بررسی تاثیر گروه درمانی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی برتمرکز و توجه وخودکنترلی دانشجویان پسر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

دوران دانشجویی به ویژه برای دانشجویان دانشگاه های علوم  پزشکی دوره پرتنشی می باشد.آنان علاوه برداشتن سایر مشکلات عمومی با مشکلات خاص رشته خود از جمله فشارهای روحی و روانی محیط بیمارستان ،اورزانس ، برخورد بامشکلات بیماران و... مواجه هستند (1_4)و به همین دلیل بیش از سایر دانشجویان در معرض خطر استرس های روان شناختی قرار دارند (5) مهارتهای شناختی نقش مهمی را درکنار آمدن دانشجویان با مسایل گفته شده ایفا می کنند(6).یکی از این مهارتها خودکنترلی می باشد که با بسیاری از نتایج مطلوب زندگی در ارتباط است، خود کنترلی عبارت است از تعارض درون فردی بین عقل و هوس ،بین شناخت و انگیزه وبین برنامه ریزی درونی و عمل کننده بیرونی(۷) به عنوان مثال خودکنترلی با داشتن روابط میان فردی مناسب وپیشرفت تحصیلی رابطه مثبت دارد (6) درمقابل نداشتن خودکنترلی یا ضعف در بکار بردن این مهارت با مهارت میان فردی نامناسب،اشتغال ذهنی ، پراشتهایی عصبی ، اعتیاد و بسیاری از عوارض جانبی دیگر همراه است(۸-9-11-10)از دیگرمهارتهای شناختی مهم توجه و تمرکز می باشد.بطوری که بندورا تاکید می کند که مرحله ابتدایی هریادگیری با توجه آغاز می شودو اگر توجه کافی نباشد یادگیری فرد خدشه دار میشود.توجه یکی از مهم ترین کارکردهای عالی ذهن است وبه تنهایی یکی از جنبه های اصلی ساختار شناختی است که در ساختار هوش،حافظه و ادراک نیز نقش مهمی دارد(12)تمرکز حواس نیز در هرکاری از جمله در فراگیری مباحث درسی درکلاس از ضرویات قطعی یادگیری و آموزشی و تضمین کننده امر یادگیری می باشد(13)استین در تحقیقی نشان داد که ذهن آگاهی می تواند حس خود کارآمدی و خودکنترلی افراد را در جمعیت غیر بالینی افزایش دهد (14)

یکی از درمان هایی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است ذهن آگاهی میباشد که  از نظر ریشه شناسی به شرق اسیا و بطور خاص به  بوداییسم برمیگردد و تمرین و عملی طولانی است که بطور زیادی به رشد  و تعالی روحی مربوط میشود(16،15)

در این درمان  آگاهی لحظه به لحظه به تجارب حال حاضر با توجه عامدانه و بدون هیچگونه پیش داوری صورت میگیرد(17)

ذهن آگاهی از نظر نظری و تجربی به روانشناسی سلامت ارتباط دارد.مولفه های ذهن آگاهی  شامل آگاهی و پذیرش به تجارب لحظه به لحظه فرد بدون پیش داوری است که بعنوان یک پادزهر موثر برای انواع استرس های روانشناختی در نظر گرفته میشود(نشخوار،اضطراب،نگرانی،ترس،عصبانیت و... (18)

ذهن آگاهی شامل پنج عامل میشود:1-مشاهده،آگاهی،توجه  به احساس،ادراک،افکار،احساسات    2-توصیف،برچسب زدن بااستفاده از کلمات   3-عدم واکنش به تجارب درونی   4-عمل کردن طبق برنامه بصورت آگاهانه و اتوماتیک   5-عدم پیش داوری به تجارب  (19)

مروری بر پیشینه:

براون و ریان(2003) در مطالعه ای به بررسی نقش ذهن آگاهی در بهزیستی روانشناختی پرداختند.نتایج مطالعه آنها نشان داد که افزایش ذهن آگاهی با افزایش بهزیستی روانشناختی همراه است. (20)

مورنه و همکاران(2008) در مطالعه خود بر روی بیماران با درد مزمن دریافتند که تمرین ذهن آگاهی اثرات مثبتی بر روی درد،توجه و مسایل خواب دارد. (21)

