بررسی اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار و میزان رعایت آن از دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در شهر زاهدان سال1395

حریم خصوصی(Privacy) در لغت نامه معنای بیرون کشیده شدن از دید جامعه، زندگی خصوصی، خلوت، آسایش و آرامش ترجمه شده است(1). حریم خصوصی یکی از مهمترین و اساسی ترین حقوق هر انسانی تلقی می گردد و ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با شخصیت او دارد ( 2). رعایت آن در ایجاد ارتباط موثر کادر درمان با بیمار، حفظ آرامش و رضایتمندی بیماران بسیار مورد تأکید است. با وجود اهمیت این مسئله، زمانی که یک شخص در بیمارستان پذیرش می شود،همیشه قادر به کنترل حریم شخصی خود نیست و حریم او در طی بستری در موقعیت های مختلف درمانی توسط  کادر درمان و به علل گوناگون نقض می شود ( 3) مفهوم حریم بیمار دارای ابعاد فیزیکی، روحی روانی، اجتماعی و اطلاعاتی است که تاکنون بعد فیزیکی آن بیش از همه مورد توجه قرار گرفته است (4). بعد فیزیکی حریم مربوط به مواردی همچون حفظ فاصله شخصی، پوشیدگی بیمار و لمس است. در اقدامات درمانی تمرکز زیادی بر حفظ حریم فیزیکی بیمار با ارائه پوشش مناسب، جلوگیری از در معرض دید قرار گرفتن غیر ضروری بیمار و رعایت ملاحظات اخلاقی در معاینات فیزیکی وجود دارد. بعد اطلاعاتی حریم ارتباط زیادی با محرمانه ماندن اطلاعات شخصی بیمار دارد، در حالی که بعد اجتماعی آن، از طریق کنترل محیطی که فرد در آن قرار دارد، مثل استفاده از پرده بین تخت های بیماران و یا برخورداری از اتاق خصوصی معنا می یابد(5) این امر می تواند کیفیت مراقبت از بیمار را تحت تأثیر قرار دهد. نقض حریم بیماران پیامدهای قابل توجه و ناخوشایندی دارد که افزایش اضطراب، استرس، پنهان نگه داشتن بخش هایی از تاریخچه ی بیماری، امتناع از معاینه فیزیکی، برانگیخته شدن رفتارهای پرخاشگرانه و خشونت آمیز از جمله ی این پیامدهاست. در مطالعه ی وسکویی اشکوری نتایج نشان می دهد که در 55 % موارد خلوت بیمار و در 56 % موارد محرمانه بودن اطلاعات و راز داری رعایت شده است (6) حریم خصوصی یکی از حقوق اولیه بشر است که از گذشته های بسیار دور مورد توجه بوده است و با گذشت زمان در تمام نظام های اجتماعی و مکاتب حقوقی مطرح شده است.چنان که بقراط در حدود 2000 سال قبل در سوگند نامه خود (Hippocrates medical oats) چنین میگوید: «آنچه در حین انجام حرفه خود و حتی خارج از آن درباره زندگی مردم ببینم یا بشنوم به هیچ کس نخواهم گفت و این قبیل مطالب را باید به گنجینه اسرار سپرد. » و یا سوگند نامه تنظیمی توسط معاونت امور فرهنگی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی بر این مطلب تا کید شده است: «....از خیانت و تضییع حقوق بیماران به طور جدی پرهیز کنم، و نسبت به حفظ اسرار آنان جز در مواقع ایجاب ضرورت شرعی پای بندی کامل داشته باشم (7) در اسلام نیز موضوع رازداری اهمیت زیادی داده شده است و پر واضح است که اگر این موضوع مربوط به روابط پزشک بیمار باشد اهمیت ان دوچندان می شود .اما با وجود این که این موضوع به عنوان یک قاعده در بین پزشکان پذیرفته شده است اما در مواردی مورد غفلت قرار می گیرد.در مطالعه ای که در بین پزشکان لاهور انجام شده است میزان رعایت پزشکان مذکور به اصول رازداری و حریم خصوصی مورد بررسی قرار گرفت و نتایجی که از این مطالعه بدست امد بدین صورت بود که در 4/81 درصد بیماران در بیمارستان های عمومی و 4/88درصد بیماران در بیمارستان های خصوصی درجات حداقلی از حریم خصوصی اطلاعات بیماران رعایت شده بود رازداری کامل در خصوص اطلاعات بیماران در بیمارستان های دولتی فقط 8/10 درصد و در بیمارستان های خصوصی 5/35درصد رعایت شده بود(8). جنبه مثبتی که حفظ اسرار از سوی کادر درمانی دارد این است که بیمار با جرأت و اطمینان کامل همه آنچه را که در معالجه و مداوای وی ممکن است موثر باشد را اظهار می دارد که این امر خود در رسیدن به تشخیص بیماری و یافتن راه های درمانی تاثیر گذار است.در این مورد امیر مومنان علی (ع)می فرمایند: کسی که زوایای بیماریش را کتمان نماید طبیبش از معالجه وی عاجز م یماند )من کتم مکنون دائه عجز طبیه عن شفاعه)(9) از طرفی لزوم رازداری یک امر مطلق نیست و ممکن است شرایطی پیش اید که پزشک ناگریز به نقض رازداری شود.به عنوان مثال در مطالعه ی Knowles و McMahan دریافتند که عموم مردم وقتی که یک بیمار اقرار به قتل می کند ،قصد خودکشی یا قصد قتل کسی داشته باشد ،کودک ازاری صورت گرفته باشد یا احتمال توطئه ای وجود داشته باشد از افشای راز حمایت کرده اند(10) همچنین تحقیق انجام شده در بیمارستان های آموزشی درمانی شهر زنجان، نشان داد که پرسنل بخش در هنگام معاینه یا انجامپ مراقبت، هرگز اطراف تخت، پرده را نمی کشند و میانگین احترام به حریم بیماران در افراد مجرد کمتر از افراد متأهل بوده است (11). از آنجایی که اتاق عمل جز پراسترس ترین بخش ها برای بیماران است و اقدامات درمانی انجام شده در این بخش از حساسیت و ظرافت بالایی برخوردار است، لذا رعایت مناسب حریم توسط تیم درمان اهمیت زیادی دارد. پرسنل اتاق عمل به عنوان اشخاصی که به جهت ارائه ی مراقبت به راحتی وارد حریم افراد می شوند، باید آگاه باشند که این عمل می تواند باعث ناراحتی و استرس بیماران شود. در مقابل احترام به حریم آن ها باعث استقلال و احساس ارزشمندی می گردد(12). بنابراین با توجه به اهمیت حریم خصوصی بیمار این مطالعه با هدف بررسی اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار و میزان رعایت آن از دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در شهر زاهدان انجام خواهد شد.

