تاثیر رفتار درمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر افسردگی و خشم در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس در زاهدان

مولتیپل اسکلروزیس(ام اس) یک بیماری خودایمنی است که در آن غلاف های میلین سلول های عصبی در مغز و نخاع آسیب می بینند،این آسیب دیدگی در توانایی بخش هایی از سیستم عصبی که مسول ارتباط هستند می تواند اختلال ایجاد کند و مسبب بوجود آمدن علایم و نشانه های جسمی زیادی  در فرد بیمار می شود.(1)بنظر میرسد این بیماری بیش از 2میلیون نفر را در جهان مبتلا کرده است و بیشتر در سنین 20-40 سالگی بروز  و غالبا جوانان و بزرگسالان وخصوصا زنان را مبتلا میکند(2،3)،در ایران شیوع ام اس در حدود 15 تا 30 نفر در هر 100هزار نفر است(4)

این بیماری  که بعنوان بیماری التهابی،مخرب کننده سیستم عصبی شناخته می شود دومین علت شایع ناتوانی در بین بزرگسالان می باشد و نتیجه آن دامنه وسیعی از نشانه ها و مشکلات جسمی،روانشناختی و گاها هم مشکلات روانی شدیدی را در پی داشته است.(1). در همین زمینه محدودیت در فعالیت های جسمانی یکی از مشکلات کلیدی در بیماران ام اس می باشد، این بیماران غالبا  با یک ناتوانی در فعالیت های حرکتی و از دست دادن استقلال خود در حرکت کردن روبرو هستند(5) که این ناتوانی جسمانی به از دست دادن استقلال و کاهش کیفییت زندگی در طی دوران بیماری منجر میشود(6) همچنین از دیگر مشکلات این بیماران مشکلات جنسی ،زبانی و اختلالات خواب  است که در بین این بیماران شایع است(7،8،9)

همچنین این بیماری تاثیرات روانشناختی مختلفی برجای می گذارد که در همین زمینه طبق تحقیقات مختلف وجود سطوح مختلفی از ازافسردگی،اضطراب و کاهش کیفیت زندگی  و دیگر مسایل روانشناختی در این بیماران  دیده می شود(10،11) که همین شیوع مرضی اختلالات روانی با کیفیت پایین زندگی،خستگی بیشتر و سازگاری کمتربه روش های درمانی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس  در ارتباط است(12)

در همین زمینه یکی از عوامل تاثیر گذار در بیماری ام اس افسردگی می باشد و با اینکه یک اختلال شایع در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس است با اینحال غالبا مورد غفلت قرار می گیرد و درمان نمی شود(13) ، ولی بطور اساسی با میزان مرگ و میر در این بیماران مرتبط است(14) و تاثیر قوی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس دارد(15)چنانچه در همین زمینه افسردگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس با کیفیت پایین زندگی،نقص عملکرد  و سازگاری پایین و حتی پیامدهای مستقیم سلامت در پی داشته باشد،بیش از 50 درصد مبتلایان به مولتیپل اسکلروزیس دوره هایی از افسردگی را در طی بیماری تجربه می کنند(16)

افسردگی در بین بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس اختلالی معمول است و برخلاف افسردگی در جمعیت عمومی که بیشتر در دوره های کوچک بروز می کند در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس بیشتر بصورت دوره های بلند مدت و مزمن بروز می کنند و در نتیجه تاثیر مخرب بسیار بیشتری برجای می گذارد(17)

در سال های اخیر توجه زیادی به کیفیت زندگی بیماران ام اس خصوصا مسایلی مانند خستگی،درد،غم و دیگر مشکلات روانشناختی شده است،ولی  در همین زمینه کمتربر عاطفه های منفی مثل خشم توجه شده است ،این در حالی است که بیماران ام اس خشم را بصورت شدید در طی بیماری خود تجربه می کنند و بیشتر مستعد هستند که خشم خود را به بصورت مستقیم به اشیا یا افراد محیط اطراف خود منتقل کنند(18)

و طبق تحقیقات مختلف شیوع اختلالات خلقی و عاطفی بالا می باشد و میزان خودکشی هم در این بیماران به نسبت جمعیت عمومی بالاتر می باشد(19) و علاوه بر افسردگی،اضطراب و اختلال هایی در خواب در بین بیماران مولتیپل اسکلروزیس ما خشم،وسواس جبری ،جسمانی سازی ، مشکلات بین فردی،اعتماد به نفس پایین را نیزدر این بیماران  میبینیم(20)

مشکلات و مسایل جسمی و روانی و رفتارهای نامناسب با سلامت در بیماران مبتلا به ام اس شایع هست،این مشکلات با نتیجه نهایی بیماری ام اس مرتبط هستند و باید مورد توجه قرار بگیرند(21)

