بررسی میزان استفاده اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران و تاثیر آن بر میزان تولیدات علمی و فعالیتهای پژوهشی آنها طی سالهای 90 تا 94

بدون شک امروزه یکی از مزیت‏های کشورها، در زمینه تولید علم و فناوری در همه عرصه‏ ها بخصوص رشته‏ های پزشکی میزان دسترسی جامعه علمی آنها به اطلاعات روز آمد می‏باشد و افرادی که در این فرایند به طور مستقیم تعاملات پی در پی دارند پژوهشگران دانشگاهی هستند. یکی از اساسی‏ ترین مبناهای تولید علم در کشورها تحقیقات اصیل دانشگاهی است که بدون بکارگیری فن آوریهای جدید غیر ممکن است. صاحبنظران ازقرن حاضر به عنوان عصر ارتباطات یاد می کنند. به کمک ابزارهای دقیق و توانمند ارتباطاتی، فنآوری‏های رایانه ای و مدیریت نظام‏های اطلاع‏ رسانی، پژوهشگران می‏توانند در تهیه و تدوین برنامه های مطالعاتی و چگونگی انتخاب روشهای دریافت و بازیابی اطلاعات دقیق و بروز شده، به پیشرفتهای علمی جدیدی دست یابند امروزه پژوهشگران می‏توانند از اطلاعات بسیار ارزشمند تولید و ذخیره شده در بانکهای اطلاعاتی تخصصی الکترونیکی به ویژه در رشته‏های پزشکی استفاده کنند و بدون شک استفاده بهینه از این قابلیتها در تحقیقات علمی و متعاقب آن یافته‏ های جدید برای کشور بسیار سودمند است.

بنا بر دلایلی که ذکر شد و در راستای دسترسی هر چه سریعتر به منابع اطلاعاتی در سالهای اخیر، تغییر نگرش از منابع چاپی به منابع الکترونیکی شکل گرفته است در این راستا اگر با گفته لیمب¹ (2004، 5) همراه شویم درمی‏یابیم که تغییر نگرش کتب به منابع الکترونیکی در دهه اخیر حیطه‏ای از تغییرات موفقیت آمیز از منابع چاپی به سوی انتشارات و منابع الکترونیکی را در بر‏گرفته است. در این فرآیند تغییر در شبکه اطلاع ‏رسانی در دنیا و متعاقب آن در ایران، همواره مجالی برای طرح سؤالاتی پیرامون میزان آشنایی و استفاده از این منابع بوجود آورده است و هر از چند گاهی محققین به بررسی زوایایی از این مساله که در برخی مواقع با عنوان چالش از آن یاد می شود،  پرداخته‏ اند.

این امرچالشی بزرگ برای پژوهشگرانی که در پی کسب اطلاعات دقیق و مرتبط هستند، می‏باشد. چالشی که به تعبیر فنسل و دیگران² (2005)، گاهی از آن با عنوان کابوس یاد می شود. این چالش در خصوص عدم استفاده از منابع اطلاعاتی در شبکه جهانی وب توسط پژوهشگران ناآشنا به فرایند بازیابی به هر دلیل می‏باشد و در مقابل در برخی بررسی‏ها نیز مزایای بیشمار استفاده از این منابع برشمرده شده از دیدگاه اساتید، مورد بررسی قرار گرفته است. شاهد این مدعا نتایج پژوهش نجف آبادی³ (1385)، است که تأکید می‏کند، استفاده اعضاء هیات علمی از اینترنت بر رفتار اطلاع یابی و فعالیت‏های پژوهشی آنها تأثیر قابل توجهی داشته است. بطوریکه بهره جویی از شبکه مزبور در تألیف و ترجمه مقاله، همکاری در طرح‏های پژوهشی، قابل ملاحظه بوده است. اما در خصوص استفاده پزشکان از منابع اطلاعاتی با توجه به حساسیت‏ هایی چون سلامت انسانها و سرعت تولیدات علمی در این حوزه و تا حدودی نظارت دولت‏ها به امر مهم بهداشت و سلامت جامعه، متولیان در این حوزه از جمله وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی از سال 1387، اقدام به ایجاد امکاناتی سراسری از قبیل ایجاد کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی کشور نمودند. بر این اساس محققین، اساتید و دانشجویان با مراجعه به این کتابخانه مجازی از طریق پایگاههای متنوع و بسیار معتبر علمی اقدام به دریافت منابع اطلاعاتی لازم می‏کنند. از آنجاییکه بابت اشتراک سالیانه کتابخانه دیجتال پزشکی، وزارت بهداشت مبلغ هنگفتی پرداخت می کنند، سؤال اصلی پژوهش در همین راستا یعنی ارزیابی میزان آشنایی و استفاده اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران و نقش آن در تولیدات علمی آنها می‏باشد. به عبارتی در این تحقیق سعی خواهد شد تا ضمن بررسی میزان آشنایی و استفاده اساتید و دانشجویان از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی اولویت‏های استفاده و موانع دسترسی به اطلاعات از طریق شبکه جهانی وب و کتابخانه دیجیتال پزشکی مشخص شود. تا از این طریق سیاست گذاران در زمینه های مربوطه، در جهت تغییر شرایط شاید نامطلوب تلاش نمایند.

