بررسی اثرعصاره آبی ساقه و برک گیاه کلیر در التیام زخم های موش صحرایی دیابتی

دیابت ملیتوس (شیرین) یک اختلال متابولیک مزمن می باشد که در اثر عدم وجود ، کافی نبودن و یا مقاومت به انسولین ایجاد میشود. عوارض بیماری در اثر بالا بودن سطح گلوکز خون و متعاقبا گلیکوزیله شدن پروتئینها ایجاد میشود که شامل بیماریهای قلبی عروقی، رتینوپاتی، نفروپاتی، آنژیوپاتی و نروپاتی می باشد. بیماران معمولا بدلیل آسیب عصبی و عروقی و همچنین از دست رفتن حس لامسه و سایر حسها نظیر فشار و گرما، دچار مشکلاتی خصوصا در منطقه پا میشوند. معمولادر ابتدا زخم کوچکی در پا ایجاد شده که به آن توجه نمیشود. که بعدا به زخم عمیق تری تبدیل میشود که به آهستگی التیام می یابد و مشکلات بعدی نظیر عفونت باعث میشود که نهایتا به قطع عضو در اغلب موارد منجر شود[1, 2] Fig1- Some of the underlying pathogenesis of impaired diabetic wound healing[3]

 تا کنون بیش از 100 فاکتور فیزیولوژیک که در اختلال در ترمیم زخمهای دیابتی نقش دارند شناخته شده است. این موارد شامل کاهش تولید یا آسیب فاکتور رشد، پاسخ آنژیوژنیک، عمل ماکروفاژها، تجمع کلاژن، عمل سد اپیدرمی، مهاجرت و پرولیفراسیون کراتینوسایت و  فیبروبلاست، تعداد اعصاب اپیدرمی، ترمیم استخوان و تعادل بین تجمع اجزاء ماتریکس خارج سلولی (ECM) و نوسازی آنها توسط ماتریکس متالوپروتئیاز(MMPs)  . ترمیم زخم به صورت یک پاسخ سلولی به جراحت صورت میگیرد و شامل فعال شدن کراتینوسایتها، فیبروبلاستها، سلولهای اندوتلیال ، ماکروفاژها و پلاکتها میشود. این سلولها مقادیر زیادی فاکتور رشد و  سیتوکین جهت تنظیl و و بقا ترمیم آزاد میکنند[4]. اخیرا ثابت شده که انسولین قادر است تضعیف پیام رسانی سلولی و اشکال متابولیکی  را در ضایعات زخمی برطرف کند[5]

طبق آخرین آمار فدراسیون بین المللی دیابت 415 میلیون نفر در سراسر جهان از این بیماری رنج میبرند که در سال 2040  به 642 میلیون نفر  خواهد رسید[6]  در ایران بیش از 4 میلیون بزرگسال مبتلا به دیابت ملیتوس هستند که 35% در 7 سال اخیر رشد داشته است [7]

 زخم پا دلیل اصلی بستری شدن بیماران دیابتی در کشورهای توسعه یافته میباشد [8] که باعث درد و رنج بیمار و کاهش سطح کیفیت زندگی بیمار میشود. زخم پای دیابتی در 15% بیماران اتفاق افتاده که 84% از این بیماران نهایتا مجبور به قطع عضو میشوند[9]. علیرغم وجود پروتکلهای درمانی استاندارد، ناکارآمدی فیزیولوژیک که در زخم پای دیابتی وجود دارد باعث مشکل شدن روند ترمیمی میشود.

گیاه کلیر،  Capparis decidua به صورت درخت های کوچک و بوته های انبوه به ارتفاع 6 متر ، شاخه های باریک و لطیف ، صاف ، انبوه و سبز رنگ با گوشوارکهای خاری تیز خمیده به طول 4 میلیمتر است . آذین آن خوشه ای کم گل و یا پر گل ، به رنگ زرد یا سرخ حنایی و کاسۀ آن کرکدار، میوه آن گرد به قطر 12 میلیمتر که پس از رسیدن کبود رنگ می گردد[10].