یکی از درمان هایی که  مورد توجه زیادی قرار گرفته است درمان REBT آلبرت الیس است که  بر اساس این  مدل درمان تمام وقایع و حوادث بیرونی که به نتایج خاصی منجر می شوند همگی توسط افکار و مسایل شناختی میانجیگری می شوند،درمان REBT بطور خاص بر مسایل شناختی به نام افکار منطقی یا غیرمنطقی تمرکز می کند،افکار منطقی  درواقع تجری،عقلانی و حمایت شده هستند در حالیکه افکار غیرمنطقی غیرمنطقی و غیرتجربی هستند و به نتایج غیرقابل مناسبی منجر می شوند.(22)

در درمان عقلانی-عاطفی-هیجانی که (REBT) یک نوع درمان شناختی-رفتاری است،هدف درمان(REBT) این است که انسان ها بتوانند اختلالات هیجانی خود را به حداقل برسانند و زندگی شادی داشته باشند.همچنین به افراد یاد می دهند با احساسات منفی خویش مثل تاسف،ندامت،ناکامی و آزردگی برخورد موثری نمایند،بطور کلی افراد با کمک این درمان می توانند با احساسات منفی نابجایی چون افسردگی،اضطراب و بی ارزشی کنار بیایند.(23)

از آنجا که دربیماران مبتلا به ام اس شاید مداخلات تاثیرگذار بر جسم (بیشتر منظور درمان های پزشکی) که بتوانند بر مشکلات جسمی فرد تاثیرمستقیم داشته باشند اثربخشی خیلی محدود و قابل چشم پوشی داشته باشند و از آنجا که بیشترین تاثیرات درمانی میتواند به سمت درمان های روان شناختی روانه شود و از این بین درمان های روان شناختی مختلفی برای تاثیرگذاری بر خشم و افسردگی این بیماران وجود دارد ولی ما با این ذهنیت که بیشتر درمان های روان شناختی وابسته به فعالیت گسترده خود بیمار دارد و نیاز به فعالیت مخصوصا جسمی دارد و از انجا که این گونه بیماران در فعالیت های جسمی و پرفعالیتی زود خسته میشوند که این خود میتواند عاملی برای خستگی زود هنگام بیمار و ادامه ندادن درمان شود لازم دیدیم که بیشتر به سمت نوعی از درمان های روان شناختی برویم که اکثرا و بیشتر ذهن گرایی باشد و نیاز به فعایت زیاد بیمار نباشد که در این بین درمان عقلانی-عاطفی-هیجانی آلبرت الیس تا حدود خیلی زیادی این ملاک های مورد نظر را پر خواهد کرد.

مروری بر پیشینه:

ایفتنه و همکاران(2015) در مطالعه ای به بررسی تاثیر درمان REBT وcbt درمقابل دارو درمانی و درمقابل دارودرمانی به اضافه REBT و CBT بر روی افسردگی در جوانان  پرداختند که نتایج این تحقیق نشان داد که این درمان ها برتری خاصی نسبت به یکدیگر  ندارند و تاثیر تقریبا یکسانی برجای می گذارند  و درمانREBTتاثیر به مناسب بهتری نسبت به سایر درمان ها ندارد.(24)

صفدری و حدادی(2013) در تحقیقی به اثربخشی رفتاردرمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر نشخوار ذهنی بیماران افسرده پرداختند و به این نتیجه رسیدند که بیماران افسرده ای که این درمان را بصورت گروهی تجربه کردند به نسبت قابل توجهی در  کاهش نشخوارهای فکری و  نشانه های افسردگی بهتر عمل کرده اند.(25)

بیستمام و همکاران(2015) در پژوهشی به بررسی تاثیر درمان مشاوره گروهی ساختاریافته REBT بر غمگینی و افسردگی دختران جوان والدین طلاق گرفته پرداختند و به این نتیجه رسیدند که درمان REBT نقش موثری در کاهش علایم افسردگی و غم در این نوجوانان دارد و این درمان فارغ از مسله جنسیت تاثیر درمانی خود را بطور موثری برجای می گذارد.(26)

شارپ(2003) در تحقیقی براساس درمان REBT برا ی مدیریت خشم در رفتارهای مشکل آفرین در نوجوانان دبیرستانی  به این نتیجه رسید که این درمان در کنترل خشم در این نوجوانان موثر بوده است و پیشنهاد می دهد که از این درمان برای مدیریت خشم بیشتر استفاده شود.(27)

بنیتو و همکاران(2014) با باررسی صفت خشم در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس به این نتیجه رسیدند که خشم بطور کاملا مستقلی با بیماری ام اس مرتبط می باشد و نیازمند توجه بیشتری می باشد.(18)

مظفرجلالی(1391) به بررسی اثربخش گروه درمانی عقلانی - هیجانی - رفتاری بر کاهش استرس  در افراد نابینا پرداخت و به این نتیجه رسید که  این درمان بر کاهش استرس موثر است و تاثیر مداخله آموزش گروهی REBT را با ثبات ارزیابی کرد به طور کلی نتایج تحقیق، حاکی از اثربخشی مداخله آموزش REBT در کاهش استرس افراد  دیرنابینا می باشد.(28)

