بررسی سطح سرمی روی در بیماران مبتلا به سلیاک در مقایسه با افراد سالم در شهرستان زاهدان سال 1395

ماده معدنی روی یک ماده مغذی حیاتی است.روی یک عنصرکمیاب کلیدی برای رشدارگان هااست وتقریبادرهمه سلول های بدن یافت می شود.سطح های بالای آن درارگان های خاصی مثل مغز،گوش میانی،چشم،پوست،موو ناخن هااست.روی نقشی حیاتی درفعالیت حدودا 100 آنزیم بازی می کند وحمایت ازیک سیستم ایمنی سالم رابرعهده دارد.این ریزمغذی دربهبودی زخم ها،ساخت DNAومتابولیسم انرژی،تولیدهموگلوبین،انتقال دی اکسیدکربن،عملکردپروستاگلندین ها ،ساخت کلاژن،ساخت پروتین ومتابولیسم ویتامین A نقش دارد.(1)رشدونمو نرمال دردوران کودکی، بارداری وبزرگسالی راحمایت می کند.چندین علامت مثل عقب ماندگی رشد جسمی،اشتهای ضعیف،اختلال دربلوغ جنسی واختلال دردقت چشایی درافرادباکمبودروی نشان داده شده است.(2،3)

بیماری سلیاک یک اختلال چندعاملی است که هردوعامل محیطی وژنتیکی درپاتوژنزآن دخیل هستند.(4)درافراد حساس ازنظرژنتیکی،این بیماری به دنبال خوردن گلوتن موجوددرگندم یاپروتئین های چاوداروجوایجادمی شود(5،6)علی رغم اینکه سلیاک یک بیماری نادر درایران درنظر گرفته می شوداما مطالعات سرولوژیکی نشان داده است که به طورنسبی شایع است وتقریبا1%ازجمعیت دراروپا،آمریکای شمالی وایران راشامل می شود.(7،8)بیماری سلیاک توسط سوجذبی از موادغذایی حاوی گلوتن در روده باریک تشخیص داده میشودکه باعث آتروفی ویلوس های مخاط روده کوچک شده به گونه ای که بهبودی  بالینی وبافت شناسی زیرپایبندی سخت به رژیم غذایی فاقدگلوتن دیده می شود وعودعلایم را به دنبال مصرف مجددگلوتن به همراه دارند(9،10،11)بیماری سلیاک شایع است اگرچه اکثریت افرادباسلیاک تشخیص داده شده،دراصل به عنوان یک شرایط سوء جذب ازدوران کودکی درنظرگرفته شده اند. درحال حاضراین بیماری درهرسنی تشخیص داده می شود.علایم ازکودکی تابزرگسالی به طورقابل ملاحظه ای متفاوت است وحتی بین کودکان نیزفرق می کند.گرایش های متمایزدرتظاهرعلایم باتوجه به سن ممکن است دیده شود.(12)

روده کوچک نقش مرکزی درحفظ هموستازروی برعهده دارد.سلیاک عمدتاپروگسیمال روده باریک راتحت تاثیرقرارمی دهد.دراین بیماران کمبود روی ممکن است نتیجه ی ازدست دادن تجمعی ترکیبات نامحلول روی همراه باچربی وفسفات،تراوش ترکیبات پروتیینی روی درداخل لومن روده وازدست دادن قسمت عظیم ترشحات روده ای یااختلال جذب روی به دلیل غشای آسیب دیده ی سلول های اپی تلیال روده باشد.تعدادی ازعلایم سلیاک مثل بی اشتهایی وکاهش رشد ممکن است مرتبط باکمبودروی باشد.(13)کمبود روی ازعوارض غیرگزارش شده ی بیماری سلیاک است که در سال های اخیرتوجه زیادی به دست نیاورده است.(14)

درمطالعه فریبافتحی وهمکاران که برروی 30 بیمار سلیاکی و   30نفرفردسالم باهدف بررسی سطح سرمی روی دربیماران سلیاکی انجام گرفت،مشخص گردید که سطح سرمی روی دربیماران سلیاکی درمقایسه باگروه کنترل سالم،پایین تر است.(15)

درمطالعه Tran CD وهمکاران که باهدف بررسی هموستاز روی  و عملکرد دستگاه گوارش در کودکان مبتلابه سلیاک انجام شده،مشخص گردیده است که جذب روی درافرادمیتلا به سلیاک زیرمقادیرمعمول به نظر نمی رسد.(16)

درمطالعه Guevara Pacheco G وهمکاران که باهدف بررسی کمبودهای ریزمغذی ها درکودکان مبتلابه سلیاک انجام گرفت،مشخص گردید که سوجذب ریزمغذی هایی مثل روی دربیماران وجود دارد.(17)

درمطالعه Nicolette J. Wierdsma وهمکاران که باهدف بررسی کمبود ویتامین هاوموادمعدنی دربیماران باتشخیص اخیرسلیاک انجام گرفته است مشخص گردیده که کمبودروی در67%بیماران وجود دارد.(18)

درمطالعه N Singhalوهمکاران که باهدف بررسی سطح سرمی روی دربیماران مبتلابه سلیاک انجام شده،این نتیجه حاصل شده است که سطح سرمی روی دربیماران باتشخیص اخیربه طرزقابل توجهی کمترازگروه شاهد است. (19)

درمطالعه Yehezkel Naveh, MDوهمکاران که باهدف بررسی آینده نگرسطح سرمی روی درکودکانمبتلابه سلیاک انجام شده،این یافته هاحاصل شده است که درکودکان بابیمای حادسلیاک به طرزقابل توجهی سطح سرمی روی پایین تراست.(20)

ازاین روباتوجه به نتایج مختلفی که درمطالعات مشابه دراین رابطه بدست آمده وهمچنین شیوع روبه افزایش بیماری سلیاک درایران واهمیت اختلالات روی دراین بیماران،برآن شدیم که مطالعه ای راباهدف اندازه گیری سطح سرمی روی دربیماران سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان درسال 1395 انجام دهیم تابراساس نتایج آن بتوانیم درصورت نیاز زمینه مطالعات ومداخلات بعدی دراین بیماران رافراهم نماییم.

1.وضعیت سنی بیماران مبتلابه سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان چگونه است؟

2.وضعیت جنس بیماران مبتلابه سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان چگونه است؟

3.سطح سرمی روی درگروه بیماران سلیاک وگروه کنترل چقدراست؟

4.سطح سرمی روی درگروه بیماران سلیاک نسبت به گروه کنترل کمتراست.

تعیین سطح سرمی روی دربیماران مبتلا به سلیاک درمقایسه با افراد سالم درسال1395 درشهرستان زاهدان

1.تعیین سطح سرمی روی در بیماران مبتلا به سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان وافرادسالم ازنظربیماری سلیاک

2.مقایسه سطح سرمی روی درگروه بیماران سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان وافرادسالم ازنظربیماری سلیاک

بیماری سلیاک یک اختلال چندعاملی است که هردوعامل محیطی وژنتیکی درپاتوژنزآن دخیل هستند. بیماری سلیاک توسط سوجذبی از موادغذایی حاوی گلوتن در روده باریک تشخیص داده میشودکه باعث آتروفی ویلوس های مخاط روده کوچک شده به گونه ای که بهبودی  بالینی وبافت شناسی زیرپایبندی سخت به رژیم غذایی فاقدگلوتن دیده می شود وعودعلایم را به دنبال مصرف مجددگلوتن به همراه دارند(4،9،10،11)

ماده معدنی روی یک ماده مغذی حیاتی است.روی یک عنصرکمیاب کلیدی برای رشدارگان هااست و نقشی حیاتی درفعالیت حدودا 100 آنزیم بازی می کند وحمایت ازیک سیستم ایمنی سالم رابرعهده دارد.(1)