ضرورت انجام تحقیق

این تحقیق بر آن است تا علاوه بر تعیین میزان استفاده اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی، به بررسی تاثیر آن در میزان فعالیت‏های پژوهشی آنها بپردازد. یافته‏های حاصل از این تحقیق می‏تواند به عنوان راهنمایی در برنامه ریزی های آتی کتابخانه و در تهیه و گزینش منابع اطلاعاتی مفید واقع شود. در پرتو این بررسی می‏توان قضاوت کرد که نظامهای اطلاعاتی نوین در جامعه تحت بررسی تا چه اندازه در کمیت و کیفیت فعالیتها بطور عام و در حوزه پژوهش، به طورخاص موثر و سود بخش بوده‏اند. اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺟﺪیﺪ ﺧﺮیﺪ کﻨﺴﺮﺳیﻮﻣی ﭘﺎیﮕﺎهﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی، دﺳﺘﺮسﭘﺬیﺮی ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘیﻮﺳﺘﻪ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧیﺮه کﻨﻨﺪه‏ای اﻓﺰایﺶ داده اﺳﺖ. از ﺟﺎﻧﺐ دیﮕﺮ ﻓﻨﺎوریﻫﺎی رﻗﻮﻣی روشﻫﺎی ﺟﺴﺖوﺟﻮ، ﺑﺎزیﺎﺑی و اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗی را ﻣﺘﺤﻮل ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ. یک کﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دیجیتال ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، ﻣﮕﺮ آﻧکﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﺛﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد. از ایﻦ رو، ﮔﺮایﺶ زیﺎدی ﺑﻪ اﻧﺪازهﮔیﺮی ﻣیﺰان اﺳﺘﻔﺎده کﺎرﺑﺮان از این ﻣﻨﺎبع و تأثیر آن در فعالیتهای پژوهشی و برآوردن نیازهای اطلاعاتی و در نهایت تولید علم بیشتر وﺟﻮد دارد. در ایﻦ ﻣیﺎن ﺿﺮوری اﺳﺖ کﻪ در ﻣﻮرد ﻣیﺰان آﺷﻨﺎیی، اﺳﺘﻔﺎده و دﻻیﻞ اﺳﺘﻔﺎده و ﻋﺪم اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺎیﮕﺎهﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان یکی از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗی ﻧﻮ ﻇﻬﻮر در ﺳﻄﺢ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﺑﺮرﺳیﻫﺎیی ﺻﻮرت ﭘﺬیﺮد. ﻟﺰوم اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻘیﻖ ﭘیﺮاﻣﻮن داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻨﺼﺮی کﻠیﺪی در ﺗﺤﻘیﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻧیﺰ ﺑﻪ دﻟیﻞ ﻧیﺎز ﻣﺒﺮم آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺑیﺶ از ﻣﺮاکﺰ دیﮕﺮ ﺿﺮوری ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣیرﺳﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ایﻨکﻪ ﺗﻮﻟیﺪات ﻋﻠﻤی پژوهشگران در داﻧﺸﮕﺎه ها از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﭘﻮیﺎیی و ﺑﺎﻟﻨﺪﮔی ﺟﻮاﻣﻊ ﻧیﺰ محسوب ﻣیﺷﻮد، یکی از ﻣﻨﺎﺑﻊ و اﺑﺰارﻫﺎی ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ در راﺳﺘﺎی ﺗﻮﻟیﺪﻋﻠﻢ و ﭘﮋوﻫﺶ را ﺑﺪون ﺷک ﻣیﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎدهاز ﺑﺎﻧکﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی اﻟکﺘﺮوﻧیکی و ایﻨﺘﺮﻧﺖ ﻧﺎم ﺑﺮد کـﻪ در دو دﻫﻪ اﺧیﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪن روﻧﺪ ﺻﻌﻮدی در ﺗﻮﻟیﺪ ﻋﻠﻢ درﺟﻬﺎن و ﻫﻤﭽﻨیﻦ ایﺮان ﮔﺮدیﺪه اﺳﺖ. ضروری است که منابع ارزشمند اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران که شامل پایگاههای اطلاعاتی تمام متن، استنادی و دوره‏های بازآموزی پزشکی منابع پزشکی مبتنی بر شواهد، اطلس‏های پزشکی منابع چند رسانه‏ای مهارتهای پزشکی، اطلاعات دارویی راهنمای بیماران و... هستند. ضمن معرفی به پژوهشگران مورد ارزیابی قرار گیرند و میزان استفاده و کاربرد این منابع از طرف اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی مشخص گردد و راهکارهایی برای برون رفت از شرایط شاید نامطلوب ارائه شود و بر اساس آن تصمیم گیری شود. از طرفی نظر به اینکه امروزه انبوهی از اطلاعات از طریق اینترنت و شبکه جهانی وب به راحتی در دسترس می‏باشد و محققان به دنبال راهی سریعتر، صحیح‏تر و کم هزینه‏تر برای کسب اطلاعات هستند، لازم است کاربران، به خصوص جامعه علمی و دانشگاهی با چگونگی استفاده از این منابع آشنا باشد تا بتوانند با جستجوی اطلاعات از طریق اینترنت، شبکه جهانی وب، کتابخانه های دیجیتالی و آشنایی با مهارت های جانبی از قبیل آشنایی با رایانه، استفاده و کاربرد نرم‏افزارها، آشنایی با زبان های خارجی به خصوص زبان انگلیسی نیازهای اطلاعاتی خود را برآورده سازند. در میان موارد مذکور استفاده از کتابخانه های دیجیتالی برای دانشگاهیان جایگاه ارزشمندی دارد بازیابی و استفاده از مقالات موجود در کتابخانه دیجیتالی توسط اساتید و دانشجویان دانشگاه، مستقیما با سطح دانش و مهارتهای کاربران و همچنین امکانات سخت‏افزاری و نرم‏افزاری متعددی ارتباط دارد. جوامع پیشرفته با گسترش آموزشها، اقدام به ارتقاء این مهارتها در کاربران نموده‏اند که از نتایج آن تولید علم، دانش و افزایش سرعت تغییرات در علوم بوده است. اما در کشورهای در حال توسعه مانند ایران این خلا احساس می شود که تاکید زیاد بر استفاده از منابع چاپی در تحقیقات علمی و عدم آشنایی اساتید و دانشجویان با این منابع و مزایای بیشمار آن، سبب کم اهمیت جلوه دادن این منابع ارزشمند اطلاعاتی شود.

ارزیابی استفاده از وب سایت‏ها و سایر پایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی توسط پژوهشگرانی چون اسلامی و کشاورز⁴ (1386) و درودی⁵ (1387)، انجام گرفته است که مؤید نقش مهم و اساسی کتابخانه‏های دیجیتال در عرصه تولید علم و اهمیت آن با توجه به جدید بودن موضوع دارد. ضرورت پرداختن به این مساله در رشته‏های پزشکی بنا بر دلایلی چون سرعت تغییرات در این عرصه و سلامت انسانها دو چندان می‏شود. و با توجه به استفاده از منابع اطلاعاتی در عصر حاضر و کاربرد آن در کلیه رشته ها به ویژه رشته های پزشکی توجه به این نکته اهمیت دارد که دانشجویان و اساتید تا چه میزان به مهارت های مرتبط با این فناوری و قابلیت ها تسلط و آشنایی دارند. بر این اساس در پژوهش حاضر به بررسی میزان آشنایی و استفاده اساتید و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به عنوان بیشترین استفاده کنندگان از قابلیتهای کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران، خواهیم پرداخت.

 تحقیق در این حوزه، نارسایی ها را به خوبی نشان خواهد داد و راه کارهای احتمالی از طریق انجام تحقیق مشخص خواهند شد.

پیشینه تحقیقات

سابقه تحقیقات انجام شده در ایران با توجه به جدید بودن موضوع، چندان چشمگیر نمی‏باشد. اما تحقیقات صورت گرفته حول چهار محور کلی می‏باشد که عبارتند از:

1. استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی از اینترنت و خدمات وابسته به آن.
2. چگونگی فرایند اطلاع یابی از طریق اینترنت در جامعه دانشگاهی.
3. نقش فناوری اطلاعات در فرآیند پژوهش و تولیدات علمی دانشگاه ها توسط دانشجویان.
4. نقش کتابخانه دیجیتال پزشکی در به روز شدن اطلاعات دانشجویان حوزه پزشکی. 

بر این اساس ستوده⁶ (1377)، در تحقیق خود به این نتایج دست یافت که سطح استفاده، اعم از تعداد کاربران و میزان استفاده از منابع الکترونیکی اطلاعات پایین است. در میان اعضای هیات علمی که از لحاظ پژوهشی فعالترند، از لحاظ اطلاعاتی نیز فعالترند.

یعقوبی⁷(1380) و نیز سامانی⁸ (1380) در مطالعات خود دریافتند که در جوامع مورد مطالعه مهمترین هدف پژوهشگران از کاوش در اینترنت به ترتیب انجام فعالیت‏های پژوهشی، شناسایی منابع تخصصی و روز آمد کردن اطلاعات تخصصی می‏باشد.

