بررسی نگرش پرستاران بخش مراقبت های ویژه بیمارستانهای آموزشی شهر زاهدان نسبت به آتانازی در سال 1396

پیشرفت های گسترده در دانش پزشکی ضرورت پرداختن به مباحث اخلاقی در این حرفه را بیش از پیش مشهود کرده است. از آنجایی که حرفۀ پزشکی با جسم و جان انسان سر و کار دارد یکی از ارکان اساسی این حرفۀ مقدس پایبندی به اخلاق است. مطالعات نشان می دهند که از قرون اولیۀ زندگی بشر این باور وجود داشته است که پزشک و پرستار دارای نوعی وظیفۀ اخلاقی نسبت به بیمار بوده و از این رو نمی توانند آزادانه به انجام هر اقدام درمانی که به آن تمایل دارد، بپردازند. در حیطۀ پزشکی، اخلاق حکم می کند که اگر حتی اعتقاد به خدا وجود نداشته باشد، براساس وجدان انسانی بیماران دردمند، درمان شوند. یکی از اصول چهارگانۀ اخلاق پزشکی نوین احترام به اصل مشارکت بیمار در تصمیم گیری های مربوط به کنترل بیماری و درمان وی است. بر این اساس تصمیم گیرندة نهایی در خصوص روند درمان خود بیمار تلقی می شود. یکی از مباحث جنجال برانگیزی که ذهن بسیاری از فیلسوفان اخلاق را به خود مشغول کرده است، آتانازی می باشد(1)  

اصطلاح آتانازی (euthanasia)از واژه یونانی (eu) به معنای خوب و کام بخش و واژه ی (thanatus) به معنای مرگ مشتق شده است.(2)

 آتانازی را پایان دادن عمدی به زندگی بوسیله فردی غیر از بیمار برطبق خواست بیمار تعریف کرده اند.(3)

برخی از اصطلاحاتی که در آتانازی مطرح شده اند عبارتند از آتانازی فعال داوطلبانه ، غیرداوطلبانه و اجباری  و آتانازی غیرفعال داوطلبانه و غیرداوطلبانه.آتانازی فعال داوطلبانه به این معناست که هر فرد دارای ظرفیت تصمیم گیری درخواست پایان دادن به زندگی خود را با دخالت تیم درمانی داشته باشد بعبارت دیگر ،آتانازی فعال داوطلبانه دو شرط مهم دارد،اول اینکه تصمیم بیمار  باشد،دوم بیماری یا درد و رنجی غیرفعال تحمل در میان باشد که امیدی به بهبودی آن نباشد.منظور از آتانازی غیرفعال داوطلبانه اینست که هر فرد دارای ظرفیت تصمیم درخواست پایان دادن به زندگی خود را با قطع داروهای حیاتی نگهدارنده داشته باشد.بعبارت دیگر ،آتانازی غیرفعال داوطلبانه یعنی عدم پذیرش درمان از سوی بیماران برای تسریع مرگ.آتانازی فعال غیرداوطلبانه عبارتست از اینست که درخواست پایان دادن به زندگی فرد فاقد ظرفیت تصمیم گیری از طرف افراد جایگزین به تیم درمانی ارائه شود.بعبارت دیگر،در  آتانازی فعال غیر داوطلبانه تزریق عامدانه و مرگ بار برای بیماری انجام می شود که صلاحیت تصمیم گیری ندارد.معمولا این تصمیم توسط تیم پزشکی ،کمیته اخلاق پزشکی،خانواده بیمار یا قاضی گرفته میشود.منظور از آتانازی غیرفعال غیرداوطلبانه اینست که درخواست پایان دادن به زندگی فرد بدون ظرفیت تصمیم گیری از طرف افراد جایگزین به تیم درمانی بصورت قطع درمانهای حیاتی نگهدارنده باشد.(2)در اتانازی فعال اجباری بیمار صلاحیت تصمیم گیری دارد  ولی درخواست صریحی برای انجام این عمل وجود ندارد. این نوع اتانازی قتل محسوب می شود و غیر مجاز است.( 2 و4)

عوامل موثر بر آتانازی بطور معمول شامل ترس از درد و ناراحتی های آینده ،کاهش کیفیت زندگی،ناامیدی شدید و ترس از وابستگی به دیگران است.(5) هم اکنون در برخی کشورهای جهان و سه ایالت متحده آمریکا ،آتانازی به شکل قانونی انجام می شود.انجام میشود.انجام آتانازی فعال در کشور های سوئد،نروژ،دانمارک،هلند،بلژیک،لوکزامبورگ بصورت قانونی انجام میشود.(6 موارد مرگ و میر ناشی از آتانازی 0.04% در ایتالیا ،0.06% در دانمارک،0.27% در سوییس،0.3% تا 1.2% در بلژیک و 1.7 % در هلند گزارش شده است. (7)

