بررسی شیوع عوامل خطر بیماری های مزمن غیر واگیر در بیماران دیابتی شهر زاهدان سال 95

 مشخصه اصلی مرحله دوم از گذار اپیدمیولوژیک بیماری ها، جایگزین شدن بیماری های مزمن غیر واگیر به جای بیماری های واگیراست(1). بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی بیمارهای مزمن غیر واگیر شامل بیماری های قلبی و عروقی، سکته ها، انواع سرطان، دیابت و بیماری های مزمن ریوی است(4،3،2). درحال حاضر بیماری های مزمن غیر واگیر نزدیک به نیمی از کل بار بیماری ها در دنیا را به خود اختصاص داده(8،7،6،5). پیش بینی می شود تا در صورت ادامه روند کنونی در زمینه گسترش رفتارهای پرخطر که با پدیده سالمندی نیز همراه شده است، در سال 2020بیماری های مزمن غیر واگیر مسئولیت 70 درصد از بار بیماری ها را به عهده داشته باشند(5،6،9). امروزه ما می دانیم که با کنترل عوامل خطربیماری های مزمن می توان از حدود 80 درصد از مرگ های نابهنگام ناشی از بیماری های قلبی و عروقی، 80 درصد از مرگ های نا بهنگام ناشی از دیابت و40 درصد از موارد مرگ نابهنگام ناشی از سرطان  پیشگیری کرد(8).

مهمترین عوامل خطر مرتبط با بیماری های مزمن غیر واگیر شامل؛ عوامل خطر زمینه ای همچون سن و جنس، عوامل خطر بینابینی مانند بالا بودن کلسترول خون، فشارخون بالا، چاقی و سندرم متابولیک(10،11،12)، و بالاخره عوامل خطر رفتاری شامل تغدیه نامناسب، بی تحرکی، استعمال دخانیات و مصرف الکل است(2،13،14). بر اساس مطالعات انجام شده قبلی، از میان ۱۰ عامل خطر مربوط به مرگ و میر در جهان، ۶ عامل با رژیم غذایی و فعالیت بدنی ارتباط دارند(15،16). بر خلاف شواهد موجود در زمینه افزایش بار اپیدمیولوژیک و فشاراقتصادی ناشی ازبیماری های مزمن بر نظام سلامت، پاسخ جهانی به این موضوع مناسب و شایسته نیست و وضعیت فعالیت فیزیکی و تغذیه مردم مناسب به نظر نمی رسد(17). توسعه اقتصادی به همراه مدرنیزه شدن جوامع تغییراتی را در شیوه زندگی شامل الگوی تغذیه و میزان فعالیت فیزیکی ایجاد کرده است که این تغییرات عمدتا شامل مصرف بالای چربی های اشباع، شکر، کاهش در مصرف فیبرهای غذایی موجود در میوه و سبزیجات و کاهش در میزان فعالیت بدنی است(8،18). بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی بیش از 31 درصد از بالغین بالای 15 سال فعالیت بدنی کافی ندارند(19). و فعالیت بدنی بیش از 60 درصد از جمعیت دنیا نیز برای حفظ سلامت آنان کفایت نمی کند(20). همچنین بر اساس مطالعات گسترده ای که در ایالات متحده انجام گردیده، شیوع بی تحرکی در میان بزرگسالان در ایالت های مختلف این کشور بین49.5 تا 69 درصد است. نکته جالب توجه این است که بی تحرکی شهروندان آمریکایی در سال 1999 باعث تحمیل هزینه ای معادل 57 بیلیون دلار بر نظام سلامت این کشور شده است. همچنین طبق برآوردهای انجام گرفته در صورتی که میزان فعالیت بدنی افراد  تنها به میزان  10 درصد افزایش پیدا کند؛ هزینه ای که در اثر بی تحرکی به نظام سلامت این کشور تحمیل می شود معادل 8.2 بیلیون دلار کاهش خواهد یافت(21). بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت ،تعداد بزرگسالان مبتلا به دیابت در سال 2025به 300 میلیون نفر خواهد رسید و پیش بینی گردیده بعضی نژاد ها 50% جمعیت آنها به این بیماری مبتلا خواهند شد (22).