در مناطق خشک کشورهای متعدد از جمله جنوب بلوچستان ایران یافت می شود تست های مختلف این گیاه اثرات تسکین دهنده ی درد– مسهل – ضد انگل، سرفه ، آسم، استفراغ ، بواسیر داشته  و ارام بخش و ضدتشنج[11] ضد ضایعات قارچ موضعی[12] و آنتی اکسیدان[13, 14] آن اثبات شده و خاصیت ضد میکروبی و ضد دیابت[15] و ضد التهاب[13] دارد [6, 10]. خاصیت ضد دیابت این گیاه با آنالیز شیمیایی[13]  درحیوانات آزمایشگاهی[16] و انسان[17] به اثبات رسیده است. لازم به ذکر است که در مناطقی از جنوب بلوچستان از عصاره آبی سر شاخه های این گیاه  جهت درمان موضعی زخمهای دیابتی استفاده میشود.

با توجه به اهمیت درمان زخم پای دیابتی و کاربرد سنتی کلیر در ترمیم زخم های دیابتی ، این تحقیق به منظور بررسی اثرات عصاره کلیر بر روی ترمیم زخم  در مدل موش صحرایی دیابتی با اهداف ذیل انجام می شود

تعیین و مقایسه مساحت زخم پس از مداخله در چهار گروه مورد مطالعه

حیوانات، در شرایط استاندارد نوری و در دمای 22 سانتی گراد نگهداری می شوند. حیوانات در قفسهای استاندارد وبا در نظرگرفتن تمهیدات لازم برای جلوگیری از ایجاد عفونت، قرار گرفته و به خوبی تغذیه خواهند شد. حیوانات به طور تصادفی به4 گروه 6تایی (n=6) تقسیم خواهند شد: گروه 1: کنترل سالم، گروه 2 کنترل دیابتی، گروه 3 تیمارشده با عصاره کلیر سالم و گروه 4 تیمار شده دیابتی. مواد گیاهی گیاه وحشی کلیر از رویشگاههای منطقه بمپور جمع آوری شده سر شاخه های گیاه (اعم از ساقه های نازک و برگ) به طور جداگانه برداشت و به قطعات کوچک تقسیم، شستشو و جداگانه خشک می شوند. گیاه، پس از شستشو و خشک شدن، توسط آسیاب برقی به صورت پودر درآمده و 50 گرم از پودر ، داخل کاغذ صافی ریخته و به دستگاه سوکسله (مدل (H 626 منتقل و با افزودن 500 سی سی آب مقطر، عصاره گیری انجام می شود. پس از تغلیظ کامل عصاره در انکوباتور، جهت تیمار بر روی زخم استعمال میشود. روش القای دیابت تجربی به نسبت وزن بدن حیوان، پودر استرپتوزوسین(STZ) در بافر سیترات سدیم استریل (1/0 مولار با pH2/4 (حل شده. محلول تهیه شده با دوز55 mg/kg به صورت درون صفاقی تزریق می شود .تزریق به دو گروه کنترل دیابتی و تجربی دیابتی صورت گرفته و بعد از گذشت 72 ساعت خونگیری از ورید دمی انجام شد و قند خون اندازه گیری خواعد شد. نمونه هایی که قند خونشان بیشتر از 250میلی گرم در دسی لیتر می باشد به عنوان نمونه دیابتی انتخاب می شو ند روش ایجاد زخم برای ایجاد زخم در حیوانات، ابتدا موش ها با اتر، بیهوش شده و موهای پشت حیوان کوتاه می شود. پس از آغشته کردن پوست با محلول بتادین، در هر سمت ستون فقرات حیوان، تعداد 3 سوراخ، هر یک به قطر 4 میلی متر توسط پانچ استریل بیوپسی پوست ایجادمی گردد. روش تیمار گروه های کنترل با نرمال سالین و گروه تیمار با عصاره آبی کلیر، روزانه 2 بار در ساعات مشخصی ) هر 8 ساعت( به صورت موضعی به مدت 2 روز تیمار می گردند. پس از ایجاد سوراخ، در روزهای مشخصی 2و 4و8و 10و 15 20 اندازه گیری سطح زخم در ناحیه در حال ترمیم همه گرو ههاصورت میگیرد.

کدهای  1 2 3 4 راهنمای اخلاق پژوهشی بر حیوانات آزمایشگاهی: کد1- تهیه و حمل و نقل حیوانات کد2- روشهای نگهداری کد3- نیروهای اجرایی شاغل و کد4- محققین و پژوهشگران: پروزه طراحی شده باید توسط شورای پژوهشی مرکز از نظر رعایت شرایط و مقررات مذکور مورد بررسی قرار گیرد.