پرستاران بدلیل دیدگاه بیمار محور،فراهم کردن مراقبت 24 ساعته،تجربیات و مهارت هایشان در مراقبت از بیماران در حال مرگ،بخصوص در کنترل روز به روز علایم در مدیریت درد و نیز حمایت عاطفی ،نقش مهمی را در مراقبت انتهایی بیماران دارند.(8) از طرفی پرستاران اغلب اولین مراقب برای دریافت درخواست آتانازی هستند. (9) گزارش ها از هر ۴ پرستار، یکنفر حداقل با یک تقاضای اتانازی از سوی بیماران مواجه می شود (10) . نگرش و دیدگاه پرستاران در مورد آتانازی دارای اهمیت فراوانی است،زیرا پرستاران به میزان بیشتر و طولانی تر نسبت به سایر ارائه دهندگان مراقبت بهداشتی در امر مراقبت از بیماران رو به مرگ و خانواده هایشان درگیر می شوند و ارتباط نزدیکتری با اعضای خانواده و دوستان آنان دارند(11).

دین اسلام زندگی انسانها را مقدس شمرده و آن را متعلق به خداوند متعال می داند.براساس تعالیم اسلامی مرگ امری اجتناب ناپذیر است و همه مخلوقات روزی خواهند مرد(12). تحقیقات انجام شده در این زمینه در کشورهای غربی با توجه به اختلافات فاحش فرهنگی و دیدگاه اعتقادی آنان قابل تعمیم به کشور ما نیست(13). مطالعات انجام شده در سایر کشورهای اسلامی نیز نمیتواند آینه تمام نمایی از وضعیت و نیازهای کشور ما باشد(14). اگر چه پرستاران در سراسر دنیا با درخواست های آتانازی بیماران رو به مرگ مواجه می شوند،بندرت عقاید و نگرش آنان در فرایند تصمیم گیری در نظر گرفته می شود(15). در کشور ما مطالعات محدودی در زمینه ارزیابی نگرش پرستاران بخصوص پرستاران شاغل در بخش مراقبت های ویژه در مورد آتانازی و ویژگی های اجتماعی دموگرافیک و آتانازی صورت گرفته است (16) . همچنین در هیچ مقاله ای به آمار و درصد رواج آتانازی در کشور خودمان اشاره ای نشده است. لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین نگرش پرستاران بخش های ویژه نسبت به آتانازی انجام خواهد شد. سپس در صورت لزوم (وجود نگرش های مثبت) با برنامه ریزی و اجرای کارگاه های اخلاق حرفه ای مناسبی از اعتقادات اسلامی آن ها استفاده شده و با توجه به دیدگاه ویژه اسلام در مورد قداست حیات و لزوم محافظت از آن برای همه ی انسان ها؛ نسبت به تغییر نگرش افراد مذکور نسبت به اتانازی و جلوگیری از رواج یافتن آن اقدام شود.

بررسی متون:

1.در سال 1391 کریمیان و همکاران مقاله ای با عنوان' نگرش پرستاران و پزشکان بخشهای ویژه بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد در ارتباط با اتانازی' انجام دادند. هدف از این مطالعه تعیین نگرش پرستاران و پزشکان بخشهای ویژه بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی یزد نسبت به اتانازی بود. این مطالعه توصیفی با نمونه گیری تصادفی ساده روی 110 نفر از پزشکان و پرستاران بخشهای مراقبت ویژه انجام شد. در این مطالعه از پرسشنامه استانداردی استفاده شدکه شامل 4 بخش اطلاعات دموگرافیک، پذیرش اتانازی فعال و غیرفعال، مقیاس نگرش به اتانازی و معمای واگن بود. پرسشنامه به شکل خود ایفا تکمیل و داده ها با نرم افزار نسخه 18 SPSS و آزمونهای آماری ، ، ANOVA T مجذور کای ، ضریب همبستگی و رگرسیون آنالیز شد. نتایج نشان داد که نگرش اکثر شرکت کنندگان نسبت به اتانازی نامطلوب بود. (17)

.2 تحقیقی با عنوان' نگرش پرستاران شاغل در بخش های انکولوژی و مراقبت های ویژه به آتانازی توسط حیدری و همکاران در سال 1391 در کرمان انجام شد.هدف از این مطالعه بررسی نگرش پرستاران شاغل در بخش های انکولوژی و مراقبت های ویژه به آتانازی بود که طی آن 205 پرستار وارد مطالعه شدند.ابزار گردآوری داده ها،پرسشنامه دوقسمتی شامل اطلاعات فردی پرستاران و مقیاس نگرش به آتانازی (EAS)بود.جهت تجزیه تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS16 و آزموم های توصیفی و تحلیلی استفاده گردید.نتایج نشان داد اکثر پرستاران دیدگاه منفی در مورد آتانازی دارند.(18)