 طی ننایج مطالعه که دل پیشه  و همکاران بر روی سالمندان شهر ایلام  انجام دادند دریافتند 15 درصد سالمندان این شهر به دیابت مبتلا هستند (23)

بر طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت مصرف سیگار باعث مرگ 5 ملیون نفر در سال می شود وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران تخمین می زند که در حدود 75 هزار ایرانی در سال بر اثر مصرف سیگار جان خود را از دست داده اند در حال حاضر 15 در صد افراد بالای 15 سال و بالاتر سیگاری هستند .(24)

بدون شک استمرار این وضعیت در آینده نزدیک منجر به بروز اپیدمی های گسترده بیماری های غیر واگیر خواهد شد و به همین دلیل و با توجه به شواهد اپیدمیولوژیک موجود، در پنجاه و هفتمین اجلاس جهانی بهداشت در ماه می سال 2004 میلادی اتخاذ استراتژی جهانی در زمینه عوامل خطر بیماری های مزمن غیر واگیر و از جمله فعالیت بدنی، تغذیه و استعمال دخانیات مورد تایید قرار گرفته است(25). با وجود انجام مطالعات متعدد در زمینه الگوی فعالیت بدنی، تغذیه و مصرف دخانیات در گروه های مختلف جمعیتی در دنیا، هنوز هم نیازمند کسب اطلاعات کامل تر و دقیق تری از میزان، شدت  و الگوی مشارکت افراد در رفتار حفاظتی در گروه های مختلف جمعیتی کشورمان هستیم(26).

از سوی دیگر دیابت به عنوان فاکتور خطر برای ابتلا به بیمارهای قلبی عروقی شناخته شده است و عوارض قلبی عروقی مهمترین علل مرگ و میر در این بیماران محسوب می شود .میزان شیوع دیابت در جهان 177 میلیون نفر استدر ایران بیش از سه میلیون مبتلا به دیابت هستند که این رقم ،هر 15 سال یک بار سه برابر می شود.(26)بر اساس مطالعاتی که در ایران انجام گرفته است،در شهرهای اصفهان، تهران، بوشهر، زنجان و یزد، شیوع دیابت به ترتیب 7%، 8%، 13 %، 4%،16 % گزارش شده است .(27)

طی مطالعه فرامینگهام میزان بروز این بیماریها در افراد دیابتی یک تا پنج برابر افراد عادی جامعه است علت این افزایش از سویی همراهی سایر عوامل خطر ساز از جمله دیس لیپیدمی و فشار خون و چاقی در بیماران دیابتی است و از سوی دیگر هایپرگلیسمی اثر  آتروژینیسته این عوامل را تشدید می کند. بعلاوه یک سری عوامل خطر ساز اضافی در بیماران دیابتی وجود دارد که شامل میکروآلبومینوری، ماکرو آلبومینوری، افزایش کراتینین سرم و اختلال عملکرد پلاکتی است. همچنین مقاومت به انسولین باعث افزایش سطح انسولین سرم می شود که با افزایش عوارض قلبی عروقی همراه است.کنترل ناکافی دیابت، افزایش قند ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله نیز به عنوان عوامل شیوع درگیریهای قلبی عروقی در بیماران دیابتی شناخته شده اند.(28)

کنترل بیماری نیاز به توجه مستمر دارد که هزینه بالایی را می طلبد، به گونه ای که این بیماری در ایالات متحده در حدود 44 میلیارد دلار هزینه مستقیم و 54 میلیارد دلار هزینه غیرمستقیم و در ایران 10 میلیارد دلار هزینه مستقیم )تنها ویزیت پزشک( در سال را به خود اختصاص می دهد(29)

