بررسی تاثیر آماده سازی کودک قبل از درمان توسط مادر بر همکاری کودک طی درمان دندانپزشکی

دو هدف عمده دندانپزشکی کودکان تامین سلامت دهانی و در عین حال آماده سازی فرد برای دریافت خدمات دندانپزشکی بدون ترس و اضطراب در سرتاسر زندگی می باشد. برای رسیدن به این اهداف دندانپزشک کودکان تکنیکهای کنترل رفتاری داروئی و غیرداروئی را در حین درمان بکار می گیرند[1, 2].

آرام بخشی و بیهوشی عمومی از روشهای دارویی می باشد که به صورت متداول برای کودکان خردسال تجویز می شود[3]. در عین حال، دندانپزشک کودکان با بیمارانی مواجه می شوند که والدین آنها به هر دلیلی تمایلی به تجویز تکنیکهای ذکر شده ندارند. مورد دیگر کودکان خردسالی هستند که به عقیده دندانپزشک نیازمند درمانهای گسترده دندانپزشکی نمی باشند. بدین ترتیب دندانپزشک تصمیم به انجام درمان متداول تحت هوشیاری کامل می گیرد. در این موارد رویکرد معمول درمان مستقیم کودک با استفاده از محدود کننده فیزیکی بوده و تکنیکهای رفتاری- سایکولوژیک یا آموزش والدین جهت آماده سازی کودکان قبل از درمان صورت نمی گیرد. در نتیجه به دلیل موارد فراوان استرس زا کودک دچار رفتارهای از هم گسیخته و غیرهمکارانه می شود که میتواند منجر به تعلیق درمان یا تضعیف نتیجه درمان نیز گردد. 

از سویی دیگر به نظر می رسد که درگیر کردن والدین قبل از درمان موضوعی است که نیاز به توجه  بیشتر دارد. والدین به عنوان افرادی که به صورت مکرر با کودک در ارتباط هستند می توانند کودک را قبل از درمان از نظر رفتاری آماده کنند. با استفاده از این روش توانایی کودک جهت کنار آمدن با شرایط بهبود یافته و به دنبال آن همکاری وی افزایش می یابد. همچنین زمان صرف شده جهت انجام درمان کاهش می یابد.

دقیقترین آماده سازی قبل از درمان ارائه شده توسط والدین تنها بعد از آموزشهای علمی در مورد محتوای مداخله امکانپذیر خواهد بود. در حقیقت، دندانپزشک کودکان باید والدین را با اطلاعات مطلوب به منظور همراه کردن والدین در درمان توانمند سازد. توانمندسازی والدین کمک موثری جهت افزایش حس کنترل در کودک در طی درمان بخصوص در سنین پایینتر می باشد.کودکان خردسال به دلیل بلوغ سریع مستعدترین افراد نسبت به راهنمایی والدین خود می باشند[4].

مطالعات قبلی به صورت عمده بر توانمندسازی والدین در حیطه های غیر دندانپزشکی متمرکز بوده اند. در این زمینه مواردی همچون تاثیر توانمندسازی والدین بر تعدیل وزن[5, 6]، ترغیب فعالیت فیزیکی[7] و همین طور درمان اختلالات رفتاری، روانی و هیجانی[8] کودکان مورد تحقیق قرار گرفته است.

مطالعات مختلفی به بررسی رفتار کودک حین درمان دندانپزشکی پرداخته اند[9-15]. Xia وZhang  طی مطالعه ای مداخله ای در سال 2012 به بررسی تاثیر آموزش ارائه شده به والدین قبل از درمان دندانپزشکی کودک بر رفتار کودک حین درمان دندانپزشکی پرداختند. در این مطالعه، 235 کودک 8-2 ساله و والدین آنان به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. در گروه کنترل به والدین بروشوری داده شد که در آن چگونگی تمیز کردن دندان کودک به والد آموزش داده می شد. در گروه مداخله به والدین بروشوری داده شد که در آن به والدین آموزش داده می شد چگونه به کودکشان کمک کنند تا همکاری بهتری در حین درمان دندانپزشکی نشان دهد. سپس درمان دندانپزشکی برای تمامی کودکان انجام شد. نتایج مطالعه نشان دادکه همکاری کودکان در حین درمان دندانپزشکی در گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل بصورت معنی داری بهتر بود. همچنین والدین گروه مداخله در حین درمان کمتر دچار تنش بودند این محققین با انجام این مطالعه نتیجه گیری کردند که آموزش به والدین قبل از درمان دندانپزشکی می تواند رفتار کودک حین دندانپزشکی را بهبود بخشیده و منجر به کاهش تنش والدین حین درمان شود[16].