.3 نجف آبادی و همکاران در سال 1388. مطالعه ای تحت عنوان 'بررسی نگرش پرستاران بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی تهران در ارتباط با آتانازی ' انجام دادند.هدف از این مطالعه بررسی نگرش پرستاران مسئول مراقبت از بیماران مرحله نهایی در بخش های  ICU ، داخلی،جراحی و دیالیز بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی تهران در ارتباط با آتانازی ،انواع آن و عوامل موثر بر آن بوده است.این مطالعه بر روی 140 نفر از پرستاران شاغل انجام گرفت و ابزار گردآوری شامل پرسشنامه ای بود که در آن 4بیمار فرضی مطرح شده و پس از آن سوالاتی پیرامون آنها بصورت سه گزینه ای مطرح شده بود تا نگرش پرستاران نسبت به موضوع سنجیده شود.نتایج نشان داد 64% پرستاران مخالف آتانازی فعال داوطلبانه ،50% مخالف آتانازی فعال غیرداوطلبانه،58% مخالف آتانازی غیرفعال داوطلبانه و پرستاران مخالف آتانازی غیرفعال غیرداوطلبانه برحسب شرایط از 40 تا 80 % متغیر بودند.(19)

4.مطالعه ای با عنوان 'نگرش پرستاران بخش مراقبت های ویژه درمورد آتانازی' در سال 1389 توسط مقدس و همکاران در رشت انجام شد.هدف از این مطالعه تعیین نگرش پرستاران بخش های ویژه در مورد آتانازی است.این مطالعه توصیفی تحلیلی بر روی 91 پرستار شاغل  در بخش های مراقبت ویژه واقع در مراکز آموزش درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی گیلان انجام گردید.ابزار گردآوری ،پرسشنامه EAS نگرش به آتانازی بود.داده ها با استفاده از آزمون های (T_test) و ANOVA و مدل های تعمیم یافته خطی بوسیله نرم افزارSPSSنسخه 16 تجزیه و تحلیل شدند.نتایج نشان داد اکثر پرستاران83/5 %)) نسبت به آتانازی نگرش منفی داشتند و با آن موافق نبودند.(20)

5. روشن زاده و همکاران تحقیقی تحت عنوان ' دیسترس اخلاقی و نگرش نسبت به آتانازی ' در سال 1392 در کرمان با هدف بررسی ارتباط بین پدیده دیسترس اخلاقی و نگرش نسبت به آتانازی انجام دادند.این مطالعه توصیفی تحلیلی برروی 330 نفر از پرستاران بیمارستانهای شهر کرمان انجام شد.پرسشنامه دیسترس اخلاقی کورلی و نگرش نسبت به آتانازی برای جمع آوری اطلاعات استفاده شد.نتایج حاکی از آن بوده که سطح معنی داری بین دیسترس اخلاقی با نگرش نسبت به آتانازی است.(21)

1-آیا پرستاران نسبت به آتانازی نگرش مثبتی دارند؟

2-میانگین نمره  و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ملاحظات اخلاقی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان چقدر است ؟

3- میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ملاحظات عملی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان به چه میزان است ؟

4- میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ارج نهادن به زندگی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان چقدر است ؟

5-میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد باورهای طبیعت گرایانه در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان به چه میزان است؟

6- آیا بین نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با جنس در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان ارتباط وجود دارد؟

7-آیا بین نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با سن در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان ارتباط وجود دارد؟

8-آیا بین نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با تحصیلات در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان ارتباط وجود دارد؟

9- آیا بین نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با  مدت زمان خدمت در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان ارتباط وجود دارد؟

10-آیا بین نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان تفاوت وجود دارد؟

تعیین نگرش پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان نسبت به آتانازی در سال 1396

1-تعیین میزان نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

2-تعیین میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ملاحظات اخلاقی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

3-تعیین میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ملاحظات عملی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

4-تعیین میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد ارج نهادن به زندگی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

5-تعیین میانگین نمره و سطح نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بعد باورهای طبیعت گرایانه در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

6-تعیین ارتباط میزان نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با جنس در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

7-تعیین ارتباط نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با سن در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

8-تعیین ارتباط نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با تحصیلات در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

9-تعیین ارتباط نگرش پرستاران نسبت به آتانازی با  مدت زمان خدمت در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

10-تعیین ومقایسه نگرش پرستاران نسبت به آتانازی در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های شهر زاهدان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ،بیمارستان ها،بخش های مراقبت ویژه

توصیفی - تحلیلی

پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه (CCU و ICU) بیمارستانهای شهر زاهدان

معیار ورود شامل داشتن سن حداقل 22سال می باشد. حداقل 4-3 سال سابقه کار در بخش های مراقبت ویژه را داشته باشد. سابقه بیماری جسمی و روانی خاصی نداشته باشد.