 عوارض دیایت افزون بر صرف هزینه، برکیفیت زندگی فرد آثار مخربی دارد که در مجموع از توانایی های فرد در اجتماع می کاهد. مهم ترین عوارض ناشی از بیماری دیابت شامل نفروپاتی دیابتی، قطع عضو ناشی از بیماری دیابت، پای دیابتی، نوروپاتی دیابتی می باشد. بنابراین در رابطه با بیماری دیابت بیشترین توجه معطوف برنامه های پیشگیری یا به تأخیر انداختن پیدایش بیماری یا عوارض آن است تا به این وسیله علاوه بر بالا بردن کیفیت زندگی، هزینه های درمانی نیز محدود شوند.(30)

  از آنجا که اولین و در عین حال مهمترین اقدام برای پیشگیری از بروز بیماری های مزمن غیر واگیر در این گروه از افراد جامعه  شامل ارزیابی وضعیت موجود و کسب آگاهی و بینش صحیح از وضعیت اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه و در راس آنها فعالیت بدنی، رعایت تغذیه سالم و اجتناب از مصرف دخانیات است؛ مطالعه حاضر به منظور بررسی عوامل خطر مرتبط با بیماری های مزمن غیر واگیر در بیماران دیابتی مراجعه کننده به مرکز دیابت شهر زاهدان سال 95  اجرا می شود. این اطلاعات می تواند توسط متولیان نظام سلامت به منظور طراحی، اجرا و ارزشیابی برنامه ها و مداخلات مرتبط با حفظ و ارتقاء سلامت افراد جامعه مورد بهره برداری قرار گیرد.

1. میانگین فعالیت بدنی مرتبط با شغل در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
2. میانگین فعالیت بدنی مرتبط با رفت و آمد در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
3. میانگین فعالیت بدنی در منزل در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
4. میزان فعالیت بدنی در اوقات فراغت در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
5. میانگین مصرف گروه نان و غلات در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
6. میزان مصرف گروه میوه وسبزیجات در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
7. میزان مصرف گروه پروتئین و لبنیات در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
8. میزان مصرف گروه چربی و شیرینی جات در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
9. توزیع فراوانی مصرف سیگار در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
10. توزیع فراوانی مصرف الکل در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
11. توزیع فراوانی استعمال قلیان در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است؟
12. میانگین میزان قد ،وزن ،دور کمر، ،مدت زمان ابتلا ب دیابت  در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است ؟
13. میانگین شاخص های بیو شیمیایی ،کلسترول با دانسیته بالا(HDL)، کلسترول با دانسیته پائین (LDL) ، تری گلیسرید (TG)، قند خون ناشتا(FBS )،هموگلوبین A1C،،اوره خون (BUN،) ، فشار خون (سیستول)، فشار خون (دیاستول )سه ماهه گذشته  در بیماران دیابتی شهر زاهدان  چقدر است ؟

تعیین عوامل خطر بیماری های مزمن غیر واگیر در بیماران دیابتی شهر زاهدان  سال 1395

1. تعیین میانگین فعالیت بدنی مرتبط با شغل در بیماران دیابتی شهر زاهدان
2. تعیین میانگین فعالیت بدنی مرتبط با رفت و آمد در بیماران دیابتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان
3. تعیین میانگین فعالیت بدنی در منزل در بیماران دیابتی شهر زاهدان
4. تعیین میانگین فعالیت بدنی در اوقات فراغت در بیماران دیابتی شهر زاهدان
5. تعیین میانگین مصرف گروه نان و غلات در بیماران دیابتی شهر زاهدان
6. تعیین میانگین مصرف گروه میوه وسبزیجات در بیماران دیابتی شهر زاهدان
7. تعیین میانگین مصرف گروه گروه پروتئین و لبنیات در بیماران دیابتی شهر زاهدان
8. تعیین میانگین مصرف گروه چربی و شیرینی جات در بیماران دیابتی شهر زاهدان
9. تعیین توزیع فراوانی مصرف سیگار در بیماران دیابتی شهر زاهدان  .
10. تعیین توزیع فراوانی مصرف الکل در بیماران دیابتی شهر زاهدان .
11. تعیین توزیع فراوانی استعمال قلیان در بیماران دیابتی شهر زاهدان  .
12. تعیین میانگین قد ،وزن ،دور کمر،مدت زمان ابتلا به دیابت  در بیماران دیابتی شهر زاهدان  .
13. تعیین میانگین شاخص های بیو شیمیایی ،کلسترول با دانسیته بالا(HDL)، کلسترول با دانسیته پائین (LDL) ، تری گلیسرید (TG)، قند خون ناشتا(FBS )،هموگلوبین A1C،،اوره خون (BUN،) ، فشار خون (سیستول ودیاستول ) در سه ماهه گذشته در بیماران دیابتی شهر زاهدان.