توصیفی - تحلیلی

بیماران مبتلابه سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان که تشخیص براساس سطح سرمی آنتی بادی اختصاصی وبیوپسی ازروده باریک صورت گرفته، درسال 1395 وافرادسالم

معیارهای ورود:

 -بیمارانی که برای اولین باربه دلیل مشکلات گوارشی به کلینیک گوارش بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه کرده اندوتست سرولوژی(anti TTG)ونمونه پاتولوژی(بیوپسی انجام شده توسط اندوسکوپی)آن ها مثبت وبه نفع تشخیص سلیاک باشد.

 -گروه کنترل افرادسالم بدون بیماری سلیاک وبیماری زمینه ای خاصی هستند که جهت چکاپ به آزمایشگاه بیمارستان علی ابن ابیطالب مراجعه نموده اندوهمچنین سابقه مصرف هیچ داروی خاصی را نمی دهند.

معیارهای خروج:

 -سابقه بیماری سلیاک

 -سابقه بیماری های گوارشی خاص مثل IBD 

 -بیماران مبتلا به سو تغذیه

 -بیماران تحت درمان بامکمل روی

 -عدم رضایت به همکاری درطرح

 n=(Z_1-α/2+Z_1-ß)² (S₁²+S₂²) / (µ_1-µ₂)²

N=13

S₁ = انحراف معیار گروه بیمار =18

S₂ = انحراف معیار گروه شاهد =12

µ₁ = میانگین در گروه بیمار  =92/83

µ₂ = میانگین در گروه شاهد  = 75/97

Z_1-α/2 =  ضریب اطمینان95%=1/96

Z_1-ß=توان آزمون=0/85

آسان یادردسترس می باشد وکلیه بیماران باتشخیص اخیرسلیاک درسال 1395 واردمطالعه می شوند.

گروه شاهدنیزازنظرسن وجنس باگروه موردهمسان سازی می شوند بدین صورت که به همان نسبت درصدجنسی ازگروه مورد،گروه شاهدرا انتخاب خواهیم کردودرموردسن،گروه مورد با سن معادل گروه شاهدانتخاب خواهندشد

فرم اطلاعاتی

نمونه سرمی افراد مراجعه کننده باشک بالینی به سلیاک که آزمایش anti TTG برایشان درخواست شده بود،جداشده ودردمای -20درجه نگهداری می شود.سپس افرادی که نمونه آن هامثبت می شود بانمونه پاتولوژی ازروده باریک تطابق داده شده ودرصورت تاییداستادراهنما،بیمارواردطرح می شود.

درموردافرادی که تست سرولوژی آن هامنفی مشود،درصورت اینکه شرح حالی ازبیماری گوارشی قبلی ومصرف مکمل روی نداشته باشند،به عنوان گروه کنترل واردطرح می شوند.

سطح سرمی روی با استفاده ازکیت Znشرکت زیست شیمی وبه روش کالری متری محاسبه می شود.

نتایج پس ازاستخراج با استفاده از نرم افزارSPSS وآمارهای توصیفی وآزمون آماری Independent-t Test آنالیزخواهدشد

راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی در جمهوری اسلامی ایران

راهنمای عمومی

1- پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافت‌ها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی‌اند و کرامت انسانی اقتضا می‌کند که جمع‌آوری، نگه‌داری، استفاده و نابودسازی آن‌ها توأم با رعایت ملاحظات و شؤون مرتبط باشد.

2- از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پژوهش‌هایی استفاده شود که اهداف ارزشمندی را در راستای مبارزه با بیماری‌ها و ارتقای سلامت انسان‌ها دنبال می‌کنند.

3- تمامی پژوهش‌ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مورد تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشد. پژوهشگران باید در این زمینه با کمیته‌ی اخلاق در پژوهش همکاری کنند.

