مقایسه عملکرد اجرایی والدین با و بدون فرزند اتیستیک

اختلال طیف اتیسم یکی از اختلال ها ی عصبی رشدی است که با کمبودهایی مداوم در ارتباط اجتمایی و الگوهای رفتار و تمایلات یا فعالیت های محدود و تکراری آشکار می شود(1)شیوع جهانی اتیسم در سال های اخیر افزایش چشمگیری داشته ، وبه یکی از رایج ترین انواع ناتوانیهای تحولی تبدیل شده است(2) به طوری که از یک در هر 150 کودک در سال 2000 به یک در 68 کودک در سال 2010رسیده است(3)اگرچه نشانه اصلی اتیسم نارسایی اجتمایی است ،بعضی پژوهشگران معتقدند که نارسایی در عملکرد های اجرایی ، اختلال مرکزی در اتیسم است(4)عملکرد های اجرایی مجموعه ای از فرآیند هاست که افراد را قادر می سازد آگاهانه رفتار و افکار خود را در جهت اهداف آینده کنترل کنند و بعنوان یک سازه عصب روانشناختی مهم عموما به آن دسته از فرآیند های عالی روانشناختی اطلاق می گردد که در کنترل و تنظیم شناخت ،تفکر،رفتار هدفمند، و آینده نگری نقش دارد(5) عملکرد های اجرایی شامل کنترل تکانه ، خودتنظیمی ، شروع فعالیت ، حافظه کاری ، برنامه ریزی و سازماندهی ، انعطاف پذیری ذهنی ، توانایی برخورد با تازگی ، تفکر اجتمایی و توجه مستمر می باشد(6.7.8)بسیاری از کودکان مبتلا به اتیسم اختلال در عملکرد اجرایی دارند (9) و از این اختلال رنج می برند (10)مطالعه هینک و همکاران روی عملکرد اجرایی کودکان اتیسم با کودکان بهنجار نشان داد، دانش آموزان با اختلال اتیسم  مشکلات بیشتری در تکلیف مشق شب نسبت به کودکان بهنجار داشتند(10) اختلال در عملکرد های اجرایی نقش اساسی در رشد احساسی ، اجتماعی ، شناختی و رفتاری  کودک از آغاز تولد دارد. بنابراین اگر چنین اختلالاتی از همان کودکی ارزیابی و درمان شوند ف می توان از بسیاری از مشکلات رفتاری کودکان اتیستیک جلوگیری کرد (11) سنجش عملکرد اجرایی در والدین کودکان مبتلا به اتیسم یکی از راه هایی است که نشان می دهد کدام ابعاد عملکرد اجرایی نقش اصلی را در سبب شناسی اتیسم ایفا می کنند (4) مطالعه اسوین بولت و همکاران که روی عملکرد اجرایی در والدین کودکان اتیسم و مقایسه ان با والدین کودکان اسکیزوفرنی و عقب مانده ذهنی و والدین بهنجار انجام شد ، نتیجه داد که عملکرد اجرایی والدین اتیسم تفاوتی با والدین گروه های دیگر نداشت (12) مطالعه ای دیگر عملکرد اجرایی والدین و خواهر و برادر های کودکان مبتلا به اتیسم را با گروه بهنجار برسی نمود که نتایج این مطالعه ضعف هایی را در بعضی از ایتم های عملکرد های اجرایی مثل برنامه ریزی ، در والدین و خواهر برادر های اتیسم نشان داد (13) همچنین مطالعه اخیر در ایران توسط موذن و یاقوتی روی عملکرد های اجرایی بستگان درجه یک مبتلا به اتیسم نشان داد که ، بستگاه درجه یک اتیسم اختلالاتی را در بازداری و انعطاف پذیری شناختی دارند(4)

پس در نتیجه  بدلیل نتایج متناقض پژوهش های ایجاد شده و برسی فقط تعدادی از آیتم های عملکرد اجرایی در این پژوهش ها ، تحقیق پیش رو بدنبال یافتن نتایجی دقیق تر ، با برسی آیتم هایی بیشتر از عملکرد اجرایی و همچنین همسان سازی جنس و سن در صدد انجام است

1.انعطاف پذیری شناختی والدین بدون فرزند اتیستیک بالاتر از والدین دارای فرزند اتیستیک است