فعالیت بدنی :

تعریف نظری: هر گونه حرکت جسمی که در اثر انقباض عضلات اسکلتی ایجاد شده و باعث مصرف انرژی بیش از حد پایه آن می شود(33).

تعریف عملی:در این مطالعه فعالیت بدنی بر اساس نمونه فارسی پرسشنامه بین‌المللی فعالیت بدنی (IPAQ) مورد اندازه گیری قرار گرفته و بر حسب نمره مشخص می شود.

1-5-2)فعالیت بدنی مرتبط با شغل :

تعریف نظری: هرگونه فعالیت بدنی که مرتبط با کارکرد شغلی فرد بوده و اغلب 8 ساعت به ازای هر روز کاری به طول خواهد انجامید (33).

تعریف عملی: در این مطالعه فعالیت بدنی مرتبط با شغل بر اساس نمونه فارسی پرسشنامه بین‌المللی فعالیت بدنی (IPAQ) مورد اندازه گیری قرار گرفته و بر حسب نمره مشخص می شود.

1-5-3)فعالیت بدنی در اوقات فراغت :

تعریف نظری: همه انواع فعالیت که نیازمند تلاش فیزیکی و فعالیت هوازی بوده وافراد آن را در وقت های آزاد و غیر شغلی خود به انجام می رسانند (33).

تعریف عملی: در این مطالعه فعالیت بدنی مرتبط با شغل بر اساس نمونه فارسی پرسشنامه بین‌المللی فعالیت بدنی (IPAQ) مورد اندازه گیری قرار گرفته و بر حسب نمره مشخص می شود.

1-5-4) قد :

تعریف نظری: قد عبارت است از بلندترین طول بدن انسان در حالت ایستاده.(33)

تعریف عملی: در مطالعه حاضر قد به وسیله مقایسه طول بدن فرد با ابزار اندازه گیری که عبارت است از متر پلاستیکی استاندارد مورد سنجش قرار می گیرد و بر حسب سانتی متر گزارش می شود.

1-5-5) وزن :

تعریف نظری:  بیشترین فشار عمودی توده بدنی فرد  که در پاسخ به جاذبه زمین اعمال می شود.

تعریف عملی: در مطالعه حاضر وزن به وسیله ابزار اندازه گیری که عبارت است از ترازوی عقربه ای طبی استاندارد مورد سنجش قرار می گیرد و برحسب کیلوگرم گزارش می شود.(33-34)

این مطالعه یک مطالعه مقطعی، توصیفی می باشد.

جامعه مورد مطالعه:جامعه مورد مطالعه شامل تمام بیماران دیابتی شهر  زاهدان که حداقل  یک سال از زمان تشخیص بیماری دیابت آنان گذشته است می باشند.

معیار های ورود:  حداقل یکسال از تشخیص بیماری دیابت گذشته باشد، تمایل به همکاری ،داشتن رضایت آگاهانه در مورد اهداف پژوهش

 معیار خروج :عدم همکاری بیماران  در پر کردن پرسشنامه می باشد.

با استفاده از مطالعه مشابه  انجام گرفته در شهر اهواز بر روی 209 نفر از افراد دیابتی مراجعه کننده به بیمارستان گلستان این شهر مشخص شد 49 % این افراد  عوامل خطر بیماری مزمن غیر واگیر را داشتند که با هدف برآورد این درصد در زاهدان با دقت 06/0 تعداد نمونه لازم 266 نفر به دست آمد که در این مطالعه قصد داریم 270 بیمار دیابتی را مورد بررسی قرار دهیم.

