هپاتیت B یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی DNA دار از خانوادهHepadna  و به اندازه 43- 42 nm  و دارای قسمتهای مختلفی است که هرکدام دارای خاصیت انتی ژنیک متفاوتی است . این ویروس در تمام نقاط دنیا از شیوع بالایی برخوردار است بطوریکه در دنیا 350 میلیون نفر ( اکثر افراد مبتلا در آسیای شرقی و قاره آفریقا زندگی می کنند) مبتلا وجود داردکه شیوع از یک ناحیه به ناحیه دیگر متفاوت است . در ایران 1.6 تا 2 میلیون نفر معادل 3.1% آلوده به این ویروس هستند و تخمین زده می شود که سالیانه 0.5% جان خود را در اثر عوارض این بیماری از دست می دهند_. هپاتیت B طیفی از حالت ناقل و بی علامت تا مزمن و همراه عوارض شدید از جمله سیروز کبدی وکارسینوم هپاتوسلولار را در انسان ایجاد می کند ⁽¹⁾ .

همانطور که گفته شد انتشار ویروس جهانی است لکن میزان فراوانی آن در نقاط مختلف دنیا متفاوت است آمارها نشان می دهد که 10% بالغین اروپا و آمریکای شمالی به این ویروس آلوده اند که 0.1 تا  0.5 درصد آنها ناقلین مزمن اند و مابقی بصورت حاد مبتلا شده اند و بهبود یافته اند و فقط آنتی بادی در خون آنها برعلیه ویروس هپاتیت B مثبت است ⁽²⁾ . در حالیکه کلیه بزرگسالان کشورهای آفریقایی و بیشتر ساکنین کشورهای آسیایی حداقل یک بار با این ویروس تماس داشته اند ⁽³⁾. 20 – 10 درصد آنها بصورت ناقلین مزمن درآمده اند که در این دو قاره حالت اندمیک دارد ⁽⁴⁾ . در کشورهای خاورمیانه 4-2 درصد افراد HBs Ag مثبت می باشند ⁽⁵⁾ . مرگ و میر ناشی از ابتلا به این ویروس در شرایط عادی 2 – 0.5 درصد و در موارد وخیم بسیار بیشتر است بطوریکه از میان 350 میلیون نفر ناقل مزمن ویروس هپاتیت B سالانه 2-1 میلیون نفر در اثر ابتلا به سیروز و سرطان سلولهای کبدی از بین می روند ⁽¹⁾ .

عفونت هپاتیت B در استان سیستان و بلوچستان نسبت بالاتری در مقایسه با سایر نقاط کشور داراست  اما آمار دقیقی از میزان شیوع آن در این استان در دست نیست ⁽⁶⁾ .

ویروس هپاتیت B ویروس بسیار مقاومی در برابر حرارت ,رطوبت و عوامل شیمیایی است بطوریکه در حرارت (20-) درجه سانتیگراد تا 15 سال و در دمای اتاق تا 6 ماه و در یک لیوان خشک در رطوبت 90 % تا 4 هفته زنده می ماند. این ویروس در تمامی مایعات بدن و مواد دفعی افراد ناقل یعنی خون , بزاق ,عرق , ادرار, مدفوع , منی و .. وجود دارد و به روشهای غیر خوراکی منتقل می شود . پس ویروس هپاتیت B از طریق خون و محصولات خونی ,سوزنهای آلوده در معتادان تزریقی, تماس جنسی و انتقال عمودی از مادر به جنین و.. منتقل می شود⁽¹⁾ .

تاکنون حداقل 5 نوع ویروس مولد هپاتیت (A-B-C-D-E) شناخته شده است که ویروس هپاتیت Bیکی از خطرناکترین آنهاست , این ویروس نه تنها باعث بیماری حاد و کشنده می شود بلکه با ایجاد عفونت مزمن منجر به سیروز کبدی و کارسینوم هپاتوسلولار می گردد لذا هدف اصلی در کنترل و درمان بیماری جلوگیری از ایجاد نوع مزمن هپاتیت و عوارض شدید بدنبال آن و همچنین جلوگیری از انتفال آن به سایر افراد جامعه می باشد ⁽⁷⁾ .

همانطور که گفته شد یکی از عوارض جدی ازمان هپاتیت B کارسینوم هپاتوسلولار می باشد که یکی از 10 علت ثابت شده ابتلا به سرطان در جهان است. شواهد اپیدمیولوژیک نشان می دهد رابطه علتی خاصی بین ویروس هپاتیت B و کارسینوم هپاتوسلولار وجود دارد . هپاتیت B تمایل زیادی به مزمن شدن پس از عفونت پری ناتال دارد . تداوم عفونت با HBV  عامل اصلی پیدایش کارسینوم هپاتوسلولار ناشی از پیشرفت آسیب به سلولهای کبدی تا زمان سیروز است که این مسیله در 25% ناقلین رخ می دهد بطوریکه 80% موارد کارسینوم هپاتوسلولار به این ویروس نسبت داده می شود . لذا HBV  دومین عامل شناخته شده سرطانزا در انسان است و تنها راه پیشگیری از ابتلا به آن جلوگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت B  می باشد زیرا بعد از ابتلا و ازمان بیماری سیر پیشرونده به سمت کارسینوم سلولهای کبدی غیر قابل اجتناب و ناشناخته است و واکسیناسیون هپاتیتB  بخصوص در دوران نوزادی تنها راه حل در دسترس جلوگیری از ابتلا به کارسینوم هپاتوسلولار می باشد ⁽⁸⁾ .

