تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر قاطعیت، امید و کنترل خشم معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی زاهدان در سال 1395

مقدمه و بیان مسئله تحقیق

 یکی از ﻣﻌﻀﻼﺗی کﻪ ﺗﺎﺛیﺮ ﻋﻤیﻖ و ﺷﮕﺮﻓی ﺑﺮ زﻧﺪﮔی دارد، اﻋﺘیﺎد اﺳﺖ. مشکل اعتیاد به مواد مخدر مشکل جهانی بوده و یکی از معضلات بهداشتی  درمانی جوامع مختلف محسوب می شود و کمتر کشوری را در دنیا می توان یافت که از این آسیب در امان باشد (1) مصرف بیش از حد داروهای تجویزی در ایالات متحده شیوع بیشتری نسبت به 20 سال گذشته پیدا کرده است. اولین گزارش منتشر شده در سال 2011 با استفاده از مدل اپیدمیولوژیک سنتی ، عوامل موثربر اعتیاد شامل: جنس مذکر، سن میانه، نژاد سفید غیر اسپانیایی، درآمد کم، و مشکلات روحی و روانی ،استفاده از مسکن های مخدر و بنزودیازپین ها، دوز تجویز شده بالا برای مصرف مخدر، نسخه های متعدد ، و تجویزهای متعدد بوده  است (2).
اهمیت موضوع اعتیاد در ایران به جهت شیوع و گستردگی آن در بین افراد جامعه است گزارش سالانه سازمان جهانی بهداشت در سال 2008  نشان می دهد که در دنیا حدود 220 میلیون معتاد به انواع مواد افیونی وجود داردو طبق پیش‌بینی‌ها تعداد این افراد تا سال 2025 به 36/1 میلیارد نفر و 16 درصد جمعیت کل جهان خواهد رسید(2) و متاسفانه بالاترین شیوع اعتیاد با 8/2 درصد در ایران است(3). طبق گزارش مزکر ملی مطالعات اعتیاد اخبار تکان دهنده ای نیز با استناد به آمار سازمان ملل متحد وجود دارد٬ که حدود ۲۲درصد جمعیت بزرگسال ایران به دام اعتیاد افتاده اند که بیشترین میزان در کل جهان محسوب میشود . مدیر کل دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر ۱۲ استان که درزنگ خطر از نظر مصرف مواد قرار دارند را٬استان های کرمان٬ مازندران٬ خوزستان٬ لرستان٬ سیستان و بلوچستان٬ کرمانشاه٬ فارس ٬تهران٬ خراسان رضوی٬ قم و البرز اعلام کرد.طبق گزارش شفاهی مرکز آمار اداره بهداشت در استان سیستان و بلوچستان٬ ۳درصد از کل جمعیت نواحی تحت ‌‌بوشش مرکز بهداشت زاهدان مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر میباشند.

ﺗﺎﺛیﺮ اﻋﺘیﺎد ﻧـﻪ ﺗﻨﻬﺎ  ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ دوران ﻧﻮﺟﻮاﻧی و ﺟﻮاﻧی اﺳـﺖ، ﺑﻠکـﻪ کـﻞ دوران زﻧـﺪﮔی را درﺑﺮﮔﺮﻓﺘـﻪ و در واقع 20 درصد از جمعیت 15-60  سال ایران، بصورت مستقیم و یا مستقیم، درگیر در مساله مواد هستند(3) اعتیاد نه تنها منجر به آسیب های شدید و عمیق جسمی و روانی در فرد می گردد بلکه آسیب های اجتماعی نظیر افزایش طلاق، بزهکاری ، فحشا و بیکاری را نیز در بر دارد(1).

از نظر شیوع، اختلالات مرتبط با مواد فراوانی بیشتری در مقایسه با سایر مشکلات بالینی روان دارد ،به طوری که بر اساس گزارش موسسه ملی سلامت روان آمریکا ، میزان شیوع اختلالات مصرف مواد در جمعیت عمومی  در طول عمر 3/35% گزارش شده است(4). مطالعات انجام شده در زمینه میزان شیوع اعتیاد در ایران ،همگی موید شیوع نسبتا' بالای اعتیاد در کشور هستند(2,3,5,6,7,8). با در نظر گرفتن نرخ3درصدی رشد جمعیت در طول دو دهه گذشته و شیوع بالاتر اعتیاد در گروه سنی 25-18 سال، بنظر می رسد که پدیده اعتیاد در دهه های آینده تظاهر انفجار آمیزی خواهد داشت. ازسوی دیگر روند وابستگی دارویی در ایران در حال تغییر به سمت استفاده از مواد تزریقی وجدید می باشد. نتایج مطالعات زیادی  از افزایش روز افزون تعداد سوء مصرف کنندگان مواد در ایران خبر میدهد و این امر باعث نگرانی  بیش از پیش برنامه ریزان  خواهد بود (5و7و8)

امروزه اغلب مردم اختلال مصرف مواد را به صورت بیماری مزمن،عود کننده و همراه با لغزشهای متعدد میدانند ،که تا حدودی درمان این عارضه را به معظلی بزرگ تبدیل ساخته است.آنگونه که گزارشهای پژوهشی گویای آن است،بسیاری از سوءمصرف کنندگان پس از سم زدایی ،طی 90 روز مجددا مصرف مواد را از سر میگیرند.(9).  در اﻋﺘیﺎد اﻟﮕﻮیی از ﻣـﺼﺮف ﺗکـﺮاری وﺟـﻮد دارد کـﻪ ﻣﻌﻤـﻮﻻ   ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ ﻋـﺪم ﺗﺤﻤـﻞ ﻣﺤﺮوﻣیﺖ و رﻓﺘـﺎر اﺟﺒــﺎری برای مصرف مواد ﻣـی  ﺷـﻮد (10) عواملی چون،ﭘـﺎییﻦ ﺑـﻮدن اﻋﺘﻤـﺎد ﺑـﻪ ﻧﻔـﺲ،کﻤﺒﻮد اﺣﺴﺎس رﺿﺎیﺖ ﺷﺨﺼی، ﻧیﺎز ﺷﺪیﺪ ﺑـﻪ دیﮕـﺮان، از کــﻮره در رﻓــﺘﻦ، اﺿــﻄﺮاب زیــﺎد و ﻧــﺎﺗﻮاﻧی در ﭘــﺬیﺮش ﻣــﺴﺌﻮﻟیﺖ ﻫــﺎی ﻣﺮﺑــﻮط ﺑـﻪ ﺑﺰرﮔــﺴﺎﻻن ﻧﻘــﺶ ﻣﻬﻤــی در ﮔﺮایﺶ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر دارد.(11)  مطالعات نشــان می دهد که مداخلات درمانی مناسب می تواند به میزان بســیار بالایی، خطر اعتیاد وسوء مصرف مواد را ، قبل  و بعد از مداخله کاهش دهد(12,13,14,15)علاوه بر این ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ کﻪ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی زﻧﺪﮔی ﺑﺮ ﭘیﺸﮕیﺮی  از ﺳﻮء ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد اﺛـﺮات رﺿـﺎیﺖ ﺑﺨـﺸی داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ . نتایج ﺑﻮﺗﻮیﻦ و ﻫﻤکﺎران (1999) نشان داد، آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی زﻧﺪﮔی ﺑـﺮ ﭘیـﺸﮕیﺮی از ﺳﻮء ﻣﺼﺮف مجدد ﻣﻮاد ﻧﻘﺶ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ (11،6).

