس بیشتر و اقدام جهت پیشگیری از بیماری توسط فرد کمتر است،همچنین این ادعا وجود دارد که افراد دارای مهارت های ضعیف سوادسلامت درباره ی سلامت کمتر آگاهند،کمتر خدمات پیشگیرانه را دریافت می کنند،کنترل بیماری های مزمن درآن هابدتر است،عملکرد بهداشتی جسمی وروانی ضغیف تری دارندومیزان استفاده از واحدهای اورژانس وخدمات بیمارستانی درمیان آن هابیشتردیده می شود(15).گرچه هنوز به درستی معلوم نیست که سواد سلامت تاچه حدبرنتایج سلامتی تأثیرگذاراست امادلایل زیادی حاکی از آن است که بسیاری از نتایج ناخوشایندمرتبط با سلامتی درنتیجه ی سواد سلامت ناکافی است(8).
ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻗﻮﻣیﺖ هم از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻠی ﻫﺴﺘﻨﺪ کﻪ ﺳﻼﻣﺘی را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛیﺮ ﻗﺮار ﻣی دﻫﻨﺪ .ﺗﺄﺛیﺮ ات ﺧﺎﻧﻮادﮔی، اﺟﺘﻤﺎﻋی ،ﻓﺮﻫﻨﮕی اﻫﻤیﺖ ﺣیﺎﺗی در ﺷکﻞدﻫی ﻧﮕﺮش ﻫﺎ و اﻋﺘﻘﺎدات دارﻧﺪو ﭼﮕﻮﻧﮕی ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﺳیﺴﺘﻢ ﺳﻼﻣﺘی را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛیﺮ ﻗﺮار ﻣیدﻫﻨﺪ . ﺗﺤﻘیﻘﺎت ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ کﻪ ﺳﻄﻮح ﭘﺎییﻦ ﺳﻮاد ﺳﻼﻣﺖ ﺑﺎ ﺳﻦ ﺑﺎﻻ، درآﻣﺪ کﻢ و ﺗﻌﺪاد ﺳﺎل ﻫﺎی ﺗﺤﺼیﻼت رﺳﻤی ﻣﺮﺗﺒﻂاﺳﺖ (6). امروزه بیشتر آموزش ها اطلاعات در سیستم بهداشتی به صورت نوشتای ودر سطحی بالاتر از آنچه برای افراد قابل فهم باشد ارائه می گردد(8). بنابراین آموزش ودرک اطلاعات جدید بهداشتی نیازمند مهارت بالایی در خواندن،محاسبات ومهارت تصمیم گیری می باشد.این در حالی است که مطالعات ثابت کردند که اغلب سالمندان در این سه زمینه ضعیف عمل می کنند و همچنین تغییراتی که همراه با سالمندی به وقوع می پیوندد برتوانایی سالمندان در خواندن ودرک اطلاعات بهداشتی تاثیر می گذارد.این مواد خود از علل سطح پایین سواد سلامت در این گروه آسیب پذیر محسوب می شود ونشان دهنده ی لزوم توجه بیشتر به امر سواد سلامت در گروه سالمندان می باشد(16). با وجود اهمیت زیاد امر سواد سلامت در کیفیت زندگی و ارتقای سلامت سالمندان متاسفانه در زاهدان به این موضوع پرداخته نشده است. لذا هدف از این مطالعه بررسی سطح سواد سلامت در سالمندان شهر زاهدان و برخی فاکنورها مرتبط با آن است که در صورت پائین بودن سطح سواد سلامت، راهکارهای لازم برای برنامه ریزی طبق متغیرهای مستقل مرتبط به مسئولین و فعالان مربوطه ارائه شود.
