اثر مکمل کوآنزیم Q10 بر سطح سرمی پروتئین واکنشی C، هموسیستئین و آلبومین در بیماران با بیماری مزمن کلیه تحت همودیالیز مراجعه کننده به بخش دیالیز بیمارستان های خاتم الانبیا و علی بن ابیطالب زاهدان در سال 1395

بیماری مزمن کلیوی (Chronic Kidney Disease) یک اصـطلاح عمـومی است که برای اختلالات مختلفی که ساختار و عملکرد کلیـه را تحت تأثیر قرار می دهند، بکار می رود. یکی از تعـاریف CKD کاهش میزان فیلتراسیون گلومرول به کمتر از 60 میلی لیتر در دقیقه به ازای هر  73/1 متر مربـع بـدن مـی باشـد و بـروز آن در مناطق مختلف جهان متفاوت است. به طور کلـی بروز این بیماری در اغلب کشورها بیش از 200 مورد درهریک میلیون نفر در سال می باشد (1).

بیماری کلیوی مرحله نهـایی (End Stage Renal Disease)  به کـاهش برگـشت ناپذیر عملکرد کلیه گفته می شود که در صـورت عـدم انجـام دیالیز یا پیوند کلیه منجر به مرگ گردد (2). همچنین، ESRD بصورت نیاز به دیالیز برای مدت بیش از 3 ماه تعریف می شود (3). از جمله علل ایجاد کننده ESRD می توان بـه دیابـت، فشار خون و بیماری های مزمن گلومرول اشاره کرد.

در اروپـا میانگین بروز سالانه ESRD، 171 نفر در هر یک میلیون نفر (4) و در ایالات متحده، 336 نفر در هر یک میلیـون نفـر است (5). بروز ESRD در انگلستان 100 نفر در هر یک میلیـون نفر در سال می باشد (6). تخمین زده می شـود کـه در حـال حاضر 1900000 نفر در دنیا مبتلا بـه ESRD می شوندکه از این تعداد 1450000 نفر تحت همودیالیز قرار می گیرند (7). عقیقـی و همکاران در یک بررسی که در ایران انجام دادند، افزایش میزان بروز ESRD را از 8/13 به 9/49 در یک میلیون نفر جمعیت در طی سال های 2006-1997 گزارش کردند. این نتایج نشان دهنده رشد بیش از 130 درصد در تعداد بیمار ان ESRD در ایران در طی این سال ها بود و ضرورت توجه به این بیماری را مطرح می کند (8).

شواهد تجربی نشان می دهد که استرس اکسیداتیو در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه و بیماران نارسایی کلیه تحت همودیالیز افزایش می یابد (9). برخی مطالعات ارتباط بین استرس اکسیداتیو و افزایش التهاب و اورمی را نشان داده اند (10، 11). امروزه تاثیر افزایش پروتئین های اکسیداتیو و اختلال عملکرد اندوتلیال بر افزایش خطر بیماری های قلبی-عروقی و افزایش مرگ و میر ناشی از آن در بیماران دچار نارسائی کلیوی، به خوبی مشخص شده است (13، 12).

یکی از فاکتورهای التهابی هموسیستئین می باشد. علاوه بر افزایش سطح هموسیستئین در بیماران مزمن کلیوی، هیپرهموسیستئینمی یک فاکتور مستقل بیماری عروق کرونر می باشد. در بسیاری از گزارشات ارتباط بین هیپرهموسیستئینمی و حوادث کرونری مطرح شده است ولی در مطالعات مداخله ای، رابطه ای که نشان دهد کاهش سطح هموسیستئین باعث کاهش حوادث کرونری می شود، هنوز تأیید نشده است (14).