بیرامی و همکاران(1392) در تحقیقی اثربخشی شناخت درمانی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش اضطراب و افسردگی دانش آموزان دبیرستانی به این نتیجه رسیدند که این درمان سبب کاهش معنادار اضطراب و افسردگی در این دانش آموزان شده و سطح سلامت روان آن ها را افزایش بالا برده است(22) درنتیجه این پژوهش با در نظر گرفتن تاثیرات فراوان تکنیک ذهن آگاهی برجنبه های مختلفی از اعمال شناختی و روانی انسان برآن است تا تکنیک ذهن آگاهی را برتوجه و تمرکز و خودکنترلی دانشجویان علوم پزشکی که از اعمال شناختی مهم ذهنی بوده ودر ادامه تحصیل تاثیرگذار می باشند به مورد آزمون قرار دهد

1. - درمان گروهی ذهن آگاهی بر میانگین نمرات توجه در گروه آزمایش بعد از درمان موثر است

2- درمان گروهی ذهن آگاهی بر میانگین تمرکز در گروه آزمایش بعد از درمان موثر است

3.  درمان گروهی ذهن آگاهی بر میانگین نمرات خودکنترلی  در گروه آزمایش  بعد از درمان موثر است

بررسی اثربخشی گروه درمانی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی برتوجه و تمرکز و خودکنترلی دانشجویان پسر دانشگاه علوم پزشکی

1. بررسی اثربخشی درمان گروهی  ذهن آگاهی بر افزایش توجه دردانشجویان

2. بررسی اثربخشی درمان گروهی  ذهن آگاهی بر افزایش تمرکز در دانشجویان

3. . بررسی اثربخشی درمان گروهی  ذهن آگاهی برافزایش خودکنترلی در دانشجویان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

ذهن آگاهی:آگاهی لحظه به لحظه به تجارب حال حاضر با توجه عامدانه و بدون هیچ گونه پیش داوری در مورد آن

تجارب(23)

 خودکنترلی عبارت است از تعارض درون فردی بین عقل و هوس ،بین شناخت و انگیزه وبین برنامه ریزی درونی و عمل کننده بیرونی(7)

تمرکز وضعیتی است که در ان شخص عملکرد توجه خود را روی موضوع خاصی به کار می برد(24)

توجه انتخاب ، یافتن و فوکوس روی یک محرک داخلی یا خارجی می باشد(24

مداخله تجربی با پیش آزمون-پس آزمون

جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش کلیه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

ملاک ورود.دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان باشد،با رضایت کامل وارد درمان شود

ملاک خروج.تمایل خود آزمودنی به خروج از آزمون

با توجه به اینکه در تحقیقات مداخله ای آزمایشی علوم رفتاری گروه ها 15تا 30 نفر کفایت می کند،نمونه شامل 30نفر(بااستفاده از یک مطالعه راهنما)که به روش در دسترس انتخاب می شوند و بصورت تصادفی در گروه مداخله (15نفر)و گروه کنترل(15نفر) قرار می گیرد.قبل و بعد از اجرای متغیر مستقل همه آزمودنی ها درگروه مداخله و کنترل بوسیله پرسشنامه خودکنترلی تانجی و خرده مقیاس فراخنای ارقام وکسلر مورد سنجش قرار می گیرند(40)

روش نمونه گیری به صورت نمونه گیری در دسترس و با توجه به ماهیت مطالعه (مطالعه تجربی) که دارای مداخلات است از روش نمونه گیری داوطلبانه استفاده می شود. از بین تمام دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان که متمایل به شرکت در گروه درمانی ذهن آگاهی هستند ثبت نام به عمل می آید که از میان شرکت کنندگان 30نفر انتخاب می شود و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جای گذاری می شوند, تعداد 5 نفرجهت کنترل افت آزمودنی اضافه میشود

1.آزمون فراخنای اعداد(مستقیم یا معکوس) : این آزمون یکی از خرده مقیاس های آزمون وکسلر بزرگسالان می باشد. در این آزمون چند رشته عدد برای آزمودنی خوانده میشود ، و آزمودنی باید ان را تکرار کند.این رشته اعداد از رشته سه عددی شروع می شود  و تا رشته 9 عددی ادامه می یابد.دو لیست رشته اعداد با عدد های متفاوت به فرد ارایه میشود .نمره آزمودنی برابر تعداد اعدادی که فرد توانسته است ، حداقل یکی از لیست های رشته اعداد را تکرار کند . آزمون زمانی متوقف میشود که ازمون شونده نتواند رشته اعداد را در هیچ یک از لیست ها تکرار کند. در نوع دیگر آزمون فرد باید رشته اعدا معکوس را تکرار کند