خودکشی یکی از علل مهم مرگ در بیماران ام اس است(29)تحقیقات مختلف فراوانی بیشتر خودکشی در بیماران ام اس نسبت به جمعیت عمومی را گزارش داده ند (30،31)

نتایج تحقیقات نشان داده ریسک خودکشی در بیماران ام اس خیلی بالاتر از حد انتظار است و خصوصا افرادی که مجرد،طلاق داده شده،بیوه و مشکل اساسی دیگری در روابط بین فردی خود دارند باید در ملاحظات بالینی ریسک خودکشی بالاتر این افراد مورد توجه قرار گیرد(32)

'تحقیق حال حاضر باتوجه به مطالب گفته شده به بررسی تاثیر رفتار درمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر افسردگی و خشم در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس در زاهدان  می پردازد.'

1-رفتار درمانی عقلانی هیجانی بر میانگین نمرات افسردگی در گروه آزمایش بعد از درمان موثر است

2-درمان گروهی ذهن آگاهی بر میانگین نمرات خشم در گروه آزمایش بعد از درمان موثر است

بررسی اثربخشی رفتاردرمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر افسردگی و خشم در  بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس

1. بررسی اثربخشی رفتاردرمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر افسردگی  درمبتلایان به مولتیپل اسکلروزیس

2. بررسی اثربخشی رفتاردرمانی عقلانی هیجانی بصورت گروهی بر خشم در مبتلایان به مولتیپل اسکلروزیس

مراکز درمانی و شبکه های بهداشت و درمان ، کمیته ی امداد و سازمان های حامی بیماران خاص و اعضای خانواده و افرادی که با بیماران در تماس هستند.

رفتاردرمانی عقلانی هیجانی: از جمله روی آوردهای شناختی در روان درمانگری و مشاوره است که در آن علل اکثر مشکلات رفتاری و عاطفی ناشی از طرز تفکر افراد درباره اشیا و امور تلقی می شود،به عبارت دیگردر این نظام درمانی باورهای معیوب فرد است که باعث ایجاد پیامدهای نامناسب عاطفی مانند خشم،افسردگی و  ...در وی می شود (33)

افسردگی: عبارت‌ است‌ از احساس‌ غم‌، دلسردی‌، یا ناامیدی‌ به‌ مدت‌ حداقل‌ 2 هفته‌ در اغلب‌ روزها و اغلب‌ ساعات‌ روز، به‌ علاوه‌ علایم همراه(

مداخله تجربی با پیش آزمون-پس آزمون

جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش کلیه ی بیماران  مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس که در انجمن بیماران ام اس در شهرستان زاهدان درسال  1396-1395 عضو میباشند.،ملاک های ورود: 1. نداشتن سابقه بستری شدن به خاطر بیماری های روانپزشکی2. داشتن سطح سواد بالاتر از سیکل 3. تمایل و رضایت آگاهانه به شرکت در طرح پژوهشی 4.گذشتن بیش از دوسال از تشخیص ام اس . ملاک های خروج  1. بروز مشکل جدی در زندگی شخصی و احتمال خودکشی  2. عدم تمایل به ادامه ی درمان  

با توجه به اینکه در تحقیقات مداخله ای آزمایشی علوم رفتاری گروه ها 15تا 30 نفر کفایت می کند،نمونه شامل 30نفر(که به روش در دسترس انتخاب شدند و بصورت تصادفی در گروه مداخله (15نفر)و گروه کنترل(15نفر) قرار گرفت.قبل و بعد از اجرای متغیر مستقل همه آزمودنی ها درگروه مداخله و کنترل بوسیله پرسشنامه خشم اسپیلبرگر و پرسشنامه افسردگی بک مورد سنجش قرار گرفته شد

روش نمونه گیری به صورت نمونه گیری در دسترس و با توجه به ماهیت مطالعه (مطالعه تجربی) که دارای مداخلات است از روش نمونه گیری داوطلبانه استفاده می شود. از بین تمام بیمارانی که در انجمن ام اس شهرستان زاهدان عضو هستند و متمایل به شرکت در گروه درمانی ذهن آگاهی هستند ثبت نام به عمل می آید که از میان شرکت کنندگان 30نفر انتخاب می شود و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جای گذاری می شوند

پرسشنامه افسردگی بک:

پرسش‌نامه افسردگی بک از نوع آزمون‌های خودسنجی است و در پنج تا ده دقیقه تکمیل می‌شود. ماده‌های آزمون در مجموع از 21 ماده مرتبط با نشانه‌های مختلف تشکیل می‌شود که آزمودنی‌ها باید روی یک مقیاس چهار درجه‌ای از صفر تا سه به آن پاسخ دهند. این ماده‌ها در زمینه‌هایی مثل غمگینی، بدبینی، احساس ناتوانی و شکست، احساس گناه، آشفتگی خواب، از دست دادن اشتها، از خود بیزاری و ... هستند. به این ترتیب که 2 ماده از آن به عاطفه، 11 ماده به شناخت، 2 ماده به رفتارهای آشکار، 5 ماده به نشانه‌های جسمانی و 1 ماده به نشانه‌شناسی میان‌فردی اختصاص یافته است. به‌این‌ترتیب این مقیاس، درجات مختلف افسردگی را از خفیف تا بسیار شدید تعیین می‌کند و دامنه نمرات آن از حداقل صفر تا حداکثر 63 است(35)

پاسخ‌دهندگان به این آزمون، برای درک ماده‌های آن باید حداقل در سطح کلاس پنجم یا ششم توانایی خواندن داشته باشند. آن‌ها باید به هر ماده بر مبنای یک مقیاس لیکرت چهار درجه‌ای از صفر تا سه پاسخ دهند. حداقل نمره در این آزمون صفر و حداکثر آن 63 است. با جمع کردن نمرات فرد در هر یک از ماده‌ها، نمره فرد به طور مستقیم به دست می‌آید. نمره‌های زیر را می‌توان برای نشان دادن سطح کلی افسردگی به‌کار بست:

0 تا 13: هیچ یا کمترین افسردگی

14 تا 19: افسردگی خفیف

20 تا 28: افسردگی متوسط

(36)29 تا 63: افسردگی شدید

از نظر روایی و پایایی می توان به پژوهش تشکری و مهریار در سال 1373 اشاره کرد که ضریب پایایی آن در ایران را 78/0 به دست آوردند. در پژوهش‌های دیگر از جمله پژوهش پرتوی در سال 1354، وهاب‌زاده در سال 1352 و چگینی در سال 1381، اعتبار پرسش‌نامه بک، بالا گزارش شده و از 70/0 تا 90/0 متغیر بوده است(37)

2-پرسشنامه بیان حالت هیجانی و صفت شخصیتی خشم(STAXI-2)

پرسشنامه 57 ماده ای STAXI-2 شامل شش مقیاس،پنج خرده مقیاس و یک شاخص بیان خشم است که یک اندازه کلی از بیان و کنترل خشم فراهم میکند.اجرای پرسشنامه آسان و نمره گذاری آن عینی است؛برای سنین 15 سال به بالا قابل اجرا است و نمره گذاری و تفسیر نتایج آن نیازمند برخورداری از تخصص در زمینه های روانشناسی،روانپزشکی و یا آزمون های تربیتی است.این پرسشنامه ازروایی و پایایی کافی برخوردار است و اعتبار آن در پژوهش های متعدد مورد تایید قرار گرفته است.پرسشنامه STAXI-2 ابزاری مفید برای غربال کردن جمعیت های مختلف،تشخیص بالینی و ارزیابی های قبل و بعد از مداخله های درمانی تربیتی است.تجربه خشم بطوری که بوسیله STAXI-2 اندازه گیری می شود،تحت عنوان دو مولفه عمده مفهوم سازی شده است:حالت خشم و صفت خشم. (38)

زمان بررسی خشم در شروع اولین جلسه است که قبل از شروع مداخله اندازه گیری میشودووو و در اخرین جلسه درمان نیز خشم بررسی میشود که ببینیم درمان تاثیر دارد یا نه.

شرایط پر کردن پرسشنامه ها توسط افراد به این شکل است که کسانی که توانایی و سواد پر کردن پرسشنامه را دارند خودشون پر میکنند و نیاز به همرهه ندارند ولی اگر سواد و یا توانایی لازم برای پر کردن پرسشنامه را ندارند توسط اجرا کنندگان طرح که 3 نفری میباشیم راهنمایی میشوند و به انها کمک میکنیم.

در زمینه پایایی این پرسشنامه نویدی(1385) پرسشنامه STAXI-2 را بر روی 170 نفر دانش آموز پسر دوره متوسطه اجرا کرده و نتایج مطالعه وی نشان داد ضرایب آلفای کرانباخ برای مقیاس های حالت خشم و صفت خشم برابر 76 درصد و برای مقیاس های بیان خشم و کنترل خشم بطور متوسط برابر 71 درصد بود.همه این ضرایب از نظر آماری معنادار بود و نشان می دهند که هماهنگی درونی مقیاس ها و خرده مقیاس ها STAXI- رضایت بخش است.همچنین باتوجه به اینکه پرسشنامه STAXI-2 بخ طور وسیع در پژوهش های مربوط به طب رفتاری و روانشناسی سلامت مورد استفاده قرار گرفته است . اثرات مولفه های مختلف خشم که به وسیله مقیاس های این پرسشنامه سنجیده می شوند،بر افزایش فشار خون و استرس،واکنش پذیری قلبی-عروقی،بیمایر قلبی،PTSD و دیگر اختلالات پزشکی و روانشناختی مورد آزمون قرار گرفته است ،درباره روایی این ابزار خودسنجی اطمینان کافی حاصل شده است

پس ازانتخاب نمونه،باتوجه به ملاکهای بیان شده،آزمودنیهابه طورداوطلبانه دردو گروه آزمایش وگواه،گمارش می شوندوپیش آزمون درهردوگروه آزمایش وگواه اجرا می شود.سپس برای گروه آزمایش متغیرمستقل یعنی،مداخلات مربوط به رفتاردرمانی عقلانی هیجانی در8جلسه ی90دقیقه ای و هفته ای2جلسه به صورت گروهی انجام می شود.درموردگروه گواه هیچ مداخله ای اعمال  نمی گردد.پس ازاتمام این جلسات مرحله پس آزمون درهردوگروه به عمل میآید. طرح درمانی جلسات گروه آزمایش به شرح زیر می باشد..

جلسه اول:معارفه اعضای گروه به یکدیگر،توضیح درباره اهداف و مقررات گروه توسط رهبر گروه و معرفی روش مشاوره گروهی با رویکرد عقلانی-عاطفی-رفتاری

جلسه دوم:بررسی و بیان مشکلات اعضا و ایجاد انگیزه برای مشاوره و درمان،آشنایی بیش تر اضا با رویکرد عقلانی-عاطفی-رفتاری و باورهای غیرمنطقی

جلسه سوم:ذکرنمونه هایی از حوادث زندگی و بحث گروهی در زمینه چگونگی تاثیر باورها در واکنش های افراد و بحث اعضای گروه باهم درمورد این که شیوه اندیشیدن آن ها باعث واکنش آن ها در برابر حوادث می گردد.

جلسه چهارم:آشنایی بیشتر اعضای گروه با رویکرد رفتار درمانی عقلانی-عاطفی-رفتاری برای کشف افکار غیرمنطقی و بررسی افکار غیرمنطقی در راستای بر مدیریت خشم و کنترل افسردگی

جلسه پنجم:بررسی گروهی و تحلیل افکار،نگرش ها،احساسات غیرمنطقی نسبت به خود و حوادث پیرامون و آشنایی با مدل ABCD و آموزش اصول این مدل به اعضا

جلسه ششم:شناخت افکار غیرمنطقی،بایدها،نبایدها و تاثیر آن ها در شکل گیری عدم سلامت روانشناختی و افسردگی و عاطفه های منفی خصوصا خشم و بحث گروهی اعضا بایکدیگر درباره جایگزین کردن افکار منطقی به جای افکار غیرمنطقی

جلسه هفتم و هشتم:بحث درمورد روش های مقابله با افکار غیرمنطقی و جایگزین کردن افکار منطقی و انجام تمرین های عملی به شیوه گروهی و جمع بندی ونتیجه گیری توسط اعضای گروه(

دراین پژوهش دربررسی نتایج ازدوروش آمارتوصیفی وآمار استنباطی استفاده می‌شود. درروش آمارتوصیفی فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار گروه های آزمایش و کنترل محاسبه خواهد شد و در آمار استنباطی از تحلیل کوواریانس برای بررسی معنادار بودن جلسات آموزشی بر روی دو گروه استفاده خواهد شد

-هدف اصلی هرپژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توام با رعایت کرامت و حقوق ایشان می باشد.

2- درتمامی پژوهش برآزمودنی انسانی سلامت و ایمنی فردفرد آزمودنی ها درطول و بعد ازاجرای پژوهش برتمامی مصالح دیگراولویت دارد.

3- پژوهش برانسان فقط درصورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هرفرد آزمودنی بیش تر ازخطرهای آن باشد

4- مواردی ازقبیل سرعت،سهولت کار،راحتی پژوهشگر ،هزینه ی پایین ترو یا صرفا عملی بودن آن به هیچ وجه نبایدموجب قراردادن آزمودنی درمعرض خطریا افزودن یا تحمیل هرگونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7-اگردرحین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت دراین پژوهش برای آزمودنی ها بیش ازفواید بالقوه ی آن است باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8- طراحی و اجرای پژوهش هایی که بروی آزمودنی انسانی انجام می گیرند،باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده براساس دانش روزو مبتنی برمرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش های قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم ف حیوانی مناسب باشد.

10- هرپژوهشی باید براساس و منطبق بر یک طرح نامه به انجام برسد.درکارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل نیزتهیه و ارائه شود.طرح نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد.

11- کمیته ی اخلاق درپژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد ازاجرا ازنظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قراردهد.

12- انتخاب آزمودنی ها بالقوه ازمیان جمعیت بیماران یا هرگروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توطیع بارها و منافع شرکت در پژوهش در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض امیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هرپژوهشی که بروی آزمودنی انسانی اجرا می شود،الزامی است.این رضایت باید به شکل کتبی باشد.اگر کسب رضایت کتبی غیرممکن باشد باید با ذکر دلایل به کمیته اخلاق منتقل شود.

14- اگردر طول پژوهش تغییری در نحوه ی اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که برتصمیم آزمودنی مبنی برادامه ی شرکت در پژوهش تاثیرگذارباشد، باید موضوع با اطلاع کمیته اخلاق رسانده شود.

15- پژوهشگرباید ازآگاهانه بودن رضلیت اخذ شده اطمینان حاصل کند.برای این منظور درتمامی پژوهش های پزشکی اعم اط درمانی و غیردرمانی، پژوهشگرموظف است  فرد در نظرگرفته شده به عنوان آزمودنی را ازتمامی اطلاعاتی که می تواننددر تصمیم گیری اوموثر باشند،به نحومناسبی آگاه سازد.

16- پژوهشگرباید ازآزادانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند.

17- پژوهشگرارشد مسؤل مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است.

20- درمواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبارپژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل ازطرف پژوهشگرباید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود.

24- اگردر حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را اط دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت واجد ظرفیت شود، با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش ازسرپرست  قانونی یا خود فرد اخذشود.

25- پژوهشگرمسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشارآن است.

26- هرنوع آسیب یا خسارت ناشی ازشرکت در پژوهش بایدبرطبق قوانین مصوب جبران خسارت شود.

27- درپایان پژوهش ، هرفردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج آگاه شود و از مداخلات یا روش هایی که سودمندی شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28- پژوهشگرموظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه، دقیق، و کامل منتشرکنند.

29- نحوهی گزارش نتایج باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، ازجمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران ، آزمودنی ها و موسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد.

30-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

رفتاردرمانی عقلانی هیجانی،افسردگی، خشم

1-Compston, A., & Coles, A. Multiple sclerosis. The Lancet. 2008., 372, 25-31

2-Koch-Henriksen, N., Sorensen, P.S.,. The changing demographic pattern of multiple sclerosis epidemiology. Lancet Neurol. 2010 9 (5), 520–532

3-Jennum po, wanscher be, frederksen je, Kjellberg ja. The socioeconomic consequences of multiple sclerosis: A controlled national study. European Neuropsychopharmacology (2012) 2 2:36–43

4-بخشانی،نورمحمد؛خسروی،معصومه؛رقیعی،مهوش(1389)،وضعیت عملکرد شناختی بیماران مبتلا به ام اس،کنگره انجمن روانشناسی ایران

5-SHAMMAS, Layal, et al. Home-based system for physical activity monitoring in patients with multiple sclerosis (Pilot study). Biomedical engineering online, 2014, 13.1: 1

6- ELLIS, Terry; MOTL, Robert W. Physical activity behavior change in persons with neurologic disorders: overview and examples from Parkinson disease and multiple sclerosis. Journal of Neurologic Physical Therapy, 2013, 37.2: 85-90.‏

7- MERGHATI-KHOEI, Effat, et al. Sexual problems among women with multiple sclerosis. Journal of the neurological sciences, 2013, 331.1: 81-85.

8- RENAULD, Stéphanie; MOHAMED-SAÏD, Lyakout; MACOIR, Joël. Language disorders in multiple sclerosis: A systematic review. Multiple Sclerosis and Related Disorders, 2016, 10: 103-111.‏

9- VEAUTHIER, Christian; PAUL, Friedemann. Sleep disorders in multiple sclerosis and their relationship to fatigue. Sleep medicine, 2014, 15.1: 5-14.‏

10-Feinstein A, Magalhaes S, RicharD JF, AuDet B, Moore C. The link between multiple sclerosis anD Depression. Nature Reviews Neurology. 2014 Sep 1;10(9):507-17.

11.SenDers A, BourDette D, Hanes D, YaDav V, Shinto L. PerceiveD Stress in Multiple Sclerosis The Potential Role of MinDfulness in Health anD Well-Being. Journal of eviDence-baseD complementary & alternative meDicine. 2014 Apr 1;19(2):104-11

12-MARRIE, Ruth Ann, et al. The incidence and prevalence of psychiatric disorders in multiple sclerosis: a systematic review. Multiple Sclerosis Journal, 2015, 1352458514564487

13- FISCHER, Anja, et al. An online programme to reduce depression in patients with multiple sclerosis: a randomised controlled trial. The Lancet Psychiatry, 2015, 2.3: 217-223

14- FEINSTEIN, Anthony, et al. The link between multiple sclerosis and depression. Nature Reviews Neurology, 2014, 10.9: 507-517.

15- DUBAYOVA, Tatiana, et al. Type D, anxiety and depression in association with quality of life in patients with Parkinson’s disease and patients with multiple sclerosis. Quality of Life Research, 2013, 22.6: 1353-1360.

16- OTTE, Christian. Online CBT in patients with multiple sclerosis and depression. The Lancet Psychiatry, 2015, 2.3: 192-193.

17- KOCH, Marcus W., et al. Depression in multiple sclerosis: a long-term longitudinal study. Multiple Sclerosis Journal, 2014, 1352458514536086.

18- BENITO-LEÓN, Julián, et al. Multiple sclerosis is associated with high trait anger: A case–control study. Journal of the neurological sciences, 2014, 340.1: 69-74.

19- DE CERQUEIRA, Ana Claudia, et al. Psychiatric disorders in patients with multiple sclerosis. Comprehensive psychiatry, 2015, 63: 10-14.

20- SARISOY, Gökhan, et al. Psychiatric symptoms in patients with multiple sclerosis. General hospital psychiatry, 2013, 35.2: 134-140.

21- MARRIE, Ruth Ann; HANWELL, Heather. General health issues in multiple sclerosis: comorbidities, secondary conditions, and health behaviors. CONTINUUM: Lifelong Learning in Neurology, 2013, 19.4, Multiple Sclerosis: 1046-1057

22-David D. Rational emotive behavior therapy (REBT). John Wiley & Sons, Inc.; 2014

23-اسمخانی اکبری نژاد ه, اعتمادی ا, نصیرنژاد ف. اثربخشی روان درمانی عقلانی-عاطفی-رفتاری به شیوه گروهی بر بهزیستی روان شناختی زنان. مطالعات روان شناسی بالینی. 2014 Dec 22;4(15):25-42.‎

24-Iftene F, Predescu E, Stefan S, David D. Rational-emotive and cognitive-behavior therapy (REBT/CBT) versus pharmacotherapy versus REBT/CBT plus pharmacotherapy in the treatment of major depressive disorder in youth; A randomized clinical trial. Psychiatry research. 2015 Feb 28;225(3):687-94.

25-Safdari S, Hadadi H. The effectiveness of group therapy through rational emotive behavior therapy (REBT) on ruminations of depressed patients. Journal of Social Issues and Humanities. 2013;1(3):51-5.

26-Bistamam MN, Jais SM, Jusoh AJ, Abdul AM, Rahman MA, Razali MM. The Effect of REBT Structured Counselling Group towards the Grief and Depression among Teenagers of Divorced Parent. International Journal of Education and Research. Vol. 3 No. 4 April 2015

27-Sharp, Shannon Rae. 'Effectiveness of an anger management training program based on rational emotive behavior theory (REBT) for middle school students with behavior problems.' (2003).

28-مظفرجلالی مهین دخت. بررسی اثربخشی گروه درمانی عقلانی - هیجانی - رفتاری بر کاهش استرس (مورد مطالعه: دیرنابینایان 40-20 سال شهرستان مشهد در سال 1391). علوم رفتاری   پاییز 1391 , دوره  4 , شماره  13 ; از صفحه 145 تا صفحه 158

29-Kroenke K, Spitzer RL. The PHQ-9: a new depression diagnostic and severity measure. Psychiatr Ann 2002;32:1–7.

30-Kahana E, Leibowitz U, Alter M. Cerebral multiple sclerosis. Neurology 1971;21: 179–1185.

31-Feinstein A. An examination of suicidal intent in patients with multiple sclerosis. Neurology 2002 vol. 59 no. 5 674-678.

32- Walsh R. The search for synthesis: transpersonal psychology and themeeting of east and west, psychology and religion, personal andtranspersonal. J Humanistic Psychol 1992;32:19–45.

33-Mehdi Zare, Abdollah Shafiabadi, Hassan Pasha SharifiShokoh Navabinejad. The Efficacy of Rational Emotive Behavioral Group Therapy and Psychodrama in Modifying Emotional Expression Styles. Journal of Iranian Psychologists -Vol. 4/ Issue 13/ Fall 2007

34-Koukopoulos A, Sani G. DSM‐5 criteria for depression with mixed features: A farewell to mixed depression. Acta Psychiatrica Scandinavica. 2014 Jan 1;129(1):4-16.

35-Beck, A.T., Steer, R.A. & Garbin, M.G. Psychometric properties of the Beck Depression Inventory: Twenty-five years of evaluation. Clinical Psychology Review, 1988, 8, 77-100

36-مارنات، گراث؛ راهنمای سنجش روانی، پاشا شریفی و نیکخو، تهران، سخن، 1386، چاپ دوم، ص 1010.

37-ازخوش، م؛ کاربرد آزمون‌های روانی و تشخیص بالینی، تهران، روان، 1387، چاپ سوم، ص 226 - 224.