2.حافظه کاری  والدین بدون فرزند اتیستیک بالاتر از والدین دارای فرزند اتیستیک است

3.روابط اجتماعی والدین بدون فرزند اتیستیک بالاتر از والدین دارای فرزند اتیستیک است

4.تنظیم هیجانی والدین بدون فرزند اتیستیک بالاتر از والدین دارای فرزند اتیستیک است

5.سازماندهی والدین بدون فرزند اتیستیک بالاتر از والدین دارای فرزند اتیستیک است

6.قدرت حل مسله والدین بدون فرزند اتستیک بالاتر از والدین دارای  فرزند اتیستیک

مقایسه عملکرد های اجرایی والدین دارای فرزند اتیستیک با والدین بدون فرزند اتیستیک

1.تعیین و مقایسه میانگین نمره انعطاف پذیری شناختی والدین با و بدون فرزند اتیستیک

2.تعیین و مقایسه میانگین نمره حافظه کاری  والدین با و بدون فرزند اتیستیک

3. تعیین و مقایسه میانگین نمره روابط اجتماعی والدین با و بدون فرزند اتیستیک

4.تعیین و مقایسه میانگین نمره تنظیم هیجانی والدین با و بدون فرزند اتیستیک

5.تعیین و مقایسه میانگین نمره سازماندهی والدین با و بدون فرزند اتیستیک

6.تعیین و مقایسه میانگین نمره  حل مسله والدین با و بدون فرزند اتیستیک

1.عملکرد اجرایی: فعالیت هایی که در ذهنمان انجام می دهیم تا خود کنترلی و رفتار هدفمند داشته و دستاورد های آتی را به حد اکثر برسانیم .یا به عبارتی مجموعه ای از فر آیند ها که افراد را قادر می سازد آگاهانه  رفتار و افکار خود را در جهت اهداف آینده کنترل کنند(4)

2.انعطاف پذیری شناختی :توانایی انطباق دادن و تغییر دادن روش ها برای رسیدن به هدف(14)

3.حافظه کاری : قابلیت به روز رسانی و فعال نگه داشتن اطلاعاتی است که در انجام کارها لازم است15)

4.روابط اجتماعی:توانایی نشان دادن واکنش مناسب به مسایل اجتماعی(16)

5.تنظیم هیجانی:توانایی مدیریت احساسات فردی به منظور تصمیم گیری و تکمیل تکلیف(17)

6.سازماندهی :توانایی بکارگیری یک روش سیستماتیک برای دستیابی به هدف(18)

7.حل مسله: توانایی تجزیه مسله به اجزای تشکیل دهنده آن وسپس ترکیب کردن آنها برای ساختن کل یک پارچه(19)

موردی- شاهدی

جامعه مورد مطالعه کلیه والدین دارای کودکان اتیسم در شهر زاهدان

ملاک ورود: فقط والدینی که کودکان اتیسم دارند

ملاک خروج : عدم تمایل به ادامه انجام آزمون

حجم نمونه شامل 30 نفر که بصورت دو گروه 15 نفری(15نفر والدین اتیسم و 15 نفر والدین کودکان سالم ) می باشد که با استفاده از فرمول مقایسه دو میانگین بدست آمد(z1-a/2+z1-b/2 XQ1+Q2

u1-u2

روش نمونه گیری به صورت نمونه گیری آسان (در دسترس) انتخاب می شود. به این ترتیب که محقق از مراجعین به بیمارستانها و کلینک های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و نیز سایر مراکز درمانی سطح شهر زاهدان از مراجعینی که دارای فرزند اوتیستیک هستند به صورت غیر تصادف 15 خانواده را انتخاب می کند و همچنین 15 خانواده بدون فرزند اوتیستیک انتخاب میشوند. ضمنا در صورتیکه تعداد کافی در سطح زاهدان در دسترس نباشد از مراجعین سایر مراکز ویژه درمان کودکان اوتیستیک نمونه مورد نظر انتخاب خواهد شد