1. طبق مطالعه ی انجام شده توسط نوریان و همکاران در سال 1395 مجموع یافته ها نشان داد که رعایت حریم کلی 84 / 16 % بیماران در سطح ضعیف بوده است؛ همچنین بین جنس بیماران با رعایت حریم ارتباط معنی دار وجود دارد، به این صورت که درصد بیشتری از بیماران با جنس مونث رعایت نشدن حریم در بعد فیزیکی را بیان کردند
2. دهقانی مبارک و همکاران در سال 1392مقاله ای با عنوان (اهمیت حفظ حریم خصوصی بیماران از دیدگاه کادر درمانی- مراقبتی) انجام دادند که از نظر اکثر شرکت کنندگان در مطالعه ( 92 %) حفظ حریم افراد مفهومی مهم و نیازی اساسی در انسان است

در مطالعه ی دیگری که توسط جعفری منش و همکاران  در سال بر روی 210 بیمار انجام شد شان داد 33 درصد حریم بیماران بستری در بخش اورولوژی توسط مراقبین و پرستاران رعایت نشده است. در 34 درصد بیماران نیز به‌طور نسبی رعایت شده بود و تنها 34 درصد از نمونه‌های مورد مطالعه ذکر کرده بودند که حریم آن‌ها به‌طور کامل رعایت شده است.