4- رضایت آگاهانه‌ی فرد دهنده‌ی عضو یا بافت، یا جانشین قانونی او، شرط اساسی در تأیید اخلاقی هر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایت‌نامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیه و هنگام ارسال طرح‌نامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.

5- در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده‌ی نمونه‌ی ذخیره‌شده یا جانشین قانونی او امکان‌پذیر نباشد، به‌شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده‌ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش می‌توان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه‌هایی استفاده شود که به ‌نحو برگشت‌ناپذیر بی‌نام ‌شده باشد. ‌

6- تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع‌آوری و ثبت می‌شود، راز حرفه‌ای تلقی می‌‌شود؛ از این ‌رو، تمامی اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آن‌ها مراعات شود.

7- مرکز انجام دهنده‌ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفظ رازداری را داشته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی‌نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود.

8- پژوهشگر باید از اعضاء و بافت‌هایی که به منظور پژوهش در اختیار او قرار می‌گیرد استفاده‌ی بهینه کرده، از هدر رفتن آن‌ها جلوگیری کند

9- پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمون‌های غربالگری و وسایل محافظت‌کننده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی‌ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیش‌بینی و تأمین کند.

10- پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روش‌ها و محصولاتی منجر شود که به استفاده‌ی تجاری از آن‌ها بینجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از این‌گونه پژوهش‌ها باید مورد تأیید و حمایت قرار گیرد. احتمال استفاده‌ی تجاری از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالاً از آن منتفع خواهند شد باید در رضایت‌نامه‌آورده شود.

11- زمان، نحوه و میزان اطلاع آزمودنی‌ها از نتایج پژوهش باید در رضایت‌نامه آورده شود. در هر حال، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید به تمامی اطلاعاتی که در طول پژوهش درباره‌ی او به‌دست می‌آید، دسترسی داشته باشد.

12- در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده‌های درمانی بر استفاده‌های پژوهشی اولویت داده شود. 

فصل 4- زیست‌بانک‌ها

1- ذخیره‌سازی اعضاء، بافت‌ها یا اجزای بدنی با منشأ انسانی باید با اخذ رضایت آگاهانه باشد. در رضایت‌نامه باید نحوه و مدت نگه‌داری و استفاده‌های احتمالی آتی آورده شود.

2- فرد حق دارد هر وقت که بخواهد درخواست کند که نمونه‌هایش از زیست‌بانک خارج شوند. این در صورتی است که هویت دهنده ی نمونه مشخص یا قابل ردیابی باشد.

3- در صورتی که هویت فرد دهنده‌ی نمونه، مشخص یا قابل ردیابی باشد، برای هر پژوهش جدید باید از فرد یا نماینده‌ی قانونی او رضایت آگاهانه گرفته شود.

4- در مورد نمونه‌هایی که هویت دهنده‌ی آن‌ها قابل ردیابی نباشد، می‌توان با استناد به رضایت‌نامه‌ی کلی اولیه، پژوهش‌های جدید را بدون اخذ رضایت‌نامه انجام داد.

5- در استفاده از بافت‌های ذخیره شده در زیست‌بانک‌ها - در صورتی که امکان استفاده‌ی درمانی و پژوهشی وجود داشته باشد - باید اولویت به مصارف درمانی داده شود. در هر حال، انجام پژوهش نباید به میزان و کیفیت استفاده‌های درمانی لطمه‌ای وارد کند.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22. از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

روی/بیماری سلیاک

1. Tapiero H, Tew KD. Trace elements in human physiology and pathology: zinc and metallothioneins. Biomed Pharmacother 2003;57:399-411.

   2. Hambidge KM, Hambidge C, Jacob M, Baum JD. Low levels of zinc in         hair, anorexia, poor growth and hypogeusia in children. Pediatr Res    1972;6:868–74.

   3. Sandstead HH, Prasad AS, Schulent AR. Human zinc deficiency,                           endocrine manifestations and response to treatment. Am J Clin Nutr                    1967;20:422–42.