یکی دیگر از نگرانیها درمورد ناقلین هپاتیت B انتقال خانوادگی آنست زیرا شیوع این آلودگی در خانواده ناقلین 57-11 درصد گزارش شده که نشان دهنده انتقال ویروس از طریق تماسهای نزدیک بین آنهاست ^{(9) .} در پیشینه مطالعاتی میزان فراوانی HBs Ag را در خانواده افراد مبتلا 57-11 درصد و HBc Ag  را تا 81% مثبت گزارش کرده اند . در مجموع این مطالعات عوامل زیادی را در ارتباط با خطر انتقال بین اعضای خانواده ذکر کرده اند از جمله تماس جنسی بین زن و شوهر , انتقال عمودی مادر به فرزند طی بارداری یا شیردهی ,انتقال در اثر تماس با مایعات بدن شخص آلوده مثل زخمهای پوستی و استفاده از لوازم بهداشتی مشترک همچون ناخن گیر , مسواک , ژیلت و .. یا تماس پوستی –مخاطی گزارش شده است ⁽¹⁰⁾  . انتقال عمودی از مادر به فرزند و سپس از کودک ناقل به کودک دیگر یا از طریق پدر به مادر و سپس به کودک بصورت انتقال عمودی و یا مستقیما از یکی از والدین مبتلا به کودک از طریق انتقال افقی در انتقال خانوادگی نقش مهمی را ایفا می کند به همین علت افراد خانواده فرد مبتلا در گروه پرخطر برای تزریق واکسن هپاتیت B  طبقه بندی می شوند که همین امر نشان دهنده احتمال بیشتر انتقال ویروس از فرد بیمار به اعضای خانواده در مقایسه با سایر افراد جامعه می باشد⁽⁹⁾ .بطوریکه انتقال افقی مهمترین راه انتقال ویروس در جامعه ما شناخته شده است زیرا اکثر حاملین مزمن بدون علامت بوده و در خانواده آنها حامل مزمن دیگری نیز وجود دارد  . به همین دلیل توصیه اکید می شود که جهت جلوگیری از آلودگی در افراد خانواده فرد مبتلا هر 5 سال یکبار واکسن هپاتیت B  را دریافت کنند.این درحالیست که در کشورهای واقع در اروپای غربی و آمریکا تماسهای جنسی کنترل نشده مهمترین راه انتقال بیماری می باشد ⁽¹⁰⁾.

درحال حاضر در استان سیستان و بلوچستان اطلاعات دقیقی از میزان شیوع آلودگی در اعضای خانواده و بطور کل در استان وجود ندارد ولی درصورتیکه آلودگی در حد بالایی باشد علاوه بر سرعت بیشتر نشر بیماری بر میزان عوارض جدی نامبرده شده آن نیز افزوده می شود ⁽¹¹⁾ . ازطرفی ابتلا در سنین پایین حدود 40  -30 درصد ناقلین مزمن هپاتیت B در جهان بعلت انتقال از مادر به فرزند و 40-30 درصد بعلت انتقال از بچه های ناقل به بچه های سالم مبتلا می گردند ⁽⁷⁾ .

از آنجایی که در کشور ما زنان باردار طی معاینات حین  بارداری از نظر هپاتیت مورد بررسی قرار نمی گیرند بنابراین بسیاری از کودکانی که مادرانشان HBs Ag مثبت بوده اند به سبب عدم اطلاع از وضعیت مادر در بدو تولد ایمونوگلوبولین هپاتیت B  را دریافت نمی کنند و تنها 3 دوز واکسن هپاتیت را می گیرند که این عامل باعث شیوع بالاتر انتقال عمودی هپاتیت در جامعه ما می شود .طبق مطالعاتی که در سازمان انتقال خون ایران بر روی داوطلبین اهداء خون صورت گرفته است میزان HBs Ag مثبت در ایران در استانهای مختلف بسیار متفاوت است و حداقل 3-2 درصد اختلاف وجود دارد . از طرفی بین اهداکنندگان سالم خون که فاقد HBs Ag  بودند میزان شیوع HBs Ab  و HBc Ab  که نشاندهنده تماس با این ویروس است , افزایش تماس را با افزایش سن نشان می دهد درحالیکه دوز جدیدی از واکسن هپاتیت را دریافت نکرده اند. بطوریکه درصد مثبت بودن آنها در افراد زیر 20 سال به ترتیب 11.2% و 10.4% در برابر 54% و 47% در افراد بالای 50 سال بوده است ⁽¹²⁾ .

با توجه به گستره وسیع آلودگی و عوارض جدی و هزینه های درمانی سنگین ناشی از ابتلا ، اقدام به پیشگیری از این بیماری عقلانی و اجتناب ناپذیر است که در جهت این هدف سازمان جهانی بهداشت در سال 1991برنامه ریزی انجام واکسیناسیون فعال با HBV را در برنامه واکسیناسیون همگانی تمامی کشورها پیشنهاد کرده است ⁽²⁾. در ایران از سال 1372 واکسن فوق جزو برنامه عمومی و همگانی واکسیناسیون کودکان از بدو تولد (EPI) بصورت برنامه صفر ,5/1 و 9 ماهگی قرار گرفته است ^{(3) .}