P=0.49

α=.05

d=.06

در این مطالعه قصد داریم با مراجعه به  مرکز  دیابت شهر  زاهدان  از بیماران مراجعه کننده که  حداقل یک سال از تشخیص بیماری دیابت آنها گذشته باشد، نمونه گیری کنیم .  نمونه گیری نیز به تصادفی سیستماتیک بر اساس لیست تعداد بیماران دیابتی (با در نظر گرفتن معیارهای ورود) تا تکمیل نمونه خواهد بود. و پرسشنامه ها به صورت مصاحبه تکمیل خواهد شد .و مدت زمان میانگین هر مصاحبه حداکثر 20 تا 30 دقیقه خواهد بود .

ابزار جمع آوری داده ها در این مطالعه شامل یک چک لیست و چند پرسشنامه می باشد:

الف)چک لیست به منظور ثبت آخرین اطلاعات موجود در پرونده بیمار

 ب)  پرسشنامه محقق ساخته به منظور جمع آوری اطلاعات دموگرافیک  افراد بر اساس اهداف مطالعه شامل: 

ج) پرسشنامه استاندارد مصرف سیگار  و الکل

د) پرسشنامه استاندارد بسامد خوراک(FFQ)

ه) فرم کوتاه پرسشنامه بین المللی فعالیت بدنی (IPAQ)

 روایی پرسشنامه های استاندارد ب الی ه در مطالعات قبلی ارزیابی شده و مورد تائید قرار گرفته است (31-32)

 پایایی ابزار سنجش که مشتمل بر پرسشنامه های مورد ب الی ه می باشد  در آغاز اجرای طرح و با  تکمیل اولیه پرسشنامه توسط 30 نفر از  افراد و به شیوه ارزیابی همسانی درونی و اندازه گیری  ضریب آلفای کرونباخ مورد سنجش قرار  خواهد گرفت. معیار قابل قبول برای آلفای کرونباخ معادل 0.7 می باشد.()

پس از تصویب طرح در کمیته تحقیقات دانشگاه، پرسشگر به صورت حضوری به  مرکز دیابت شهر زاهدان مراجعه می نماید. در ابتدای کار شرکت کنندگان در مطالعه بر اساس حجم نمونه و شیوه نمونه گیری و بر اساس اطلاعات موجود در دفاتر و پرونده های مرکز مورد شناسائی قرار می گیرند. بعد از مشخص شدن اولیه شرکت کنندگان، پرسشگر در محل مرکز دیابت ضمن برقراری ارتباط چهره به چهره با هر یک از افراد اهداف مطالعه را برای آنان تشریح نموده و توضیحات لازم در زمینه محرمانه بودن اطلاعات و داوطلبانه بودن شرکت در مطالعه را ارائه می دهد. همچنین سایر حقوق شرکت کنندگان مانند اجازه ترک مطالعه در هر زمان از مراحل تحقیق نیز به آنان توضیح داده خواهد شد. پس از پرکردن فرم رضایت آگاهانه(پیوست 5) ، پرسشنامه ها طی انجام مصاحبه با شرکت کنندگان و به  صورت مصاحبه توسط پرسشگر  تکمیل میشود. پس از تکمیل پرسشنامه چک لیست جمع اوری اطلاعات بالینی و پاراکلینیک افراد نیز با استفاده از مستندات پروند پزشکی سه ماه گذشته  تکمیل خواهد شد. پس از جمع آوری  داده ها، محتویات پرسشنامه ها به صورت دستی و با کمک  نرم افزار spss-19   در فایل رایانه ای ثبت می شود.

کدهای 1، 2، 4، 7، 10 تا 13، 22، 25 و 27 تا 31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران مد نظر است که شامل موارد زیر است :

کد 1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 2: در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

  کد 4: مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد 7: اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

کد 10: هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود

کد 13: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 22: از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

کد 25: پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27: در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

کد28: پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد29: نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد

کد 30: گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31: روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

1) Healey.B.J, Zimmerman.R.S. The new world of health promotion New program, development, implementation and evaluation. 1 ed. jones and Bartlett publishers;2010: 5

2) Suhrcke M, Nugent RA, Stuckler D, RoccoL. Chronic Disease: An Economic Perspective. London: Oxford Health Alliance; 2006: 5.