2.پرسشنامه خودکنترلی تانجی،در سال 2004توسط تانگی و همکاران به منظور ارزیابی میزان خودکنترلی افراد به عنوان یک صفت ساخته شد ، فرم کوتاه این ازمون دارای 13 سوال است و یک نمره کلی به دست می اورد ، این آزمون یک مقیاس خودگزارشی است که ازمودنی باید در یک مقیاس لیکرت 5 درجه ای (0 هرگز تا 5 بسیار زیاد)می باشد .طیف نمرات این ازمون بین 13 تا 65 می باشد که هر چه نمره ازمودنی بیشتر باشد نشان از خودکنترلی بالاتر میباشد.این آزمون دارای روایی و بایایی (85/) می باشد

پس ازانتخاب نمونه،باتوجه به ملاکهای بیان شده،آزمودنیهابه طورداوطلبانه دردو گروه آزمایش وگواه،گمارش می شوندوپیش آزمون درهردوگروه آزمایش وگواه اجرا می شود.سپس برای گروه آزمایش متغیرمستقل یعنی،مداخلات مربوط به ذهن آگاهی گروهی در7جلسه ی90دقیقه ای و هفته ای2جلسه به صورت گروهی انجام می شود.درموردگروه گواه هیچ مداخله ای اعمال  نمی گردد.پس ازاتمام این جلسات مرحله پس آزمون درهردوگروه به عمل میآید. طرح درمانی جلسات گروه آزمایش به شرح زیر می باشد..

در جلسه اول:معارفه،پذیرش مراجع،تعیین اهداف جلسه و خط مشی از قوانین گروه،بررسی چشمداشت های مراجع از درمان،خلاصه ای از شیوه ی آموزشی شناختی میتنی بر حضور ذهن برای مراجع

جلسه دوم:هدایت خودکار،تمرین خوردن کشمش دادن پس خوراند بحث در مورد تمرین خوردن ، تمرین وارسی بدنی آغاز تمرین با تمرکز به تنفس کوتاه ، دادن بازخورد و بحث در مورد وارسی بدنی، تکالیف خانگی ، جزوه های جلسه اول(شامل تکلیف خانگی ، برگه های ثبت تکالیف است) ، بعد از آن در مورد موانع انجام تمرین (مثل بی قراری و پرسه زدن ذهن) و راه حل های برنامه ذهن آگاهی برای این مسئله (غیر قضاوتی بودن و رها کردن افکار مزاحم) بحث می شود. سپس در مورد تفاوت بین افکار و احساسات بحث می شود، با این مضمون که رویدادها به طور مستقیم حالت هیجانی خاصی در ما ایجاد نمی کنند، این افکار و ادراک ما در مورد آن رویداد است که هیجاناتمان را ایجاد می کند اتمام کلاس با تمرکز بر تنفس کوتاه 2 تا 3 دقیقه ای

جلسه سوم: سومین جلسه بعد از بحث در مورد تکالیف خانگی با تمرین دیدن و شنیدن آغاز می شود. در این تمرین از شرکت کنندگان خواسته می شود به نحوی غیرقضاوتی و به مدت 2دقیقه نگاه کنند و گوش دهند .

این تمرین با مدیتیشن نشسته و نفس کشیدن همراه با توجه به حواس بدنی دنبال می شود. که تمرین سه دقیقه ای فضای تنفسی شامل 3 مرحله: توجه به تمرین در لحظه انجام، توجه به تنفس و توجه به بدن انجام می شود. پس از این تمرین، یکی از تمرین های حرکات ذهن آگاه بدن انجام می شود . تکالیف منزل عبارت اند از: مدیتیشن نشسته، اسکن بدن یا یک حرکت بدنی ذهن آگاه، تمرین 3 دقیقه ای فضای تنفسی، ذهن آگاهی یک فعالیت روزمره جدید وذهن آگاهی یک رویداد ناخوشایند.

جلسه چهارم:  باز نگری تمرین ها  و قدم زدن با حضور ذهن همراه با توجه به تنفس، صداهای بدن و افکار آغاز می شود. در ادامه در مورد پاسخ های استرس و واکنش یک فرد به موقعیت های دشوار و نگر ش ها و رفتارهای جایگزین بحث و در انتهای جلسه، قدم زدن ذهن آگاه تمرین می شود . تکالیف منزل عبارت اند از : مدیتیشن نشسته، اسکن بدن یا یکی از حرکات بدنی ذهن آگاه و تمرین فضای تنفسی 3 دقیقه ای

جلسه پنجم :  در ابتدای جلسه پنجم، ازشرکت کنندگان خواسته می شود مدیتیشن نشسته را انجام دهند. در ادامه سری دوم حرکات ذهن آگاه بدن ارائه و اجرا می شود. تکالیف جلسات بعد عبارت اند از: مدیتیشن نشسته، فضای تنفسی سه دقیقه ای در یک رویداد که نیازمند توجه و تمرکز است  و ذهن آگاهی یک فعالیت جدید روزمره.