بطور کلی واکسن ها مواد آنتی ژنیکی هستند که برای ایجاد ایمنی فعال برعلیه باکتری و ویروس ها مصرف می شوند .واکسن ها ممکنست حاوی میکروارگانیسمهای کشته شده یا زنده یا قسمتهای خاصی از میکروارگانیسم که خاصیت آنتی ژنی قوی تری دارند باشند ⁽¹³⁾ . واکسن نوترکیب هپاتیت B که از سلولهای مخمری بدست می آید اولین واکسنی است که علاوه بر پیشگیری عفونت حاد مانند سایر واکسنها از بروز یکی از سرطانهای مهم و کشنده یعنی کارسینوم هپاتوسلولار نیز جلوگیری می کندو در حال حاضر بهترین روش کنترل عفونت هپاتیت B استفاده همگانی از آن است ⁽⁵⁾ . مطالعات مختلف نشان داده که واکسن هپاتیت B  از هر نوعی که باشد باید حداقل در 3 نوبت و به فواصل صفر , 1 و 6 ماه تزریق گردد . گرچه نوع برنامه واکسیناسیون هپاتیت در هر کشوری برحسب نوع اندمیک ویروس،مدل غالب عفونت در آن منطقه , سن شایع و منابع مالی آن کشور متفاوت است ⁽¹⁴⁾. بهترین زمان شروع این واکسن به دلایل عدیده بدو تولد و در زایشگاه است گرچه در هر زمان دیگر و در هر سنی می توان آن را بکار برد,  نوبت دوم تزریق به فاصله یک ماه تا 6 هفته و نوبت سوم حداقل دو ماه پس از نوبت دوم (ترجیحا پس از 4 ماه )خواهد بود گرچه این فاصله حتی می تواند یکسال هم باشد. درحال حاضر و با توجه به تجربیات موجود تزریقات یادآور ضرورتی ندارد با این وجود ممکن است در آینده نزدیک توصیه شود که هر 10-5 سال یکبار دوز یادآور تکرار شود ⁽⁴⁾ . در حال حاضر نسل دوم (نوترکیب) واکسن هپاتیت B به 3 شکل موجود است که شامل : Cemvax ,Recembivax HB ,Engerix – B می باشد و همگی حاوی آنتی ژن سطحی ویروس هپاتیت B  یعنی HBs Ag  می باشند که باعث تحریک تولید HBs Ab در افرادیکه یک دوره سه نوبتی واکسیناسیون را انجام داده اند می شود ⁽¹³⁾ .

ملاک ایجاد ایمنی در واکسیناسیون با HBV پیدایش غلظت مناسب آنتی بادی برعلیه HBs Ag یا وجود Anti HBs Ab  در سرم به میزان حداقل mlU /l   10می باشد  و هرچه میزان آنتی بادی تولیدی بیشترباشد ایمنی حاصله مناسب تر خواهد بود بطوریکه تزریق دو دوز واکسن تا 95% و سه دوز آن تا 98% ایمنی ایجاد خواهد کرد (مدت و میزان محافظت بدنبال اولین دوره واکسن هپاتیت B در شیرخوارگی هنوز نامشخص است) اما این میزان با افزایش سن کاهش می یابد  . پاسخ افراد مختلف به واکسن به صورت : عدم پاسخ (No Response  ) , پاسخ ناکافی (Hypo Response ) و پاسخ مناسب (Adequate Response ) می باشد ⁽¹⁵⁾ . کاهش سریع تیتر آنتی بادی ضد هپاتیت B در کودکان واکسینه شده در سنین کمتر از یکسالگی سبب طرح این پرسش راجع به طول دوران بقا ایمنی کسب شده ناشی از واکسیناسیون در گروه سنی فوق شده است از طرفی با توجه به افزایش خطر کسب عفونت هپاتیتی در خلال سالهای جوانی بدلیل افزایش فعالیتهای جنسی و رفتارهای پرخطر مصونیت حاصل از واکسیناسیون دوران کودکی بایستی حداقل تا این ایام ادامه یابد و اگر ثابت شود که طول دوران مصونیت تا ایام فوق تداوم نداشته باشد انجام واکسیناسیون یادآور هپاتیت B  به همراه یادآور سایر واکسنها ضروری می باشد ⁽¹⁶⁾.

اگرچه مطالعات مختلف وجود ایمنی اکتسابی رضایت بخش با واکسیناسیون کامل هپاتیت B را نشان میدهد اما طول این دوره زمانی همچنان سوال بزرگی است که پاسخ به آن بدلایل ذکر شده در بالا از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است . در مطالعات پیگیری طولانی مدت در افراد واکسینه شده علیه HBV  مواردی از عفونت حاد و همچنین ازمان عفونت هپاتیت B دیده شده است ⁽¹⁷⁾ .

در مطالعه ای نشان داده شده که 15_9 سال پس از واکسیناسیون اولیه در شیرخوارگی میزان آنتی بادی به 85-50 درصد می رسد ⁽¹⁸⁾  . همچنین مطالعه ای در شهر یزد نشان داد که 3% کودکان آنتی بادی کمتر از 10واحد بین المللی داشتند که این میزان با شاخص توده بدنی (BMI ) نسبت عکس داشت ⁽¹⁹⁾ .

تحقیقات انجام شده قبلی نشان داده که انجام واکسیناسیون کامل در کودکانی که مادرانشان HBs Ag  مثبت بوده اند نیز ایمنی بخش بوده و نقش محافظت کننده ای داشته است در حالیکه مطالعه ای در هنگ کنگ و تایوان میزان اثر بخشی واکسن به تنهایی و بدون ایمونوگلوبولین هپاتیت B   (HBIG) را در ابن کودکان 80-75 درصد نشان داده است درحالیکه این میزان در کودکان بدون مادران HBs Ag  مثبت طی 3 دوره کامل واکسن هپاتیت B 95-80 درصد بوده است ⁽⁶⁾ .