  با توجه به اهمیت درگیر کردن والدین جهت آماده سازی کودک برای درمان دندانپزشکی و همینطور تحقیقات اندک انجام شده در این زمینه، هدف از مطالعه حاضر بررسی تاثیر آماده سازی رفتاری قبل از درمان ارائه شده توسط مادر بر همکاری کودک حین درمان دندانپزشکی می باشد.

1.فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان بر حسب گروه مورد بررسی (مداخله_کنترل) متفاوت نیست.

2.فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان در گروه مداخله بر حسب جنس کودک، سطح تحصیلات والدین متفاوت نیست.

3.فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان در گروه کنترل بر حسب جنس کودک، سطح تحصیلات والدین متفاوت نیست.

تعیین اثر آماده سازی کودک قبل از درمان توسط مادر بر همکاری کودک طی درمان دندانپزشکی

1. مقایسه فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان بر حسب گروه مورد بررسی (مداخله_کنترل)
2. مقایسه فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان در گروه مداخله بر حسب جنس کودک، سطح تحصیلات والدین،
3. مقایسه فراوانی رفتار کودک در سرتاسر درمان در گروه کنترل بر حسب جنس کودک، سطح تحصیلات والدین،

دندانپزشکان متخصص و عمومی

کارآزمایی بالینی تصادفی

کودکان و مادران مراجعه کننده به بخش کودکان دانشکده دندانپزشکی زاهدان

بر اساس مطالعه Aminabadi و همکاران[2] 72 مادر-کودک وارد مطالعه خواهند شد.

تصادفی ساده

افراد به صورت یک در میان وارد گروه ها می شوند.

فرم ثبت اطلاعات در ضمیمه شماره 1 آمده است.

فرم ثبت اطلاعات (ضمیمه شماره 1)

پس از بررسی معیار های ورود و خروج و معانیه دهانی کلینکی و رادیوگرافی کامل توسط دانشجوی دندانپزشکی با استفاده از تکنیک های کنترل رفتاری و کسب رضایت آگاهانه از مادران شرکت کننده (ضمیمه شماره 2)، فرم طراحی شده در دو قسمت به آنها ارائه خواهد شد. در فرم از شرکت کنندگان خواسته می شود تا اطلاعات مربوط به سن و جنس کودک، سن مادر و سطح تحصیلات والدین را در فرم تکمیل کنند. سطح تحصیلات والدین به سه دسته پایین، متوسط و بالا بر حسب تعداد سالهای تحصیل والد دارای تحصیلات بالاتر تقسیم خواهد شد. 12سال یا کمتر تحصیل در دسته تحصیلات کم، 13 تا 15 سال تحصیلات در دسته تحصیلات متوسط و تحصیلات مساوی یا بیشتر از 16سال بعنوان تحصیلات بالا در نظر گرفته خواهد شد.

پس از ارائه اطلاعاتی در مورد مدت زمان مورد نیاز جهت انجام درمان پالپوتومی و تکنیکهای کنترل رفتاری مورد استفاده و احتمال بروز رفتارهای اجتنابی از سوی کودک حین درمان، افراد واجد شرایط بصورت تصادفی به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم خواهند شد. دو گروه از لحاظ سن و جنس کودک یکسان سازی شده و در لیست انتظار جهت انجام درمان پالپوتومی قرار می گیرند

 بلافاصله بعد از تخصیص در گروههای مورد مطالعه، به مادران گروه مداخله بروشوری حاوی اطلاعاتی راجع به چگونگی آماده کردن کودک در خانه جهت دریافت درمان دندان پزشکی ارائه خواهد شد(ضمیمه شماره3) از مادران خواسته میشود که وارد عمل شده و به تیم دندانپزشکی ملحق گردند و مداخله را در خانه انجام دهند. همچنین به منظور اطمینان از صحت اجرای مناسب مداخله در خانه جلسه توجیهی جداگانه ای برای هر یک از مادران برگزار خواهد شد.