جلسه ششم: جلسه ششم با تمرین فضای تنفسی سه دقیقه ای آغاز می شود . تکالیف خانگی درگروه های دوتایی بحث  می شوند. بعد تمرینی با  این مضمون ارائه می شود که:  محتوای افکار، اکثراً واقعی نیستند .  پس از آن چهار تمرین مدیتیشن به مدت 1 ساعت، پی درپی ارائه شد. تکالیف جلسه بعد عبارت می شونند از: انتخاب ترکیبی از مدیتیشن ها که ترجیح شخصی باشد. به علاوه انجام فضای تنفسی سه دقیقه ای در یک رویدادنیازمند تمرکز و توجه بالا و ذهن آگاهی یک فعالیت جدید روزمره.

جلسه هفتم:اختتام ،بازنگری کل برنامه و توضیع پرسشنامه ها و پایان دادن به کلاس (26.27)

• دراین پژوهش دربررسی نتایج ازدوروش آمارتوصیفی وآمار استنباطی استفاده می‌شود. درروش آمارتوصیفی فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار گروه های آزمایش و کنترل محاسبه خواهد شد ودر قسمت آمار استنباطی از کواریانس استفاده خواهد شد

گروه درمانی ذهن آگاهی ،خودکنترلی.توجه و تمرکز

1.ABBASI A. The examination of students mental health in Yassoj University of Medical Sciences And Health Services.

2.BAGHIANI MM, Ehrampoush MH, Rahimi B, Aminian AH, Aram M. Prevalence of depression among successful and unsuccessful students of Public Health and Nursing-Midwifery schools of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences in 2008.

3. Narimani A, Akbarzadeh M, Hamzeh M. Evaluation of general health in medical students of AJA University of Medical Sciences, 2009.

4. موسی رضایی, عابدی, آقایی, حکیمه, خبازی فرد, درویش. پیش‏ بینی سطح سلامت روان دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بر اساس متغیرهای جمعیت‏ شناختی. تحقیقات نظام سلامت. 2016 Apr 27;12(1).‎

5.Shariati M, Yunesian M, Vash JH. Mental health of medical students: a cross-sectional study in Tehran. Psychological reports. 2007 Apr 1;100(2):346-54.

6.Farsani ME, Arofzad S, Hosaini TA. The study of relationship between spiritual intelligence with personality traits among physical education managers in Isfahan province.

7. Rachlin H. Self-control: Beyond commitment. Behavioral and brain sciences. 1995 Mar 1;18(01):109-21.

8.Khadivi A, Adib Y, Farhanghpour F. Relationship between spiritual intelligence and self-esteem with studentseducational improvement. European Journal of Experimental Biology. 2012;2(6):2408-14.

9.LaRose R, Lin CA, Eastin MS. Unregulated Internet usage: Addiction, habit, or deficient self-regulation?. Media Psychology. 2003 Aug 1;5(3):225-53.

10. علیوردی نیا ا, خاکزاد ز. تبیین جامعه شناسانه پرخاشگری و خشم با تأکید بر مشغولیت ورزشی. پژوهشنامه مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی. 2016 May 21;12(23):205-18.‎

11. LaRose R, Mastro D, Eastin MS. Understanding Internet usage a social-cognitive approach to uses and gratifications. Social science computer review. 2001 Nov 1;19(4):395-413.

6-Arnett P, Barwick F, Beeney J. Depression in multiple sclerosis:

review and theoretical proposal. J Int Neuropsychol Soc 2008;14:

691–724.

7-Mohamadi N, Aghaii A, Golparvar M, Etemadi Far M. [Effect of group instruction of cognitive- behavior therapy on stress of patients with multiple sclerosis]. J Knowledge Res Psychol 2007; 32: 1-16 (Persian)

8-Lazarus RS, Folkman S. Stress, appraisal, and

coping. New York: Springer; 1984: 231-457.