باتوجه به تاثیر واکسیناسیون هپاتیت B همچنان این سوال مطرح است که پوشش ایمنی زایی آن چقدر است و تا چه مدت باقی می ماند ؟

در مطالعات مشابه که در آنها بسیار زیاد به شیوع بالای عفونت هپاتیت اشاره شده است در هرکدام اثربخشی واکسن هپاتیت را با عددی متفاوت بیان کرده است که لزوم مطالعات بیشتر را در این زمینه مطرح میکنند .همچنین بعلت جمعیت بالای خانوارها در این منطقه  وبطور کل شیوع بالاتر عفونتهای هپاتیتی در شرق کشور بدست آوردن میزان دقیقتری از شیوع عفونت هپاتیتی از اهمیت بالاتری نسبت به سایر شهرها و استانهای کشور برخوردار است. علاوه بر این از سال 1390 به بعد شیوع عفونت هپاتیتی بعلت افزایش سومصرف مواد مخدر و تماسهای جنسی کنترل نشده رو به افزایش است اما اثربخشی واکسن هپاتیت B  بطور جدی همانند سالهای ماقبل 1390 بررسی نگردیده است و ما در این مطالعه بنا داریم با انجام مطالعه ای دقیقتر و کم کردن خطای تحقیق نتایج دقیقتری از شیوع عفونت هپاتیتی در استان سیستان و بلوچستان ارایه نماییم . در این راستا سه پارامتر جدید در این مطالعه به شرح ذیل لحاظ گردیده که متمایز از مطالعات مشابه داخلی و خارجی می باشد :

_ بررسی دقیقتر شیوع هپاتیت در کودکان در معرض آنتی ژن در  شهر زاهدان

_ وجود گروه کنترل با حجم نمونه مساوی با گروه در معرض ( سن کودکان گروه کنترل عینا مشابه گروه در معرض انتخاب خواهد شد)

_ اطمینان از تماس با آنتی ژنهای ویروسی هپاتیت B (با والدین مبتلا به هپاتیت ب)

_ بررسی همزمان انتقال افقی و انتقال عمودی ویروس هپاتیت B در این مطالعه

1. اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین مبتلا به هپاتیت B چقدر است؟
2. اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین غیرمبتلا به هپاتیت B چقدر است؟
3. اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین مبتلا به هپاتیت B در مقایسه با کودکان با والدین غیرمبتلا به هپاتیت B بیشتر است
4. اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین مبتلا به بیماری هپاتیت B با خصوصیات دموگرافیک کودکان ارتباط دارد

تعیین میزان اثربخشی واکسن هپاتیت B در کودکان 1 – 16 ساله با والدین مبتلا به بیماری هپاتیت B (HBs Ag مثبت ) در مقایسه با گروه کنترل در بیمارستان علی ابن ابی طالب (ع) زاهدان

1. تعیین ومقایسه اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین مبتلا به هپاتیت B و کودکان با والدین غیر مبتلا به هپاتیت B
2. تعیین ارتباط بین اثر بخشی واکسن هپاتیت B در کودکان با والدین مبتلا به بیماری هپاتیت B با خصوصیات دموگرافیک کودکان شامل سن و جنس کودک و همچنین تعیین والد مبتلا(پدر یا مادر یا هردو) و فرم مزمن فعال یا مزمن غیرفعال در والد مبتلا

دانشگاههای علوم پزشکی کشور

هپاتیت B : یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی DNA دار از خانواده Hepadna  و به اندازه 42- 43 nm  است که دارای قسمتهای مختلفی است که هرکدام دارای خاصیت انتی ژنی متفاوتی است .

واکسن  :مواد آنتی ژنیکی هستند که برای ایجاد ایمنی فعال برعلیه باکتری و ویروس ها مصرف می شوند .واکسن ها ممکنست حاوی میکروارگانیسمهای کشته شده یا زنده یا قسمتهای خاصی از میکروارگانیسم که خاصیت آنتی ژنی قوی تری دارند باشند

اثربخشی واکسن هپاتیت B : ملاک ایجاد ایمنی در واکسیناسیون با HBV پیدایش غلظت مناسب آنتی بادی برعلیه HBs Ag یا وجود Anti HBs Ab  در سرم به میزان حداقل mlU /l   10می باشد  و هرچه میزان آنتی بادی تولیدی بیشترباشد ایمنی حاصله مناسب تر خواهد بود.

مورد- شاهدی

100 نفر از کودکانی که یکی از والدین یا هردو انها مبتلا به هپاتیت ب هستند همراه با 100 کودک با والدین غیر مبتلا که بصورت تصادفی انتخاب شده اند

معیارهای ورود:کودکان 16-1 که به طور کامل و براساس برنامه کشوری واکسیناسیون هپاتیت B دریافت کرده اند که به دو گروه کودکانی که عفونت هپاتیتی والدین انها به اثبات رسیده است و گروه کنترل کودکانی که عفونت هپاتیتی والدین انها رد شده است  تقسیم میشوند

معیارهای خروج: عدم انجام کامل واکسیناسیون، دریافت هرگونه فراورده خونی در 6 ماه گذشته، افرادی که در طول عمر خود هر دوزی از HBIg دریافت کرده اند , کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری مبتلاا به هپاتیت Bبوده اند ,  سابقه بیماری خاص، سوء تغذیه، عفونت مکرر، مصرف دارو(به ویژه کورتیکواستروئید)

در هر گروه 110 نفر(جمعا 220 نفر)

n     p=3.5%  n=110

از انجا که چنین مطالعه ای با متغیرهای پژوهشش در حال انجام وجود ندارد و از طرفی هزینه بر بودن طرح و نبود مدت زمان کافی جهت جمع اوری کل نمونه ها ، بطور GROSSنظر محقق در هرگروه شامل گروه کنترل و گروه مبتلا 100-110 مورد نظر بوده است.