3) Blair.S.N, Morris.J.N. Healthy Heartsdand the Universal Benefits of Being Physically Active:

Physical Activity and Health. Ann Epidemiol. 2009; 19(4): 253-256.

4) Mamudu HM, Yang JS, Novotny TE. UN resolution on the prevention and control of non-communicable diseases: an opportunity for global action. Glob Public Health. 2011; 6(4): 347-353

5) World Health Organization. The global burden of disease:2004 update. 1ed. Geneva. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data; 2008: 8,22

6) Murray.C.J , Lopez. A.D.  Alternative projections of mortality and disability by cause 1990-2020: Global burden of disease study. Lancet. 1997; 349: 1498-1504.

7) World Health Organization. Global Recommendations on Physical Activity for Health. 1ed. Geneva. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data; 2010: 10.

8) Habib.S.H, Saha.S. Burden of non-communicable disease: Global overview. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical research & Reviews. 2010; 4: 41–47

9) Sepanlou.S.G, Kamangar.F, Poustchi.H, Malekzadeh.R. Reducing the Burden of Chronic Diseases: A Neglected Agenda in Iranian Health Care System, Requiring a Plan for Action. Archives of Iranian Medicine. 2010; 13(4): 340-350.

10) Laaksonen DE, Lakka HM, Salonen JT, Niskanen LK, Rauramaa R, Lakka TA. Low Levels of Leisure-Time Physical Activity and Cardiorespiratory Fitness Predict Development of the Metabolic Syndrome. Diabetes Care. 2002; 25(9): 1612-1618.

11) Ford ES. Risks for all-cause mortality, cardiovascular disease, and diabetes associated with the metabolic syndrome: a summary of the evidence. Diabetes Care. 2005; 28(7): 1769-1778.

12) Cohn T, Prud'homme D, Streiner D, Kameh H, Remington G. Characterizing coronary heart disease risk in chronic schizophrenia: high prevalence of the metabolic syndrome. Can J Psychiatry. 2004; 49(11): 753-760.

13)  Olsen J, Bertollini R, Victora C, Saracci R .  Global response to non-communicable diseases—the role of epidemiologists. Int. J. Epidemiol. (2012) 41 (5): 1219-1220. doi: 10.1093/ije/dys145. Available from: http://ije.oxfordjournals.org/content/41/5/1219.extract

14) Beaglehole R, Bonita R,  Alleyne G, Horton R, Li L, Lincoln P, et al. UN High-Level Meeting on Non-Communicable Diseases: addressing four questions. Lancet.  2011; 378: 449–55. Published Online June 13, 2011. DOI:10.1016/S0140- 6736(11)60879-9.

15) Harpal S B, Li T, Ravi N, Prevention of cardiovascular diseases: Role of exercise, dietary interventions, obesity and smoking cessation. Exp Clin Cardiol. 2005; 10(4): 229–249.

16) Sheikholeslam R, Mohamad A, Mohammad K, Vaseghi S. Non-communicable disease risk factors in Iran. Asia Pac J Clin Nutr 2004; 13 Suppl 2:S100.

17)  Yach.D, Hawkes.C, Gould.C.l, Hofman.k.j. The Global Burden of Chronic Diseases Overcoming Impediments to Prevention and Control. JAMA. 2004; 291(21): 2616-2622.

18) World Health Organization. Diet, Nutrition and the Prevalence of Chronic diseases. 1edition. Geneva. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data; 2002: 6.