عفت نژاد⁹ (1381)، در مطالعه ای نشان داد که پاسخ گویان از فناوری رایانه و اینترنت به میزان بالایی به خصوص در امر آموزش و انجام فعالیتهای پژوهشی از قبیل پایان نامه، تالیف و ترجمه مقاله، استفاده می کنند.

یافته‏ های باغ جنتی¹⁰ (1382) بیانگر اینست که کاربران مراکز مطالعه، بیشترین نیاز آموزشی خود را شیوه استفاده از پایگاه‏های اطلاعاتی ابزار داشته‏ اند.

مطالعات برهمند¹¹(1384) و پوستی¹² (1379) نشان می دهد که محبوب ترین ابزار ارتباط علمی در میان جامعه مورد پژوهش مقاله است. اینترنت مهم‏ترین منبع کسب اطلاعات و مهمترین عامل تاثیر گذار بر میزان کمی وکیفی پژوهشهای انجام شده است.

ﻧﻌیﻤی¹³(1385)، در ﭘﮋوﻫﺶﺧﻮد ﺑﻪ ایﻦ ﻧﺘﺎیﺞ دﺳﺖ یﺎﻓﺖ کﻪ داﻧﺸﺠﻮیﺎن ﻫﺮ دو داﻧﺸﮕﺎه ﺑﻪ ﻣیﺰان زیﺎد ﺟﻬﺖ ﺗﺎﻣیﻦ ﻧیﺎزﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی ﺧﻮد از ایﻨﺘﺮﻧﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣیﻧﻤﺎیﻨﺪ.

مطالعه حسن شاهی¹⁴ (1385)، حاکی از آن است که پایگاه ساینس دایرکت مرتبه دوم میزان استفاده از پایگاه های مورد مطالعه را به خود اختصاص داده است. مرتبه سوم میزان استفاده از پایگاه های مورد مطالعه به پایگاه پروکوئست اختصاص دارد.

ﻧﺠﻒ‏آﺑﺎدی¹⁵(1385)، در مقاله ای بیان میکند که اﺳﺘﻔﺎده اﻋﻀﺎی ﻫیﺎت ﻋﻠﻤی از ایﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر اﻃﻼعیﺎﺑی و ﻓﻌﺎﻟیﺖﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸی آﻧﻬﺎ ﺗﺄﺛیﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬی داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﻄﻮریکﻪ ﺑﻬﺮه ﺟﻮیی از ﺷﺒکﻪ ﻣﺰﺑﻮر در ﺗﺄﻟیﻒ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﻫﻤکﺎری در ﻃﺮحﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸی و ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪی از ﭘﺎیﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﺤﺼیﻠی ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼحظه ﺑﻮده اﺳﺖ.

یافته های خاصه و ﺣﺎتمی¹⁶ (1387)، ﻧﺸﺎن ﻣیدﻫﺪ کﻪ ﭘﺎیﮕﺎهﻫﺎی، الزویر، ساینس دایرکت و پروکوئست ﺑـﻪﺗﺮتیب ﭘﺮاﺳﺘﻔﺎدهﺗﺮیﻦ ﭘﺎیﮕﺎهﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی از ﺟﺎﻧﺐ اﻋﻀﺎی هیات ﻋﻠﻤی داﻧﺸکﺪه ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧی داﻧﺸﮕﺎه ﺷیﺮاز ﻫﺴﺘﻨﺪ.

مطالعه درودی^₅ (1387)،. حاکی از آن است که بیشترین استفاده دانشجویان در خصوص بازیابی اطلاعات مربوط به استفاده از موتورهای کاوشگر است نه راهنماهای موضوعی. همچنین دانشجویان کارشناسی ارشد بیشتر از دوره دکتری برای جستجو از نوار URL استفاده می‏کنند و در مقابل دانشجویان دوره دکتری به میزان بیشتری از ابرموتورهای کاوشگر استفاده می‏کنند.

پژوهش واعظی و نورافروز¹⁷ (1387) نشان می دهد میزان استفاده دانشجویان از پایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی (کتابخانه های دیجیتالی) همچون شبکه علمی «رزنت» و «دانشیار» با توجه به ماهیت صددرصد علمی آن، بسیار اندک است.

شهبازی¹⁸ (1388)، اشاره دارد که اﻋﻀﺎی ﻫیﺎت ﻋﻠﻤی ﺑیﺸﺘﺮیﻦ اﺳﺘﻔﺎده ازﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗی اﻟکﺘﺮوﻧیکی را در ﺗﺎﻟیﻒ ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺎ ﻣیﺎﻧﮕیﻦ12/4، بالاتر از سطح متوسط (3) داﺷﺘﻪاﻧﺪ.

عبادی‌فردآذر و همکاران¹⁹ (1389) دریافت که بیش از 50 درصد دانشجویان برای رفع نیازهای اطلاعاتی خود در زمینه درمان بیماری‌ها از منابع چاپی استفاده می‌کنند که در این میان نقش منابع اطلاعاتی الکترونیکی در به‌روز نمودن اطلاعات دانشجویان کم‌رنگ است.

سعادت و عصاره²⁰ (1390)، در پژوهشی به این نتیجه رسیدند که ﺑیﺶ از 52 درﺻﺪ از ﻧیﺎزﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗی اﻋﻀﺎی ﻫیﺄت ﻋﻠﻤی دانشگاه آزاد شیراز با استفاده از کتابخانه دیجتالی رزنت ﺑﺮآورده ﻣیﺷﻮد.

پژوهش ﻋﺮاﻗﯽ و همکاران ²¹(1391)، نشان داد که ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﻃﻼﻋﺎﺗی ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﺔ ﻣﻠی ﺩیﺠیﺘﺎﻝ ﭘﺰﺷﮑی ﮐﺸﻮﺭ ﺩﺭ ﺭﻓﻊ ﻧیﺎﺯﻫﺎی ﺍﻃﻼﻋﺎﺗی ﺍﻋﻀﺎی ﻫیﺄﺕ ﻋﻠﻤی ﺗﺄﺛیﺮ ﺯیﺎﺩی داشته و ﺍﻋﻀﺎی ﻫیﺄﺕ ﻋﻠﻤی، ﻣیﺰﺍﻥ استفاده ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﻃﻼﻋﺎﺗی ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﺔ ﻣﻠی ﺩیﺠیﺘﺎﻝ ﭘﺰﺷﮑی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﮐﺮﺩﻧﺪ.

لیبشر و همکارانش²² (1996)، در تحقیق خود دریافتند که اکثر اعضای هیات علمی از شبکه اینترنت، جهت امور پژوهشی و روز آمد سازی اطلاعات خود استفاده می‏کنند.

مطالعه  ﻣﮕﺎﺑﺎزی و ﻫﻤکﺎران²³ (2002)، ﻧﺸﺎن داد کﻪ ﺳﻄﺢ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺠﻼت اﻟکﺘﺮوﻧیکـی، ﻋﻠـی‏رﻏﻢ ﻧﻮع ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ، در دو داﻧﺸﮕﺎه ﭘﺎییﻦ اﺳﺖ. ﺗﻔﺎوت اﻧﺪکی در اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺠﻼت اﻟکﺘﺮوﻧیکی در رﺷﺘﻪﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻋﻠـﻮم وﺟﻮد دارد.

اﺑﺮاﻫیﻢ²⁴(2004)، در پژوهشی ﻧﺸﺎن داد کﻪ ﻣیﺰان اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻟکﺘﺮوﻧیکی در ﻣیﺎن 410 عضو هیئت علمی دانشگاه امارات عربی پایین است.

نتایج مطالعه ﺗﻨـﻮﭘیﺮ و ﻫﻤکـﺎران²⁵(2004).  نشان می دهد ﮐﻪ ﺍﻋﻀﺎی ﻫیﺄﺕﻋﻠﻤی ﭘﺰﺷﮑی ﺑیﺶ ﺍﺯ ﺩیﮕﺮ  رشته ها، منابع الکترونیکی  را مطالعه می‏کنند.

ﭼﺎﻻرات²⁶(2004)، یکی از ﻋﻤﺪهﺗﺮیﻦ دﻻیﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد ﭘﮋوﻫﺶ از ﻣﺠﻼت اﻟکﺘﺮوﻧیکی را روزآﻣﺪ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎﺗﺸﺎن ﻣیداند.

مطالعه اندرسون²⁷ (2006)، نشان می دهد که استفاده از اینترنت، تجربه آموزشی را در دانشجویان دانشگاه‏های چین بهبود بخشیده است.

دایﻠک²⁸(2008)، در ﭘﮋوﻫﺸی ﺑﻪ ایﻦ ﻧﺘﺎیﺞ دﺳﺖ یﺎﻓﺖ کﻪ ﮔﺮایﺶ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻟکﺘﺮوﻧیکی ﺑﻪ ویﮋه مجلات اﻟکﺘﺮوﻧیکی در ﺳﺎﻟﻬﺎی اﺧیﺮ در ﺑـیﻦ اﻋﻀﺎی ﻫیﺄت ﻋﻠﻤی داﻧﺸﮕﺎه اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل رو ﺑﻪ اﻓﺰایﺶ اﺳﺖ.

پژوهش تری ویدی و جوشی²⁹(2009)، نشان داد که هدف اعضای این مرکز از استفاده از منابع الکترونیکی پزشکی اهداف پژوهشی شامل شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارها، بروز نگه داشتن اطلاعات، امور مرتبط با پایان‌نامه‌ها می‌باشد.

پژوهش توفیق امین و همکاران³⁰(2011)، مشخص نمود که میزان استفاده  دانشجویان از منابع اطلاعاتی پزشکی ضعیف است و لازم است تا دانشجویان پزشکی در این حوزه حداکثر آموزشها را ببینند.

تحقیقات عبد خدا و همکاران³¹ (2011)، مشخص نمود که نظر کتابداران کتابخانه های علوم پزشکی این است که منابع اطلاعاتی پزشکی و دارویی باید از طریق سیستم واحد و الکترونیکی در دسترس محققین این حوزه به خصوص کشورهای در حال توسعه، قرار گیرد.

پژوهش لاویندی و همکاران³²(2013)،  مشخص کرد که به کارگیری و استفاده از یک سیستم آرشیو الکترونیکی و استفاده از منابع اطلاعاتی پزشکی و دارویی به صورت منسجم به منظور ایجاد اطمینان و سهولت پزشکان در دسترسی به اطلاعات دارویی و پزشکی به صورت الکترونیکی در بهبود ارائه سرویس به بیماران و مراقبتهای سلامتی آنان تاثیر به سزایی دارد.

با توجه به بررسی تحقیقات انجام شده در زمینه نقش منابع اطلاعاتی الکترونیکی در به روز شدن اطلاعات دانشجویان تحصیلات تکمیلی حوزه پزشکی در فعالیت های پژوهشی و حرفه ای خود مشخص شد که نتایج هیچ یک از تحقیقات، ضرورت استفاده از منابع اطلاعاتی الکترونیکی را از طریق فناوری به خصوص شبکه جهانی وب انکار نکرده اند. در این میان بخش کمتری از تحقیقات به صورت جامع و کاربردی به قابلیت های کتابخانه دیجیتال پزشکی با توجه به اهمیت و ضرورت موضوع استفاده از آن پرداخته است. قابلیت ها و امکاناتی که در صورت استفاده جامعه مورد نظر کمک شایانی در برطرف نمودن مسائل و مشکلات در حوزه اطلاع رسانی پزشکی می کند. این امر در کشور ما با توجه به اینکه از سال 1387 با اقدام وزارت بهداشت به صورت منسجم از طریق پایگاه های اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی دنبال شد و تا کنون منشاء خدمات گوناگونی برای دانشجویان بوده است. اما کمتر مورد توجه محققین قرار گرفته است. در هر صورت برخی از دانشگاه های علوم پزشکی با توجه به سابقه تحقیقی که در این زمینه داشته اند، اقدام به ایجاد قابلیت هایی فراتر و کاربردی تر در زمینه اطلاع رسانی پزشکی نموده اند که از جمله آنها می توان تحقیقات چنگیز و همکاران(1390)، در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان را نام برد که به تدوین راهنمای موضوعی در حوزه پزشکی تحت شبکه جهانی وب اقدام نمودند. بر این اساس و در این طبقه‏ بندی مواردی چون مجلات، سازمانها، کتاب‏ها، پایگاه‏های اطلاعاتی و راهنماها، دوره های آموزش پزشکی، مرکز آموزش پزشکی، ارزیابی در آموزش پزشکی مبتنی بر بهترین شواهد، آموزش پزشکی در ایران، همایش ها و کنفرانس ها و اصطلاحات آموزش پزشکی برای افزایش دسترسی تحت شبکه جهانی وب طراحی و در اختیار کاربران قرار گرفت تا به پژوهشگران این حوزه کمک کند سریعتر و راحت تر به منابع مورد نظرشان دسترسی پیدا کنند و از این منابع در تحقیقات و تصمیم گیری های آموزشی خود استفاده نمایند. با توجه به این بررسی‏ ها و جدید بودن موضوع لازم است تا تحقیقات گسترده‏ای در خصوص استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران آغاز شود و علل و عوامل احتمالی عدم استفاده از این منابع ارزشمند اطلاعاتی مشخص شود.

سؤال 1- آشنایی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی، به چه میزان است؟ سؤال 2- آشنایی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی، به چه میزان است؟ سؤال 3– میزان استفاده اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به تفکیک گروه‏های آموزشی از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی، چقدر است؟ سؤال 4- میزان استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به تفکیک گروه‏های آموزشی از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی، چقدر است؟ سؤال 5- آیا میزان استفاده اعضای هیات علمی و دانشجویان از منابع الکترونیکی بر میزان تولیدات علمی آنها تاثیر دارد؟ سؤال 6- میزان آثار پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تا سال 1394چقدر است؟ سؤال 7- میزان آثار پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تا سال 1394 چقدر است؟ سؤال 8– اولویت بندی دلایل استفاده اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی، کدام است؟ سؤال 9- اولویت بندی دلایل استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی، کدام است؟ سؤال 10- مهمترین قابلیت های منابع اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال پزشکی از نظراعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، کدام است؟ سؤال 11- مهمترین قابلیت های منابع اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال پزشکی از نظردانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، کدام است؟ سؤال 12- از نظر اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان استفاده از کتابخانه دیجیتال پزشکی در کدام یک از فعالیت‏های پژوهشی، نقش به سزایی داشته است؟ سؤال 13- از نظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان استفاده از کتابخانه دیجیتال پزشکی در کدام یک از فعالیت‏های پژوهشی، نقش به سزایی داشته است؟ سؤال 14- از نظر اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مهمترین موانع دسترسی به منابع کتابخانه دیجیتال پزشکی، کدام است؟ سؤال 15- از نظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مهمترین موانع دسترسی به منابع کتابخانه دیجیتال پزشکی، کدام است؟ پس از طرح سوالات اساسی در تحقیق به بیان فرضیه های مرتبط با تحقیق نیز پرداخته شده است که عبارتند از: فرضیه شماره 1 پژوهش: اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی آشنایی دارند. فرضیه شماره 2 پژوهش: دانشجویان تحصیلات تکمیلی: کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی آشنایی دارند. فرضیه شماره 3 پژوهش: گروه آموزشی بالینی هیات علمی از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی بیشتر از گروه پایه استفاده می‌کنند. فرضیه شماره 4 پژوهش: دانشجویان تحصیلات تکمیلی در گروه بالینی نسبت به گروه پایه از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران بیشتر استفاده می‌کنند.

1- تعیین میزان آشنایی اعضای هیات علمی  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

2- تعیین میزان آشنایی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

3- تعیین میزان استفاده اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به تفکیک گروه های آموزشی از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

4- تعیین میزان استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به تفکیک گروه های آموزشی از منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

5- تعیین اولویت بندی دلایل استفاده اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

6- تعیین اولویت بندی دلایل استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران.

7- تعیین مهمترین قابلیت های منابع اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران از نظر اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

8- تعیین مهمترین قابلیت های منابع اطلاعاتی در کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران از نظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

9- تعیین تعداد آثار پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

10- تعیین تعداد آثار پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

11- تعیین نقش استفاده از کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران در فعالیت‏های پژوهشی از نظر اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .

12- تعیین نقش استفاده از کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران در فعالیت‏های پژوهشی از نظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .

13– تعیین مهمترین موانع استفاده از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران از نظر اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

14– تعیین مهمترین موانع استفاده از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران از نظر دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

15- تعیین تولیدات علمی اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

منظور از این پژوهش، بررسی میزان آشنایی و استفاده جامعه مورد نظراز قابلیت‏های کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران به ویژه در امور پژوهشی خواهد بود، بنابراین واژه‏های مورد بررسی شامل تعاریف عملیاتی و نظری می‏باشد که عبارتند از: 1-آثار پژوهشی - تعریف عملیاتی: در این پژوهش برای اعضای هیات علمی، تعداد آثاری چون مقالات چاپ شده در تمامی مجلات خارجی و داخلی، مقالات ارائه شده در تمامی کنفرانسها و همایشهای داخلی و خارجی، تالیف کتاب، ترجمه کتاب، راهنمایی و مشاوره در پایان نامه‏ها می‏باشد. - و برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی کلیه موارد فوق به استثنای راهنمایی و مشاوره در پایان نامه مد نظر می‏باشد. 2- اعضاء هیأت علمی - تعریف عملیاتی: در این پژوهش به کلیه مربیان، استادیاران، دانشیاران و استادان که در گروه علوم پزشکی با مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به صورت تمام وقت یا پاره وقت، رسمی و غیر رسمی در سمت‏ های آموزشی، پژوهشی اطلاق می شود و اطلاعات از قسمت اول پرسشنامه با 9 سؤال، جمع‏ آوری خواهد شد. 3- اینترنت - تعریف نظری: شبکه رایانه‏ای جهانی است که از شبکه آمریکایی نظامی به نام آرپانت پایه گرفته است. هسته اصلی و محور کار اینترنت، مجموعه ای از پروتکل‏ها یا قراردادهای نرم افزاری است که به تمام رایانه های متصل به اینترنت امکان می دهد که با یکدیگر ارتباط برقرار کنند (رضایی شریف آبادی، 1373)³³. - تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور استفاده از شبکه جهانی وب (world wide web) و قابلیت‏های موجود در آن خواهد بود. 4-تولیدات علمی - تعریف عملیاتی: منظور از تولیدات علمی در این تحقیق فعالیت‏های پژوهشی است که منجر به چاپ مقالات در مجلات ISI و همچنین تالیف کتاب شده است و بعنوان یک دستاورد دست اول، حرف جهانی بزند. 5-دانشجویان تحصیلات تکمیلی - تعریف عملیاتی: در این پژوهش به کلیه دانشجویان مشغول به تحصیل در دوره دکتری تخصصی پزشکی در گروههای: عفونی، بیهوشی، اطفال، داخلی، زنان، روانپزشکی، چشم پزشکی، رادیولوژی و دانشجویان کارشناسی ارشد رشته‏های: بیوشیمی، علوم تشریحی، فیزیولوژی، انگل شناسی، میکروب شناسی، آموزش بهداشت، بهداشت محیط و روانشناسی بالینی، در دو گروه بالینی و پایه دانشگاه علوم پزشکی اطلاق می‏گردد. که اطلاعات آنها بر اساس 5 سؤال اول پرسشنامه، جمع آوری خواهد شد. 6-کتابخانه دیجیتال - تعریف نظری: سازمانهایی که به گزینش، سازماندهی، حفاظت و توزیع اطلاعات در قالب الکترونیکی می‏پردازند. این مراکز دسترسی به منابع الکترونیک را برای جامعه استفاده کننده در محیطی یکپارچه فراهم می‏سازد (کریستین ، 2000)³⁴. - تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور کتابخانه‏هایی هستند که منابع اطلاعاتی را از طریق پایگاه‏های اطلاعاتی علمی نمایه‏سازی می‏کنند. و شامل منابع کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران می‏شود. 7- کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران(INDLM) - تعریف نظری: کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران که با هدف یکسان سازی دسترسی به منابع علمی و یکپارچگی کتابخانه‌های دیجیتال دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور در سال 1387 افتتاح شد. از طریق این کتابخانه دسترسی دانشگاههای مختلف علوم پزشکی کشور به منابع علمی در یک جا فراهم شده است.(یمین فیروز و محمدی فیروزجانی، 1387، 5)³⁵. - تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور پایگاهی است که امکان دسترسی به آخرین منابع اطلاعاتی پزشکی موجود در دنیا را در هر مکان و زمان برای اساتید و دانشجویان پزشکی به صورت یکسان در تمامی دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی پزشکی کشور فراهم می نماید. کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران محیط متمرکز جستحوی منابع الکترونیکی است که با هدف مدیریت بیشتر بر دسترسی به منابع الکترونیک دانشگاههای وزارت بهداشت راه اندازی شده است. 8- منابع اطلاعاتی الکترونیکی - تعریف نظری: مجموعه‏ای است از داده های ذخیره شده به صورت مجتمع و مبتنی بر یک ساختار تعریف شده، تحت کنترل متمرکز، مورد استفاده یک یا چند کاربر، به طور اشتراکی و همزمان (روحانی،1373)³⁶. -- تعریف عملیاتی: در این پژوهش، پایگاههای اطلاعاتی موجود در کتابخانه دیجیتال پزشکی که دارای محتوای علمی تأیید شده توسط دانشگاه‏ها و مؤسسات علمی معتبر در سایت‏‏های علمی و تخصصی می‏شوند، تحت عنوان منابع اطلاعاتی نام برده خواهند شد.

با توجه به اینکه در این پژوهش ، پژوهشگر در صدد بررسی میزان استفاده اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران و تاثیر آن بر تولیدات علمی آنها خواهد بود، بنابراین، روش پژوهش، توصیفی-مقطعیاست . تحقیق توصیفی شامل مجموعه روش هایی است که هدف آن ها توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفا برای شناخت شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم گیری باشد (سرمد و همکاران ۱۳۸۳)³⁷. تحقیق پیمایشی معمولاً واقعیتهای زندگی مردم ، باورها، عقاید، نگرش ها و رفتار آنان را مورد توجه قرار می‏دهد. مدیران با استفاده از این روش، اطلاعات لازم را به منظور اتخاذ تصمیم مناسب جمع آوری می‏کنند. تحقیق پیمایشی برخلاف تحقیق تاریخی با پدیده هایی که در زمان حال اتفاق می افتد سر و کار دارد (دلاور 1380 ، 117)³⁸.

جامعه پژوهش ، شامل کلیه دانشجویان دوره های تحصیلات تکمیلی و اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می باشد که در جدول زیر تعداد آنها ارائه شده است.

جامعه آماری دانشجویان و اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

با توجه به محدود بودن جامعه آماری دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی و امکان همه شماری اعضا در این طرح کلیه جامعه آماری (دانشجویان تحصیلات تکمیلی ارشد و دکتری) مورد بررسی قرار خواهد گرفت

و به عبارتی سرشماری انجام خواهد شد.

جهت تعیین حجم نمونه اعضای هیات علمی از جدول کرجسی و مورگان استفاده خواهد شد. (نادری و سیف نراقی 1390، 216)³⁹. براساس جدول کرجسی و مورگان برای اعضای هیات‏ علمی که دارای جامعه آماری 314 نفر

بودند، حجم نمونه 171 نفر کفایت دارد.

 بنابراین حجم نمونه پژوهش حاضر برای اعضای هیات علمی 171 نفر و برای دانشجویان کارشناسی ارشد 113 نفر و برای دانشجویان دکتری تخصصی تعداد 194 نفر، انتخاب خواهد شد.

با توجه به اینکه دانشجویان دوره های تحصیلات تکمیلی را به روش سرشماری مورد بررسی قرار خواهیم داد، لذا دانشجویان فوق به شرح جداول (2) ، (3) مورد مطالعه قرار خواهند گرفت.

جدول (2) توزیع فراوانی جامعه دانشجویان کارشناسی ارشد و حجم جامعه براساس گروههای آموزشی

جدول (3) توزیع فراوانی جامعه دانشجویان دکتری تخصصی و حجم جامعه براساس گروههای آموزشی

و در خصوص اعضای هیات علمی نیز، به روش تصادفی طبقه ای نمونه ها انتخاب خواهند شد. علت انتخاب روش نمونه برداری طبقه ای به این دلیل است که جامعه آماری به دو گروه بالینی و پایه تقسیم خواهند شد

و با توجه به موضوع پژوهش حضور اعضای هیات علمی پایه و بالینی در پژوهش ضروری خواهد بود. بنابر این از نمونه برداری طبقه ای بهره گرفته خواهد شد که روند آن در جدول (4) درج گردیده است.

«نمونه تصادفی طبقه ای شامل مجموعه ای از چند نمونه تصادفی ساده است و تعداد افراد نمونه هر طبقه با تعداد افراد همان طبقه در جامعه متناسب است» (شریفی 1380 ،67)⁴⁰.

جدول (4)، چگونگی توزیع جامعه و حجم نمونه اعضای هیات علمی را براساس استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب با جامعه آماری نشان می دهد.

جدول (4) توزیع فراوانی جامعه و حجم نمونه اعضای هیات علمی بر اساس گروههای آموزشی

همانگونه که مشاهده می‏شود طبقات مورد نظر گروههای بالینی و پایه اعضای هیات علمی مورد لحاظ قرار گرفته خواهند شد که به روش تسهیم نسبت در هر گروه حجم نمونه مشخص خواهند گردید.

لازم به توضیح است که در مرحله اجرا، عملا 104 نفر در گروه بالینی و 67 نفر در گروه پایه را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

1. Limb P. Digital dilemmas and solutions. Oxford: Chandos publishing; 2004.
2. نجف آبادی فیروزه. 'بررسی تاثیر شبکه اینترنت بر رفتار اطلاع یابی اعضاء هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد '. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی نجف‏آباد. 1385.
3. Fensel D, Hendler JA, Lieberman H, Wahlster W. Spinning the semantic web: bringing the world wid web to its full potential. Combridge: Ma MIT Press; 2003.267-280.
4. اسلامی عباس، کشاورز حمید. بررسی مهارت جستجوی اطلاعات در منابع الکترونیکی پیوسته در دانشجویان دکتری دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات، دوره23: ش1و 2 (پاییز و زمستان 1386): 45-60.
5. درودی، فریبرز. بررسی مهارت‏های دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران در جستجوهای اینترنتی. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات، دوره 24: ش1 (1387): 1-36.
6. ستوده هاجر. 'بررسی میزان استفاده از منابع الکترونیکی اطلاعات با تاکید بر دیسک های فشرده نوری و شبکه اینترنت درمیان اعضای هیات علمی دانشگاه شیراز و دانشگاه علوم پزشکی شیراز'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز. 1377.
7. یعقوبی جعفر. 'کاربرد اینترنت در فعالیتهای آموزشی و پژوهشی هیات علمی بر دانشجویان تحصیلات تکمیلی'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس.1380.
8. سامانی آقا بابایی  صغری. 'بررسی میزان آگاهی و استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشکده های علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه شیراز از منابع مرجع تخصصی چاپی- الکترونیکی'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز. 1380 .
9. عفت نژاد نرگس. 'میزان استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز از فن آوری اطلاعات'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شیراز. 1381.
10. باغ جنتی مرضیه .'بررسی میزان استفاده کاربران از منابع اطلاعاتی در مراکز یادگیری مهارتهای بالینی'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تهران. 1382.
11. برهمند  نیلوفر. 'بررسی استفاده از اینترنت در ارتباطات و تولیدات علمی اعضای هیات علمی دارای مقاله درISI '. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز 1384.  
12. پوستی شهرزاد. 'بررسی شناخت، استفاده و رضایت اعضا هیات علمی از خدمات رایانه ای موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی اصفهان'.  پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز. 1379.
13. نعیمی شیلا. 'مقایسه میزان استفاده از اینترنت در تامین نیازهای اطلاعاتی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان و دانشگاه شیراز'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز. 1385.
14. حسن شاهی محبوبه. 'بررسی نگرش و میزان استفاده اعضا هیات علمی دانشگاه شیراز از پایگاههای اطلاعاتی ابسکو، الزویر، ساینس دایرکت و پروکوئست'.  پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شیراز. 1385.
15. نجف آبادی فیروزه. 'بررسی تاثیر شبکه اینترنت بر رفتار اطلاع یابی اعضاء هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد'. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد. 1385.
16. خاصه علی اکبر، حاتمی علی. رفتار اطلاع یابی اعضای هیئت علمی علوم انسانی در پایگاه های اطلاعاتی: مطالعه موردی دانشگاه شیراز. ارائه شده در قالب سخنرانی در کنگره ملی  علوم انسانی: وضعیت امروز، چشم انداز فردا. تهران: اولین، 1385.
17. واعظی رضا، علی حسین نورافروز. نیازسنجی اطلاعاتی دانشجویان دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی و نقش کتابخانه در تامین آن نیازها. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره3  : (1387): 101-129.
18. شهبازی شهرام، شاه طالبی بدری، مهدیان محمد جعفر. بررسی میزان استفاده اعضای هیات علمی از بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی در فعالیتهای آموزشی و پژوهشی. آموزش و ارزشیابی(علوم تربیتی). دوره2: ش 8 (زمستان 1388): 55-83  
19. عبادی فرد آذر، فربد. جستجوی منابع اطلاعاتی دانشجویان پزشکی در طب اورژانس.  مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. دوره 10: ش1 (بهار 1389): 37-44.
20. سعادت  مریم، عصاره  فریده. ارزیابی میزان استفاده اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد شیراز از کتابخانه دیجیتالی رزنت به منظور پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی آنان. فصلنامه دانش شناسی (علوم کتابداری و اطلاع رسانی و فناوری اطلاعات). دوره4  : ش 13 (تابستان 1390): 25-37
21. عراقی فرزانه، بیگدلی زاهد، صفرعلی‏نجار بهاره. بررسی میزان استفاده از کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی کشور توسط اعضای هیأت علمی دانشگاه  علوم پزشکی جندی شاپور اهواز. مجله علمی پزشکی جندی شاپور. دوره 11: ش 5 (1391)
22. Liebscher P, Eileen C, Denman D. Factors that influence the use of electronic networks by science and engineering faculty at small institutions: web searching behaviour of high school students. Journal of the American Society Information 1996; 50: 24-37.
23. Mgobozi MN, Ocholla DN. The Use of electronic journals for the dissemination of scholarly information by the University of Natal and the University of Zululand.South African Journal of Librarirs and Information Science. 2002; 68(2): 81-93.         available from: http://sajlis.journals.ac.za/pub/article/view/742/688 [Accessed  April 3, 2016]  
24. Ibrahim, AE. Use and user perception of electronic resources in the United Arab Emirates University (UAEU). Libri. 2004; 54(1):18-29.
25. Tenopir C, King DW, Bush A. Medical faculty’s use of print and electronic journals: changes over time and comparison with other scientists.Journal of the Medical Library Association (JMLA). 2004; 92(2): 233-241.Preprint available from:  http://web.utk.edu/~tenopir/eprints/tenopir_jmla_article_042203.pdf
26. Charlat, Ratchada. The Use of  Electronic journals by faculty members, physicians and medical students of the faculty of medicine, Prince of Songkla University. Songklanakarin journal of social sciences and humanities. 2004; 10(3).323-340.
27. Anderson SE. 'The Evolution of higher education in china: Storied experiences of internet usage by students and faculty. A Dissertation presented to the faculty of the college of education university of Houston. 2006. available from: http://www.search.proquest. com [Accessed 3 April 2016].
28. Dilek-Kayaoglu H. Use ofelectronic journals by faculty at Istanbul University, Turkey : The Results of  a survey. The Journal of Academic Librarianship. 2008; 34(3).239-247.available from: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133308000396   [Accessed 7 feb 2016].
29. Trivedi M, Joshi A. Usage of electronic journals versus print journals by health care professionals in H M Patel centre for medical care and education (HMPCME). Journal of Health information in Developing countries. 2009; 3(1): 13-16.available from: http://www.jhidc.org/index.php/ihidc/issue/view/6 [Accessed 7 feb 2016].
30. Tawfik Amin T, Kaliyadan F, AlWadani A. A Study of utilization and proficiency in using online bibliographic databases among students and faculty of the college of medicine in Al Ahsa, king Faisal University. JHIDC. 2011; 5(1):327-337.
31. Abdekhoda M, Dibaj K. Medical librarians and new web technologies: how familiar are with web facilities and use of library services applications. JHIDC. 2011; 5(1): 38-46. available from: http://www.jhidc.org/index.php/jhidc/article/view/53 [Accessed 3 April 2016].
32. Lawindi M, Arwa S, Nesreen KE. Designing a comprehensive medical electronic database for cario university hospitals: phase I. JHIDC. 2013; 15(1): 50-61. available from: http://www.jhidc.org/index.php/jhidc/article/view/98/136 [Accessed 6 April 2016].
33. رضایی‏شریف‏ آبادی سعید. شبکه کامپیوتری اینترنت در خدمت اطلاع‏ رسانی.پیام کتابخانه، دوره 4 : ش  2(1373): 46 -53.
34. Christine  D. Digital library federation draft strategy and business plan. Digital library federation. 2000. available from: www.diglib.org/about/strategic.htm [Accessed 10 Jan 2016].
35. یمین فیروز موسی، محمدی فیروزجانی عیسی. کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران (INMDL): بایدها و نبایدها. مجله پیام کتابخانه. دوره 54: ش 1 (پاییز1387): 115-127.
36. روحانی رانکوهی سید محمد تقی، مفاهیم بنیادی پایگاه داده ها. تهران: جلوه. 1393.
37. سرمد زهره، بازرگان عباس، حجازی الهه. روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران: نشر آگه.1383.
38. دلاور علی. روش‏های تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات پیام نور. 1380.
39. نادری عزت الله، سیف نراقی مریم. روش های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی. تهران: نشر ارسباران. 1390.
40. شریفی حسن پاشا. روشهای تحقیق در علوم رفتاری. تهران: انتشارات سخن. 1380.

به نام خدا

با سلام و احترام

استاد گرامی، دستیار و دانشجوی محترم

پرسشنامه پیوست برای انجام پژوهشی تحت عنوان ' بررسی میزان استفاده اعضای هیات علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران و تاثیر آن بر تولیدات علمی و فعالیتهای پژوهشهای آنها طی سالهای 90-1394' تدوین شده است .از اینکه وقت گرانقدر خود را جهت تکمیل پرسشنامه اختصاص می دهید، بسیار سپاسگزارم. ضمن اینکه تسریع در پاسخگوئی و عودت به موقع آن مزید امتنان است.

                                                                                                                                   زهره سوری نظامی

کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

لطفاً با توجه به نوع فعالیت علمی، اطلاعات مربوطه را تکمیل فرمائید

عضو هیات علمی دانشگاه

جنسیت:         زن□               مرد□ سن (سال): 25-30£   31-40£   41-50  £ 51-به بالا£   گروه آموزشی: رشته تحصیلی:      مدرک تحصیلی: کارشناسی ارشد£   دکتری£   دکترای تخصصی£   فوق تخصص £ مرتبه علمی:  مربی £   استادیار £     دانشیار £    استاد £ سابقه تدریس: ..........................سال     نحوه همکاری با دانشگاه :  تمام وقت□       نیمه وقت□        مدعو(حق التدریس)□ در چه سطوحی تدریس می‌کنید: کارشناسی□       کارشناسی ارشد□        دکتری□ تعداد آثار علمی و پژوهشی: مقاله چاپ شده در کنفرانس‌ها و مجلات خارجی...... مقاله چاپ شده در کنفرانس‌ها و مجلات داخلی....... کتاب ترجمه شده ........ کتاب تألیف شده........ راهنمایی در پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها........ مشاوره در پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها........

1. به نظر شما استفاده از منابع اطلاعاتی الکترونیکی امروزه تا چه حد ضروری است.

                خیلی کم 5           کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. آیا شما در انجام تحقیقات خود از منابع اطلاعاتی که در شبکه جهانی وب قرار داده شده استفاده می کنید ؟

                خیلی کم 5           کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. از چه مکانی به اینترنت دسترسی دارید؟ (بیش از یک گزینه می توانید انتخاب کنید)

                سایت دانشگاه5  کتابخانه مرکزی 5  منزل5

1. میزان آشنایی شما با زبان انگلیسی چقدر است؟

                خیلی کم 5           کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. میزان آشنایی شما با اینترنت و ابزارهای جستجوی وب چقدر است؟

                خیلی کم 5           کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. میزان آشنایی شما با منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران چقدر است؟

               خیلی کم 5            کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. به طور متوسط چند ساعت در هفته از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران استفاده می کنید؟

            کمتر از 3 ساعت در هفته5                                     بین 3 تا 5 ساعت در هفته 5

            بین 5 تا 10 ساعت در هفته5                                  بیشتر از 10 ساعت در هفته 5

1. آیا در مورد استفاده از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران آموزش دیده اید؟

               بلی 5                       خیر 5                                     

1. در صورت مثبت بودن پاسخ روش استفاده از منابع اطلاعاتی کتابخانه ملی دیجیتال پزشکی ایران را ازچه طریق کسب کرده­اید؟ ( بیش از یک گزینه می توانید انتخاب کنید)

                     شرکت در کارگاه آموزشی  5  بخش اطلاع رسانی کتابخانه5   اطلاع رسانی از طریق دانشگاه 5    تجربه و تمرین 5 

1. آیا باز هم مایل به گذراندن دوره­های آموزشی آشنایی با منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران هستید؟

               بلی 5                       خیر 5       

1. درصورت منفی بودن پاسخ آیا مایل به گذراندن دوره­های آموزشی آشنایی با منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران هستید؟

                بلی 5                      خیر 5                    

1. به نظر شما این دوره‌ها تا چه حد به نیاز پژوهشی شما پاسخ داده است.

               خیلی کم 5            کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. در هنگام جستجو در منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران بیشتر به دنبال چه نوع منابع اطلاعاتی هستید؟

                   کتابهای الکترونیکی 5    مجلات تخصصی الکترونیکی 5       تصاویر5       مقالات5     پایان نامه ها 5                               

1. در رابطه با استفاده از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران امکانات دانشگاه به چه میزانی نیازهای شما را برآورده ساخته است؟

             خیلی کم 5              کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. تا چه میزان در جستجوی اطلاعات از پایگاههای اطلاعاتی) (online به نتایج مطلوب می رسید؟

            خیلی کم 5               کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. بیشترین نیاز شما برای افزایش مهارت در استفاده از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران کدامیک از موارد زیر می باشد؟

                     گذراندن دوره های آموزشی آشنایی با کامپیوتر  5     دوره های کوتاه مدت تخصصی زبان انگلیسی    5                                    

                    دوره های آموزشی آشنایی با پایگاههای اطلاعاتی5    

1. نظر خود را در مورد دلایل استفاده از کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران در جدول زیر مشخص کنید؟

1. میزان رضایت شما از ویژگی­های ذیل، در مورد منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران چقدر است؟

1. مهمترین عامل در استفاده موثر از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران  کدامیک از موارد زیر است؟ ( بیش از یک گزینه می توانید انتخاب کنید)

                       آشنایی با نحوه جست و جو 5                                      میزان آشنایی با زبان انگلیسی5     

                      امکانات جستجوی موجود در ساختار پایگاه 5                   آشنایی با اصطلاحات به کاررفته در پایگاهها 5                     

                      همکاری مسئولین بخش اطلاع رسانی 5   

1. با کدامیک از منابع زیر آشنایی دارید؟

1. میزان استفاده شما از منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران چقدر است؟

1. موارد ذیل به چه میزان مانع دسترسی شما به منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی است؟

1. کدامیک از موارد زیر، در استفاده از  منابع اطلاعاتی کتابخانه دیجیتال پزشکی ایران تاثیر بیشتری دارد؟ ( بیش از یک گزینه        می توانید انتخاب کنید)

               اینترنت پر سرعت 5        آموزش استفاده از پایگاه­ها 5    افزایش تعداد پایگاه­ها 5   

1. با توجه به تأثیر بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی و قابلیتهای آن در امر پژوهش‌های علمی، استفاده از این قابلیتها تا چه حد در فعالیتهای پژوهشی شما تأثیر داشته است؟

1. به منظور تشویق و ترغیب جامعه علمی به استفاده از قابلیتهای بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی چه راهکارهایی را پیشنهاد می‌کنید. لطفاً مشخص فرمائید. ( بیش از یک گزینه می توانید انتخاب کنید)

1. . به نظر جنابعالی هر یک از موارد زیر تا چه حد می‌تواند به عنوان مانعی در مسیر استفاده از بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی باشد.

1. به نظر شما سرعت فعلی اینترنت تا چه حد  در کیفیت بازیابی منابع اطلاعاتی الکترونیکی تأثیر دارد؟

خیلی کم 5               کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. تا چه حد امکانات فعلی دانشگاه را در ارائه خدمات الکترونیکی مناسب می دانید؟

خیلی کم 5         کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

1. علاقه مندی شما در پاسخ دادن به پرسشنامه حاضر به چه میزانی است؟

            خیلی کم 5               کم 5             متوسط 5              زیاد 5                 خیلی زیاد 5

چنانچه پیشنهاد خاصی در این زمینه دارید لطفا به طور مختصر  مرقوم فرمائید.        .........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

با سپاس