تصادفی ساده و براساس معیارهای ورود و خروج. به این ترتیب که در گروه بیمار کودکانی که والدین انها سابقه عفونت مزمن غیرفعال با هپاتیت ب (مثبت شدن HBS Ag به مدت بیشتر از 6 ماه که هم اکنون تیتر انتی زن انها منفی می باشد) یا عفونت مزمن فعال (مثبت باقی ماندن HBS Ag  در فرد بیشتر از 6 ماه که هم اکنون نیز مثبت می باشد) که به کلینیک مراجعه می کنند شناسایی و کودکان انها را از نظر معیارهای خروج بررسی نموده و انتخاب میکنیم. در گروه کنترل والدین کودکانی که سابقه علایم کبدی مرتبط با عفونت هپاتیتی ب را نمی دهند و همچنین تیتر HBS Ag انها در گذشته (اگر چک شده باشد )و هم اکنون را که به کلینیک بیمارستان علی ابن ابی طالب زاهدان مراجعه نموده شناسایی و معیارهای خروج را در کودکانشان بررسی و وارد طرح می کنیم.

فرم اطلاعاتی نتایج پاراکلینیکی

در ابتدا بزرگسالان مبتلا به هپاتیت B (بیماری آنها قبلا اثبات شده )که به هر دلیلی به بخش داخلی یا کلینیک بیمارستان علی ابن ابی طالب (ع) زاهدان مراجعه می کنند را مورد شناسایی قرار خواهیم داد (مواردی که HBS Ag انها برای بیشتر از 6 ماه مثبت باقی مانده باشد در گذشته یا هم اکنون)و فرزندانشان را به کلینیک بیمارستان دعوت می کنیم (فقط کودکانی در بازه سنی 1_16 ساله ) و ضمن توضیح روند کار و بی خطر بودن ان برای کودک و والدینش , نام نام خانوادگی سن و شماره تماس آنها را در محل مخصوص فرم اطلاعاتی ثبت و به همراه یک  برگه درخواست آزمایش HBs Ag _HBs Ab _HBc Ab آنها را به مرکز انتقال خون زاهدان معرفی خواهیم کرد . بصورت موازی به همین تعداد (110نفر) کودک در بازه سنی 1-16 ساله اما با والدین سالم (در گذشته سابقه مثبت شدن تیتر HBS Ag به مدت بیشتر از 6 ماه یا هم اکنون را ندارند)از نظر هپاتیت شناسایی نموده و مشابه کارهای بالا را برای انها نیز خواهیم کرد. در انتها جواب آزمایشهای درخواستی از مرکز انتقال خون گرفته می شود . سپس بوسیله نرم افزار SPSS و روش اماری کای دو اطلاعات بدست امده را تجزیه و تحلیل و نتیجه را گزارش خواهیم کرد.

اطلاعات حاصله با استفاده امار توصیفی(شامل میانگین، درصد) و همچنین با استفاده از ازمون های t-test  و X²  و Fisher’s exact test و با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت.

دفترچه ازمودنی انسانس

1-    هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد. 
2-    در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3-    پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است. 
4-    مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود. 
5-    قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6-    در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند. 
7-    اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود. 
8-    طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9-    در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10-    هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11-    کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12-    انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13-    کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14-    اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15-     پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود. 
16-    پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند. 
17-    پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18-    در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19-    عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20-    در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21-    برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22-     از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد. 
23-    در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود. 
24-    اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود.  
25-    پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد. 
26-    هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد. 
27-    در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28-    پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29-    نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد. 
30-    گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31-    روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد. 