4. Schuppan D. Current concepts of celiac disease pathogenesis. Gastroenterology 2000;119:234–42.

5. Farrell RJ, Kelly CP. Celiac sprue. N Engl J Med 2002; 346: 180-88.

6. Green PH, Jabri B. Coeliac disease. Lancet 2003;362:383–91.

77. Rostami Nejad M, Rostami K, Emami MH, Zali MR, Malekzadeh R. Epidemiology of celiac disease in iran; a review. Middle East Journal of Digestive Diseases 2011;3:74-77.

8. Bertini I, Calabro A, Carli VD, Luchinat C, Nepi S, Porfirio B, et al. The Metabonomic signature of celiac disease. J Proteome Res 2009;8:170-77.

 Fathi F. et al  95

9. FarrellRJ,KellyCP.Celiacsprueandrefractorysprue.

In: Sleisenger MH and Fordtran J (eds). Gastrointestinal and Liver Disease Pathophysiology/ Diagnosis/Management. 8th edition. Philadelphia: Saunders, 2006; pp. 2277–306.

10. MearinKL,MulderCJ.Celiacdisease(glutensensitive enteropathy). In: Haulerich WS, Schaffner F (eds). Bockers Gastroenterology. 5th edition. Philadelphia: Saunders, 1995; pp. 1041–2.

11. Sood A, Midha V, Sood N, et al. Prevalence of celiac disease among school children in Punjab, North India. J Gastroenterol Hepatol 2006;21:1622–5.

12.Norelle Rizkalla Reilly,Peter H.R.Green.Presentation of celiac disease in children and adult.Part of the series clinical Gasteroentrology 2013;pp 95-105

13.Pawan Rawal,Babu Ram Thapa,Rajendra Prasad, KaushalKishorPrasad,ChanderKanwalNain, and KartarSingh; Zinc supplementation to patients with celiac disease—is it required?. Journal of Tropical Pediatrics Advance Access 2010.

14.Halfdanarson Thorvardur R.MD,kumar Neeraj MD,Hogan William J.MBBCh,Murray Joseph A.MD ;Copper Deficiency in celiac disease. Journal of clinical Gastroenterology 2009-Volume 43-Issue 2- pp 162-164

15. Fariba Fathi, Fatemeh Ektefa, Mohsen Tafazzoli, Kamran Rostami, Mohammad Rostami Nejad, Mohsen Fathi ,  Mostafa Rezaei-Tavirani, Afsaneh Arefi Oskouie, Mohammad Reza Zali⁴ ; The concentration of serum zinc in celiac patients compared to healthy subjects in Tehran. Gastroenterol Hepatol Bed Bench 2013.

16. Tran CD1, Katsikeros R, Manton N, Krebs NF, Hambidge KM, Butler RN, Davidson GP; Zinc homeostasis and gut function in children with celiac disease. Am J Clin Nutr. 2011

17. Guevara Pacheco G1, Chávez Cortés E1, Castillo-Durán C1; Micronutrient deficiencies and celiac disease in Pediatrics. Arch Argent Pediatr 2014

18. Nicolette J. Wierdsma , Marian A. E. van Bokhorst-de van der Schueren , Marijke Berkenpas , Chris J. J. Mulder  and Ad A. van Bodegraven ; Vitamin and Mineral Deficiencies Are Highly Prevalent in Newly Diagnosed Celiac Disease Patients. Nutrients 2013

19. N Singhal, S Alam, R Sherwani and J Musarrat;serum zinc level in celiac disease. Indian Pediatrics 2008;45:319-321

20.Yehezkel Naveh,M.D.,Abraham Lighghman,M.Sc.,M.D.,and Oren Zinder,Ph.D.; A prospective study of serum zinc concentration in children with celiac disease.The Journal of Pediatrics May 1983 

فرم اطلاعاتی