یکی از مواردی که میتواند در بیماران در حال ترک کمک کننده باشد داشتن قاطعیت و توانایی نه گفتن است. اﻓﺮادی کﻪ ﻗـﺎﻃﻊ ﻧیــﺴﺘﻨﺪ، ﻣﻤکــﻦ اﺳــﺖ دارای ﻗﺎﻃﻌیــﺖ کـم (ﻣﻨﻔﻌــﻞ ) یا دارای رﻓﺘﺎر  ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮاﻧﻪ (ﺗﻬﺎﺟﻤی ) ﺑﺎﺷﻨﺪ .اﻓﺮاد ﻣﻨﻔﻌﻞ، ﺑـﻪ دیﮕﺮان اﺟﺎزه ﻣی دﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﻘﻮق ﺷـﺎن ﺗﺠـﺎوز ﻧﻤﺎیﻨـﺪ و ﻫﻤﻮاره ﻧﮕﺮاﻧﻨﺪدر مورد اینکه کﻪ ﻣﻮرد ﭘﺬیﺮش  و دوست داشته شدن توسط دیگران واﻗﻊ ﺷوند ، و اﻓﺮادی که  ﺗﻬﺎﺟﻤی هستند ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺣﻘﻮق ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻣی کﻨﻨﺪ، اﻣﺎ ﺣﻘﻮق دیﮕﺮان را ﺿﺎیﻊ میﻧﻤﺎیﻨﺪ. در هر حال پرخاشگری را باید از قاطعیت (جرئت ورزی) متمایز دانست. قاطعیت، دفاع از حقوق یا متعلقات یا بیان امیال و آرزوها را بر می گیرد.مردم معمولاً شخص قاطع و با جرئت را پرخاشگر می دانند، در صورتی که کسی که از حق خود دفاع میکند قاطع است نه پرخاشگر.(17) در هر حال مفهوم قاطعیت به عنوان جزئی از مهارتهای زندگی ، ﺑـﻪ ﻣﻌﻨی دﻓﺎع از ﺣﻘﻮق ﺧﻮد و ﺑیﺎن اﻓکﺎر و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺑﻪ ﺷیﻮه  ﻣﺴﺘﻘیﻢ، ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺎﺳﺐ تعریف شده اﺳﺖ. اﻓﺮاد ﻗﺎﻃﻊ ﺑـﺮای ﺧـﻮد و دیﮕﺮان اﺣﺘﺮام ﻗﺎﺋﻠﻨﺪ، آنان ﻣﻨﻔﻌﻞ ﻧیﺴﺘﻨﺪ و اﺟﺎزه ﻧﻤـی دﻫﻨـﺪ دیﮕﺮان از آﻧﻬـﺎ ﺳـﻮء اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎیﻨـد. ﻗﺎﻃﻌیﺖ ﻣﻮﺟﺐ رﻓﺘﺎرﻫﺎی اﺟﺘﻤـﺎﻋی ﻣﺜﺒـﺖ، اﻓﺰایﺶ ﺗﻮاﻧﺎیی ﺣﻞ ﻣﺴﺄﻟﻪ و ﺧﻠـﻖ ﻣﻬـﺎرت ﻫـﺎی ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ  ای و کـﺎﻫﺶ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﺧﻮد ﺗﺨﺮیﺒی می ﺷﻮد و می ﺗﻮاﻧـﺪ  ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان  اﺑﺰاری  ﺑﺮای کﻨﺘﺮل ﻣـﺆﺛﺮ ﺗـﻨﺶ درک ﺷـﺪه در افراد بکار رود(18).

یافته های مطالعه  براتی و همکاران (2011) نشان داد آموزش مهارت قاطعیت در کاهش هنجارهای دستوری ناشی از فشار همسالان، نسبت به مصرف مواد مخدر در بین دانشجویان موثر بوده است ( 11). همچنین نتایج مطالعه مک دوناف (2011) نشان داد که افرادیکه گرایش بیشتر به مواد مخدر دارند، از هیجان بیشتر و قاطعیت پایین تری نسبت به دیگران برخوردارند(19).   نتایج پژوهش جهرمی  و همکاران (2013) نشان داد علل عود اعتیاد از دیدگاه سوء مصرف کنندگان مواد ، وسوسه شدن ، اعتماد به نفس پایین و احساس پوچی بوده که نشان دهنده ی قاطعیت پایین افراد معتاد بوده است (20).

از سویی دیگر باید اذعان کرد داشتن امید نیز می تواند مولفه ای باشد که در ترک اعتیاد کمک کننده است. امید از عوامل دستیابی به موفقیت های اجتماعی است. نداشتن امید به زندگی و یا پایین بودن آن، موجب می شود که فرد احساس کارایی و خودکارآمدی پایینی داشته باشد، عزت نفس او کاهش یابد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺗﻼش های خود  ﺑﺮای ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ در زﻧﺪﮔﯽ را ﺑﯿﻬﻮده ﺑﺪاﻧﺪ، در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻮﻓﻘیت ﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮی کسب نماید(21). امید یکی از مفاهیم بسیار نزدیک به خوش­بینی است و یکی از ویژگی­های است که افراد را به جستجوی فردای بهتر وا می­دارد. امید یعنی انتظار داشتن موفقیت و آیندۀ بهتر، یعنی دلیلی برای زیستن. وقتی امید در دل و ذهن وجود داشته باشد، اشتیاق زندگی نیز وجود خواهد داشت(22) نتایج مطالعه حجت (2014) نشان داد یکی از مشکلات رایج در میان بسیاری از سوء مصرف کنندگان مواد پس از ترک، امید کم و عود وابستگی به مواد مخدر است(23).

علاوه بر این، سایر یافته ها ﻧﺸﺎن میدهند، ﻋلی رﻏﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ ظاهری در اﻟﮕﻮی ذﻫﻨﯽ  ﻣﺮدم نسبت به افراد پس از ترک مواد، باز هم  اﻋﺘﻤﺎد ﭼﻨﺪاﻧﯽ  به آنان ﻧﺪارﻧﺪ، مردم ممکن است ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﻓﺮد ﻣﻌﺘﺎدی ﮐﻪ ﺗﺮک ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن ﮐﺎری واﮔﺬار نمایند، اما ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ او راﺑﻄﻪ ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪی ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﺎﯾﻨد (24)، این موضوع می تواند بر میزان امید بیماران حتی پس از ترک مواد تاثیر منفی بگذارد.

ﺿﺮورت ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪمفهوم امید  زﻣﺎﻧﯽ آﺷﮑﺎر ﻣﯽ  ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺪاﻧﯿﻢ ، از ﯾﮏ ﺳﻮ در یک فرد معتاد ویا در حال ترک ، ﻓﮑﺮداﯾﻤﯽ اﺟﺒﺎری ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ، وجود دارد (25)و از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﻋﺪم ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ فرد ﻣﺼﺮف کننده قبلی ﻣﻮاد ، از ﻧﻈﺮاجتماعی در  طبقات مختلف جامعه وجود دارد (26)، این چالش بر امید به زندگی افراد مصرف کننده مواد تاثیر می گذارد. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶرفیعی(2010) نشان داد، ﻧﻮﻣﯿﺪی ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻣـﻞ در اﺧـﺘﻼﻻت رﻓﺘــﺎری اﺳــﺖ(27). ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ اﻣﯿﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺮاﯾﻂ زﻧﺪﮔﯽ وی را ﺗﻐﯿﯿﺮ داد؛ اﻣﺎ ﻓﺮد ﻣﻌﺘﺎدی ﮐﻪ ﻗﺼﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ وﺿﻌﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را دارد ﺗﺎ اﻣﯿﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ اش اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ، دﻗﯿﻘﺎ  ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻫﻤﯿﻦ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﻮدن اﻣﯿﺪ ﺑﻪ ز ﻧﺪﮔﯽ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻞ روﺑﺮو می ﺷﻮد (22). در اﯾﻨﺠﺎ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻣﻄﺮح ﻣﯽ  ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ اﻣﯿﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ اﯾﻦ اﻓﺮاد ﭼﻪ اﻗﺪاﻣﯽ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ که در نهایت شرایط زندگی وی تغییر کند؟

از دیگر ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب افراد در حین و پس از ترک مواد با آن مواجهند، ﻣﺴﺌﻠﻪی ﺧﺸﻢ و ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی اﺳﺖ. ﻣﺘﺨﺼﺼﯿﻦ اذﻋﺎن ﮐﺮده اﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺪم ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻓﺮد در ﺑﯿﺎن اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﺶ ﺑﺎ ﺧﺸﻢ ارﺗﺒﺎط دارد و اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از  ﻣﺤﺮکﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻋﻮد اﻋﺘﯿﺎد ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ (28) یافته ها ی بسیاری، ارتباط عمیق  بین رفتار پرخاشگرانه و مصرف مواد را نشان داده اند(29و 30). افرادی که ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﮕﯽ ﺑﺎﻻﯾﯽ دارﻧﺪ، وﻗﺘﯽ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺣﻞ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ ﺧﺸﻢ و درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ، از اﯾﻦ رو ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮی دارﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻮاد ﺑﺮای ﮐﻨﺎر آﻣﺪن ﺑﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻫﯿﺠﺎنﻫﺎﯾﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ (30). رودیگرز (2004) نشان داد بین خشونت خانگی و مصرف مواد در مردان متاهل ارتباط وجود دارد (31). همچنین یافته های مطالعه ای نشان داد افراد معتاد(6/14درصد) در مقایسه با افراد غیر معتاد(8/28درصد) توانایی برقراری ارتباط صحیح وکنترل پرخاشگری کمتری دارند(3). علاوه بر این ﺳﻮء ﻣﺼﺮف کﻨﻨﺪﮔﺎن مواد از اﻧﻮاع ﺧﺸﻮﻧﺖ، آزار و آﺳیﺐ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺸکﻼت ﺧﻮد در رواﺑﻂ ﺑیﻦ ﻓﺮدی اﺳﺘﻔﺎده ﻣیکﻨﻨﺪ. در عین حال نتایج مطالعه ای نشان داد، میزان خشم در افراد گروه معتاد در مقایسه با افراد سالم تفاوت معناداری نداشت، اما مدیریت خشم در افراد معتاد کمتر از افراد سالم بوده است (32). اعظمی و همکارانش (2013) در تبیین یافته های پژوهش خود اظهار داشتند، از آنجایی که افراد وابسته به مواد به دلیل  پرخاشگری و ویژگیهای خلقی شان کمتر قادر به تحمل ناکامی هستند ، طبق فرضیه ناکامی، در صورت تحقق نیافتن اهداف و خواسته هایشان، به احتمال زیاد به رفتارهای خشمگینانه و توام با پرخاشگری دست میزنند و این احتمال وجود دارد که در چنین موقعیت هایی نسنجیده عمل کرده و مصرف مواد را به عنوان بهترین راه حل انتخاب نمایند (33).