19) World Health Organization. Physical Inactivity: A Global Public Health Problem. 2012; Available from:http://www.who.int/dietphysicalac tivity/factsheet_inactivity/en/index.html

20) Pitsavos.C, Panagiotakos.D.B, Lentzas.Y, Stefanadis.C. Epidemiology of leisure-time physical activity in socio-demographic, lifestyle and psychological characteristics of men and women in Greece. BMC Public Health. Published online 2005; doi: 10.1186/1471-2458-5-37. Available from: http://www.biomedcentral.com

21) Chenoweth D, Leutzinger J. The Economic Cost of Physical Inactivity and Excess Weight in American Adults. Journal of Physical Activity and Health. 2006; 3: 148-163

22- arastoo A A, ghasemzade R, nasseh H, kamali M, rahimi foroshani A, arzaghi S M et al . Factors Affecting Quality of Life in Elderly Diabetic Residents of the Kahrizak Geriatric Nursing Home of Tehran. Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2012; 14 (1) :18-24

23) (دل پیشه  ،علی و همکاران ، بررسی وضعیت سلامت و اقتصادی - اجتماعی سالمندان استان ایلام در سال 1390، 495-504 ( مجله دیابت و متابولیسم ایران.مرداد-شهریور 1393 (ویژه مرکز تحقیقات سلامت سالمندان)، دوره 13 ،(شماره 6

24) World Health Organization. Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health. 1edition. Geneva. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data; 2004: 3.

25) Momenan AA, Delshad M, Mirmiran P, Ghanbarian A, Azizi F. Leisure Time Physical Activity and Its Determinants among Adults in Tehran: Tehran Lipid and Glucose Study. International Journal of Preventive Medicine. 2011; 2(4): 243-251.

26) حر مریم ،اقایی اصغر ،عطاری عباس ،تاثیر روش درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد درمانی بر میزان افسردگی بیماران بیمارن مبتلا به دیابت نوع 2 مجله علوم تحقیقات و رفتاری 1392:11(2)128-121

27) ذاکر کیش, مهرنوش و  رحیمی, نجمه و معرفتی, حمید و کوثریان, زهرا شیوع عوامل خطر قلبی عروقی در بیماران دیابتی مراجعه کننده به بیمارستان گلستان اهواز. مجله علمی پزشکی جندی شاپور,

28) Mehrnoosh Zakerkish,Najmeh Rahimi,Hamid Marefati,Zahra Kovsarian Prevalence of Cardiovascular Risk factors in Diabetic Patients Attending to Ahvaz Golestan Hospital Scientific Medical Journal of Ahwaz University of Medical Sciences 2013; 12 (5) : 485-496.

29((Delavari A, Mahdavi Hazaveh A, Norouzinejad A, Yar Ahmadi S. Social workers & Diabetes (National

Diabetes Prevention and Control Program).  3 ed. Tehran: Ministry of Health and Medical Education,

Department of Endocrinology and Metabolic Diseases Management Center; 2003.

30(کشتکاران, علی, روح الله کریمی, محسن بارونی, زهرا کاووسی, & عبدالصالح جعفری. 'تحلیل هزینه- اثربخشی غربالگری دیابت نوع دو : مطالعه موردی در شهر شیراز.' مجله بهداشت و توسعه [آن لاین], 2.3 (1392): 223-234. وب. 4 اوت. 2015

31- Pirouzpanah S, Taleban F, Sabour S, Mehdipour P, Atri M, Farrin N, et al . Validation of food frequency questionnaire to assess folate intake status in breast cancer patients. RJMS. 2012; 18 (92) :31-41

32- Hagströmer M, Oja P, Sjöström M. The International Physical Activity Questionnaire (IPAQ): a study of concurrent and construct validity. Public health nutrition. 2006 Sep 1;9(06):755-62.

32. Caspersen CJ, Powell KE, Christenson GM. Physical activity, exercise, and physical fitness: definitions and distinctions for health-related research. Public Health Rep. 1985 Mar-Apr;100(2):126-31. PubMed PMID: 3920711. Pubmed Central PMCID: 1424733. Epub 1985/03/01. eng.

33. Howley ET. Type of activity: resistance, aerobic and leisure versus occupational physical activity. Medicine and science in sports and exercise. 2001 Jun;33(6 Suppl):S364-9; discussion S419-20. PubMed PMID: 11427761. Epub 2001/06/28. eng.

بودجه پژوهشی معاونت تحقیقات  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان