بررسی شیوع اختلال استرس پس از سانحه، فرسودگی شغلی و کیفیت زندگی پرسنل ستادی و عملیاتی نیروی انتظامی در استان سیستان و بلوچستان سال 1395

یکی از معضلات اساسی که در طی چند دهه اخیر و با روی آوردن تدریجی جوامع به سمت زندگی به سبک مدرن گریبان گیر جوامع بشری شده است پدیده استرس می باشد. با صنعتی شدن جهان این پدیده اهمیت ویژه ای یافته و بطور گسترده و فزآینده ای سلامتی شاغلین را تحت تاثیر قرار می دهد. عوامل روانی در کنار خطرات فیزیکی، شیمیایی، ارگونومیک و بیولوژیک محیط کار یکی از عوامل خطر ساز اصلی در محیطهای کاری محسوب می گردند و استرس شغلی در بین عوامل روانی از اهمیت ویژ ه ای برخوردار است بطوریکه در سال 1992 سازمان ملل متحد استرس شغلی را بیماری قرن بیستم دانست و چندی بعد سازمان بهداشت جهانی آن را مشکلی همه گیر در جهان اعلام نمود . سازمان بین المللی کار هزینه های وارده بر کشورها به علت استرس شغلی را 1 تا 5/3 درصد تولید ناخالص داخلی تخمین زده است (1). در حال حاضر با توجه به بالا رفتن میزان آگاهی شاغلین و تصحیح قوانین حقوقی درصد مشکلات و هزینه های مرتبط با استرس شغلی در حال افزایش است (2). در تحقیقات مختلف مشخص شده است حدود 30 درصد نیروی کار کشورهای توسعه یافته از استرس شغلی رنج می برند و این میزان در کشورهای در حال توسعه بیشتر نیز می باشد (3و4). طبق تعریف NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health) استرس شغلی زمانی رخ می دهد که بین نیازهای شغلی با توانائیها، قابلیتها و خواسته های فرد هماهنگی نباشد . در این تعریف علاو ه بر عدم هماهنگی با توانائیها و قابلیتهای فرد به خواسته های فردی نیز توجه شده است (5-6). استرس شغلی بصورت یک پروسه بیولوژیکی، روانشناختی و ادراکی بدن انسان را وادار به تلاش می نماید و بدن نیز طبیعتا سعی می کند با آن تطابق پیدا کند و این کار با صرف انرژی و جنگیدن با بیماری و پاسخ حیاتی همراه است (7). در مطالعه ای که در سال 1999 توسط Noritoو همکارانش انجام شد، استرس شغلی بعنوان قویترین عامل ایجاد کننده ضایعات روانی بخصوص افسردگی معرفی شد (8). منابع مختلف تنیدگی حرفه ای و سازمانی از قبیل شغل فرد، نقش سازمانی فرد ، جریان پیشرفت حرفه ای ، روابط حرفه ای ساختار و جو سازمانی ، رویارویی خانواده – کار ممکن است به واکنش های روانی مختلف منجر شود که فرسودگی شغل یکی از این واکنش ها محسوب می شود . فرسودگی شغلی موضوعی است که در طرح ها با بهداشت روانی کارکنان بلکه با میزان بهره وری آنان نیز رابطه دارد که پیامدی از فشار شغل دائم و مکرر است . نتیجه این فرسودگی شغلی از دست رفتن انگیزه ، اشتیاق ، انرژی ، کاهش عملکرد در زندگی فرد و به تبع آن کاهش کیفیت زندگی است. یکی از شاخص ترین تعاریف در مورد کیفیت زندگی تعریفی است سازمان بهداشت جهانی عرضه نموده است . بنا به تعریف سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی درک افراد از موقعیت خود در زندگی از نظر فرهنگ ، سیستم ارزشی که در آن زندگی می کنند ، اهداف ، انتظارات ، استانداردها و اولویت هایشان است . پس موضوعی کاملا ذهنی بوده و توسط دیگران قابل مشاهده نیست و بر درک افراد از جنبه های مختلف زندگی استوار است (ساسنین و جورکا وسکاس ،2009 ). در یک مطالعه توسط محسنی و همکاران در 1393 بر روی صد خانواده که مرد ان مبتلا به PTSD بود نشان داد که ابتلای شوهر به PTSD خانواده را در حوزه های ساختاری – عاطفی و به طور کلی کیفیت زندگی نسبت به خانواده هایی که شوهران در آن مبتلا به PTSD نیستند در شرایط ضعیف تری قرار می دهد . (9) نتایج مطالعه Gorlier و همکارانش در سال 1997 بر روی 262 نفر از ماموران پلیس جراحت دیده نشان داد که 7% از تمام نمونه ها دارای ضایعات روانی و جسمی PTSD (Post traumatic stress disorders) بصورت کامل بوده و 34 % آنها نیز تعدادی از نشانه های PTSD را دارا بودند (10).در مطالعه دنیوی و همکاران که بر روی 355 پرسنل پایور و وظیفه نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در پادگان های شهر تهران در سال 1384 مشغول به خدمت بودند صورت گرفت پرسنل مبتلا به PTSD  تعداد 14/9% از کل افراد را تشکیل می دادند .(11) ماموران پلیس نیز همانند بعضی پرسنل پزشکی و ماموران آتش نشانی به جهت ماهیت کارشان ممکن است صحنه های فجیعی را تجربه کنند که آنها را مستعد ابتلا به PTSDنماید (12-14). در محیطهای کاری یک سری علل و عوامل وجود دارند که در فرد ایجاد استرس می نمایند. برخی از این عوامل عبارتند از : حجم کاری زیاد، سرعت کاری بالا، عدم حمایت اجتماعی و .. به اینگونه عوامل استرسور میگویند (15). در مطالعه ایی دیگر که توسط سلیمی و همکاران به منظور بررسی استرس های شغلی کارکنان یک واحد نظامی انجام دادند نشان دادند که مجموعاً 67 درصد پرسنل دارای استرس زیاد و 11درصد دارای استرس خیلی زیاد بوده‌اند. همچنین، بر اساس نتایج به‌دست آمده مشخص شد که استرس‌های مربوط به کار نقش اصلی را در ایجاد استرس در بین مجموع استرس‌های خانوادگی و شغلی داشته است . به‌علاوه نتایج نشان داد که 56 درصد از افراد نمونه مورد بررسی در بعد مسئولیت دارای استرس بوده و 32 درصد نیز در بعد محدوده نقش استرس داشته‌اند، در حالی‌که 50 درصد به‌طور کلی دارای استرس زیاد و 29 درصد در حد متوسط دارای استرس بوده‌اند و در بعد رضایت شغلی هم 62 درصد آنان از شغل خود در حد متوسط رضایت داشته‌اند.(16) در مطالعه ایی که توسط محمدی و همکاران به منظور بررسی رابطه استرس شغلی با سلامت روانی، تیپ شخصیتی و رویدادهای استرس‌زای زندگی در مأموران راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ انجام دادند نشان دادند که استرس شغلی و رویدادهای استرس‌زای زندگی با سلامت روان رابطه مثبت معنی‌داری داشته و می‌توان استرس شغلی و رویدادهای استرس‌زای زندگی را متغیرهای پیش‌بینی‌کننده برای سلامت روان دانست. بین ماموران ستادی و انتظامی از نظر سلامت روان و تیپ شخصیتی تفاوت معنی‌داری وجود ندارد ولی ماموران انتظامی از استرس شغلی بیشتری نسبت به ماموران ستادی برخوردار بودند. همچنین ماموران متاهل رویدادهای استرس‌زای بیشتری را نسبت به مجردان تجربه می‌کنند. در پایان نتیجه بر آن شد که جهت انتخاب افراد مناسب برای تصدی این شغل، در بدو استخدام از داوطلبان آزمونهای روانشناسی از قبیل شناسایی ویژگیهای شخصیتی افراد بعمل آید و معاینات دوره‌ای این افراد در مراکز تخصصی ارایه‌دهنده خدمات طب کار انجام گیرد. همچنین برنامه‌های منظم و مدون آموزش و مشاوره‌های روانشناسی برای این افراد انجام شود. (17) نشانه های استرس شغلی به سه گروه عمده تقسیم میشوند که شامل نشانه های روانی مانند مشکلات عاطفی و شناختی، افسردگی، اضطراب، احساس ناکافی، انزوا و بیماری روانی گروهی (Mass psychogenic illness) (18، نشانه های جسمی مانند افزایش ضربان قلب، افزایش فشارخون، بیماریهای قلبی، ناراحتیهای گوارشی (زخم دئودنوم)، اختلالات خواب، سردرد، بیماریهای اسکلتی عضلانی و اختلال در سیستم ایمنی همچنین اطلاعات ضد و نقیضی در مورد افزایش بروز انواع سرطانها (بویژه کانسرهای کولورکتال وجود دارد (19-27) و نشانه های رفتاری مانند غیبت از کار (28)، سوء مصرف دارو، الکل، مواد مخدر و همچنین مصرف دخانیات (3و4و10) می باشد.

 بررسی شیوع اختلال استرس پس از سانحه ، فرسودگی شغلی و کیفیت زندگی در پرسنل  ستادی و عملیاتی نیروی انتظامی

1. تعیین شیوع  PTSD بر حسب گروه مورد مطالعه و مقایسه فراوانی درجات مختلف آن در گروه های مورد مطالعه  2. تعیین شیوع کیفیت زندگی بر حسب گروه مورد مطالعه. 3. تعیین شیوع فرسودگی شغلی بر حسب گروه مورد مطالعه.

توصیفی 

جامعه مورد مطالعه (معیارهای ورود و خروج ذکر شوند) : کلیه پرسنل مذکرمتاهل و مجرد بومی و غیر بومی  درجه دار و افسران جز پایور در محدوده سنی بین 50– 20 سال شاغل در نیروی انتظامی شامل پرسنل ستادی و عملیاتی در شهر زاهدان در سال 1395.معیار های ورود داشتن حداقل یک سال سابقه اشتغال در منطقه، نداشتن بیمارری جسمی جدی ، داشتن عضویت رسمی یا پیمانی به عنوان معیار های ورود و سابقه ابتلا به بیماری روانی مزمن ، سابقه اشتغال به خدمت کمتر از یکسال در منطقه مورد نظر و داشتن بیماری جسمی مزمن یا صعب العلاج عنوان معیار های خروج در نظر گرفته شده است .

با توجه به اینکه مطالعه‌ای کاملا مشابه با مطالعه خود نیافتیم لذا دست یابی به فاکتورهای لازم برای محاسبه حجم از طریق فرمول امکانپذیر نمی باشد لذا محاسبه حجم نمونه بر اساس مطالعات مشابه 350نفر در نظر گرفته می‌شود ( در هر گروه 175نفر ) .( 11-10)

کلیه پرسنل مذکر مجرد و متاهل بومی و غیر بومی درجه دار و افسران جزء پایور در محدوده سنی بین 50– 20 سال شاغل در نیروی انتظامی شامل پرسنل ستادی و عملیاتی در استان سیستان و بلوچستان در سال 1395 با نمونه گیری خوشه گیری مبتنی بر سهم به میزان 350نفر از شهر های زاهدان ، سراوان و زابل انتخاب و وارد مطالعه شدند ،که شامل 175نفر پرسنل ستادی و 175نفر پرسنل عملیاتی می باشند.

 دفترچه راهنمای ازمودنی انسانی.1:ارتقای سلامت انسان ها 11:به رسمیت شناختن حق کمیته اخلاق درحین و بعد از اجرا از نظر ملاحظات  اخلاقی 12:انتخاب ازمودنی ها به صورت منصفانه و غیر تبعیض امیز 13:کسب رضایت اگاهانه ی کتبی 25: رعایت اصل راز داری 27:رعایت حق  ازمودنی در مورد نتایج مطالعه 29:گزارش نتایج مبتنی بر رعایت اصل ضمانت حقوق مادی و معنونی ازمودنی ها و موسسه حمایت کننده 

اختلال استرس پس از سانحه ، فرسودگی شغلی ، کیفیت زندگی PTSD , job burnout ,quality of life

1. Tangri RP. What stress costs. A special report presented by Chrysalis Performance Strategies Inc. 2003. Available at: www.StressCosts.com.
2. Hoel H, Sparks K, Cooper CL. The cost of violence/stress at work and the benefits of a violence/stress-free working environment. 2006. Available at: www.ilo.org.
3. Seward JP. Occupational stress. In: LaDou J, editor. Current occupational & environmental medicine.3rd edition. New York: MC Grow Hill, 2004;p:603-18.
4. Hurrell JJ, Murphy LR. Psychological job stress. In: Rom WN, editor. Environmental & occupational medicine. 3rd edition. Philadelphia: Lippincott – Raven, 1998;p:905–14.
5. E, Murphy P, O’Neill V, Bursnall S. Occupational stress: Factors that contribute to its occurrence and effective management. 2000. Available at: www.workcover.wa.gov.au.
6. Baker DB, Karasek RA. Stress. In: Levy BS, Wegman DH, editors. Occupational health, recognizing and preventing work –related disease and injury. 4th edition. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2000;p:419-36.
7. Chrousos A, editor. Stress: Basic mechanisms and clinical implication. New York: MC Grow Hill, 1995;p:772.
8. Norito K, Takashi H. Epidemiology of job stress and Health in Japan; Review of current evidence and future direction. J Industrial Health 1999;37:174-86.
9. Mohseni.m farina.m.r. teghva a.dehghan manshadi.z. rezayi fard .a. effect of having a post traumatic stress disorder man on the quality of life .depression , stress – anxiety and structure of thr family .
10. Carlier IVE. Risk Factor for post traumantic stress symptomatology in police offices: a prospective analysis. J Nerve Ment Dis 1997;185:498-506.
11. .Donyavi V;SHafigi F; Rohani SM . the prevalence of PTSD in conscript and official staff of Earth Force in Tehran during 2005-6
12. Yazdi SM , Sharifian SA. Job stress and its related factors in Tehran firefighters in year 2000. The Journal of Tehran Faculty of Medicine 1380؛ 59(6) : 72-78
13. Birmes PJ, Brunet A, Coppin-Calmes D. Brief reports: Symptoms of peritraumatic and acute traumatic stress among victims of an industrial disaster. Psychiatr Serv 2005;56:93-5.
14. Bennett P, Williams Y, Page N, Hood K, Woollard M. Levels of mental health problems among UK emergency ambulance workers. Emerg Med J 2004;21:235-36.
15. Carlier IVE. The influence of occupational debriefing on post traumatic stress symptomatology in traumatized police officer. Br J Med Psychol 2000;73:87-98.
16. SH Salimi , E Azad Marzabadi. Study on job stress in a military unit. Journal of Military Medicine 1383؛ 6(4) : 279-284
17. S. Mohammadi , M. Aghilinejad , M.E. Afkari , Reza Abbaszade Dizaji , M. Aghilinejad , M.E. Afkari , R. Abbaszade Dizaji , S. Mohammadi. Surveying the association between occupational stress and mental health, personality and life stressful events in Tehran police officers. Journal of The Shaheed Beheshti University of Medical Sciences And Health Services 1386؛ 31(4) : 355-360
18. Spooner-Lane R, editor. The influence of work stress and work support on burnout in public hospital nurses. School of Learning and Professional Studies, Faculty of Education, Queensland University of Technology, July 2004.
19. Möller J, Theorell T, de Faire U, et al. Work related stressful life events and the risk of myocardial infarction. Case-control and case-crossover analyses within the Stockholm heart epidemiology programme (SHEEP). J Epidemiol Community Health 2005;59:23-30.
20. Tsutsumi A, Kayaba K, Tsutsumi K, Igarashi M. Association between job strain and prevalence of hypertension: a cross sectional analysis in a Japanese working population with a wide range of occupations: the Jichi Medical School cohort study. Occup Environ Med 2001;58(6):367-73.
21. Malinauskiene V, Theorell T, Grazuleviciene R. Low job control and myocardial infarction risk in the occupational categories of Kaunas men, Lithuania. J Epidemiol Community Health 2004;58:131-5.
22. Petrak F, Borner N, Clement T. The Inflammatory Bowel Disease Stress Inventory (IBD-SI). A measure of psychosocial stress in patients with IBD. Psychother Psychosom Med Psychol 2002;52(9-10):436-43.
23. Kumai M, Iwao S, Kodama Y, Nagae S. Gastric and duodenal ulcers as occupational psychosomatic diseases. Sangyo Igaku 1986;28(3):170-6.
24. Violante FS, Fiori M, Fiorentini C. Associations of psychosocial and individual factors with three different categories of back disorder among nursing staff. J Occup Health 2004;46(2):100-8.
25. Byrns G, Agnew J, Curbow B. Attributions, stress, and work-related low back pain. Appl Occup Environ Hyg 2002;17(11):752-64.
26. Achat H, Kawachi I, Byrne C. A prospective study of job strain and risk of breast cancer. Int J Epidemiol 2000;29:622-8.
27. Spigelman AD, Dwyer P. Is there a link between work-related stress and colorectal cancer? MJA 2004;180(7): 339-40.
28. Hoogendoorn WE, Bongers PM, de Vet HC. High physical work load and low job satisfaction increase the risk of sickness absence due to low back pain: results of a prospective cohort study. Occup Environ Med 2002;59(5):323-8.
29. Azari G , Davuian Talab A. Comparison of burnout and musculoskeletal disorders among computer users and office workers. Journal of Rehabilitation 1390؛ 12(6) : 38-46
30. ahmad fakhri , batool mandani. Study of health related Quality of Life in Posttraumatic Stress Disorder War Veterans. Iranian Journal of War and Public Health 1391؛ 5(18) : 18-25
31. Nejat  S,Montazeri  A,Holakouie Naieni  K,Mohammad  K,Majdzadeh  SR.The World Health Organization Quality Of Life questionnaire:Translation and validation study of the Iranian Version.Journal of school of public health and institute of public health researches. 2006;4(4):1-12