راهنمای عمومی دفترچه عضو و بافت

1- پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافت‌ها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی‌اند و کرامت انسانی اقتضا می‌کند که جمع‌آوری، نگه‌داری، استفاده و نابودسازی آن‌ها توأم با رعایت ملاحظات و شؤون مرتبط باشد.
2- از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پژوهش‌هایی استفاده شود که اهداف ارزشمندی را در راستای مبارزه با بیماری‌ها و ارتقای سلامت انسان‌ها دنبال می‌کنند.
3- تمامی پژوهش‌ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مورد تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشد. پژوهشگران باید در این زمینه با کمیته‌ی اخلاق در پژوهش همکاری کنند.
4- رضایت آگاهانه‌ی فرد دهنده‌ی عضو یا بافت، یا جانشین قانونی او، شرط اساسی در تأیید اخلاقی هر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایت‌نامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیه و هنگام ارسال طرح‌نامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.
5- در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده‌ی نمونه‌ی ذخیره‌شده یا جانشین قانونی او امکان‌پذیر نباشد، به‌شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده‌ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش می‌توان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه‌هایی استفاده شود که به نحو برگشت‌ناپذیر بی‌نام شده باشد. 
6- تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع‌آوری و ثبت می‌شود، راز حرفه‌ای تلقی می‌شود؛ از این رو، تمامی اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آن‌ها مراعات شود. 
7- مرکز انجام دهنده‌ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفظ رازداری را داشته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی‌نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود.
8- پژوهشگر باید از اعضاء و بافت‌هایی که به منظور پژوهش در اختیار او قرار می‌گیرد استفاده‌ی بهینه کرده، از هدر رفتن آن‌ها جلوگیری کند
9- پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمون‌های غربالگری و وسایل محافظت‌کننده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی‌ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیش‌بینی و تأمین کند.
10- پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روش‌ها و محصولاتی منجر شود که به استفاده‌ی تجاری از آن‌ها بینجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از این‌گونه پژوهش‌ها باید مورد تأیید و حمایت قرار گیرد. احتمال استفاده‌ی تجاری از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالاً از آن منتفع خواهند شد باید در رضایت‌نامه‌آورده شود.
11- زمان، نحوه و میزان اطلاع آزمودنی‌ها از نتایج پژوهش باید در رضایت‌نامه آورده شود. در هر حال، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید به تمامی اطلاعاتی که در طول پژوهش درباره‌ی او به‌دست می‌آید، دسترسی داشته باشد.
12- در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده‌های درمانی بر استفاده‌های پژوهشی اولویت داده شود. 

فصل اول: کلیات دفترچه گروههای اسیب پذیر
1- در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد.
2- افراد آسیب‌پذیر باید در تمامی مراحل طراحی و اجرا و گزارش پژوهش مورد حفاظت ویژه قرار بگیرند.
3- طراحی و اجرای پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که کرامت انسانی، احترام و تمامیت جسمانی و روانی این شرکت کنندگان رعایت و حفاظت شود. 
4- در صورت ضرورتِ استفاده از افراد آسیب‌پذیر در پژوهش، باید تا حد ممکن افرادی به‌عنوان آزمودنی انتخاب شوند که درجات کم‌تری از آسیب‌پذیری را دارا باشند.
5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.
6- در پژوهش‌های درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نسبت فایده به زیان مورد انتظار برای خود آزمودنی به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را مبتنی بر منافع شخص آزمودنی توجیه کند. 
7- داشتن تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین، ضرورت اخذ رضایت‌آگاهانه از خود آزمودنی را مرتفع نمی‌کند. در مورد افرادی که تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین (اعم از سرپرست قانونی) دارند، باید تا حد ممکن از خود فرد هم رضایت آگاهانه و آزادانه اخذ شود. 
8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

 
فصل دوم: نوزادان و کودکان
1-    در این راهنما دوره‌ی نوزادی از بدو تولد تا پایان 28 روزگی در نظر گرفته می‌شود. دوره‌ی کودکی نیز به سنینی اطلاق می شود که پس از نوزادی آغاز و تا پایان 18 سالگی ادامه می‌یابد. هم‌چنین، سرپرست قانونی به ولی، قیم، یا فرد بزرگسال دیگری اطلاق می‌شود که بر طبق قانون، سرپرستی کودک را بر عهده دارد. 
2- هدف از پژوهش باید پیشبرد دانش در رابطه با سلامت نوزادان و کودکان یا ارتقای سلامت و مراقبت از این گروه باشد.
4- کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند: 
زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال. 
1-4- در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به یکی از آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است. 
 2-4- در کودکان 7 تا 15 سال تمام، باید رضایت آگاهانه‌ی کتبی از سرپرست قانونی گرفته شود. هم‌چنین، باید متناسب با سطح درک و شناخت کودک، موافقت  آگاهانه‌ی وی نیز اخذ شود. کودک حق دارد که اطلاعات لازم را در حد توانایی فهم خود دریافت کند، نظر خود را بیان کند و تصمیم بگیرد. روش‌های مورد استفاده برای ارائه‌ی اطلاعات و اخذ رضایت، باید متناسب با سن و قدرت فهم کودک باشد
3-4- در کودکان بالای 15 سال، رضایت آگاهانه‌ی کتبی باید هم از سرپرست قانونی و هم از کودک اخذ شود. 

5- در مورد کودکانی که بر طبق نظر مراجع قضایی حکم رشد گرفته‌اند، اخذ رضایت از خود فرد ضروری و کافی است.
6- اگر سن سرپرست قانونی کم‌تر از 18 سال باشد، تنها در صورتی می تواند به نیابت از کودک رضایت دهد که ظرفیت تصمیم‌گیری در ایشان محرز شود. 
8- از حیث برخی از ملاحظات اخلاق در پژوهش، نوزادان به سه گروه تقسیم می‌شوند:
10- نوزادانی که زنده ماندن یا زنده‌نماندن آن‌ها مشخص نیست (مشکوک از نظر قابلیت احیا شدن) در پژوهش شرکت داده نمی‌شوند، مگر این‌که اطمینان حاصل شود که :
11- پژوهش‌هایی که مستقیماً سودی به کودکان و نوزادان شرکت‌کننده نرساند، در صورتی که باعث ایجاد منافع برای گروه کودکان و نوزادان شود اخلاقی محسوب می‌شود. البته با این شرط که ضرری را متوجه آزمودنی‌ها نکند.
12- در پژوهش‌های درمانی، نسبت فایده به خطرات مورد انتظار برای خود آزمودنی‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را بر اساس منافع آزمودنی‌ها توجیه کند. 
13- ارزیابی خطر باید توسط تمامی افراد درگیر در پژوهش صورت گیرد که شامل سرپرستان قانونی، محققان، متخصصین درگیر، کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و خود کودک (در صورت امکان) می‌شود.
14- در ارزیابی خطرات ناشی از پژوهش، باید توجه داشت که برخی از مداخله‌هایی که در بزرگسالان کم‌خطر به‌حساب می‌آیند (مانند خون‌گیری وریدی)، در مورد کودکان و نوزادان با در نظر گرفتن درد و اضطرابی که تجربه می‌کنند و اثرات احتمالی آن بر تکامل سیستم عصبی آن‌ها از گروه کم‌خطر خارج خواهد شد. 
15- زمانی که لازم نباشد پژوهش حتماً بر روی گروه سنی خاصی از کودکان انجام شود، کودکان بزرگ‌تر برکودکان کم و سن و سال‌تر برای شرکت در پژوهش ارجح‌اند. 
16- در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود. 
17- نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود.
18- سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند. 
19- سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند. 
20- باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود. 
21- اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند.