در هر حال مصرف مواد اعتیادآور  منجر به رفتارهایی همچون خشم می شود که به تخریب روابط بین فردی منجر می گردد(34). مرور متون نشان داد برخی مداخلات انجام شده بر کنترل خشم در افراد در حال ترک، منجر به کنترل خشم درزمینه های پرخاشگری کلامی و فیزیکی و خصومت گردیده است(34,35).

با توجه به هزینه ها و آسیبهای فردی،اجتماعی و اقتصادی سوء مصرف مواد ، بنظر میرسد در کنار درمانهای دارویی برای ترک مواد  آموزش مهارت های زندگی که بر جنبه هایی همچون قاطعیت، کنترل خشم و افزایش امید تاثیر گذار است، میتواند مفید واقع گردد. نتایج مطالعه دهقانی(2013) نشان داد، آموزش مهارتهای اجتماعی  در زمینه بالا بردن قاطعیت، می تواند بر کاهش تمایل  به مصرف مجدد مواد تاثیر داشته باشد (36). علاوه بر این یافته ها نشان داد دو مولفه قاطعیت و پرخاشگری می توانند پتانسیل اعتیاد را پیش بینی کنند (37).

طبق آمارهای ســازمان بهداشت جهانی، انواع آسـیب های روان ـ  اجتماعی از جمله اعتیاد در اغلب جوامع به طور نگران کننده ای رو به افزایش هستند و با توجه به اهمیت موضوع و اقبال جامعه نسبت به گسترش فرهنگ مواجهه منطقی با مشکل ها و نیز تمرکز به مداخلات پیشگیرانه، در سالیان اخیر پژوهش های متعددی در زمینه مهارت های زندگی انجام گرفته است (12). مطالعات انجام شده روی جنبه هایی از برنامه های درمان سوء مصرف مواد، از قبیل رضایت زناشویی ،کیفیت زندگی ، کاهش استرس و سبک های از عهده بر آیی، اثربخش بودن آموزش مهارتهای زندگی را نشان داده است (11,15,38,39).

ﺑﺮﻧﺎﻣـﺔ آﻣـﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی زﻧﺪﮔی، ﺑﺮﻧﺎﻣﺔ  ﺟﺎﻣﻌی اﺳﺖ کﻪ ﻫﻢ ﺑﺮای آﻣﻮزش داﻣﻨﺔ وﺳیﻌی از ﻣﻬﺎرت ﻫـﺎی ﺷﺨﺼی و اﺟﺘﻤـﺎﻋی ﻃﺮاﺣـی ﺷـﺪه و ﻫـﻢ ﭘﺘﺎﻧـﺴیﻞ ﺑـﺎﻻیی ﺑـﺮای ﭘیـﺸﮕیﺮی از ﻣـﺸکﻼت و آﺳیﺐ ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋی دارد. پژوهشهای بسیاری نشان داده اند که فقدان مهارتهای زندگی با سوء مصرف مواد ارتباط دارد. با توجه به این امر سازمان بهداشت جهانی به منظور ارتقاء سلامت روانی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی همچون اعتیاد، برنامه ای را با عنوا ن آموز ش مهارتهای زندگی فراهم کرده است (39) ﺗﺄکیـﺪ ﻋﻤـﺪة ﺑﺮﻧﺎﻣﺔ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت  ﻫﺎی زﻧﺪﮔی ﺑﺮ رﺷﺪ ﻣﻬـﺎرت ﻫـﺎی ﻣﻬـﻢ ﺷﺨـﺼی و اﺟﺘﻤـﺎﻋی اﺳـﺖ .در مطالعات متعددی  تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر کاهش گرایش به مصرف مواد نشان داده شده است. (13,14)اجزا و ابعاد مهارت های زندگی، شامل: مهارت های مدیریت خود و مهارت های اجتماعی ، آگاهی از تأثیرهای اجتماعی و مقاومت در برابر آنها، مقابله با اضطراب، افســردگی، خشــم ، مشــخص نمودن هدف ( منجر به افزایش امید) ، خود رهبری و تقویت خویشتن ( تاثیرگذار بر میزان قاطعیت) می باشد.

نتایج برخی مطالعات نشان داده است که آموزش مهارتهای زندگی بر عزت نفس و رضایت زناشویی (15,39)، کیفیت زندگی ، مقابله با استرس (40) ، و نیز بر کاهش سو گیری به مواد مخدر پس از ترک (41)  موثر بوده است.

بیماران معتاد زیادی به طور مکرر جهت ترک  اعتیاد در مراکز درمانی بستری می شوند و در بستر جامعه ،دوباره به سمت استفاده مجدد مواد گرایش پیدا می کنند.برخی از مولفه های بازگشت مجدد افراد به سمت مواد،قاطعیت پایین و ناامیدی آنان است(4). نتایج مطالعه ای (2012) نشان داد قاطعیت و خشونت از عوامل پیشگویی کننده اعتیاد هستند.(1)علاوه بر این اکثر مداخلات انجام شده در خصوص ترک مواد،صرفا بر جنبه دارویی تاکید داشته اند،لذا بنظر میرسد در کنار درمانهای دارویی،آموزش مهارتهای زندگی میتواند بر قاطعیت و امید در این افراد تاثیرگذار باشد و منجر به کنترل خشم در آنان گردد. در این صورت می توان انتظار داشت از بازگشت مجدد این افراد به سمت استعمال مجدد مواد جلوگیری شود.از این رو ، مطالعه حاضر با هدف ﺗﺎﺛیﺮ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت  ﻫﺎی زﻧﺪﮔی بر میزا ن قاطعیت، امید و کنترل خشم افراد مراجعه کننده جهت ترک به مرکز روانپزشکی زاهدان انجام خواهد شد.

مروری بر مطالعات

مرور متون این پژوهش با جستجو در سایت magiran و با استفاده از کلید واژه های قاطعیت، امید، خشم و اعتیاد  همچنین با جستجو در پایگاههای انگلیسیElsivier, Pubmed, google scholar  وscience direct و با استفاده از کلید واژه های  aggression,hope ,assertiveness,life skills,drug addiction, drug user  انجام شده است.

در تحقیقی با عنوان اﺛﺮﺑﺨﺸی آﻣﻮزش  ﻣﻬﺎرت ﺟﺮاﺗﻤﻨﺪی در کﺎﻫﺶ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎی اﻧﺘﺰاﻋی ﺗﺮﻏیﺐ کﻨﻨﺪه ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر بر روی 140 داﻧﺸﺠﻮی مصرف کننده مواد که توسط ﺑﺮاﺗی و همکاران به صورت  اﻧﺠﺎم ﻣﺪاﺧﻠﻪ آﻣﻮزﺷی و ﺑـﺎ ﻫـﺪف اﻓﺰایﺶ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪیﻬﺎ و ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی ﮔـﺮوه ﻣﺪاﺧﻠـه در ﻣﻘﺎﺑـﻞ  ﻓﺸﺎر ﻫﻤﺴﺎﻻن ﻃﺮاﺣی ﺷﺪه ﺑﻮد ، یﺎﻓﺘﻪ ها ﻧﺸﺎن ﻣی دﻫﺪ کﻪ اراﺋﻪ راﻫکﺎرﻫﺎی ﭘیﺸﮕیﺮاﻧﻪ  ﻣﺒﺘﻨی ﺑﺮ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی زﻧﺪﮔی، اﺛﺮﺑﺨﺸی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬی در جهت  ایﺠﺎد ایﻤﻦ ﺳﺎزی رواﻧی، ﺑﺮای اﻣﺘﻨﺎع از ﺳﻮءﻣﺼﺮف مواد،ارﺗﻘـﺎء ﻣﻬـﺎرت  ﻗﺎﻃﻌیـﺖ در  ﺑﺮاﺑـﺮ  مصرف ﻣـﻮاد ﻣﺨﺪر و در نتیجه اﻓﺰایﺶ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪی داﻧﺸﺠﻮیﺎن  ﺑـﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺳﻮء ﻣﺼﺮف  ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر را به دنبال داشته است (11). در این تحقیق فقط بر روی مولفه جرات مندی کار شده است و از جایی آموزش مهارت های زندگی جامع تر بوده و نمونه مورد مطالعه نیز افراد در حال ترک میباشند‍‍‍‍‍‍‍‍‍ِ ٬بنابراین پژوهش در حال حاضر به موارد متفاوت تری اشاره خواهد داشت.