38-Spielberger CD, Jacobs G, Russell S, Crane RS. Assessment of anger: The state-trait anger scale. Advances in personality assessment. 1983;2:159-87

امتیاز
سوالات
0 1 2 3 سوال 1 من غمگین نیستم من غمگینم غم و غصه از زندگی من دست
بر نمی دارد دیگر تحمل این زندگی را ندارم
سوال 2 من به آینده خوشبینم امیدی به آینده ندارم احساس می کنم که آینده
خوبی در انتظارم نیست
هیچ روزنه امیدی در زندگی ام
نیست
سوال 3 من ناکام نیستم من از دیگران ناکام ترم
وقتی به گذشته نگاه می کنم
می بینم تمام زندگی ام
شکست و ناکامی بوده است
من یک شکست خورده تمام
عیارم
سوال 4 مثل گذشته از زندگی ام
رضایت دارم
مثل گذشته از زندگی لذت
نمی برم
از زندگی ام رضایت واقعی
ندارم
از همه چیز و همه کس
ناراضی ام
سوال 5 احساس گناه و تقصیر
نمیکنم
گاهی اوقات احساس گناه
می کنم
اغلب اوقات احساس گناه و
تقصیر دارم
همیشه احساس گناه و تقصیر
در من است
سوال 6 انتظار مجازات ندارم احساس می کنم ممکن
است مجازات شوم انتظار مجازات دارم مطمئنم مجازات می شوم
سوال 7 من از خودم رضایت دارم من از خودم ناراضی ام از خودم بدم می آید من از خودم متنفرم
سوال 8 من بدتر از دیگران نیستم گاهی از خودم به خاطر
خطاهایم انتقاد می کنم
همیشه به خاطر خطاهایم
خودم را سرزنش می کنم
برای هر اتفاق و حادثه ای
خودم را سرزنش می کنم
سوال 9 هیچ وقت به خودکشی فکر
نمی کنم
فکر خودکشی به سرم زده
ولی هیچ وقت اقدام به خود
کشی نکرده ام
به فکر خودکشی هستم اگر بتوانم خودکشی می کنم
سوال 11 بیش از حد معمول گریه
نمی کنم بیشتر از گذشته گریه میکنم همیشه در حال گریه کردنم
قبلا زیاد گریه می کردم اما حال
با آن که دلم می خواهد نمی
توانم گریه کنم
سوال 11 کم حوصله تر از گذشته ام از گذشته کم حوصله ترم اغلب اوقات کم حوصله ام همیشه کم حوصله ام
سوال 12 مثل همیشه مردم را
دوست دارم
کمتر از گذشته به مردم
علاقمندم
تا حدود زیادی علاقه ام را به
مردم از دست داده ام
از همه مردم سیر شده ام و
دیگر به هیچ کس علاقه ای
ندارم
سوال 13 مثل گذشته تصمیم میگیرم کمتر از گذشته تصمیم
میگیرم
نسبت به گذشته تصمیم گیری
برایم سخت تر شده است
قدرت تصمیم گیری ام را کاملا
از دست داده ام
سوال 14 جذابیت گذشته را دارم نگرانم که جذابیتم را از دست
بدهم
احساس می کنم که جذابینم
را روز به روز بیشتر از دست
می دهم
من زشت هستم
سوال 15 به خوبی گذشته کار میکنم به خوبی گذشته کار نمیکنم برای هر کاری مجبورم به خودم
فشار بیاورم دستم به هیچ کاری نمیرود
سوال 16 مثل گذشته خوب میخوابم مثل گذشته خوابم نمیبرد
یکی دو ساعت زودتر از معمول
از خواب می پرم و دوباره
خوابیدن برایم سخت می شود
چند ساعت زودتر از معمول از
خواب می پرم و دیگر خوابم
نمی برد
سوال 17 بیشتر از گذشته خسته
نمی شوم
بیشتر از گذشته خسته
میشوم
از انجام هر کاری خسته
میشوم
از شدت خستگی هیچ کاری
نمیتوانم انجام دهم
سوال 18 اشتهایم هیچ تغیری نکرده
است
اشتهایم به خوبی گذشته
نیست اشتهایم خیلی کم شده است تازگی ها هیچ اشتهایی به غذا
ندارم
سوال 19 اخیرا وزن کم نکرده ام تازگی بیش از دو و نیم کیلو
وزن کم کرده ام
تازگی بیش از پنج کیلو وزن کم
کرده ام
تازگی بیش ازهفت کیلو وزن
کم کرده ام
سوال 21 بیش از گذشته بیمار
نمیشوم
سردرد و دل درد و یبوست
دارد اذیتم می کند به شدت نگران سلامتم هسنم
آنقدر نگران سلامت خود
هستم که دست و دلم به هیچ
کاری نمی رود
سوال 21 میل ج.... ام هیچ تغیری
نکرده است
میل ج.... ام تازگی کمتر
شده است
میل ج.... ام خیلی کم شده
است
اصلا هیچ میل ج.... در من
باقی نمانده است