عدم رضایت والدین در گرفتن نمونه خون از کودکانشان (صحبت کردن و اطمینان بخشی از بی خطر بودن )

نبود تعداد کافی بیمار مبتلا به هپاتیت به اندازه حداقل حجم نمونه (نمونه گیری از بیماران مراجعه کننده سرپایی و بدون پرونده پزشکی)   

واکسن هپاتیت ب – اثربخشی -  گروه کنترل –HBs Ag

1_ Fauci AS, Harrison TR, eds. Harrison's Principles of Internal Medicine. 14th ed. New York, NY: McGrawHill; 1998.

2_ Zannolli R, Morgese G: Hepatitis B vaccine: current issues. Ann Pharmacother. 1997, 31 (9): 1059-1067.

3- پاشاپور ، نادر و محمدلو ، سریه گل. بررسـی اثـر حفـاظتی واکسن هپاتیت ب در برنامه واکسیناسیون کشوری. مجله علمی نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، 1378 ، دوره  هفدهم ، شماره 31-128

4_Prince, AM . Stanley JCryz. Vaccines & Immunotherapy. New York :Pergamon Press ,1991.P:256-70

5_American Academy of Pediatrics.Hepatitis B in report of the committee on infectious disease (22th ed).Elk.Grove ,Village , ill, 1991. P:255-83

6_ملک زاده رضا، خطیبیات مرتضی، رضوان حوری. هپاتیت ویروسی در ایران و جهان . مجله علمی نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره پانزدهم،شماره 4 ،1376 ،ص 200-183.

7_Tong MJ. Et al .Immunoprophylaxis of neonate , against hepatitis B .Hollinger FB.Lemon SM.Margolis HS .Viral hepatitis & liver disease ,Baltimore:Williams & Wilkins, 1991.   P:849-55

8_ Zuckerman , AJ. Prevention of primary liver cancer by immunization. Eng J Med 1992; 336: 1906-7.

9_Cirley l ,Jose T,Marcio R,Christian T.ludmia V,Parviz P ,et al. Infra familial prevalence of hepatitis B viruse in Western Brizilian region: Epidmiologic & Biomolecular study .Journal of Gastroenterology & Hepatology . 2006 :21 ;P :863-68

10-حسین جانی روشن، محمدرضا .زاهد پاشا ، یدالله .بررسی انتقال داخل خانوادگی ویروس هپاتیت ب در خانواده های حاملین مزمن ویروس در بابل.مجله بیماریهای عفونی و گرمسیری ایران. 1379 .ص :5-13

11-صالحی ، مسعود و همکاران .بررسی سرواپیدمیولوژی هپاتیت ب در اعضای خانواده مبتلایان به هپاتیت مزمن ب در زاهدان.فصلنامه بهداشت در عرصه.دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.شماره 2 دوره 1.تابستان 1392.ص :1-8

12_فروزنده ، رضوان و همکاران.بررسی سرواپیدمیولوژی هپاتیت ب و نقش آن در ایجاد بیماریهای مزمن کبدی و سرطان کبد در بیماران ایرانی.مجله نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران.دوره 11.شماره 4. 1371.ص:249-341

13_WWW.Virology2014.com/1391/10/05

14_ Ahn YO. Strategy for vaccination against hepatitis B in areas with high endemicity: focus on Korea. Gut 1996; 38: S63-S66

15_Sturve T.Seroconversion after additional vaccine does to non response to 3 doses of recombinant hepatitis B vaccine. Scand J Infant Dis 1994:26(4). P: 468-70

16_Hollinger FB.Liang TJ.Hepatitis B virus.2002.p:103-169

17_Bulkow LR.wain Wright RB.MC Mahon BJ.Increase in level of antibody to hepatitis B surface antigen in an immunized population. Clin Inf Dis .1998:26 .p:933-7

18_William GT .Goldstein S. Long term antibody response to hepatitis B vaccination beginning at birth & to subsequent booster vaccination.The Pediatric infection disease 2003:22(2). P: 157

19-بهجتی اردکانی ، مصطفی و همکاران . بررسی تیتر آنتی بادی علیه هپاتیت ب در کودکان 8 ساله واکسینه شده مدارس شهرستان یزد در سال 1380.مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید صدوقی یزد .1381.سال 10.شماره 3.ص:1-3