بیگی و شیرازی مطالعه ای تحت عنوان بررسی اثربخشی آموزش مهارت های زندگی بر بهبود کیفیت زندگی و سبک های مقابله ای معتادان تحت درمان نگهدارنده متادون ،بر روی 46 بیمار تحت درمان متادون شهرستان شاهرود انجام دادند. در این تحقیق  از مقیاس های کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی و سبک های مقابله ای اندلر و پارکر استفاده شد، و نتایج نشان داد، آموزش مهارت های زندگی می تواند باعث ارتقا سطح کیفیت زندگی افراد شده و تکنیک های موثری را برای مقابله با استرس و هیجان های منفی ارایه کند(40).                                                                 

سرگلزایی و دسترس (2014) در مطالعه ای با عنوان اثربخشی آموزش مهارتهای زندگی بر ارتقاء عزت نفس و رضایت زناشویی معتادان در حال ترک که بر روی 24 نفر از معتادان در حال ترک شهر قزوین انجام دادند، پس از ده جلسه مداخله، با استفاده  از پرسشنامه عزت نفس روزنبرگ  و پرسشنامه رضایت زناشویی انریچ (فرم کوتاه) ارزیابی مجدد انجام گرفت .نتایج نشان داد که آموزش موجب بهبود و ارتقاء عزت نفس و رضایت زناشویی معتادان در حال ترک می شود.(39)
در یک پژوهش که توسط کرامتی وامیری با عنوان تعیین اثربخشی آموزش مهارت های زندگی درکاهش گرایــش به مصــرف مواد مخدر در کارگــران شهر تهران برروی 25 نفر، طی 8جلسه مداخله و ارزیابی با اســتفاده از پرسشنامه گرایش به موادمخدر انجام شد ،  نتایج حاکی ازآن بودکه میزان گرایش به مصرف مواد در گروه آزمایش درمرحله پس آزمون به طورمعناداری پایین تر از گروه پایش می باشد (13).

در پژوهشی تحت عنوان ﺑﺮرﺳی ﺗﺎﺛیﺮ آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت  ﻫﺎی زﻧـﺪﮔی ﺑـﺮ ﮔـﺮایﺶ ﻣﻌﺘﺎدان ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻣـﻮاد ﻣﺨـﺪر که توسط عصمت پناه و خاکشور(2009) به روش ﭘیﺶ آزﻣﻮن-  ﭘﺲ آزﻣـﻮن ﺑـﺎ ﮔـﺮوه کﻨﺘـﺮل بر روی 60 ﻧﻔﺮ ﻣﻌﺘﺎد ﺑﻬﺒﻮد یﺎفته انجام شد.شرکت کنندگان در گروه مداخله  تحت آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی زﻧﺪﮔی قرار گرفتند،نتایج آزمون نشان داد،آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی زﻧﺪﮔی ﺑـﺮ کـﺎﻫﺶ ﮔـﺮایﺶ ﺑـﻪ ﻣـﺼﺮف ﻣـﻮاد ﻣﺨﺪر ﻣﻌﺘﺎدان ﺑﻬﺒﻮد یﺎﻓﺘﻪ ﻣﺆﺛﺮ ﻣی ﺑﺎﺷﺪ.(14).

در مطالعه حاضر  تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر مولفه های امید و خشم و قاطعیت مورد بررسی قرار میگیرد و ازین رو با چهار مطالعه فوق متفاوت خواهد بود.

در مطالعه ای با عنوان اثربخشی آموزش برنامه مدیریت استرس بر کیفیت زندگی معتادان تحت درمان نگهدارنده با متادون که توسط سلمان زارعی، زهرا اسدی، خدیجه زارعی به روش آزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، برروی 30 معتاد تحت درمان نگهدارنده با متادون که به طور تصادفی انتخاب شده بودند، در شهرستان پاکدشت انجام شد.گروه کنترل به مدت 10 جلسه  آموزش در یافت نمودند و سپس با استفاده از  پرسشنامه کیفیت زندگی مورد ارزیابی قرار گرفتند ،نتایج بدست آمده نشان داد، نمرات کیفیت زندگی گروه مداخله به طور معناداری بالاتر بود و بیانگر این بود که برنامه آموزشی مدیریت استرس، در افزایش سطح  کیفیت زندگی معتادان تحت درمان نگهدارنده با متادون موثر است(15).

در مطالعه دیگری با عنوان تاثیر واژه درمانی گروهی بر کاهش افسردگی و افزایش امیدواری در معتادین به مواد مخدر که توسط خالدیان و همکارانش  بر روی 60 معتاد به مواد مخدر انجام شد، شرکت کنندگان به روش نمونه گیری تصادفی  از مراجعین به کلینیک ها ی ترک اعتیاد قروه انتخاب شدند. سپس بعد از ده جلسه انجام مداخله توسط پرسشنامه امید اشنایدر  و به روش پیش آزمون و پس آزمون مورد ارزیابی قرار گرفتند ،نتایج نشان داد واژه درمانی موجب افزایش امید در افراد سوءمصرف کننده مواد گردیده است(42).

در مطالعه دیگری با عنوان اثربخشی گروه د رمانی شناختی- رفتاری بر پرخاشگری افراد معتاد که توسط نجفی و خراسانی  بر روی 24 نفر از معتادین مراجعه کننده به کلینیک های ترک اعتیاد تهران،با روش نمونه گیری در دسترس و در دو گروه کنترل و گواه انجام شد. سپس توسط پرسشنامه پرخاشگری باس و پری مورد ارزیابی قرار گرفتند و یافته ها ی پژوهش اثر بخش بودن گروه درمانی شناختی-رفتاری را در کاهش پرخاشگری کلامی،فیزیکی،و خشم وخصومت در افراد معتاد نشان داد.(43)

همچنین اعظمی و همکاران  مطالعه ای تحت عنوان اثربخشی آموزش تنظیم هیجان مبتنی بر مدل گراس بر کاهش خشم ، در افراد وابسته به مواد مخدر، برروی 30نفر از معتادین مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد مریوان و با هدف آموزش تنظیم هیجان  انجام دادند . شرکت کنندگان به روش نمونه گیری تصادفی  انتخاب ودر دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند ، نتایج نشان داد افراد معتاد در تنظیم هیجاناتشان با مشکل  بیشتری  روبرو می شوند و آموزش تنظیم هیجان و نحوه ی ابراز آن و مدیریت هیجانات میتواند بر کنترل خشم  و در نتیجه کاهش مشکلات هیجانی آنان موثر باشد(33).

در مطالعه ای که حجازی و همکاران (۲۰۱۶) تحت عنوان تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر کاهش اضطراب و افسردگی افراد دارای وابستگی به مواد افیونی بر روی ۹۰ نفر سوء مصرف کننده مواد انجام دادند ٬شرکت کنندگان به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به روش پیش آزمون -پس آزمون با گروه کنترل و با استفاده از آموزش مهارتهای زندگی مورد مداخله قرار گرفتند .نتایج نشان داد آموزش مهارتهای زندگی منجر به کاهش اضطراب و افسردگی افراد گردیده وروشی موثر در کاهش اختلالات روانی افراد وابسته به مواد میباشد( 51).

در تحقیقات ذکر شده تفاوت قابل ملاحظه ای بین متغیرهای مورد مطالعه با  متغیرهای مطالعه حاضر وجود دارد که تا کنون در جای دیگری تاثیر مداخله بر متغیرهای مورد مطالعه و نیز جامعه مورد پژوهش با این شیوه مورد بررسی قرار نگرفته است .ازین رو  این پژوهش در نوع خود منحصر به فرد می باشد .