سوالات و / یا فرضیات پژوهش
1- سطح سواد سالمندان بر حسب سن چگونه است؟
2- سطح سواد سالمندان بر حسب جنس چگونه است؟
3- سطح سواد سالمندان بر حسب وضعیت تاهل چگونه است؟
4- سطح سواد سالمندان بر حسب سطح سواد چگونه است؟
5- سطح سواد سالمندان بر حسب سطح سواد همسر چگونه است؟
6- سطح سواد سالمندان بر حسب در امد چگونه است؟
7- سطح سواد سالمندان بر حسب شغل فعلی چگونه است؟
8- سطح سواد سالمندان بر حسب شغل قبلی چگونه است؟
9- سطح سواد سالمندان بر حسب وجود فرد با تحصیلات دانشگاهی در خانواده چگونه است؟
10- سطح سواد سالمندان با سن رابطه دارد
11- سطح سواد سالمندان با جنس رابطه دارد
12- سطح سواد سالمندان با وضعیت تاهل رابطه دارد
13- سطح سواد سالمندان با سطح سواد رابطه دارد
14- سطح سواد سالمندان با سطح سواد همسر رابطه دارد
15- تعیین سطح سواد سالمندان با در امد رابطه دارد
16- سطح سواد سالمندان با شغل فعلی رابطه دارد
17- سطح سواد سالمندان با شغل قبلی رابطه دارد
18- سطح سواد سالمندان با وجود فرد با تحصیلات دانشگاهی در خانواده رابطه دارد
هدف کلی طرحتعیین سواد سلامت سالمندان شهر زاهدان و عوامل مرتبط با آن
اهداف اختصاصی1- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب سن
2- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب جنس
3- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب وضعیت تاهل
4- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب سطح سواد
5- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب سطح سواد همسر
6- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب در امد
7- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب شغل فعلی
8- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب شغل قبلی
9- تعیین سطح سواد سالمندان بر حسب وجود فرد با تحصیلات دانشگاهی در خانواده
سازمانها، مراکز و موسسات و سایر بهره برداران بالقوه دستاوردهای طرحدانشگاه علوم پزشکی زاهدان. سازمان بهزیستی
تعریف واژه های تخصصی
نوع مطالعهمقطعی
جامعه مورد مطالعه(معرفی مشارکت کنندگان)/ محیط پژوهش(معیارهای ورود و خروج ذکر شوند)سالمندان شهر زاهدان
حجم نمونه و روش محاسبه آنبا استفاده از مطالعه قبلی انجام گرفته در اصفهان تنها 8/8 درصد سالمندان ازسواد سلامت کافی برخوردار بودند. با هدف برآورد این درصد در زاهدان با دقت 012/0 تعداد نمونه لازم 215 نفر به دست آمد که در این مطالعه قصد داریم 250 سالمند را مورد بررسی قرارر دهیم.


P=0.088
α=.05
d=.012
روش نمونه گیری(نحوه تخصیص تصادفی و همسانسازی در صورت لزوم ذکر شود)در این پژوهش، داده ها و اطلاعات به روش پرسشگری درب منازل جمع آوری خواهد شد روش نمونه گیری به صورت خوشه ای است. در این مطالعه مراکز بهداشتی- درمانی و پایگاههای بهداشتی زاهدان به عنوان سرخوشه ها در نظر گرفته خواهد شد.سثس به طور تصادفی 25 مرکز انتخاب می شود و از هر خوشه 10 سالمند را انتخاب خواهیم کرد. هنگام خروج از درب هر مرکز بهداشت و درمان با حرکت به سمت راست از اولین خانه اولین کوجه سمت راست شروع به نمونه گیری خواهیم کرد تا اینکه نمونه ها در مرکز مورد نظر تکمیل شود. با توجه به این که روش جمع آوری داده ها به شیوه مصاحبه با شرکت کنندگان خواهد بود، اهداف پژوهش به طور شفاف و روشن برای آن ها توضیح داده می شود.در نهایت سالمندانی که تمایل به شرکت در مطالعه را دارند مورد بررسی قرار میگیرند. در این مطالعه سالمندانی که مشکل حاد بینایی و شنوایی داشتند، یا دچار اختلالات روانی و ادراکی هستند از مطالعه خارج می شوند.