محتوای مداخله بر اساس کتب مرجع دندانپزشکی کودکان و مرور مقالات مرتبط تهیه شده است در بروشور علاوه بر ارائه توضیحاتی در مورد مراحل مطالعه و هدف از انجام آن، از مادران خواسته می شود تا داستانی 10 دقیقه ای که منعکس جلسه درمان دندانپزشکی است را طراحی و در محلی خلوت و آرام در خانه برای کودک خود تعریف کنند. شخصیت اصلی این داستان عروسکی است که به همراه مادرش برای انجام درمان دندانپزشکی مراجعه نموده است. مادر باید حداقل 4 بار داستان را قبل از جلسه درمانی کودک با دعوت او به شنیدن داستان و بکار بردن ماجراهای کمی متفاوت و در حین حال در نظر گرفتن موارد ذیل به عنوان محتوای داستان تعریف نماید:

1-بکاربردن دیالوگ مناسب، به عنوان مثال استفاده از عبارت « دندانپزشک خوب».

2- نمایش دادن دندانپزشک به عنوان نفر اول تیم درمانی که بصورت مستقیم و نه از طریق والدین با کودک صحبت می کند.

3- توصیف کردن والدین بعنوان افراد ساکت اما حامی کودک.

4-اجتناب از هر آنچه که به عنوان رشوه تلقی می شود.

5-نپرداختن به مباحثی همچون نترسیدن از دندانپزشکی و گریه نکردن

6-نپرداختن به مواردی همچون بی حسی و سوزن

7-بکار بردن تکنیک tell,show,do برای معرفی برخی وسایل دندانپزشکی از جمله سرساکشن و دهان باز کن به شخصیت اصلی داستان با استفاده از یک عروسک برای نشان دادن.

به منظور اطمینان از اجرای مداخله در خانه و پاسخ به سوالات شرکت کنندگان، تماس تلفنی با افراد گروه مداخله برقرار خواهد شد. گروه کنترل هیچگونه مداخله ای دریافت نخواهد کرد. فاصله زمانی بین اختصاص به گروهها و انجام درمان دندانپزشکی 2 هفته در نظر گرفته خواهد شد. بدین ترتیب مادران در گروه مداخله زمان کافی برای ارائه مداخله را خواهند داشت.

در جلسه درمانی، درمان پالپوتومی و روکش استینلس استیل توسط دندانپزشک کودکان بر اساس راهنمای انجمن دندانپزشکی کودکان آمریکا و تحت بی حسی عصب آلوئولار فک تحتانی انجام خواهد شد. تمامی کودکان بهمراه مادران خود جهت درمان مراجعه خواهند کرد. از مادران خواسته می شود تا در حین درمان در کنار کودک درحالت سکوت نشسته و هیچگونه واکنشی از طریق حالات صورتی یا زبان بدنی به کودک منتقل نکنند بطوریکه تمامی توجه کودک به دندانپزشک متمرکز باشد. بر اساس قضاوت کلینیکی تکنیک های کنترل رفتاری ارتباطی در طی درمان اعمال خواهد شد. در صورت لزوم مادر جهت محدود کردن فیزیکی کودک وارد عمل می شود در غیر این صورت مادر باید حالت خنثی به خود بگیرد.

در مطالعات حاضر، رفتار کودک حین درمان دندانپزشکی و رضایت مادر در انتهای درمان به عنوان پیامدهای مداخله مورد سنجش قرار گرفته و در بخش دوم پرسشنامه ثبت خواهد شد. مشاهده مستقیم رفتار کودک در سه زمان (در طی تزریق بی حسی، در میانه درمان و نزدیک به انتهای درمان) توسط دو مشاهده گر اموزش دیده blind بر اساس طبقه بندی فرانکل از 1 (قطعا منفی) تا 4 (قطعا مثبت) دسته بندی می شود. در هر یک از زمانهای مورد بررسی کودک در دسته بندی دوگانه غیر همکار (رتبه های 1 و 2) یا همکار (رتبه های 3 و 4) جای میگیرد. نهایتا به منظور ثبت رفتار کودک در سرتا سر درمان فراوانترین رفتار در مجموع سه زمان مورد بررسی به عنوان رفتار کودک حین درمان دندانپزشکی ثبت خواهد شد.

در مطالعه حاضر دعوت افراد جهت شرکت در مطالعه و آموزش دادن به دانشجو (جهت تخصیص افراد به گروهها و انجام هماهنگیهای لازم) و مشاهده گرها توسط متخصص دندان پزشکی کودکان  انجام می گردد. همچنین ارائه دهنده درمان و مشاهده گرها نسبت  به گروه فرد شرکت کننده blind خواهند بود.

تجزیه و تحلیل داده ها در نرم افزار آماری SPSS   نسخه 21 در سطح معنی داری 05/0 با استفاده از آزمون Fisher Exact Test انجام خواهد شد.