دیدگاه پرسنل اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیماران چگونه است؟

دیدگاه دانشجویان اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیماران چگونه است؟

دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیمار متفاوت است.

دیدگاه پرسنل اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیماران چگونه است؟

دیدگاه دانشجویان اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیماران چگونه است؟

دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار متفاوت است.

تعیین اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار و میزان رعایت آن از دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در شهر زاهدان

تعیین دیدگاه پرسنل اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیماران

تعیین دیدگاه دانشجویان اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیماران

مقایسه دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در رابطه با میزان رعایت حریم خصوصی بیمار

تعیین دیدگاه پرسنل اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیماران

تعیین دیدگاه دانشجویان اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیماران

مقایسه دیدگاه دانشجویان و پرسنل اتاق عمل در رابطه با اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار

بیمارستان ها ، کلینیک ها و دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

توصیفی - تحلیلی

پرسنل اتاق عمل و بیهوشی شاغل در بیمارستان  علی ابن ابیطالب و خاتم. همچنین دانشجویان ترم 6 و 8 اتاق عمل و بیهوشی که در سال 1395 در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مشغول به تحصیل می باشند.

سزشماری

سرشماری

جهت جمع آوری اطلاعات از یک پرسشنامه ی سه بخشی  استفاده می شود که   بخش اول مربوط به مشخصات دموگرافیک که شامل آیتم های (سن ،جنس ،وضعیت تاهل) و بخش دوم مربوط به پرسش نامه حریم خصوصی بیمار از رعایت حریم خصوصی بیمار که شامل  18 گویه می باشد که در 3 سطح ( خوب (3) ،متوسط(2) ،ضعیف(1) ، سنجیده خواهد شد..  نمرات بین18 - 54 می باشد و هرچقدر میزان نمرات کمتر باشد نشان دهنده این می باشد که میزان رعایت حریم خصوصی بیشتر می باشد. این پرسش نامه توسط نوریان و همکاران استفاده شده و روایی آن مورد تایید قرار گرفته است. همچنین پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ 0.81 بدست آورده اند.(13)

بخش سوم نیز مربوط به پرسش نامه اهمیت حفظ حریم بیمار می باشد. این پرسش نامه دارای 29 سوال در مورد جنبه های گوناگون حریم خصوصی بیماران می باشد و شرکت کنندگان در مورد هر سوال یکی از گزینه های 'موافقم'، ' نظری ندارم' و یا ' مخالفم' را انتخاب می نمودند. این پرسش نامه توسط مبارکه وهمکاران مورد استفاده قرار گرفته و از نظر روایی تایید گردیده است. همچنین پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ 0.72 محاسبه شده است.(14)

پس از تصویب طرح به آماد سازی و تدوین پرسش نامه میپردازیم. پرسش نامه مذکور دارای سه بخش می باشد که بخش اول مربوط مشخصات دموگرافیک و بخش دوم مربوط به رعایت حریم خصوصی بیمار که شامل 18سوال می باشد و بخش سوم شامل پرسش نامه مربوط به اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار می باشد. .پس از آن جهت هماهنگی سازمان های مربوطه اقدام نموده و پژوهشگر ابتدا در مورد اهداف طرح به دانشجویان ترم 6 و 8 اتاق عمل و پرسنل اتاق عمل توضحی داده و پس از اخذ رضایت شفاهی از افراد برای شرکت در مطالعه ، نحوه تکمیل پرسش نامه برای هر فرد توضیح داده می شود و پرسش نامه در بین آنها توزیع میگردد.در صورتی که فرد وقت کافی جهت تکمیل پرسش نامه نداشته باشد، پرسش نامه دست فرد می ماند و در ساعات بعد توسط پژوهشگر تحویل گرفته خواهد شد. همچنین در ابتدای پرسش نامه نیز جمله ای بدین صورت ' ضمنا همکاری شما در این امر به معنای رضایت آگاهانه شما برای مشارکت در این پژوهش تلقی می¬گردد. همچنین اطلاعات این پرسشنامه محرمانه بوده و هیچ خطری متوجه شما نمیگردد' نوشته خواهد شد. پس از تکمیل پرسش نامه، پرسش نامه توسط پژوهشگر تحویل گرفته خواهد شد و بصورت کامل بازنگری می شود که در صورت ناقص بودن بخشی از پرسش نامه، بار دیگر به فرد بازگرداننده خواهد شد و از او تقاضا می شود با دقت بیشتری پرسش نامه را تکمیل کند. در نهایت اطلاعات جمع آوری شده توسط نرم افزار SPSS ورژن 19 تجزیه و تحلیل خواهد شد.