روش و ابزار جمع آوري داده ها / صحت و استحکام داده ها (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود)برای ارزیابی سواد سلامت در افراد مورد مطالعه از پرسش نامه سواد سلامت عملکردی بزرگسالان یا (TOFHLA) Test of functional health literacy in adults استفاده خواهد شد. این پرسش نامه یکی از مهم ترین و معتبرترین پرسش نامه های سنجش سواد سلامت در سطح جهان است و تاکنون ترجمه آن به چندین زبان دنیا اعتبارسنجی شده است. این پرسشنامه توسط 30 سالمند تکمیل گردیده و پایائی پرسشنامه با استفاده از روش آزمون-آزمون مجدد بررسی خواهد شد. روایی این پرسشنامه توسط 5 نفر از اساتید مربوطه مطالعه و پس از رفع مشکلات ان تایید شد.
روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود)ابتدا نقطه پرسشگران خود در مورد نحوه مصاحبه و تکمیل پرسشنامه توجیه خواهند شد. بعد از انتخاب نقطه نمونه گیری سعی خواهد شد نمونه مورد نظر را پیدا کنیم. و با مصاحبه پرسشنامه تکمیل گردد. این پرسشنامه شامل دو بخش محاسبات و درک خواندن است. بخش محاسبات توانایی فرد را برای درک کردن و عمل کردن بر اساس توصیه هایی که پزشکان و آموزش دهندگان امر سلامت به وی دارند، مورد سنجش قرار میدهد. این بخش دارای 10 توضیح یا دستور بهداشتی در زمینه داروهای تجویز شده، زمان مراجعه به پزشک، مراحل استفاده از کمک های مالی و یک مثال از نتیجه یک آزمایش طبی است. این توضیحات در قالب کارت هایی در اختیار آزمودنی ها قرار خواهد گرفت و سؤالات مربوطه از فرد پرسیده خواهد شد. نمره فرد در این بخش بین 0 تا 50 در نظر گرفته می شود. در بخش درک خواندن، توانایی شرکت کنندگان در خصوص خواندن و فهمیدن 3 متن که تحت عناوین دستورالعمل آماده شدن برای عکس برداری از دستگاه گوارش فوقانی، حقوق و مسؤولیت های بیمار در فرم های بیمه نامه و فرم استاندارد رضایت نامه بیمارستانیاست، مورد سنجش قرار خواهد گرفت. در این بخش نیز نمره فرد بین صفر تا 50 در نظر گرفته خواهد شد. از مجموع نمرات این 2 بخش، نمره کل سواد سلامت که عددی بین صفر تا 100 است. در نهایت نمره سواد سلامت عملکردی آزمودنی ها به سه سطح ناکافی (کمنر از 60)، مرزی (60 تا 74) و کافی (بیشتر از 75) در نظر گرفته خواهد شد. مشخصات فردی شامل سن، جنس، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات، شغل قبلی و درامد خانوار بود. پس از تکمیل داده ها وارد نرم افزار Stata.10 شده و مورد تحلیل قرا خواهد گرفت.
روش تجزیه، تحليل و توصیف داده‌ها (نمونه‌اي از جدول توخالي ضميمه شود و روش هاي آماري مورد استفاده به طور كامل توضيح داده شود)(کیفی و کمی)برای توصیف داده ها ار آمار توصیفی شامل جداول و نمودارهای اماری و همچنین از شاخص های مرکزی و پراکندگی استفاده خواهد شد. برای تحلیل تک متغیره داده ها از آزمون مجذر کای و برای تحلیل چند گانه از رگرسیون رتبه ای به روش هازمر-لمشو استفاده خواهد شد. در ضمن مخدوش کنندگی و اثر متقابل بین متغیرها نیز به روش راتمن و وولف با استفاده از نرم افزار DaGity مورد تحلیل قرار خواهد گرفت.