1.آزمون فراخنای اعداد(مستقیم یا معکوس) : این آزمون یکی از خرده مقیاس های آزمون وکسلر بزرگسالان می باشد. در این آزمون چند رشته عدد برای آزمودنی خوانده میشود ، و آزمودنی باید ان را تکرار کند.این رشته اعداد از رشته سه عددی شروع می شود  و تا رشته 9 عددی ادامه می یابد.دو لیست رشته اعداد با عدد های متفاوت به فرد ارایه میشود .نمره آزمودنی برابر تعداد اعدادی که فرد توانسته است ، حداقل یکی از لیست های رشته اعداد را تکرار کند . آزمون زمانی متوقف میشود که ازمون شونده نتواند رشته اعداد را در هیچ یک از لیست ها تکرار کند. در نوع دیگر آزمون فرد باید رشته اعدا معکوس را تکرار کند/

2. طراحی با مکعب ها : این آزمون یکی از خرده مقیاس های آزمون وکسلر بزرگسالان می باشد که دارای 9 عدد مکعب که بخشی از قسمت آنها سفید ، بخشی قرمز ، و بخشی قرمز و سفید می باشد. و آزمودنی باید در زمان مشخص با تعداد مکعب هایی که در دست دارد و طبق زمان معین طرح های تعیین شده در آزمون وکسلر را انجام دهد.و هر چقدر سریعتر و کامل انجام دهد نشان از عملکرد بهتر در این ازمون می باشد. (از این آزمون برای اندازه گیری آیتم سازماندهی و حل مسله استفاده می گردد)

3.تنظیم تصاویر: این آزمون یکی از خرده مقیاس های آزمون وکسلر بزرگسالان می باشد که آزمودنی در این آزمون که 8 ماده دارد که هر یک شامل سلسله کارت های مصور است که هر گاه به ترتیب معینی کنار هم قرار میگیرند داستانی را باز گو کند.(از این آزمون برای سنجش روابط اجتماعی استفاده می گردد)

(این سه ازمون ،فراخنای اعداد ، تنظیم تصاویر،وطاحی با مکعب جزو خرده آزمون های مقیاس هوشی وکسلر بزرگسالان تجدید نظر شده(1981)می باشد که اعتبار دونیمه آزمون برای هوشبهر مقیاس کلامی 97/ و برای مقیاس هوشبهر عملی 93/ درصدبوده و ضرایب اعتبار باز آزمایی در مقیاس هوشبهر کلامی 97/ و مقیاس عملی 93/ می باشد.

4 . آزمون ویسکانسین: این آزمون به کوشش گرانت و برگ در سال 1948 انجام وبه طور وسیع برای مطالعه رفتار انتزاعی و تغییر مجموعه تهیه شده است . به ازمودنی دسته ای از 64 کارت ارایه میشود ، که بر روی آنها یک الی چهار نماد، به صورت مثلث ، ستاره، صلیب ، دایره ، که به ترتیب به رنگ های قرمز ، سبز ، زرد ، آبی نقش بسته است ، که هیچ دو کارتی شبیه به یکدیگر نمی باشد(مثلث به رنگ قرمز ، ستاره به رنگ سبز، وصلیب به رنگ زرد،و دایره به رنگ ابی).

وظیفه آزمودنی اینست که باید براساس اصلی که از الگوی پاسخ های آزماینده نسبت به جایگزاری کارتها توسط خودش استنباط میکند کارتهای دیگر را یکی یکی زیر چهار کارت اصلی که به ترتیب شامل 1 مثلث قرمز ، 2 ستاره سبز ، 3 صلیب زرد ، و چهار دایره آبی است قرار دهد.برای مثال اگر اصل مذکور رنگ باشد ، جایگزینی صحیح اینست که کارت قرمز قطع نظر از شکل یا تعداد نمادها در زیر یک مثلث قرمز قرار می گیرد ، متقابلا آزماینده هم جواب خود را خواهد داد، آزمودنی فقط شروع به جایگزاری کارتها میکند و ازماینده به او می گوید که آیا جایگزینی درست است یا خیر ؟ بعد از اینکه یک دور جایگزینی صحیح 10 کارت در یک ردیف انجام شد ازماینده اصل مذکور را تغییر می دهد ، به این ترتیب که الگوی گفته های صحصح و غلط خود را عوض میکند