مطالعات گذشته بالاترین سطح استرس های اکسیداتیو را به ترتیب در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی، بیماران تحت  همودیالیز و تحت دیالیز صفاقی نشان داده اند. در یک مطالعه توصیفی- تحلیلی که توسط Mehmetoglu و همکاران (2012) انجام شد سطح مارکرهای استرس اکسیداتیو در بیماران تحت همودیالیز، بیماران تحت دیالیز صفاقی و افراد سالم مقایسه شد. نتایج نشان دهنده کاهش سطح آنتی اکسیدان و کوآنزیم Q ₁₀ و از طرف دیگر افزایش سطح استرس اکسیداتیو، CRP و افزایش سطح آلبومین ایسکمی- اصلاح شده در بیماران تحت همودیالیز و بیماران تحت دیالیز صفاقی نسبت به افراد سالم بود (15). برخی مطالعات اصلاح شاخص های استرس اکسیداتیو را در موارد استفاده از مواد بهتر در  صافی همودیالیز، نشان داده اند (16)، از طرف دیگر افزایش سطوح شاخص های استرس اکسیداتیو در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی تحت همودیالیز، علیرغم انجام دیالیز کافی، می تواند مطرح کننده  نقش ابزارها و تکنیک های دیالیز به عنوان یکی از راه های  افزایش شاخص های استرس اکسیداتیو در این بیماران  باشد (18، 17).

مطالعات تجربی، افزایش چندین شاخص استرس اکسیداتیو از جمله گلیوکسال، ایزوپروستانس F₂ و مالون دی آلدئید (MDA)، در بیماران با کاهش عملکرد کلیوی نشان داده شده است (19، 20). از طرف دیگر، تاثیر چندین شاخص آنتی اکسیدان مانند ویتامین A، ویتامین E، کاروتنوئید و گلوتاتیون در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی مورد مطالعه قرار گرفته اند (21). مطالعات چندانی برای بررسی نقش مکمل کوآنزیم Q ₁₀، به عنوان یکی از اجزای سیستم آنتی اکسیدان انجام نشده است، اما نتایج مطالعات محدود انجام شده، ضرورت استفاده از مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در جهت کاهش مارکرهای التهابی در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی را نشان داده اند (15، 22).

کوآنزیم Q ₁₀ یک بنزوکینون محلول در چربی است که دارای 13 واحد ایزوپرنیل در زنجیره جانبی است و جزء کلیدی در چرخه ی تنفسی میتوکندری است که در سنتز آدنوزین تری فسفات(ATP) به کار می رود (23)، در ضمن یک آنتی اکسیدان داخلی سلولی است که از فسفولیپیدهای غشای و پروتئین های غشاء میتوکندری و LDL₃ در مقابل آسیب اکسیداتیو رادیکال های آزاد محافظت می کند (24، 25). کوآنزیم Q₁₀ می تواند در بافت ها از فرنزیل دی فسفات و تیروزین ساخته شود و یا از مواد غذایی مثل گوشت قرمز و مرغ و ماهی و سبزیجات و میوه ها جذب شود، اما در کل جذب کلی Q₁₀ از مواد غذایی مصرفی زیر 10 % است (23). بافت هایی که به انرژی بیشتری نیاز دارند، مثل قلب، کلیه، کبد و سلول های عضله اسکلتی نیاز به مقادیر بیشتری از کو آنزیم Q₁₀ برای سنتر ATP دارند (14، 15).

در یک کارآزمایی بالینی که در سال 2013 توسط Lee و همکاران در کشور تایوان انجام شد، تاثیر مصرف مکمل کوآنزیم Q ₁₀ به مدت 12 هفته بروی 75 بیمار مبتلا به بیماری عروق کرونر، در دو گروه 24 نفری دریافت کننده مکمل کوآنزیم Q ₁₀ وگروه 51 نفری دریافت کننده دارونما، بررسی شد. نتایج نشان داد که مصرف مکمل کوآنزیم Q ₁₀ با کاهش معنادار غلظت پلاسمایی همو سیستئین، CRP و اینترلوکین 6 در این بیماران همراه بود (14).

در یک کارآزمایی بالینی، زاهد و همکاران (2016) تاثیر دریافت یک دوره 3 ماهه مکمل کوآنزیم Q ₁₀ بر روی سطح سرمی CRP و هموسیستئین بیماران مبتلا به نارسائی مزمن کلیه تحت همودیالیز مراجعه کننده به بخش دیالیز بیمارستان های لقمان حکیم و اشرفی اصفهان را بررسی کردند. در این پژوهش بیماران در دو گروه 17 نفره دریافت کننده دارونما و دریافت کننده مکمل کوآنزیم Q ₁₀ قرار گرفتند. آنالیز داده ها نشان دهنده کاهش معنادار سطح CRP و آلبومین بود، اما اثر درمان بر سطح هموسیستئین معنادار نبود (26).