ملاحظات اخلاقی کدهای 1 و2و3و4و8و9و10و11و14و15و16 از ملاحظات مربوط به راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی و کدهای 1 و 2 و3 و4 و 5 و 6 و7 و8 و9 و10و 11و 14و17و18و 19 و 20 از بین 26 کد مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی مدنظر قرار خواهند گرفت.
محدودیتهای اجرائی طرح و پیش بینی جهت حل آنهاعدم همکاری سالمندان که در این صورت با همفکری تیم تحقیق راهی برای ترغیب سالمندان برای همکاری بیشتر پیدا خواهد شد و یا یک سالمند دیگر در همان کوچه یا خیابان جایگزین خواهد شد.
کلمات کلیدیزاهدان ، سواد سلامت ، سالمندان
فهرست منابع و مراجع1_GHanbari hashem abadi B , Mojarrad kahani A , Ghanbari hashem abadi M . The relationship between social_psychological support and metal health in old children.(Persian)
2_Malek Afzali H , Baradaran Eftekhari M , Hejazi F , Toktam KH , Tabrizi R , Farhadi T . Social mobilization for health promotion in elderly . 1384:1_7. (Persian)
3_Barati M , Fathi Y , Soltaniyan A , Moeini B , The mental status and health promotion behaviors in elderly . 1391 Winter:12_19 . (Persian)
4_Kanj M , Mitic W . Health literacy and health promotion , definitions , concepts and examples in Eastern Mediteranean Region . 2002 October:26_30.
5_GHanbari SH , Majlesi F , GHaffari M , Mahmodi majd abadi M . Under the guise of health literacy among pregnant women in health centers of shahid Beheshti University of medical sciences . 90 Esfand:1_13 . (Persian)
6_Banihashemi S A , Amirkhani M A , Haghdoost A A , Alavian S M , Asgharifard H , Baradaran H . Health literacy and the affecting factors:astudy in five provinces of Iran . 2007:1_9 . (Persian)
7_World Health Organization . Health care for the elderly . Geneva .WHO ; 2003
8_Raeisi M , Mostafavi F , Hacan zade A , SHarifi rad GH R . Health hiteracy is assaiated with health status and health behaviors in older adults . Azar & Dey 90 :1_12 . (Persian)
9_Schillinger D , Grumbach K , Piette J , Wang F , Osmond D , Dahr C . Associon of health literacy with diabetes out comes . JAMA 2002 : 82_475 .
10_Islamic Republic News Agency Social ; Elderly [online] . 2007 ; Available from: URL : http//www.iran.com/en/news/line_8.html/
11_Downey la vonne A , Zun leslie S . Assessing adult health literacy in urban health care settings . Journal of the National Medical Association 2008 ; 1304_1308 .
12_Nut beam D , Kickbusch I . Advancing health literacy : Aglobal challenge for the 21 st century . health promot 2000 ; 4_183 .
13_WHO . Closing the gap in a generation : health equity through action on the social determinants of health : commission on social Determinants of health find report . Geneva : World Health Organization ; 2008 .
14_Kichbush IS . Internal journal of health promotion and healthy lifestyle . Trans . Sarmast H , Moosavian MK . Tehran : Publication of then Ministry of Health ; 2006 .
15_Peerson A , Saunders M . Health literacy revisited : what do we mean and why does it matter ? Health promotion International 2009 : 285_296 .
16_Wengryn M , Jackson Hester E . Pragmatioc skills used by older adults in social communication and health care contexts : Precursors to health literacy can temporary Issues in communication sciences and Disorders 2011 : 41_52 .

پیوست ها
hide/show

نام فایل تاریخ درج فایل اندازه فایل دانلود
HL Questionnaire.rar1393/03/28541588دانلود
informed consent.doc1393/03/28124416دانلود
health literacy-proposal.doc1393/03/31435712دانلود
revised-health literacy-proposal.doc1393/12/08449024دانلود
revised-HL Questionnaire.rar1393/12/08454329دانلود
response.docx1393/12/0827230دانلود
1 Day94.docx1394/10/1532444دانلود
revised-health literacy-proposal.docx1394/10/15122427دانلود