5.پرسشنامه گرانسفکی: این پرسشنامه دارای 36 سوال بوده و هدف آن سنجش خرده مقیاس های نظم جویی شناختی هیجان (ملامت خویش، پذیرش، نشخوارگری، تمرکز مجدد مثبت، تمرکز مجدد بر برنامه ریزی، ارزیابی مجدد مثبت، دیدگاه گیری، فاجعه سازی، ملامت دیگران) است. این پرسش نامه توسط گارنفسکی و همکاران ( ۲۰۰۱ ) به منظور ارزیابی راهبردهای شناختی که هر فرد بعد از تجربه رخدادهای تهدید کننده یا استرس های زندگی به کار می برد ابداع شده است

ضریب آلفا برای خرده مقیاس­های این پرسشنامه به وسیله گرانفسکی و همکاران (2002)در دامنه 71/0 تا 81/0 گزارش شده است. برای بررسی روایی همگرا واگرای این پرسشنامه در ایران از مقیاس افسردگی، اضطراب، استرس که شامل 21 پرسش مدرج چهار نمره ای ( از کاملاً شبیه من تا کاملاً متفاوت از من)می­باشد که سه عامل افسردگی، استرس و اضطراب زا مورد ارزیابی قرار می­دهد، در این مقیاس هر یک پرسش یک عامل اختلال هیجانی را مورد ارزیابی قرار می­دهد.

. طیف پاسخگویی آن از نوع لیکرت بوده که امتیاز مربوط به هر گزینه در جدول زیر ارائه گردیده است:

پرسشنامه فوق دارای نه خرده مقیاس بوده که سوالات مربوط به هر بعد در جدول زیر ارائه گردیده است:

برای بدست آوردن امتیاز مربوط به هر بعد، مجموع امتیازات سوالات مربوط به آن بعد را با هم جمع می کنیم . برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه، مجموع امتیازات همه سوالات را با هم جمع می کنیم

پس از هماهنگی با مراکز مربوطه و متخصصین شاغل در این مراکز از والدین دارای کودک اوتیستیک که تشخیص قطعی توسط روانپزشک (روانپزشک کودکان و نوجوانان)یا روان شناس بالینی دریافت داشته اند نمونه انتخاب و آزمون ها به صورت انفرادی در مورد و آزمون های مورد نظر پس از کسب رضایت آنه به صورت انفرادی انجام خواهد شد و همچنین از سایر والدین در همان محدوده سنی و تحصیلی که بدون فرزند اوتیستیک هستند 15 خانواده به صورت آسان انتخاب میشوند

آزمودنی ها در این پژوهش بصورت انفرادی در اتاقی آرام مورد آزمون قرار می گیرند . ابتدا آزمودنی ها با دسته بندی کردن کارتهای ویسکانسین و سپس آزمون طراحی با مکعب ها وبعد با آزمون تنظیم تصاویر و پرشنامه گرانسفکی مورد ازمون واقع می شوند

از شاخص های توصیفی فراوانی . درصد . میانگین و انحراف استاندارد استفاده میشود. همچنین برای مقایسه میانگین نمرات ازآنوا استفاده خواهد شد

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران:

کدهای1-5و7-19و21-25و27-29و31.

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8-طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

9-در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

12-انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

18-در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

21-برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت 22-از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد ویژه قرار گیرند.

23-در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.

24-اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

31-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

محدودیت در جمع آ وری نمونه ها

عملکرد اجرایی، تنظیم هیجانی ، انعطاف پذیری شناختی ، روابط اجتماعی

1. Akaka j، 'ET AL'. DIAGNOSTIC AND STATISTICAL
MANUAL OF
MENTAL DISORDERS.5.AMERICAN:2013

2.عالی ش،امین یزدی س،عبد خدایی س،غنایی چمن آباد ع،محرری ف،طراحی درمان ترکیبی خانواده محور مبتنی بر مدل تحول یکپارچه انسان و مقایسه اثربخشی آن با بازی درمانی فلورتایم برکارکرد تحولی خانواده و تحول کارکردی_هیجانی  کودکان مبتلا به اتیسم، مجله اصول بهداشت روانی،سال 17 (2) ؛اسفند وفروردین 93

3.جمشیدیان ا، جلیلی ن،حق گو ح،تاثیر توانایی های پردازش حسی بر مشارکت کودکان مبتلا به اتیسم، دوماهنامه علمی_پژوهشی دانشگاه شاهد،سال بیست و سوم؛شماره 120