با توجه به افزایش آسیب اکسیداتیو در بیماران دیالیزی و تاثیر مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در کاهش استرس اکسیداتیو و این که مطالعات قبلی بیشتر در گروه هدف بیماران عروق کرونری انجام شده است، هدف این مطالعه بررسی تاثیر تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ بر سطح پلاسمایی مارکرهای التهابی از جمله پروتئین واکنشی C، هموسیتئین و آلبومین در بیماران همودیالیزی می باشد.

1. سطح سرمی آلبومین قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی متفاوت است.
2. سطح سرمی پروتئین واکنشی C قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی متفاوت است.
3. سطح سرمی هموسیستئین قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی متفاوت است.

بررسی تاثیر مکمل کوآنزیم Q₁₀ بر سطح سرمی آلبومین، پروتئین واکنشی C  و هموسیستئین در بیماران نارسائی مزمن کلیه تحت همودیالیز

1. مقایسه سطح سرمی آلبومین قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی
2. مقایسه سطح سرمی پروتئین واکنشی C قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی
3. مقایسه سطح سرمی هموسیستئین قبل و بعد از تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ در گروه های مورد بررسی

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، مرکز تحقیقات دانشکده علوم پزشکی زاهدان، بیمارستان های تخصصی بیماری های کلیوی

کارآزمایی بالینی دو سویه کور

کلیه بیماران همودیالیزی در زمینه دیابت که حداقل 6 ماه از زمان شروع همودیالیز آن ها گذشته باشد و به بیمارستان های خاتم الانبیا و علی بن ابیطالب شهرستان زاهدان در سال 1395 مراجعه می کنند، جامعه مورد مطالعه را تشکیل می دهند.

الف) معیار های ورود:

• بیماران ESRD  در زمینه دیابت که حداقل به مدت 6 ماه روی دیالیز نگهدارنده قرار داشته باشند.
• عدم مصرف سیگار در زمان مطالعه
• فشار خون کمتر از 100/180 میلی متر جیوه در زمان ورود به مطالعه

ب) معیار های خروج:

• عدم رضایت بیمار از ورود به مطالعه
• مصرف آنتی اکسیدان در زمان ورود به مطالعه
• ابتلا به نارسایی حاد کلیوی
• ابتلا به نارسائی کبدی
• ابتلا به کانسر
• ابتلا به هر نوع عفونت (عفونت کاتتر، عفونت ادراری و ...)

حجم نمونه بر اساس مطالعه مشابه (14) شامل 60  بیمار تحت همودیالیز می باشد که به روش در دسترس از میان بیماران مراجعه کننده به بیمارستان های خاتم الانبیا و علی بن ابیطالب شهرستان زاهدان در سال 1395 انتخاب خواهند شد.

افراد مورد مطالعه به روش آسان و در دسترس از بین کلیه بیمارانی که شرایط ورود به مطالعه را داشته باشند انتخاب شده، سپس بیماران به طور تصادفی ساده در دو گروه قرار خواهد گرفت. دو گروه مورد مطالعه به این شرح می باشند: گروه کنترل شامل 20  بیمار که دارو نما دریافت می کنند، گروه درمانی شامل 20 بیمار که مکمل کوآنزیم Q ₁₀ دریافت می کنند. همسان سازی دو گروه بر اساس سن و جنسیت صورت خواهد گرفت.

فرم جمع آوری اطلاعات طرح ( پیوست الف) و نتایج پاراکلینیکی

پس از تصویب طرح در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و انجام هماهنگی های لازم با دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، ریاست مسئول بخش همودیالیز بیمارستان های خاتم الانبیا و امام علی شهرستان زاهدان، اجرای طرح آغاز می شود.

کلیه بیماران دیابتی همودیالیزی مراجعه کننده به بیمارستان های خاتم الانبیا و علی بن ابیطالب شهرستان زاهدان در سال 1395، توسط مجری طرح بررسی و در صورت وجود معیار های ورود به مطالعه، وارد مطالعه می شوند. مجری طرح پس از ارائه اطلاعات کافی در مورد روند اجرای طرح و اهداف طرح، از بیمارانی که تمایل به شرکت در مطالعه داشته باشند رضایت نامه کتبی اخذ خواهد کرد.

بیماران به طور تصادفی ساده در دو گروه قرار می گیرند: گروه درمانی شامل 20 بیمار که مکمل کوآنزیم Q ₁₀ دریافت می کنند، گروه کنترل شامل 20 بیمار که دارو نما دریافت می کنند. همسان سازی دو گروه بر اساس متغیر های مخدوش کننده (سن و جنسیت) صورت خواهد گرفت.