20_قاسمی ، شاهین و همکاران. تعیین عوامل موثر بر اثربخشی واکسن هپاتیت ب در بیمارانی که همادیالیز می شوند .سومین سیمینار پژوهشی دانشجویان علوم پزشکی  . تهران . 1381

21- مهیار ، ابولفضل. بررسی میزان ایمنی زایی واکسن هپاتیت ب نو ترکیب در کودکان 6 ساله شهر قزوین . مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان . سال 6 ، دوره 16 : شماره 61

22- جعفرزاده ،عبدالله و همکاران .عوامل موثر بر پاسخ دهی به واکسن هپاتیت ب و مدت زمان مصونیت . مجله پژوهشی دانشگاه شهید صدوقی یزد . 1385. دوره 14 : شماره2:

23_ L.-H. Cao, Z.-M. Liu1, P.-L. Zhao, S.-C et al. Efficacy of combined hepatitis B immunoglobulin and hepatitis B vaccine in blocking father-infant transmission of hepatitis B viral infection. 2015. Genetics and Molecular Research 14 (2): 4651-4657

24_Zhang SL, Yue YF, Bai GQ, Shi L, Jiang H. Mechanism of intrauterine infection of hepatitis B virus. World J Gastroenterol 2014;10:437-8.

25_Ni YH, Chen DS. Hepatitis B vaccination in children: the Taiwan experience.2009. 58(4):296-300

26_Faleh ,F.Z & et al.Seroepidmiology of hepatitis B virusinfection  in Saudi children 8 years after a mass hepatitis B vaccinatorprogram . J Infant . 1999.56(5).167-170

27_Simo Minoma .J  & et al.Coverage and Immuno response to systematic hepatitis B vaccination in pre adolescence of the city of Elche .Aten _Primaria .1995.123(67).373-376

28-صالحی ، مسعود و همکاران . ایمنی زایی واکسن هپاتیت ب درکودکان زاهدان. مجله طبیب شرق .1381. سال چهارم . شماره : 3

29- آذرکار زهره، خسروانی . ارزشیابی واکسیناسیون بر علیه هپاتیت B در کودکان. کتب خلاصه مقالات هشتمین کنگره بیماریهای عفونی و گرمسیری ایران، دی ماه 1378 ،ص 56.

30- ادیبی ، پیمان و همکاران . عدم ایمنی بخشی واکسن هپاتیت ب در جلوگیری از انتقال هپاتیت از مادر به فرزند . فصلنامه بیماری های عفونی و گرمسیری . 1383 . سال نهم . شماره : 25

بررسی میزان اثربخشی واکسن هپاتیت B در کودکان 1 – 16 ساله با والدین مبتلا به بیماری هپاتیت B در مقایسه با گروه کنترل در بیمارستان علی ابن ابی طالب (ع) زاهدان

بزرگسالان مبتلا به هپاتیت B (بیماری آنها قبلا اثبات شده )که به هر دلیلی به بخش داخلی بیمارستان علی ابن ابی طالب (ع) زاهدان مراجعه می کنند را مورد شناسایی قرار خواهیم داد .از این میان آنهایی که حداقل 2 سال و حداکثر 23 سال از ازمان بیماریشان گذشته انتخاب و فرزندانشان را به کلینیک بیمارستان دعوت می کنیم (فقط کودکانی در بازه سنی 1_16 ساله ) و ضمن توضیح روند کار و بی خطر بودن ان برای کودک و والدینش , نام نام خانوادگی سن و شماره تماس آنها را در محل مخصوص فرم اطلاعاتی ثبت و به همراه یک  برگه درخواست آزمایش HBs Ag _HBs Ab _HBc Ab آنها را به مرکز انتقال خون زاهدان معرفی خواهیم کرد . بصورت موازی به همین تعداد (110نفر) کودک در بازه سنی 1-16 ساله اما با والدین سالم از نظر هپاتیت شناسایی نمده و مشابه کارهای بالا را برای انها نیز خواهیم کرد. در انتها جواب آزمایشهای درخواستی از مرکز انتقال خون گرفته می شود .

سه پارامتر جدید در این مطالعه به شرح ذیل لحاظ گردیده که متمایز از مطالعات مشابه داخلی و خارجی می باشد :

_ بررسی دقیقتر شیوع هپاتیت در کودکان در معرض آنتی ژن در  شهر زاهدان

_ وجود گروه کنترل با حجم نمونه مساوی با گروه در معرض ( سن کودکان گروه کنترل عینا مشابه گروه در معرض انتخاب خواهد شد)

_ اطمینان از تماس با آنتی ژنهای ویروسی هپاتیت B (با والدین مبتلا به هپاتیت ب)

_ بررسی همزمان انتقال افقی و انتقال عمودی ویروس هپاتیت B در این مطالعه

ندارد

عوارض جانبی ندارد

هیچگونه هزینه ای بابت انجام طرح تحقیقاتی از بیمار دریافت نمی شود.

روش جایگزینی ندارد

تمامی مدارک و نتایج آزمایشات مربوط به بیماران بصورت محرمانه می باشند

تمای پرسش ها پاسخ داده می شوند.

بله هرزمان تمایل داشته باشد می تواند از طرح خارج شود

علاوه بر گرفتن رضایت از ولی یا قیم بنا به سن کودک از خود کودک نیز رضایت کتبی یا شفاهی اخذ شود

فرم با مشخصات زیر تنظیم می گردد

نام و نام خانوادگی بیمار

سن بیمار

جنس بیمار

hbc ab میزان

hbs ab میزان

Hbs ag میزان