4.موذن م، یاقوتی ف،صالح ج،کنش های اجرایی در بستگان درجه یک مبتلا به اتیسم و بستگان کودکان بهنجار،فصلنامه تحول روانشناسی کودک،سال 1، شماره 3،تابستان 94

5.هاشمی رزینی ه، کرم پور م،اثربخشی آموزش کارکردهای اجرایی برمهارتهای اجتماعی و ارتباطی کودکان طیف اتیسم،فصل نامه مطالعات روانشناسی بالینی،شماره بیستم ، سال پنجم،پاییز 94

6.c danny ،a michael،executive function،adherence،and glycemic control in adolescents whith type1 diabets:aliterature review،curr diab rep،2014

7.elif gokcen,norah fredrickson,k.v,petrides,theory of mind executive control deficits in typically developing adults and adolescents whit high levels of autism traits,2016

8.l Gregory ,real_worid executive function in adults whith autism spectrum disorder:profiles of empairment and association whith adaptive functioning and comorbid anxiety and depression,autism der disorder (2016)

9. Li Yi a,*, Yuebo Fan b,c, Lisa Joseph a, Dan Huang b,c, Xueqin Wangd,e, Jiao Li a, Xiaobing Zouf، Event-based prospective memory in children with autism spectrum disorder: The role of executive function، Research in Autism Spectrum Disorders 8 (2014) 654–660

10. Hinke Endedijk , Eddie Denessen, Angélique W. Hendriks، Relationships between executive functioning and homework difficulties in

students with and without autism spectrum disorder: An analysis of

student- and parent-reports، learning and individual differences21،(2011)،765_770

11.وثوقی فرد ف،علیزاده زارعی م،نظری م،کمالی م،تاثیر نوروفیدبک ونوروفید بک به همراه کاردرمانی مبتنی برتوانبخشی شناختی برعملکرد های اجرایی کودکان اتیستیک،مجله علمی پژوهشی نوین،دوره 7،شماره 2،تابستان 92

12. Sven Bölte, Fritz Poustka، The broader cognitive phenotype of autism in parents: how specific is the tendency for local processing and executive dysfunction?، Journal of Child Psychology and Psychiatry, June, 2006

13. D Wong، M Maybery, D. V. M. Bishop، A. Maley،  J Hallmayer، Profiles of executive function in parents and siblings of

individuals with autism spectrum disorders، Genes, Brain and Behavior، (2006) 5: 561–576

14 .Soltani E, Shareh H, Bahrainian SA, Farmani A. The mediating role of cognitive flexibility in correlation of coping styles and resilience with depression. Pejouhandeh 2013;18(2):88-96

15.دانش نیا ف،رزم آرا ا، آقایی ا،مولوی ا،تاثیر نرم افزار حافظه کاری بر میزان عزت نفس ،خودپنداری و حافظه میانسالان،مجله پزشکی هرمزگان ،سال هفدهم،شماره اول فروردین، اردیبهشت  92

16.تقوایی ع ،معروفی س،پهلوان س،ارزیابی تاثیر کیفیت محیط شهری بر روابط اجتماعی شهروندان، مجله نقش جهان، دوره سوم ، شماره 1، 43_ 54

17.چاکری م ، اصغر نژاد فرید ع، فتحعلی لواسانی ف، ابعاد دلبستگی ، تنظیم هیجانی و شیوه های مقابله در دختران فراری،مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران ، سال بیستم ، شماره 3، پاییز 1393، 214_223

18.جنا آبادی ح، مشکانی م، عبادی نیا ق، اثر بخشی آموزش راهبردهای سازماندهی و خود آموزی بر کاهش مشکلات درسی دانش آموزان با اختلال یادگیری،1394

19.جهانیان نجف آبادی ا، فولاد چنگ م ، تاثیر روش آموزش نوروفید بک بر تقویت توانایی حل مسله و عملکرد تحصیلی دانش اموزان پایه اول تا ششم دوره ابتدایی ، مجله مطالعات آموزشی و یادگیری ، دوره پنجم ، شماره دوم ، پاییز و زمستان 92، 65_85.