برای گروه درمانی، کپسول خوراکی مکمل 100 میلی گرمی Q ₁₀  (ساخت شرکت Health Burs) یک بار در روز و برای گروه کنترل، دارونمای خوراکی مشابه دارو تجویز می شود. مدت زمان دریافت دارو در هر دو گروه 3 ماه در نظر گرفته می شود. در ابتدای مطالعه و در پایان 3 ماه، سطح سرمی CRP، هموسیستئین و آلبومین هر دو گروه اندازه گیری می شود (کیت بیوشیمی، شرکت پارس آزمون) و نتایج گزارش شده توسط مجری طرح در فرم جمع آوری اطلاعات ثبت می گردد. تمام اطلاعات بدست آمده توسط نرم افزار آماری SPSS V.21 و با استفاده از تست های آماری مناسب مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. نتایج بصورت Means±SD گزارش شده و اختلافات آماری با P<0.05 معنادار تلقی خواهد شد.

در تحلیل اطلاعات از جداول آمار توصیفی فراوانی درصد و جداول و نمودارها استفاده خواهد شد و در تحلیل داده ها از روش های آماری متناسب با نوع داده ها استفاده خواهد شد. برای مقایسه میانگین برای داده های کمی در ابتدای مطالعه و پایان 3 ماه در هر گروه از آزمون آماری تی زوج استفاده می شود. برای مقایسه میانگین برای داده های کمی بین دو گروه از آزمون آنالیز واریانس دو متغیره با داده های تکراری و برای مقایسه داده های کیفی بین دو گروه از آزمون کای اسکوئر استفاده خواهد شد. برای ارائه نتایج حدود اطمینان 95% آماره های محاسبه شده ارائه خواهد شد و مبنای قضاوت در مورد وجود رابطه یا اختلاف معنی دار آماری مقدار P-value  کمتر از 05/0 خواهد بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS V.21 صورت خواهد گرفت.

طبق کد های مصوب کمیته اخلاق بر اساس دفترچه راهنمای اخلاقی کارآزمایی های بالینی در جمهوری اسلامی ایران کد های 1 و2 و3 و 4 و 5 و 6 و 7 و 8 و 9 و 10 و 11 و 12 و 13 فصل اول؛ کدهای 1 و 2 و 3 و 4 و 5 و 6 و 7 و 8 و 9 و10 و 11 و 12 فصل دوم و کدهای 1 و 2 و 3 و 4 و 5 فصل سوم رعایت می شود.