9-Pratt RTC: An investigation of the psychiatric aspects of disseminated sclerosis. J Neural NeurosurgPsychiat, 1951 14: 326-335

10-McAlpine D, Compston ND: Some aspects of the natural history of disseminated sclerosis. Q J Med 21: 1952, 135-167

11- Mohr, David C. 'Stress and multiple sclerosis.' Journal of Neurology 254.2 (2007): II65-II68.

12. Kasaeian K, Kiamanesh A, Bahrami H. A comparison of active memory performance and sustained attention among students with and without learning disabilities.

13. Crumley H. Lecture Busters: Keeping Students Engaged. Houston: University CfITD.[citd 2013 Sep 5].

12-Ackerman KD, Heyman R, Rabin BS, Anderson BP, Houck DR, Frank E, Baum A. Stressful life events precede exacerbation of multiple sclerosis. Psychosom Med 2002; 64: 916-920.

13- Ackerman, Kurt D., et al. 'Relationship of cardiovascular reactivity, stressful life events, and multiple sclerosis disease activity.' Brain, Behavior, and Immunity 17.3 (2003): 141-151.

14. Chapman M. Emotional intelligence pocketbook. Management Pocketbooks; 2014 Jul 15.

15-Walsh R. The search for synthesis: transpersonal psychology and the

meeting of east and west, psychology and religion, personal and

transpersonal. J Humanistic Psychol 1992;32:19–45.

16-Wallace BA, Shapiro SL. Mental balance and well-being: building

bridges between Buddhism and Western psychology. Am Psychol

2006;61:690–701

17- Kabat-Zinn, Jon. Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life. Hyperion, 1994.

18-Kabat-Zinn, J. 'Full catastrophe living: How to cope with stress, pain and illness us‐ing mindfulness meditation. 2001.' London, 15th ed.: Piatkus Books.

19-Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., & Toney, L.

Using selfreport assessment methods to explore facets of mindfulness

. Assessment March 2006 13: 27-45

20-Brown K, Ryan R. The benefits of being present: Mindfulness and its role in Psychological well-being. J Personal & Soc Psychol. 2003; 84: 822-848

21-Morone, N. E.; Lynch, Ch. S.; Greco, C. M.; Tindle, H. A.; Weiner, D. K., 'I Felt Like a New Person, 'The effects of mindfulness Meditation on older adults with chronic pain:Qualitative Narrative Analysis of diary entries', The Journal ofpain, (2008) vol. 9, No. 9, p 841-848.

22-بیرامی منصور، موحدی یزدان، محمد زادگاان رضا، موحدی معصومه، وکیلی سجاد.اثر بخشی شناخت درمانی گروهی مبتنب بر ذهن آگاهی در کاهش اضطراب و افسردگی دانش آموطان مدارس ابتدایی.مجله دست آوردهای روانشناختی(علوم تربیتی و روان شناسی) دانشگاه شهید چمران اهواز،پاییز و زمستان 1392 دوره ی چهارم،سال20-3،شماره 2  ص ص:18-1

23. Mahmoudzadeh S, Mohammadkhani P, Dolatshahi B, Moradi S. Prediction of Psychological Well-Being Based on Dispositional Mindfulness and Cognitive Emotion Regulation Strategies in Students. Practice in Clinical Psychology. 2015 Jul 15;3(3):195-202.

24. Keyhani M, Shariatpanahi M. Assessment of music effect on concentration and attention among students of Azad University of medical sciences, Tehran unit. Medical Science Journal of Islamic Azad Univesity-Tehran Medical Branch. 2008 Jul 15;18(2):101-6.

25-فیلی؛علیرضا؛برجعلی،احمد،سهرابی،فرامرز و همکاران'مقایسه اثربخشی روش درمانی شناختی رفتاری با روش درمان شناختی مبتنب برحضور ذهن تیزدل بر نشخوار فکری زنان نابارور افسرده'ماهنامه ارمغان دانش،شماره(1)1391،17فروردین 21-14

26. 34-جهانگیرپور مهسا، موسوی ولی الله، خسروجاوید مهناز، سالاری ارسلان،رضایی سجاد.تاثیر آموزش گروهی بر کاهش افسردگی،خصومت و اضطراب در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر قلب. مجله پزشکی ارومیه،دوره بیست و چهارم،شماره نهم،ص 739-730،آذز 1392

27.امیدی عبدالاه ، محمدخانی پروانه ،آموزش حضور ذهن به عنوان یک مداخله بالینی :مروری مفهومی و تجربی.فصلنامه سلامت روان، سال اول،شماره اول،بهار 1387