مروری بر مطالعات انجام گرفته در سایر کشورها

بوتوین و همکارانش (1998) مطالعه ای طولی با عنوان اثر بخشی آموزش مهارتهای زندگی بر بهبود مهارتهای اجتماعی،خود مدیریتی  و مقاومت در برابر مصرف دارو، بر روی 6000 دانش آموز از 56 مدرسه نیویورک که بصورت نموه گیری خوشه ای انتخاب شده بودند ، انجام دادند. نتایج نشان داد بهبود مهارتهای اجتماعی  حتی تا 6 سال پس از انجام مداخله ، موجب کاهش خطر سوء مصرف مواد میگردد(6).

در خصوص تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر موضوعاتی چون ارتقاء عزت نفس ،رضایت زناشویی، پیشگیری از گرایش به مواد مخدر و از عهده برآیی فردی مطالعاتی صورت پذیرفته است، اما  از آنجایی که مولفه هایی چون پرخاشگری، امید و قاطعیت کم میتوانند عوامل تاثیرگذار بر سوء مصرف مجدد مواد باشند لزوم توجه به این مولفه ها از طریق بکار گیری آموزش مهارتهای زندگی ضروری به نظر میرسد. علاوه بر این تحقیقات انجام شده در ایران و نیز  سایر مطالعات خارجی در مورد تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر کنترل خشم ،قاطعیت  و امید افراد معتاد پژوهشی با این مضمون انجام نشده است. بنابراین مطالعه حاضر، با توجه به آنکه تا کنون در جای دیگری مورد توجه قرار نگرفته است ، می تواند ارزشمند باشد. با توجه به آمار بدست آمده از میزان شیوع مواد مخدر در استان سیستان و بلوچستان (۳درصدجمعیت)و سهل الوصول بودن دسترسی به مواد در این منطقه و نیز لزوم توجه علمی متکی بر متون بر افزایش قدرت بازداری افراد با آموزش های مناسب٬ این مطالعه ضمن آموزش مهارتهای زندگی٬ بر مولفه هایی تاکید دارد که پیشگویی کننده های احتمالی بازدارنده مصرف مجدد مواد می باشند.

-میانگین  نمره امید معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

2- میانگین  نمره قاطعیت معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

3-میانگین  نمره کنترل خشم معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است

تعیین تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر  قاطعیت، امید و کنترل خشم معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی زاهدان در سال 1395

 اهداف اختصاصی:

1-                تعیین و مقایسه میانگین  نمره امید معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و کنترل.

2-                تعیین و مقایسه میانگین  نمره قاطعیت معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و گروه کنترل.

تعیین و مقایسه میانگین  نمره کنترل خشم معتادان در حال ترک  قبل و بعد از آموزش مهارتهای زندگی در گروه مداخله و گروه کنترل

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان،دانشکده پرستاری مامایی زاهدان،مرکز روانپزشکی بهاران

تعریف نظری آموزش مهارت های زندگی: مهارت های زندگی ، توانایی های روانی- اجتماعی برای رفتار انطباقی و موثر است که افراد را قادر می سازد تا به طور موثری با مقتضیات و چالش های زندگی روزمره مقابله کنند .آموزش این مهارت ها موجب ارتقا ء رشد شخصی و اجتماعی ،محافظت از حقوق انسان ها و پیشگیری از مشکلات روانی اجتماعی میشود.(14)

تعریف عملی آموزش مهارت های زندگی: در این پژوهش منظور ازآموزش مهارت زندگی، مهارتهایی  است که توسط سازمان بهداشت جهانی ارائه شده است و طی جلسات آموزشی به  معتادان در حال ترک آموزش داده خواهد شد .مهارت زندگی که بر متغیر های مطالعه تاثیرگذارند عبارت از مهارت های خودآگاهی، روابط بین فردی، مدیریت  هیجان و مقابله با استرس و مهارت تصمیم گیری می باشد. ( جلسات آموزشی مبتنی بر این مفاهیم  در قسمت روش اجرای طرح پیوست می باشد).

تعریف نظری امید: امید عبارت است از انتظار داشتن موفقیت و آیندۀ بهتر، یعنی دلیلی برای زیستن. وقتی امید در دل و ذهن وجود داشته باشد، اشتیاق زندگی نیز وجود خواهد داشت(25).

تعریف عملی امید: در این پژوهش نمره بدست آمده از پرسشنامه 48 گویه ای  امید میلر (MHS)[1] میباشد . نمره هر فرد بین 48 تا 240 خواهد بود.نمره بالاتر نشاندهنده امید بالاتر است.

تعریف نظری قاطعیت: ﻗﺎﻃﻌیﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﻓﺘﺎری کﻼﻣی و ﻏیﺮ کﻼﻣی ﺗﻌﺮیﻒ ﻣی  ﺷﻮد کﻪ ﺑﻪ اﻓﺮاد کﻤک ﻣی کﻨﺪ ﻃﺒﻖ ﻋﻼ یﻖ ﺧﻮد ﻋﻤﻞ کﻨﻨﺪ، روی ﭘﺎی ﺧﻮد ﺑﺎیﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻈﺮات، اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﻃﺮز ﻓکﺮ ﺧﻮد را ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و ﺑﺪون اﺿﻄﺮاب ﺑی ﻣﻮرد ﺑیﺎن  کﻨﻨﺪ. ﻗﺎﻃﻌیﺖ ﺷﺎﻣﻞ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﻘﻮق خود در کنار حقوق دیگران است(18).

تعریف عملی قاطعیت: در این پژوهش نمره بدست آمده از پرسشنامه 22سوالی قاطعیت گمبریل و ریچی (1975) می باشد. نمره هر فرد  بین 22تا 132 خواهد بود.(45)

تعریف نظری خشم: یک حالت هیجانی درونی ناخوشایند که منجر به برانگیختگی و تمایل فزاینده برای انجام رفتارهای کلامی یا حرکتی میشود که از نظر فرهنگی ناپسند است و میتواند منجر به آسیب رساندن به خود یا دیگران شود.(44)

تعریف عملی خشم: در این پژوهش نمره بدست آمده از پرسشنامه   پرخاشگری ۲۹ گویه ای باس و پری (AQ)[2] میباشد. نمره هر فرد بین 29 تا 225 خواهد بود.

تعریف نظری معتاد:به فردی اطلاق میشود که وابستگی فیزیولوژیک به مواد پیدا کرده و دچار الگوی استفاده بیمارگونه از مصرف مواد است که منجر به اختلال در وظایف اجتماعی و شغلی وی گردیده است.(33)

تعریف عملیاتی معتاد در حال ترک:  به کسی معتاد اطلاق می شود که به دلیل مصرف یکی از مواد دچار وابستگی جسمی و روانی به آن ماده یا مواد شده، برای دریافت کمک های حرفه ای ترک ماده یا مواد به مرکز روانپزشکی مراجعه کرده است.

مطالعه حاضر مداخله ای از نوع  نیمه تجربی است.

جامعه مورد مطالعه

   افراد معتادی که برای ترک در  طی زمان انجام پژوهش جهت  ترک مواد به مرکز روانپزشکی بهاران زاهدان مراجعه میکنند، بدون در نظر گرفتن دفعات ترک، جامعه مورد مطالعه را تشکیل خواهند داد.

معیارهای ورود به مطالعه:

-تشخیص قطعی اعتیاد به مواد و  مراجعه سرپایی یا بستری جهت ترک مواد در بخش ترک اعتیاد (بر اساس نظر روانپزشک و ثبت شده در پرونده بیمار).

2-عدم ابتلا به بیماری ناتوانی ذهنی (بر اساس نظر روانپزشک و ثبت شده در پرونده بیمار).

3-عدم ابتلا به اختلال روان همراه با اعتیاد ( بر اساس نظر روانپزشک و ثبت شده در پرونده بیمار)

4-ساکن شهر و قابل دسترسی برای پیگیری

5-شرایط جسمانی اجازه شرکت در کلاس را بدهد( علایم سندرم محرومیت مواد را نداشته باشد).

6-سن حداقل۲۰ سال   تا ۴۰ سال(طبق اطلاعات بدست آمده بیشترین طیف سنی بیماران  مراجعه کننده جهت ترک مواد در شش ماه گذشته در این مرکز)

7- جنس مرد

معیار های خروج از مطالعه

غیبت یا عدم شرکت در بیش از یک جلسه درمانی

   حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار مطالعه مشابه ودر نظر گرفتن 95 % ضریب اطمینان وتوان آزمون آماری 95 % به کمک فرمول زیر در هر گروه 15 نفر تعیین گردید.با توجه به تعداد متغیرهای مورد بررسی ، ریزش احتمالی و افزایش اطمینان مطالعه تعداد در هر گروه 45 نفر منظور گردید.