جدول: فراوانی همکاری کودک در سراسر درمان بر حسب گروه مورد بررسی

بر اساس دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران (1392)کدهای 1 تا 31 رعایت خواهد شد.

منطبق با دفترچه راهنمای اخلاقی کارآزمایی‌های بالینی در جمهوری اسلامی ایران (1392) بر اساس فصل اول (ارزیابی سود و زیان) کدهای 1 تا 19 و بر اساس فصل دوم (رضایت نامه) کدهای 1 تا 12 رعایت خواهد شد.

منطبق با دفترچه راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیر در جمهوری اسلامی ایران (1392) بر اساس فصل اول (کلیات) کدهای 1 تا 8 و بر اساس فصل دوم (نوزادان و کودکان) کدهای 1 تا 21 رعایت خواهد شد. 

خروج فردی از مطالعه، نمونه جدیدی جایگزین خواهد شد.

دندانپزشکی کودکان، مادران، رفتار

 Pediatric dentistry, Mothers, Behavior

1. Aminabadi NA, Najafpour E, Aghaee S, Sighari Deljavan A, Jamali Z, Shirazi S. Use of general anaesthesia in paediatric dentistry: barriers to discriminate between true and false cases. Eur Arch Paediatr Dent. 2015.
2. Aminabadi NA, Farahani RM. Correlation of parenting style and pediatric behavior guidance strategies in the dental setting: preliminary findings. Acta Odontol Scand. 2008;66(2):99-104.
3. Salem K, Kousha M, Anissian A, Shahabi A. Dental Fear and Concomitant Factors in 3-6 Year-old Children. J Dent Res Dent Clin Dent Prospects. 2012;6(2):70-4.
4. van der Sluis CM, van Steensel FJ, Bogels SM. Parenting and Children's Internalizing Symptoms: How Important are Parents? J Child Fam Stud. 2015;24(12):3652-61.
5. Rhee KE, De Lago CW, Arscott-Mills T, Mehta SD, Davis RK. Factors associated with parental readiness to make changes for overweight children. Pediatrics. 2005;116(1):e94-101.
6. Giannisi F, Pervanidou P, Michalaki E, Papanikolaou K, Chrousos G, Yannakoulia M. Parental readiness to implement life-style behaviour changes in relation to children's excess weight. J Paediatr Child Health. 2014;50(6):476-81.
7. Lindqvist AK, Kostenius C, Gard G, Rutberg S. Parent participation plays an important part in promoting physical activity. Int J Qual Stud Health Well-being. 2015;10:27397.
8. Ise E, Schroder S, Breuer D, Dopfner M. Parent-child inpatient treatment for children with behavioural and emotional disorders: a multilevel analysis of within-subjects effects. BMC Psychiatry. 2015;15(1):288.
9. Aminabadi NA, Deljavan AS, Jamali Z, Azar FP, Oskouei SG. The Influence of Parenting Style and Child Temperament on Child-Parent-Dentist Interactions. Pediatr Dent. 2015;37(4):342-7.
10. Cox IC, Krikken JB, Veerkamp JS. Influence of parental presence on the child's perception of, and behaviour, during dental treatment. Eur Arch Paediatr Dent. 2011;12(4):200-4.
11. Xia B, Wang CL, Ge LH. Factors associated with dental behaviour management problems in children aged 2-8 years in Beijing, China. Int J Paediatr Dent. 2011;21(3):200-9.
12. Howenstein J, Kumar A, Casamassimo PS, McTigue D, Coury D, Yin H. Correlating parenting styles with child behavior and caries. Pediatr Dent. 2015;37(1):59-64.
13. Kyritsi MA, Dimou G, Lygidakis NA. Parental attitudes and perceptions affecting children's dental behaviour in Greek population. A clinical study. Eur Arch Paediatr Dent. 2009;10(1):29-32.
14. Pai R, Mandroli P, Benni D, Pujar P. Prospective analysis of factors associated with dental behavior management problems, in children aged 7-11 years. J Indian Soc Pedod Prev Dent. 2015;33(4):312-8.
15. Aminabadi NA, Puralibaba F, Erfanparast L, Najafpour E, Jamali Z, Adhami SE. Impact of temperament on child behavior in the dental setting. J Dent Res Dent Clin Dent Prospects. 2011;5(4):119-22.
16. Xia B, Zhang S. [Effect of pretreatment education of the guardians of children's behavior during dental treatment]. Beijing Da Xue Xue Bao. 2012;44(1):125-9.

هدیه محسن زاده . شماره تلفن :33414005 آدرس :دانشکده دندانپزشکی . بخش اطفال