تبیین درک اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی از ارزشیابی همتایان: یک مطالعه تحلیل محتوا

آموزش فرآیند پیچیده ای است که هرگونه ساده نگری در مورد آن می تواند منجر به هدر رفتن نیروها و امکانات شود.بنابراین توسعه آموزش و ایجاد تحول در آن نیازمنـد شـناخت فرایند آموزش و آگاهی از شیوههای نوین است.آنچه نظامهای آموزشـی را از هـم متمـایز مـی سـازد، فعـل و انفعالات درون مجموعـه آموزشـی اسـت(1)

در موسسات آموزش عالی نگرانی در مورد روند اموزش و نتایج آن همیشه وجود داشته است و تعریف آموزش موفق همچنان مبهم باقی مانده است. مشاهده آموزش توسط همکار یکی از روش هایی است که همراه با دیگر روش های ارزشیابی کیفیت تدریس مورد استفاده قرار می گیرد و اطلاعات جامع تری در مورد کیفیت پژوهش و ارتقا آن برای سیستم آموزشی و اساتید فراهم کنند. دیویس(2011) مطالعه ای با هدف مستند سازی آموزش اساتید توسط همکاران انجام داد.این مطالعه که به روش میکس متد با 19 شرکت کننده انجام شد، مشخص کرد که مشاهده تدریس توسط همکاران دیگر می تواند در ارتقا آموزش نقش مهمی داشته باشد و در واقع به ارزشیابی موثرتر روند آموزش  می انجامد(2).

آموزش از وظایف عمده اعضاء هیئت علمی بوده و ارزشیابی اساتید ابزاری برای تصمیم گیری و اصلاح روش های تدریس برای ارتقاء کیفیت ضروریست(3). ارزشیابی استاد به عنوان یک استراتژی مهم برای ارتقای کیفیت آموزشی مورد توجه دانشگاه ها است، به همین جهت، مراکزآموزش عالی برای تعیین شایستگی اساتید خود ملاک هایی راتعیین می کنند و بدین وسیله عملکرد آنها را از طریق فرایندی مدون، مورد ارزشیابی قرار می دهند. هدف این نوع ارزشیابی ها، بهبود نحوه تدریس و ارتقای اثربخشی آن است(4). فرایند ارزشیابی استاد، فرایندی است که در طی آن باجمع آوری اطلاعات و با بررسی عملکردهای گوناگون استادان، درباره کفایت و شایستگی آنان قضاوت می شودو در عین حال، تصمیم لازم در مورد اقداماتی که می تواند به افزایش شایستگی ایشان و بهبود یادگیری فراگیران کمک کند، اتخاذ می گردد(5).

روش های متعددی برای ارزشیابی استاد وجود دارد مانند ارزشیابی توسط مدیران، دانشجویان ،همکاران و خودارزشیابی که هرکدام مزایا و معایب خود را دارد .ارزشیابی همتایان یکی ازانواع ارزشیابی اساتید است. هدف از این ارزشیابی بررسی فرآیند آموزشی، شیوه ارائه درس و چگونگی برقراری روابط جهت یادگیری است. در این مشاهدات علاوه بر بررسی مستندات و ساختارهای از پیش تعیین شده، به تعاملات و رفتار کلامی و غیر کلامی استاد و دانشجو توجه می شود. به کارگیری این ابزار در حقیقت رویکرد جلب مشارکت جهت بهبود فرآیند آموزش می باشد.این شیوه در حقیقت بررسی و ارزیابی عمیق تر فرآیند آموزشی را با استفاده از تجربیات اساتید مجرب میسر می نماید. از مزایای این ارزشیابی ایجاد انگیزش حرفه ای در اساتید برای انجام تغییرات مطلوب ، افزایش اثر بخشی آموزش استاد، ارائه راهکارهایی جهت حل مسائل گروه و ارائه پیشنهاداتی جهت بر طرف نمودن مشکلات گروه که بر تدریس اساتید موثر است می باشد (8-6).

مطالعات زیادی در رابطه با ارزشیابی همتایان در دست نیست ودرکنار ارزشیابی هایی که برای اساتید انجام می شود  کمتر این ارزشیابی مورد توجه قرار می گیرد بطوری که این نوع ارزشیابی برای اساتید خیلی شناخته شده نیست.در مطالعه ای که انجام شده اساتید ارزشیابی از همتارا دارای سوء گیری عنوان نموده وگفته اند که همکار شناخت نسبی داردو ممکن است تحت تاثیر نظرات دانشجویان قرار بگیرد(9). در مطالعه دیگر که توسط توتونچی و همکاران در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شد نشان داد که بیش از 50% از اساتید یکی از ضعف های روشهای کنونی ارزشیابی را  نظر خواهی نکردن از همکار برای ارزشیابی می دانند(10).