با استفاده از روشهای آماری توصیفی ( تنظیم جداول توزیع فراوانی ، رسم نمودار ، تعیین شاخصهای مرکزی و پراکندگی ) و روشهای آمار تحلیلی آزمون همبستگی پیرسون و در صورت نرمال نبودن داده ها ، از آزمونهای ناپارامتریک مشابه ) داده ها تجزیه و تحلیل خواهد شد . لازم به ذکر است که جهت آنالیز از نرم افزار SPSS استفاده خواهیم نمود.

-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

3- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

4- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

5- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

6-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

عدم دقت کافی در تکمیل پرسشنامه

پیشنهاد:پرسشنامه بعد از تکمیل توسظ مددجو تحویل گرفته شده و بازنگری می شود و در صورت ناقص بودن دوباره به فرد بازگردانده می شود

 بیماران - پرسنل-حریم خصوصی-اتاق عمل

1. Mehrdad N, Parsa Yekta Z, Jolaee S, Patients’ privacy: a literature review. 2004; 10(4): 87-95.
2.                 Scott P, Välimäki M, Leino-Kilpi H, Dassen T, Gasull M, Lemonidou C, et al. Autonomy, privacy and informed consent 3: elderly care perspective. British journal of nursing (Mark Allen Publishing). 2002;12(3):158-68
3. Yura H,Walsh M. The nursing process. 5th ed. Norwalk, CT: Appleton & Lange. 1998.
4. Leino-Kilpi H, Välimäki M, Dassen T, Gasull M, Lemonidou C, Scott A, et al. Privacy: a review of the literature. International journal of nursing studies. 2001;38(6):663-71.
5. Karimi R, Dehghan Nayeri N, Daneshvar Ameri Z, Mehran A, Sadeghi T. Nurses and Inpatient Adolescents' perceptions on Observance of privacy and its Importance. Hayat. 2009;15(1):21-30.
6. Vaskooei Eshkevari K, Karimi M, Asnaashari H, Kohan N. The assessment of observing patients' right in Tehran University of Medical Sciences' hospitals. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2009;2(4):47-54.
7. Hippocrates medical oath
8. Humayun A,Fatima N,Naqqash S,et al.Patients Perception and actual privacy and confidentiality in general medical outpatient departments of two tertiary care hospitals of lahire.BMC Med Ethics 2008;9:14.
9. J. M. Factor 'Aladab Altbyh fi al-Islam', page 128.
10. Jones C. The utilitarian argument for medical confidentiality: a pilot study of patients’ views. Journal of Medical Ethics. 2003;29(6):348-52.
11. Zirak M, Ghafourifard M, Aghajanloo A, Haririan H. Respect for patient privacy in the teaching hospitals of Zanjan. Journal of Medical Ethics & History of Medicine. 2015;8(1).
12. Karimi R, Dehghan Nayeri N, Daneshvar Ameri Z, Mehran A, Sadeghi T. Nurses and Inpatient Adolescents' perceptions on Observance of privacy and its Importance. Hayat. 2009;15(1):21-30.
13. Noorian K, Hashemi H, Salehi Z, Rahimi Madiseh M. Comparison of operation room staffs and patients perspectives from “patient privacy” in the operating room. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. 2016;5(1):47-57.
14. Dehghani-Mobarakeh M, Maghsoudi A, Malekpour-Tehrani A, Rahimi-Madiseh M. The viewpoints of members of medical teams about patients’ privacy. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. Journal of Clinical Nursing and Midwifery; 2013;2(1): 9–17.