Z₁˗½α=1/96    Z_1-β=1/64         S₁=3/70      S₂=6/50     ẋ₁=16/66          ẋ₂=23/83

نمونه گیری به شیوه ی آسان یا در دسترس انجام خواهد شد .به این ترتیب هر فردی که جهت ترک اعتیاد به مرکز روانپزشکی مراجعه کند و معیارهای ورود به مطالعه را داشته باشد ، وارد مطالعه خواهد شد

ابزار جمع آوری اطلاعات در این مطالعه پرسشنامه ای متشکل ازچهار بخش خواهدبود. بخش اول شامل اطلاعات دموگرافیک فرد در حال ترک میباشد وشامل : سن، جنس، تحصیلات، شغل، تاهل ، طول مدت اعتیاد ،نوع مواد مصرفی و تعداد دفعات ترک خواهد بود.

 بخش دوم پرسشنامه 48 سوالی  امید میلرخواهد بود. پرسشنامه امید میلر در سال 1988 تویط میلر و پاورز ساخته شد. پرسشنامه اولیه دارای 40 سوال بود که در نسخه‌های بعدی به 48 سوال افزایش یافت. این پرسشنامه در طیف لیکرت از بسیار مخالف (نمره 1) تا بسیار موافق (نمره 5) نمره گذاری می‌شود. حداقل نمره هر فرد 48 و حداکثر آن 240 است و هر چه فرد نمره بیشتری بگیرد دارای امید بیشتری است.

پرسشنامه میلر در مطالعات بسیاری در داخل کشور استفاده شده است. در پژوهشی برای تعیین پایایی پرسشنامه از روش دو نیمه شدن و آلفای کرونباخ استفاده شد که به ترتیب برابر با 0.90 و 87 را نشان داد (45).در این مطالعه نیز پایایی آن با روش آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

بخش سوم پرسشنامه قاطعیت پرسشنامه قاطعیت گمبریل و ریچی است.این پرسشنامه ساخته گمبریل و ریچی (1975) می باشد. فرم اولیه این پرسشنامه 40 سوالی است که بدلیل برخی ناهمخوانی های فرهنگی در ایرا ن 18 سوال آن حذف و هم اکنون فرم 22سوالی آن استفاده میشود. این مقیاس دارای 22 ماده شش گزینه ای  است که از 1 تا 6 نمره گذاری می شود.نمره هر فرد بین 22 تا 240 است، که امتیاز کمتر نشان دهنده قاطعیت بالا و امتیاز بالاتر نشان دهنده قاطعیت کمتر است . (46)

 ﺿﺮﯾــﺐ ﭘﺎﯾـﺎﯾﯽ آزمون ﺗﻮﺳﻂ ﮔﻤﺒﺮﯾﻞ و رﯾﭽﯽ 0.81ﮔــﺰارش ﺷـﺪه است. ﭘـﺲ از ﺣـﺬف 18 ﻣﺎده و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﯾﺮان ، ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺎﯾــﺎﯾﯽ  0.82ﺗﻌﯿﯿـﻦ ﺷــﺪ .قابل ذکر است رواﯾﯽ اﺑﺰار قاطعیت ﺗﻮﺳﻂ 10 ﻧﻔــﺮ از ﻣﺘﺨﺼﺼﯿـﻦ و اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺎت ﻋﻠﻤﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﮑﯽ اﯾــﺮان ﺗـﺎﯾﯿﺪ ﺷـﺪه است (47). بهرامی ضریب اعتبار این آزمون را 0.88 محاسبه کرده است(48).در این مطالعه نیز پایایی آن با روش آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

 بخش چهارم پرسشنامه خشم باس و پری[1] (AQ) می باشد .  پرسشنامه پرخاشگری در سال ۱۹۹۲ ساخته شده است و دارای ۲۹ گویه است.  پرسشنامه، چهار گونه رفتارهای پرخاشگرانه را می‌سنجد که عبارتند از: پرخاشگری بدنی، پرخاشگری کلامی، خشم و خصومت. این پرسشنامه در طیف لیکرت ۵ درجه‌­ای نمره گذاری می شود.

Top of Formﻫﺮ ﻋﺒﺎرت ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ زﯾﺮ ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎ ﻧﻤﺮه داده شود: ﮐﺎﻣﻼً ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻦ، ﻧﻤﺮه (5)، ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻦ (ﻧﻤﺮه4)، ﻣﺘﻮﺳﻂ (ﻧﻤﺮه3) ، ﺗﺎ ﺣﺪودی ﻣﺘﻔﺎوت از ﻣﻦ (ﻧﻤﺮه2)، ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت از ﻣﻦ (ﻧﻤﺮه1). توجه:دو عبارت 16 و 9 ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﮑﻮس ﻧﻤﺮهﮔﺬاری ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ.         

  عبارات مربوط به هر خرده مقیاس پرخاشگری به ترتیب زیر خواهد بود:

عبارات پرخاشگری بدنی: 29 -25 -22 -16 -13 -11 -8 -5 –2

     عبارات پرخاشگری کلامی :27 -21 -14 -6 -4 

     عبارات خشم:28 -23 -19 -18 -12 -9 -1

     عبارات خصومت:  26 -24 -20 -17 -15 -10 -7 -3  

   ﻧﻤﺮه ﮐﻞ ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺎ ﺟﻤﻊ ﺑﺴﺘﻦ ﻧﻤﺮات زﯾﺮﻣﻘﯿﺎسﻫﺎ  ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ،هر چه نمره به دست آمده بالاتر باشد میزان پرخاشگری بیشتر است.(49)

در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎس و ﭘﺮی (1992) ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺿﺮﯾﺐ ﺑﺎزآزﻣﺎﯾﯽ ﺑﺮای ﭼﻬﺎر زﯾﺮﻣﻘﯿﺎس 0.80تا 0.72 و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﭼﻬﺎر زﯾﺮﻣﻘﯿﺎس 0.38تا0.49ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪ. ﺟﻬﺖ ﺳﻨﺠﺶ اﻋﺘﺒﺎر دروﻧﯽ ﻣﻘﯿﺎس از ﺿﺮﯾﺐ آﻟﻔﺎی ﮐﺮوﻧﺒﺎخ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻫﻤﺴﺎﻧﯽ دروﻧﯽ زﯾﺮﻣﻘﯿﺎس ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی بدنی0.82 ، ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻼﻣﯽ 0.81 ، ﺧﺸﻢ 0.83و ﺧﺼﻮﻣﺖ 0.80 بود.(50)در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﺤﻤﺪی ( 1385)  ﻫﻤﺴﺎﻧﯽ دروﻧﯽ ﺧﺮده ﻣﻘﯿﺎسﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮای ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﺑﺪﻧﯽ 0.79 ، ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻼﻣﯽ 0.74 ، خشم 0.71 ، خصومت 0.82 ، و ﻧﻤﺮه ﮐﻞ 0.89 ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ (49). در این مطالعه نیز پایایی آن با روش آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

پس از اخذ معرفی نامه از معاونت تحقیقات وفن آوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به  بیمارستان روانپزشکی بهاران مراجعه و پس از هماهنگی با مسئولین بیمارستان و بخش های مورد نظر نمونه گیری از نمونه های در دسترس انجام خواهد شد.  ابتدا افراد دارای معیارهای ورود به مطالعه با بررسی پرونده مورد شناسایی قرار خواهند گرفت سپس با کسب رضایت آگاهانه وارد مطالعه خواهند شد. جهت انجام پژوهش افراد در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهند یافت. بدین ترتیب که  ابتدا گروه مداخله هم از افراد مراجعه کننده سرپایی جهت ترک مواد و هم از بین افراد بستری در بخش سوء مصرف مواد تا رسیدن به حجم نمونه مورد نظر انتخاب و مداخله انجام خواهد شد پس از آن  گروه کنترل به همین نحو انتخاب خواهند شد. از هر دو گروه پیش آزمون  به شیوه تکمیل پرسشنامه های مشخصات دموگرافیک، قاطعیت، امید  وخشم بعمل خواهد آمد.

  به گروه مداخله آموزش مهارت های زندگی را که بر گرفته از مهارتهای معرفی شده توسط سازمان بهداشت جهانی  است طی  چهار جلسه در یک هفته به صورت  گروهی(9-5 نفر) و  به تعداد 9-5 گروه به شیوه بحث و گفتگو ارائه خواهد شد. مدت زمان برگزاری هر کلاس 60-45 دقیقه خواهد بود. برنامه آموزش مهارتهای زندگی  در طی روزهای بستری و یا مراجعه برای درمان  سرپایی(با هماهنگی قبلی و طی تماس تلفنی) درکلاس های مرکز روانپزشکی(بخش و کلینیک)  ارائه خواهد شد.  بعد از 8 هفته از اتمام مداخله،  مجدداً پرسشنامه های مورد نظر  با مراجعه به درب منزل یا قرار ملاقات در کلینیک  بیمارستان تکمیل خواهد شد(کلیه پرسشنامه ها توسط کمک پژوهشگر  که عضو تیم پژوهش نیست تکمیل خواهند شد).گروه کنترل فقط برنامه آموزش معمول درمان سوء مصرف مواد را دریافت می کنند .این گروه نیز در همان فاصله زمانی گروه مداخله، پس آزمون در مورد آنان اجرا خواهد شد.و پس از پایان مطالعه یک جلسه آموزشی  بصورت خلاصه برای رعایت حقوق گروه کنترل به آنان ارائه خواهد شد. در ضمن چنانچه بیماری به هر دلیل از مطالعه خارج شود، بیمار دیگری جایگرین وی خواهد شد.

محتوای آموزشی بر اساس برنامه آموزش مهارت های زندگی ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی تنظیم شده است(51).

مهارت زندگی که بر متغیر های مطالعه تاثیرگذارند عبارت از مهارت های خودآگاهی، روابط بین فردی، مدیریت  هیجان و مقابله با استرس و مهارت تصمیم گیری می باشد.

مهارت های خودآگاهی: مهارت خودآگاهی ، توانایی شناخت نقاط ضعف و قوت خواسته هاست. نیازها، تمایلات و تصویر واقع بینانه از خود است تا حقوق فردی، اجتماعی و مسئولیت های خود را بهتر بشناسیم این مهارت موجب می شود که به سوال' من کیستم؟' جواب دهیم.

مهارت روابط بین فردی: مهارتی است که موجب می شود ضمن تقویت روحیه مشارکت، اعتماد واقع بینانه و همکاری با دیگران بتوانیم مرزهای روابط بین خود و کسانی که دوستشان داریم را تشخیص داده و در جهت ایجاد روابط صمیمانه و دوستانه قدم برداریم و هر چه زودتر به دوستی های نامناسب و ناسالم خود خاتمه دهیم. پیش از آن که مورد آسیب جدی قرار گیریم.

مهارت مدیریت  هیجان و مهارت مقابله با استرس: تعیین کنید که چه چیزهایی را می توانید عوض کنید؟ آیا می توانید از موارد استرس زا با احتراز کردن از آنها یا  حذف کردنشان کم کنید؟ سعی کنید دیدگاهتان را تعدیل کرده و به استرس به عنوان یک امر قابل مدیریت نگاه کنید نه چیزی که قرار است شما را تحت کنترل بگیرد. مهارت مدیریت  هیجان: ما همواره با احساسات و هیجانات مختلفی مثل خشم، ترس، لذت، غم و ... روبرو هستیم که آنها بر تصمیم گیری و نحوه زندگی و روابط ما با دیگران اثر می گذارد، شناسایی و کنترل این احساسات و هیجانات قسمتی از مهارت مدیریت بر هیجان می باشد.

مهارت تصمیم گیری: انسان در مسیر زندگی همواره نیازمند تصمیم گیری های مختلف است و موفقیت در زندگی در گرو تصمیم گیری درست و به جای اوست. مهارت تصمیم گیری به ما کمک می کند تا با اطلاعات و آگاهی کافی با توجه به اهداف واقع بینانه خود، از بین راه حل های مختلف بهترین راه حل را انتخاب کرده و به کار بگیریم و پذیرای پیامدهای آن نیز باشیم.

جدول برنامه ریزی آموزشی جهت آموزش مهارت های زندگی در افراد در حال ترک مواد

- روش تحلیل و توصیف داده‌ ها

    داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار 20-spss مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. در توصیف مشخصات واحدهای پژوهش در گروههای مداخله و کنترل از آمار توصیفی همچون حداقل،حداکثر،دامنه تغییرات،میانگین،انحراف معیار،درصد فراوانی استفاده خواهد شد. برای مقایسه میانگین های کمی بین دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل، برای مقایسه میانگین کمی قبل و بعد از مداخله در هر دو گروه از آزمون تی زوج ، برای مقایسه متغیرهای دموگرافیک کیفی بین دو گروه از آزمون آماری کای دو  استفاده  خواهد شد. و برای تعیین اثربخشی آموزش مهارت های زندگی  با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده  خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 05/0 مد نظر قرار خواهد گرفت.

جدول .... : مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره خشم ،قاطعیت و امید معتادان در حال ترک قبل و بعد از آموزش مهارت های زندگی در گروه های مداخله و کنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران1392

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

عدم حضور و همکاری برخی افراد در همه جلسات آموزشی، ترخیص زود هنگام قبل از دو  هفته، از جمله مشکلات احتمالی است که در صورت وقوع با جایگزین کردن بیمار واجد شرایط دیگری مشکل رفع خواهد شد.

hope, asassertiveness, aggression,drog abuser

مهارتهای زندگی ، امید، قاطعیت، خشم، معتاد

References                             

-1 Parsania, Mehri F, Takfallah L, Mohammadi S ,Semnani S,  Jahan E , Emami  A.The evaluation of personality disorders among drug abusers.  Medical Sciences Journal of Islamic Azad University, Tehran Medical Branch 2012; (22): 2.-28

2- Paulozzi L J .Elsevier.Prescription drug overdoses: A review, CDC Injury Center at 20 Years: Celebrating the past, protecting the future . Journal of Safety Research 2012; 43(4): 283–289

3-  Sayar S, Eghlima M . A Comparison of Family Functionality in Addicted and Non-Addicted Married Men. Journal of paramedical and Rehabilitation Science of mashad .2005 ; 2(2) :35-41

4-  Dehghani Y, Dehghani M, Effectiveness Social Skills Training on Addiction Potential Reduction in Male High School Students  American Journal of Life Science Researches. 2013; 1(3):102-110

5- Fereidooni M.Impetuses of refer to treatment in youth that dependent to drug. Journal of research and scientific of Aflak. 2013;2(2,3) :23-37

6-  Batvin, G.J. kahtor, I.w .Preventing alcohol taboco use thouth the life skill Training. Journal of alcohol research and health.1999; 24(4):  250-25

7- Menon & Monsy Edward. Locus of Control, Assertiveness and General Well-Being among Alcoholics and Non-Alcoholics Indu S. Guru Journal of Behavioral and Social Sciences . 2014; 2( 1 ):

8- Habibi Z . Tourani S. Sadeghi H. Abolghasemi A. Effectiveness of Stress Management Skill Training on the Depression, Anxiety and Stress Levels in Drug Addicts after Drug Withdrawal . International Journal of High Risk Behaviors and Addiction. 2013 ; 2(2):82-6

9- nikbakht M , Amirabadi B , Alibeigi N . Relation in withdrawal syndrome with personality treats and sign of psycopathology.journal  of medicin science of  ghazvin university.2014;6(77):38-33

10- Sohrabi F, Hadian M, Daemi HR, Asgharnezhad Farid AA. effectiveness of healthy behavior training program in changing attitude of students towards substance abuse. International journal of behavioral sciences . 2008; 2(3):20-22

11- Barati M , allahverdi H.The effectiveness training of assertiveness skills on encouraging abstract manners of drug abuse in students.Journal of medical science of Hamadan.2012;18(3):40-49

12- (WHO) World Health organization (2001) the development and dissemination of life skills education: An overview. Division of mental Health, world health organization. (google scholar)

13- Darake B. Keramati H. Amiri H . The effectiveness life skills training on decline tendency toward opium.Journal of specific and scientific  of capital police.2013;6(3) :89-112

14- Esmatpanah O. Khakshor H. The Effectiveness of Life Skills Training on Tendency toward Opium in Clients who Referred to Rehabilitation and Treatment Centers of Addiction Quarterly Journal of Research on Addiction. 2009 ; 3(12) :41-90

15- Zarei S .Asadi Z .Zarei KH. The Effectiveness of stress managment Training on quality of life in addicted  of metadon maintenance therapy. Quarterly Journal of Research on Addiction. 2014;  8(29) :9-19

16- Seyyed Fatemi N, Khoshnavaye Foomani F, Behbahani N, Hosseini F. Assertiveness skill and use of ecstasy among Iranian adolescents. Fundam Mental Health .2007;10(40):265-272.

17- Klinke CH. Life skills, coping with anxiety, depression, loneliness, shyness, failure. Mohamadkhani Sh. (translator). 1st ed. Tehran: Sepand Honar. 2005: 2- 261.

18- larijani,T.Mardani ,M.Rezai,N.Relation between critical thinking and assertiveness in nursing students.Journal of iran nursing.2014.1(3).

19- McDonough JP .Personality, addiction and anesthesia. Comparative Study. JAANA Journal .1990;58(3):193-200

20- Karimyar Jahrom M. Eftekharzadeh M. Hamidipour Z. Assessment meter of various effective factors associated with substance abuse relapse in addict’s perspective . Journal Res Behave Sci 2015; 13(1): 124-133

21- Synder, C. R. Feldman, David B. Taylor, Julia D. Schroeder, Lisa L. Adams, Virgil H. The roles of hopeful thinking in preventing problems and enhancing strengths Applied and Preventive Psychology(2002)., 9(4), 249-269

22- Ghaderi Z,Refahi JH, Panagh G.The effectiveness  group logotherapy on hope in esophageal cancer patients. Journal of psychiatric  models and methods.2011 ;1(4) :107-118

23-  Hojjat SK,  Norozi Khalili M , Hamidi M,  Danesh M,  Monadi Ziarat HEffects of Vocational Consultation on Relapse Rate and Hope among Drug Dependents in Bojnurd, Iran . Global Journal of Health Science ،. Canadian Center of Science and Education( 2016) 41; Vol. 8, No. 2; 89-109 (21)

24- karami M,Etemadifar M.Social stracture of addiction in Iran.journal of evaluation social issues of Iran 2010,vol1(4) .93-110

25- Detar,Todd D(2011). Understanding the disease of addiction. Primary care. Clinics in office practices,2011. 38(1), 1-7

26- Asayesh H, Ghorbani M ,Salari H,Mansourian M.Relation family and individual traits with attraction to substance abuse.2010;12. 4(36) : 92-94

27- Rafiee H., Sajadi H. Socio-Economic Status, Religious Attitudes, and Being Hopeful to Future as Predictors of Drug Abuse in Unemployed Youth .Journal of health Ardabil university of medical science 2010 ;1(1) : 47-56

28- Hajihasani M, Shafi Abadi A, Pirsaghi F, Kiyanipour O. Relationship Between Aggression, Assertiveness, Depression and Addiction Potential In Female Students of Allameh Tabbatabai university. Knowledge & Research  in Applied Psychology. 2012;13( 3):65-74

29- Moradzade S,Najafi M. effectiveness CBT Group on aggression of addicted. Quarterly Journal of Research on Addiction. 2016; 9(36):81-94

30- Saatcioglu O, Erim R. Aggression among Male Alcohol Dependent In patients who Smoke Cigarettes. Journal of Psychology.2009;143(6):615-627

31- JosÉ Toro A, RodrÍGuez  M SH .Domestic Violence in Puerto Rican Gay Male Couples Perceived Prevalence, Intergenerational Violence, Addictive Behaviors, and Conflict Resolution Skills . J Interpersonal Violence . 2004;19(6): 639-654

32- Tabatabaee  S, Moazedian A, Noori P,Comparing Anger Management, Anger Dimensions, and Quality of Life in Methadone Maintenance Treatment Addicts and Non Addicts  0 Journal of Educational and Management Studies.2014;4 (2): 381-385

33- Azami Y .Sohrabi F.Borjali A . The Effectiveness of emotion regulasion Training  based on gross model on reduse of aggression in opium addicted.Journal of culture counseling and psycothrapy.2013;4(16):53-68

34- Ghorbani,M.Kazemi,H.Bahreyni,M.Comparisone dimensions marriage conflict in patient depend to amphetamine,crack and opium of shahre kord.journal medicine university of shahre kord.2012.3(14).12-19

35- Ahmadi Gh, Sohrabi F.Effectiveness of emotion regulation training on mindfulness and craving in soldiers with opioid use disorder. Journal of military Psychology. 2015; 6( 22): 5-21

36- Dehghani Y. Dehghani M. Effectiveness Social Skills Training on Addiction Potential Reduction in Male High School Students  American Journal of Life Science Researches. 2013, Vol. 1(3) , 102-110

37- Hajihasani M., Shafiabadi A., Pirsaghi F.  Prediction Of Addiction Potential On The Basis Of Aggression And Assertiveness In Universit Students.Research On AddictionWinter 2012 ,  5 (20); 41- 54.

38- Hojjat K.Raufpoor R. Norozi Khalili M. Hamidi M.Monadi H.Effects of Vocational Consultation on Relapse Rate and Hope among Drug Dependents in Bojnurd, Iran. Pub Med central . 2016 ; 8(1):1711-1717

39- Nuri pour R.Zade mohammadi A. Dastras M.Sargolzaei M. The effectiveness life skills training on self esteem and marital satisfaction of opium addicts in living.  Quarterly Journal of Research on Addiction. 2014; 8(29):37-48

40- Beygi A.Shirazi M .Pasandideh M. The Effectiveness of Life Skills Training on  coping methods and quality of life in addicted  of metadon maintenance therapy. Quarterly Journal of Research on Addiction. 2013; 7(26) :96-109

41- Goli S .Emami pour S .Javanmard GH.The Effectiveness of Life Skills Training on reduseof  Tendency toward Opium in Clients who living opiums Quarterly Journal of Research on Addiction. 2010;4(14) :31-41

42- Newcomer E.Hope for Every Addicted American The Personal War on Drugs.City University of New York (CUNY) Academic Works.2016: 9-30

43- Moradzade S .Najafi M. The Effectiveness of cognitive behavior group therapy on aggression of opium addicted. Quarterly Journal of Research on Addiction 2015;9(36) :23-41

44- sadock B ,sadock V.kaplan &sadock.comprehensive textbook of psychiatry.2011;9(2)

45- Sanaei B, Family and marriage scales complied.Institue of researchal Iran tahghigh.1387

46- Gambrill E,Richey C . An Assertion Inventory for Use in Assessment and Research.Article in Behavior Therapy1975; 6(4):550-561

47- Mahmoudi Q, Azeemi H, Zarghami M. The effect of assertive training on degree of anxiety and assertiveness of nursing students . Journal of Gorgan University Medical Science. 2004; 6 (2) :66-72

48- Bahrami F. Comparison of assertive training methods toward unassertive high school girl students by personal & group counsel in Esfahan cit.2016

49- Mohammadi N.Primery Investigation index of aggression buss  perry questionnaire. journal of social and human science of shiraz university .2006;4(25):135-151.

50- Samani S . investigation reability and validity of buss  perry aggression questionnaire.2007;4(13):59-65

51-Hejazi M, Sobhi A, Sadeghi jahan A. Efficacy of Life Skills Training on Reducing Anxiety and Depression in Drug Dependent. Journal of zanjan University Medical Science. 2016;24(104):20-29

52- Babaie  E, Razeghi  N.Comparing the Effects of Methadone Maintenance Treatment, Therapeutic Community, and Residential Rehabilitation on Quality of Life and Mental Health of Drug Addicts .Addict Health 2013; 5(1-2): 16-20

این طرح به منظور بررسی تاثیر آموزش مهارتهای زندگی بر میزان خشم و قاطعیت و امید به زندگی در شما شرکت کننده عزیز انجام میشود.

ندارد

بهبود بعضی مهارتها چون کنترل خشم ،قاطعیت و امید واری در شما.

ندارد

کلیه هزینه های طرح  به عهده اینجانب  خواهد بود وشما هزینه ای را پرداخت نخواهید کرد.

پس از پایان طرح نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع شما شرکت کننده محترم خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری شما در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

هر زمان مایل بودید میتوانید پرسشهای خود را در مورد روشهای به کار رفته جهت مداخله را مطرح و مشاوره دریافت نماید.

شماره تماس 09153407077

ایمیل moshtaghielahe@yahoo.com

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

فرم اطلاعات دموگرافیک:                                                    

 سن:                                                                                 تاهل:                                                                 

 جنس :                                                                            نوع مواد مصرفی:

تحصیلات :                                                                         تعداد دفعات ترک:

 شغل :                                                                              طول مدت اعتیاد:

پرسشنامه1:  پرسشنامه امید میلر

لطفاً از بین نمراتی که به جملات زیر داده شده است نمره­ایی را که شما به خودتان در مورد هر جمله می­دهید را انتخاب کنید.

پرسشنامه2 : پرسشنامه قاطعیت

 بسیاری از مردم در ارتباط با سایرین در مواردی که نیاز به جرأت دارند با مشکلاتی روبرو می شوند. به عنوان مثال: رد کردن تقاضای یک دوست یا تقاضای کمک کردن، تعارف کردن و ... . خواهشمند است درجه ناراحتی خود را پس از قرار گرفتن در موقعیت های زیر مشخص کنید.

پرسشنامه3 :پرسشنامه خشم