البرز قیتانی نیز در پژوهش خود با عنوان بررسی شایستگی های اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد به روش بازخورد360 درجه نتیجه می گیرد میان نتایج ارزیابی دانشجویان و نتایج خود ارزیابی استادان، میان نتایج خود ارزیابی و ارزیابی مدیران گروه و میان نتایج ارزیابی مدیران گروه و ارزیابی همکاران تفاوت وجود دارد. در واقع برای ارزشیابی های نوین مانند ارزشیابی 360 درجه تلاش می شود تا بازخوردهای چند منبعی تهیه گردد.این روش ابزاری برای کمک به کارکنان، در جهت بهبود عملکرد محسوب می شود(11).

روش ارزیابی توسط همتایان، فرآیندی است که در آن همکاران عملکرد استاد را مورد ارزشیابی قرار می دهند. این مورد در واقع جمع اوری اطلاعات و مدارک درجهت بررسی عملکرد اموزشی استاد می باشد. ارزشیابی توسط همکاران میتواند مرور کار استاد توسط همکاران یا حضور در جلسه تدریس وی باشد. این کار همیشه باید به عنوان یک فرصت و نه تهدید برای اساتید مطرح شود(12)

  تبیین تجربیات اساتید دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد ارزشیابی همتایان

تبیین تجربیات اساتید دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد ارزشیابی همتایان

ارزشیابی همتایان، دیدگاه اساتید،مطالعه کیفی

کیفی/ تحلیل محتوای قراردادی(Conventional Content Analysis)

روش تحلیل محتوای قراردادی معمولا در مطالعاتی بکار می رود که هدف آن شرح یک پدیده است. این نوع طرح اغلب زمانی مناسب است که نظریه های موجود یا متون قبلی در مورد پدیده مورد نظر محدود باشد.در این حالت پژوهشگران از به کار گرفتن مقوله های پیش پنداشته استفاده نمی کنند و در عوض طبقات از داده ها استخراج می شود و از طریق استقرا طبقات از داده ها استخراج می شوند. اطلاعات به دست آمده از طریق مصاحبه و تداعی معنا تحلیل می شوند و نظریه های از پیش موجود جایگاهی ندارند. در این حالت تحلیل داده ها با خواندن آن ها به صورت مکرر آغاز می شود تا درکی کامل درباره آن ها به دست آید. امتیاز بارز تحلیل محتوای کیفی قراردادی، به دست آوردن اطلاعات مستقیم و آشکار از مطالعه بدون تحمیل طبقات یا نظریه های از پیش تعیین شده می باشد(13).

معیار ورود:

1-کلیه اساتید با سابقه بیش از 5 سال 

2- اساتید هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی باشند.

3- اساتید مقیم شهر زاهدان باشند.

4-اساتیدی که حداقل یک بار ارزشیابی همکار انجام داده و مورد ارزشیابی  همکاران قرار گرفته باشند.

محیط پژوهش: 

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

در این پژوهش مشارکت کنندگان اصلی اساتید دانشگاه علوم پزشکی زاهدان خواهند بود. در مطالعات کیفی قبل از انجام پژوهش پیش بینی از تعداد نمونه ها وجود ندارد.روش نمونه گیری هدفمند خواهد بود و نمونه گیری تا اشباع داده ها ادامه خواهد یافت.

روش نمونه گیری هدفمند خواهد بود.

مصاحبه­ ی نیمه ساختاریافته با استفاده از راهنمای کلّی مصاحبه، روش اصلی جمع­ آوری داده ­ها است. قبل از انجام مصاحبه، پژوهشگر از طریق روش­های ارتباطی اعتماد سازی می­ کند و سپس با سؤالات نیمه ساختار یافته  مصاحبه را آغاز کرده و سعی می­ کند که حداقل دخالت را در روند مصاحبه داشته باشد.