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.
4. کمیته‌ی اخلاق مسؤولیت دایمی نظارت بر اجرای اخلاقی پژوهش را بر عهده دارد، لذا پژوهشگر ارشد باید این کمیته را در مورد تمامی تغییرات دستورالعمل مطالعه و هر حادثه‌ی نامناسب جدی در طول مطالعه آگاه سازد. هم‌چنین، هر اطلاعات جدیدی که ممکن است امنیت آزمودنی یا اجرای مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد را باید به اطلاع این کمیته برساند.
5. کارآزمایی بالینی باید تنها توسط افراد دارای مجوز حرفه‌ای مرتبط و ذی‌صلاح از نظر علمی انجام گیرد.
6. انجام کارآزمایی بالینی تنها زمانی قابل توجیه‌ است که جامعه‌ای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج آن پژوهش سود ببرند.
7. تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنی‌‌ها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و هم‌چنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنی‌ها باید به‌عمل آید.
8. در مرحله‌ی طراحی مطالعه، باید نحوه‌ی پی‌گیری آزمودنی‌ها پس از اتمام مطالعه تعیین شود و در صورت لزوم، برای دسترسی آن‌ها به بهترین روش پیش‌گیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبت‌های مناسب، تمهیدات لازم درنظر گرفته شود. دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نیست.
9. در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، پژوهشگر باید اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب را برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم آورد. تمهیدات مالی برای انجام این تعهد، نظیر بیمه کردن پژوهش، باید در هنگام طراحی مطالعه در نظر گرفته شده باشد.
10. اگر در حین یا بعد از انجام پژوهش، وجود بیماری یا وضعیت مرتبط با سلامت خاصی در آزمودنی تشخیص داده شد، پژوهشگر یا مؤسسه‌ی حامی باید در صورت آزمودنی، وی را از این موضوع آگاه کند.
11. پژوهشگرموظف است که در صورت رضایت آزمودنی، شرکت او در کارآزمایی را به اطلاع پزشک خانواده‌ی وی برساند.
12. کلیه‌ی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید به‌گونه‌ای ثبت، به‌کارگیری و ذخیره شود که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آن‌ها فراهم باشد.
13. هرگونه پرداخت مالی به آزمودنی باید تنها در محدوده‌ی بازپرداخت هزینه‌های تحمیل‌شده به وی در اثر شرکت در پژوهش و قدردانی از او باشد. باید از هرگونه پرداخت غیرمتعارف - که احتمال داشته باشد که آزادی فرد برای قبول یا تداوم مشارکت در پژوهش را خدشه‌دار کند - خودداری شود.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1. اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به‌صورت کتبی باشد. فرم رضایت‌نامه باید دربردارنده‌ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.
2.  فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به‌عنوان نماینده‌ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه‌ی آن به آزمودنی تحویل داده می‌شود و نسخه‌ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگه‌داری شود.
3.  در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد
4.  هنگام ارسال طرح‌نامه برای بررسی توسط کمیته‌ی اخلاق، فرم رضایت‌نامه‌ای که قرار است به آزمودنی‌ها ارائه شود، باید به طرح‌نامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرح‌نامه‌ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه‌ی آن معتبر نخواهد بود.
5.  برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.
6.  آزمودنی باید به اطلاعات در مورد بیمه و سایر تمهیدات برای جبران صدمات ناشی از مشارکت در کارآزمایی دسترسی داشته باشد. هم‌چنین، وی باید در مورد درمان‌هایی که در صورت بروز صدمه یا ناتوانی به دنبال شرکت در کارآزمایی، در اختیار وی قرار خواهد گرفت آگاه شود
7.  اخذ رضایت آگاهانه فرایندی است که از آغاز تا پایان ارتباط پژوهشگر-آزمودنی تداوم دارد. هر زمآن‌که اطلاعات جدیدی به‌دست آید که امکان داشته باشد که در تصمیم‌گیری آزمودنی‌ها جهت قبول یا تداوم شرکت در پژ. وهش تأثیرگذار باشد، این اطلاعات باید به‌صورت مکتوب در اختیار آزمودنی‌ها قرار گیرد.
8. در زمان اخذ رضایت، باید احتیاط شود که آزمودنی‌ها رضایت خود را تحت محذوریت و به‌علت وابستگی درمانی، اداری و. . . نداده باشند. در مواردی که این احتمال وجود دارد، رضایت‌آگاهانه باید توسط فرد دیگری که اطلاع کافی از مطالعه دارد و در عین حال چنین رابطه‌ای با آزمودنی ندارد، کسب شود.
9.  شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش باید آزادانه باشد. از همین رو، هیچ‌‌یک از اعضای تیم پژوهش نباید آزمودنی‌ها را برای ادامه‌ی مشارکت در مطالعه مورد اجبار، تطمیع، اغوا، تهدید و/ یا تحت محذوریت قرار دهند.
10.  از آن‌جا که تمامی عوارض و خسارات قابل انتساب به پژوهش برای آزمودنی‌ها باید جبران شود، اخذ برائت ذمه هیچ جایگاهی در کارآزمایی بالینی ندارد و نباید در فرم رضایت آگاهانه گنجانده شود. این امر رضایت آگاهانه‌ی پژوهشی را از رضایت‌نامه‌ی درمانی متمایز می‌کند.
11.  فرم رضایت آگاهانه که برای اخذ رضایت به آزمودنی داده می‌شود، باید دربردارنده‌ی اطلاعات ذیل باشد:

1. عنوان کارآزمایی
2.  ماهیت پژوهشی کارآزمایی
3.  هدف کارآزمایی
4. درمان (یا مداخله) در کارآزمایی و احتمال تخصیص تصادفی به هر درمان یا مداخله 
5. روش‌های پی‌گیری شامل روش‌های تهاجمی و غیرتهاجمی
6. مسؤولیت آزمودنی‌ها
7. جنبه‌هایی از کارآزمایی که ماهیت پژوهشی دارد.
8. مخاطرات قابل پیش‌بینی کارآزمایی برای آزمودنی‌ها
9. منافع مورد انتظار برای شرکت‌کنندگان، چنان‌چه در یک کارآزمایی هیچ‌گونه منافعی پیش‌بینی نمی‌شود باید آزمودنی از آن آگاه باشد.
10. در صورت استفاده از دارونما، توضیح معنای آن، احتمال تخصیص به گروه دارونما، و ذکر خطرات و فواید احتمالی در صورت تخصیص به شاخه یا گروه دریافت کننده‌ی دارونما
11. روش‌های درمانی جایگزین که ممکن است در دسترس آزمودنی باشد به همراه منافع و خطرات بالقوه‌ی آن‌ها
12. عدم تحمیل هزینه به آزمودنی به‌واسطه‌ی مداخلات پژوهشی
13. غرامت و درمان صدماتی که در جریان کارآزمایی ممکن است برای فرد ایجاد شود.
14. در صورتی‌که وجهی در قبال مشارکت شرکت‌کنندگان در مطالعه پرداخت می‌شود، میزان و نحوه‌ی پرداخت آن ذکر شود.
15. بازپرداخت مخارجی که آزمودنی در اثر شرکت در مطالعه متحمل می‌شود.
16. داوطلبانه بودن مشارکت افراد در کارآزمایی و تصریح به این‌که آزمودنی‌ها در هر مرحله از کارآزمایی این حق را دارند که از مطالعه خارج شوند بدون این‌که لازم باشد جریمه یا خسارتی را پرداخت کنند یا درمان معمول ایشان تحت تأثیر قرار گیرد.
17. محرمانه‌بودن اطلاعات شخصی آزمودنی‌ها و تصریح به انتشار نتایج به‌صورت آماری و به‌نحوی که اطلاعات فردی فاش نشود.
18. اشخاصی که حق دسترسی به اطلاعات آزمودنی را خواهند داشت، از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش
19. تصریح به این‌که چنان‌چه اطلاعات جدیدی در مورد سلامت افراد یا تأثیرگذار بر تداوم مشارکت آن‌ها در دسترس قرار گیرد، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او در اولین فرصت در جریان قرار خواهند گرفت.
20. نام و شماره‌ی تماس شخص یا اشخاصی که آزمودنی می‌تواند در زمان وقوع عوارض ناخواسته یا برای کسب اطلاعات بیش‌تر با آن‌ها تماس بگیرد.
21. پیش‌‌بینی و توصیف شرایطی که در آن شرایط، شرکت فرد در مطالعه ممکن است خاتمه یابد.
22. مدت زمان مورد انتظار مشارکت افراد در کارآزمایی
23. تعارض منافع احتمالی پژوهشگران و وابستگی‌های حرفه‌ای ایشان

1.  چنان‌چه به هر دلیلی کارآزمایی قبل از موعد مقرر خاتمه یافته یا تعلیق شود، مؤسسه‌ی پژوهشی یا پژوهشگر باید آزمودنی‌را از این موضوع مطلع کند و به او اطمینان دهد که درمان مناسب و پیگیری مورد نیاز برای آن‌ها انجام خواهد شد.

فصل چهارم: پرداخت غرامت

1. هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، باید به‌نحو مناسب جبران شود.
2. در دستورالعمل کارآزمایی و فرم رضایت آگاهانه باید مشخص شود که مسؤول پرداخت غرامت چه فرد یا سازمانی است. در صورت مشخص نشدن این مورد، مجری اصلی کارآزمایی مسؤول جبران خسارت وارده و پرداخت غرامت است.
3. جبران خسارت وارده به آزمودنی در کارآزمایی‌های بالینی در هر صورت باید جبران شود و مشروط به احراز تقصیر پژوهشگر نیست.
4.  موارد زیر مشمول پرداخت غرامت نمی‌شود:

1-4 - آسیب‌های جزیی مانند درد یا ناراحتی مختصر یا قابل درمان

2-4 - هنگامی که فرآورده یا داروی مورد مطالعه نتواند اثر مورد انتظار را داشته باشد.

3-4 - در حین مصرف دارونما، بیماری رو به وخامت گذارد.

4-4 - آسیبی که در اثر تقصیر خود بیمار رخ داده باشد.