فرم راهنمای مصاحبه:

- تجربه شما از ارزشیابی همتایان چیست؟(آیا خودتان ارزشیابی همتایان را انجام داده اید و یا مورد ارزشیابی همتایان قرار گرفته اید؟)

-ارزشیابی همتایان چه وزنی در بهبود سطح علمی و ارتقا همکاران داشت؟

- آیا ارزشیابی همتایان روش موثری برای ارتقای آموزش در فرهنگ ایرانی است؟

- این روش چه مزایا و چه معایبی براساس تجربه ای که در این زمینه دارید، داشت؟

پژوهشگر پس از دریافت کد اخلاق از کمیته اخلاقی و دریافت معرفی نامه، به دانشکده های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مراجعه خواهد کرد و پس از توضیح درمورد هدف پژوهش و کسب رضایت نامه آگاهانه با اساتید دانشگاه علوم پزشکی که معیارهای ورود به مطالعه را دارا می باشند، مصاحبه را انجام خواهد داد. نمونه گیری  تا اشباع داده ها ادامه خواهد یافت.

تجزیه و تحلیل داده ها همزمان با جمع آوری داده ها انجام خواهد شد. به عبارتی با انجام اولین مصاحبه کار تحلیل داده ها آغاز خواهد شد. داده ها بر اساس آنالیز محتوای مرسوم (قراردادی) تحلیل خواهند شد و هنگام تجزیه و تحلیل داده ها، در صورت نیاز به رفع ابهامات بعضی از داده ها و همچنین برای تکمیل اطلاعات، مصاحبه تکرار خواهد شد.

در این روش و بر اساس گام های موجود در فرایند تحلیل محتوی، در ابتدا هر مصاحبه برای کسب درک اولیه و کلی چند مرتبه به دقت خوانده شده و زیر بیانات مهم آن خط کشیده خواهد شد. سپس واحدهای معنایی (Meaning unit)  موجود در متن مصاحبه ها در رابطه با ارزشیابی توسط همتایان استخراج خواهد شد. در مرحله بعد این واحدهایی معنایی از طریق خلاصه شدن (Condensation)  انتزاعی تر شده و توسط کدهایی برچسب زده می شوند. برای کد گذاری از کلمات خود مشارکت کنندگان و کدهای تلویحی استفاده خواهد شد. کدها از نظر شباهت ها و تفاوت ها مقایسه شده و به صورت تعدادی زیر طبقه و طبقه دسته بندی خواهند شد (14،15).

صحت و استحکام داده­ ها:

پنج معیار اعتبار، تاییدپذیری، قابلیت اعتماد، قابلیت انتقالو قابلیت مستند سازی برای صحت اطلاعات کیفی به کار می­رود. لینکلن و گوبا به این مطلب اشاره دارند که اعتبار پژوهش دو جنبه دارد. نخست انجام پژوهش بطریقی که باور پذیری آن افزایش یابد و دوم برداشتن گامهایی برای نشان دادن اعتبار(16)

اعتبار: در این مطالعه از روشهای تعامل طولانی و مشاهده مداوم استفاده خواهد شد. به اینصورت که زمان کافی برای جمع آوری داده ها ی عمیق صرف خواهد شد. در این پژوهش متن کدگذاری شده و داده­های بدست آمده از مشارکت­کنندگان را به آنان برگردانده و صحت و تناسب کدهای استخراج شده را بازنگری و در صورت لزوم اصلاح می­کند. همچنین با کمک از همکاران آشنا با روش تحقیق کیفی و سایر اساتید نحوه کدگذاری داده­ها مورد بررسی قرار می­گیرد. همچنین با استفاده از جستجوی نظام مند برای داده هایی که مفهوم در حال ظهور را به چالش می کشد، سعی خواهد شد تا اعتبار داده ها را افزایش داد(17).

 تأییدپذیری یا عینیت:

زمانی تحقق می­یابد که امکان توافق بین دو یا چند فرد مستقل در مورد دقت داده ها، ارتباط آنها یا معانی آنها وجود داشته باشد. این معیار در واقع نشان دهنده آن است که داده ها اطلاعات شرکت کنندگان را اریه کرده است و داده ها خلق شده توسط محقق نیستند(17). که در این پژوهش ارائه گزارش مبسوط از فرایند پژوهش به همین منظور ارائه خواهد شد.

قابلیت اعتماد: به معنای پایداری داده­ها در طی زمان و مکان است. شاید اینگونه بتوان گفت که اعتبار و قابلیت اعتماد (در مطالعات کیفی)  به ترتیب روایی و پایایی(در مطالعات کمی) می باشند و از طریق تکرار گام به گام و حسابرسی می تواند صورت بگیرد. در این پژوهش از روش حسابرسی استفاده خواهد شد. که شامل بررسی دقیق داده ها و اسناد مرتبط به حمایت ازآن داده ها توسط داور خارجی است(17). از این رو کلیه مراحل پژوهش از ابتدا تا  انتها به طور مبسوط شرح داده می شود، تا ناظر خارجی بتواند طبق این اسناد حسابرسی را انجام دهد.

قابلیت انتقال: نیز که به جای تعمیم پذیری استفاده شده است. در واقع مسئولیت محقق آن است که داده های توصیفی کافی فراهم کند تا دیگران کاربرد داده ها در دیگر زمینه ها را ارزشیابی کنند. برای این منظور سعی می­شود توصیف غنی از اطلاعات و عمیق برای خوانندگان فراهم شود.( 17).

قابلیت مستند سازی: به معنای میزان صداقت و انصافی است که محقق از واقعیت ها نشان می دهد. صحت در گزارشی ظهور می یابد که احساس تجربه زندگی شرکت کنندگان در آن بوضوح نمایان است و خوانندگان بهتر قادر خواهند بود که تجاربی که بتصویر کشیده شده را درک کنند.  با حس درک خلق و خوی شرکت کنندگان، تجارب شان، زبان و زمینه ای که آنها در آن زندگی میکرده اند، میتوان گفت که پژوهش صحت دارد(18).

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران1392
- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می شود.
-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاعرسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایتآگاهانه انجام گیرد.
-در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یاروشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.
-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنیبر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

ارزشیابی همتایان، دیدگاه اساتید،مطالعه کیفی

Reference:

1. Salehi S, Safavi M, Mashoof S, Parchebafieh S, Fesharaki M. Effects of peer education on clinical skills in nursing students, including interns and trainees. MEDICAL SCIENCES. 2016; 26 (1) :36-45
2. Davis TS. Peer observation: a faculty initiative. Currents in Pharmacy Teaching and Learning. 2011 30; 3(2):106-15.
3. Salsali M. Evaluating teaching effectiveness in nursing education:An Iranian perspective. BMC Medical Education. 2005; 5:29. Doi: 10.1186/1472-6920-5-29.
4. Tootoonchi, M., et al., Faculty members’ viewpoints towards teacher evaluation process in Isfahan University of Medical Science. Iranian Journal of Medical Education, 2006. 6(1): 23-31.
5. Yamani, N. and T. Changiz, Proposing a Participatory Model of Teacher Evaluation. Iranian Journal of Medical Education, 2006. 6(2): p. 115-122.
6. Sullivan, P.B., et al., Peer observation of teaching as a faculty development tool. BMC medical education, 2012. 12(1): 26.
7. He, Q., M. Valcke, and A. Aelterman, A Qualitative Study of In-service Teachers’ Evaluation Beliefs. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2012. 69: 1076-1085.
8. Wilkerson, L. and D.M. Irby, Strategies for improving teaching practices: a comprehensive approach to faculty development. Academic Medicine, 1998. 73(4):387-96.
9. Joybari L, C.F., sabzi Z, sanago  A Golestan University teachers' experiences of the teacher evaluation process. Journal Education Development in medical science, 2011. 4(7): 31-43.
10. Bay E. The Opinions of Prospective Teachers about Peer Assessment. University of Gaziantep Journal of Social Sciences. 2011 Apr 1; 10(2).
11. Qhytany, Alborz. Qualifications review by faculty members of Islamic Azad University of Boroujerd 360 degree feedback. Master Thesis. Public management. Boroujerd, Islamic Azad University. Graduate School. 2007
12. http://www.flinders.edu.au/teaching/quality/evaluation/peer-review/
13. Hsieh HF, Shannon SE. Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative health research. 2005 .1; 15(9):1277-88.
14. ELo S, Kyngäs H. The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing. 2008; 62(1):107-15.
15. Graneheim UH, Lundman B. Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today. 2004; 24(2):105-12.
16. Lincoln YS, Guba EG. Naturalistic Enquiry. Sage Publications, Thousand Oaks.1985.
17. Loiselle CG, Profetto-McGrath, J. Canadian Essentials of Nursing Research.3rd. ed .Philadelphia :Lippincott Williams & Wilkins.2011.
18. Polit DF, Beck CT. Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice. Philadelphia :Lippincott Williams & Wilkins; 2012

تبیین درک اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از ارزشیابی همتایان: یک مطالعه تحلیل محتوا 

تمامی مصاحبه ها با نام مستعار گزارش خواهد شد. نتایج کسب شده از پژوهش به صورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیمار در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.