5-4 - فاز ۴ کارآزمایی بالینی

1.  در مواردی که در مورد لزوم یا نحوه‌ی جبران خسارت، میان آزمودنی و پژوهشگر اختلاف نظر وجود داشته باشد، موضوع به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش تأییدکننده‌ی مطالعه ارجاع شده و در کمیته تصمیم‌گیری می‌شود.

محدودیت اصلی این مطالعه عدم همکاری بیماران  بویژه جهت ویزیت 3 ماه بعد می باشد که سعی می شود با آگاهی دادن به بیماران در مورد اهمیت نتایج طرح و پی گیری تلفنی برای یادآوری مراجعات بعدی و یا تنظیم زمان ویزیت 3 ماهه پایانی با زمان همودیالیز بیماران، این مشکل را حل کرد.

کوآنزیم Q₁₀ ، پروتئین واکنشی C، هموسیستئین، آلبومین، نارسائی کلیه

Coenzyme Q10, C-reactive protein, Homocysteine, Albumin, Renal insufficiency

1. Levey AS, Coresh J. Chronic kidney disease. Lancet. 2012; 379:165-180.
2. Bond M, Pitt M, Akoh J, Moxham T, Hoyle M, Anderson R. The effectiveness and cost- effectiveness of methods of storing donated kidneys from deceased donors: a systematic review and economic model. Health Technol Assess. 2009;13(38):1-156.
3. Kuitunen A, Vento A, Suojaranta-Ylinen R, Pettilä V. Acute renal failure after cardiac surgery: evaluation of the RIFLE classification. Ann Thorac Surg. 2006; 81(2):542-546.
4. Meguid El Nahas A, Bello AK. Chronic kidney disease: the global challenge. Lancet. 2005; 365:331-340
5. United States Renal Data System: Annual data report: incidence and prevalence of ESRD. Am J Kidney Dis. 2003;42(37):173-8.
6. Ansell D, Feest T, eds. UK renal registry report 2004. Bristol: UK Renal Registry; 2004
7. Jurgensen JS, Arns W, Hass B. Cost- effectiveness of immunosuppressive regimens in renal transplant recipients in Germany: a model approach. Eur J Health Econ. 2010; 11(1):15-25
8. Aghighi M, Mahdavi-Mazdeh M, Zamyadi M, Heidary Rouchi AR, H Rajolani, Nourozi SH. Changing Epidemiology of End-Stage Renal Disease in Last 10 Years in Iran. Iranian Journal of Kidney Diseases. 2009; 3(4):192-196.
9. Himmelfarb J, Hakim RM. Oxidative stress in uremia. Curr Opin Nephrol Hypertens. 2003;12(6):593–598.
10. Nguyen-Khoa T, Massy ZA, De Bandt JP, et al. Oxidative stress and hemodialysis: Role of inflammation and duration of dialysis treatment. Nephrol Dial Transplant. 2001;16(2):335–340.
11. Danielski M, Ikizler TA, McMonagle E, et al. Linkage of hypoalbuminemia, inflammation, and oxidative stress in patients receiving maintenance hemodialysis therapy. Am J Kidney Dis. 2003;42(2):286–294.
12. Andresa Marques de Mattos, Larissa Vieira Marino, Paula Payao Ovidio, Alceu Afonso Jordao, Carla Cristina Almeida, Paula Garcia Chiarello. Protein oxidative stress and dyslipidemia in dialyss patients. NTS. Ther Apher Dial. 2012;16(1):68-74.
13. Widlansky ME, Gokce N, Keaney JF Jr, Vita JA. The clinical implications of endothelial dysfunction. J Am Coll Cardiol. 2003;42(7):1149–1160.
14. Lee BJ, Huang Y Ch, Chen Sh J, Lin P T. Effects of coenzyme Q10 supplementation on inflammatory markers (high-sensitivity C-reactive protein, interleukin-6, and homocysteine) in patients with coronary artery disease. Nutrition. 2012;28(7-8):767-772.
15. Mehmetoglu I, Yerlikaya FH, Kurban S, Erdem SS, Tonbul Z. Oxidative stress markers in hemodialysis and  peritoneal dialysis patients, including coenzyme Q 10 and ischemic-modified albumin. Int J Artif Organs. 2012;35(3):226-32.
16. Wanner C, Bahner U, Mattern R, Lang D, Passlick-Deetjen J. Effect of dialysis flux and membrane material on dyslipidaemia and inflammation in hemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant. 2004;19(10):2570–2575.
17. Lippa S, Colacicco L, Bondanini F, et al. Plasma levels of coenzyme Q(10), vitamin E and lipids in uremic patients on conservative therapy and hemodialysis treatment: Some possible biochemical and clinical implications. Clin Chim Acta. 2000;292(1–2):81–91.
18. Gazdikova K, Gvozdjakova A, Kucharska J, Spustova V, Braunova Z, Dzurik R. Oxidative stress and plasma concentrations of coenzyme Q10, alpha-tocopherol, and beta-carotene in patients with a mild to moderate decrease of kidney function. Nephron. 2001;88(3):285.
19. Miyata T, van Ypersele de Strihou C, Kurokawa K, Baynes JW. Alterations in nonenzymatic biochemistry in uremia: Origin and significance of “carbonyl stress” in long-term uremic complications. Kidney Int. 1999;55(2):389–399.
20. Handelman GJ,Walter MF, Adhikarla R, et al. Elevated plasma F2-isoprostanes in patients on long-term hemodialysis. Kidney Int. 2001;59(5):1960–1966.
21. Canaud B, Cristol J, Morena M, Leray-Moragues H, Bosc J, Vaussenat F. Imbalance of oxidants and antioxidants in hemodialysis patients. Blood Purif. 1999;17(2–3):99–106.
22. Gokbel H,Atalay H, Okudan N, Solak Y, Belviranli M, Turk S. Coenzyme Q10 and its Relation with Oxidant and Antioxidant System Markers in Patients with End-Stage Renal Disease. Renal Failure. 2011;33(7): 677–681
23. Ernster L, Dallner G. Biochemical, physiological and medical aspects of ubiquinone function. Biochim Biophys Acta. 1995;127(1):195-204.
24. Singh U, Devaraj S, Jialal I. Coenzyme Q10 supplementation and heart failure. Nutr Rev. 2007;65(6):286-293.
25. Alleva R, Tomasetti M, Battino M, Curatola G, Littarru GP, Folkers K. The roles of coenzyme Q10 and vitamin E on the peroxidation of human low density lipoprotein subfractions. Proc Natl Acad Sci U S A. 1995;92(20):9388-9391.
26. Sadat Zahed  N, Ghassami M, Nikbakht H. Effects of coenzyme Q10 supplementation on C-reactive protein and homocysteine as the inflammatory markers in hemodialysis patients; a randomized clinical trial. J Nephropathol. 2016;5(1):38-43.

در این طرح وضعیت سطح سرمی پروتئین واکنشی C، هموسیستئین و آلبومین بیماران با بیماری مزمن کلیه تحت همودیالیز بعد از دریافت یک دوره 3 ماهه مکمل کوآنزیم Q₁₀ سنجیده می شود و با گروه بیمارانی که در این مدت دارونما دریافت کرده اند مقایسه می گردد.

از هر شرکت کننده 5 سی سی نمونه خون وریدی قبل از مطالعه و بعد از دریافت دوره 3 ماهه مکمل/دارونما توسط همکار کاردان آزمایشگاه گرفته می شود تا برای اندازه گیری سطح سرمی پروتئین واکنشی C، هموسیستئین و آلبومین به آزمایشگاه ارسال شود.

با انجام این طرح و به دست آمدن نتایج، در صورت تاثیر تجویز مکمل کوآنزیم Q ₁₀ بر کاهش سطح پلاسمایی مارکرهای التهابی می توان از این مکمل در درمان های حمایتی بیماران تحت همودیالیز استفاده کرد.

جز انجام خون گیری از هر شرکت کننده اقدام تهاجمی دیگری انجام نمی شود.

جبران عوارض احتمالی به عهده مجری یا مجریان طرح تحقیقاتی می باشد.

هزینه هر گونه اقدام تشخیصی در این طرح بعهده مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

ندارد

نتایج آزمایش ها به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

شرکت کننده در طرح هر زمانی که مایل باشد می تواند پرسشهای خود را در مورد روشهای به کار رفته جهت تشخیص یا بروز عوارض احتمالی با مجری طرح مطرح کرده و مشاوره دریافت نماید.

شرکت کننده در طرح هر زمانی که مایل باشد می تواند پرسشهای خود را در مورد روشهای به کار رفته جهت تشخیص یا بروز عوارض احتمالی با مجری طرح مطرح کرده و مشاوره دریافت نماید.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.