معیار خروج نیز شامل انصراف پرستار از پر کردن پرسشنامه است.

از کلیه پرستاران بخش های ویژه ی بیمارستان های آموزشی زاهدان با تعداد 100 نفر به روش سرشماری داده ها جمع آوری خواهند شد.

سرشماری

اطلاعات زمینه ای شامل سن، جنس، تحصیلات، مدت زمان خدمت و بخش به علاوه ی  پرسشننامه EAS :

این پرسشنامه دارای 20 سوال بوده و هدف آن ارزیابی نگرش به اتانازی می باشد. نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت 5 نقطه ای(  کاملا مخالف ( نمره 1 )، مخالف ( نمره 2 ) ، نه موافق –نه مخالف ( نمره 3 ) ، موافق ( نمره 4 ) و کاملا موافق ( نمره 5 ) ) می باشد . البته این شیوه نمره گذاری درمورد سوالات شماره 2، 4، 7، 9، 14، 15، 17 و 20 به صورت معکوس نمره گذاری شده است . پرسشنامه دارای   4 بعد(  ملاحظات اخلاقی، ملاحظات عملی، ارج نهادن به زندگی، باورهای طبیعت گرایانه) است . بعد ملاحظات اخلاقی از سوال 1-11 ، بعد ملاحظات عملی از سوال 12- 14 ، بعد ارج نهادن به زندگی از سوا ل 15- 18 و بعد باور های ظبیعت گرایانه سوالات 19 تا 20 را شامل می شود

برای بدست آوردن امتیاز کل، مجموع امتیازات مربوط به تک تک سوالات را با هم محاسبه می کنیم . امتیازات بالاتر نگرش مثبت تر به اتانازی از دیدگاه فرد پاسخ دهنده خواهد  بود (موافق بودن با آن) و برعکس . روایی و پایایی این پرسشنامه در پژوهش آقابابایی و همکاران (1390) مورد بررسی قرار گرفت که آلفای کرونباخ آن 88/0 و همبستگی درونی 56/0 برای آن گزارش شده است. پایایی ابزار در این مطالعه نیز به روش آزمون - بازآزمون پس از دادن مجوز اجرای طرح سنجیده خواهد شد.

بعد از تصویب طرح تحقیقاتی توسط معاونت پژوهشی دانشگاه ,پژوهشگران با معرفی نامه وارد محیط مطالعه شده وبعد از معرفی خود به سرپرستار بخش و توضیح اهداف پژوهش و اطمینان دادن به پرستاران و کسب رضایت آگاهانه از آنان، پرسشنامه نگرش به آتانازی را جهت تکمیل در اختیارشان قرارا می دهیم.در آخر داده های به دست آمده توسط نرم افزار16 SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

بعد ازجمع آوری داده ها و با استفاده از آخرین ورژن نرم افزار spss و با استفاده از آزمون آماری کای دو و آزمون مقایسه روابط متغیری تجزیه و تحلیل آماری تجزیه و تحلیل آماری انجام خواهد شد.

پژوهشگران خود را موظف به رعایت کلیه کد های اخلاق پژوهش های دارای آزمودنی انسانی بجز کد های 6 و 9 میدانند:

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. -
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. -
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22. از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

-عدم مشارکت در طرح که با ایجاد اطمینان خاطر که اطلاعات کاملا محرمانه می باشد و فقط جهت استفاده تحقیقاتی به کار برده خواهد شد ودر هیچ جا نامی از پرستار برده نخواهد شد,نیز می توان بر این مشکل نیز غلبه کرد.

آتانازی- نگرش - پرستاران

1- Griffith R. Euthanasia: is there a case for changing the law?. Br J Community Nurs. 2007; 12(6): 273-77.

2- Parsapour A, Hemmati Moghaddam A, Parsapour MB , Larijani B. Euthanasia: ethicalexplanation and analysis. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine.2008; 1 (4): 1-12.[Persian]

3- Muller MT, Pijnenborg L, Onwuteaka-Philipsen BD, van der Wal G, van Eijk JT. The role of the nurse in active euthanasia and physician-assisted suicide. J Adv Nurs. 1997; 26(2): 424-30.

4. Naseh L, Sheykhi R.A, Rafiei H, Jafari R. Survey of final years nursing students’  attitude regards euthanasia in 2013. Education & Ethic In Nursing. 2014;3(1):49-55.

 5. Johansen S, Holen JC, Kaasa S, Loge HJ, Materstvedt L J.Attitudes toward, and wishes for, euthanasia in advanced cancer patient at a palliative medicine unit. Palliat Med 2005; 19(6):454-60

6. Anonymous. Euthanasia. URL: http://en.wikipedia.org/wiki/euthanasia. (accessed on 2011).

7. وکیلی محمود ، دلاور سکینه ، کریمیان کاکلکی زهره ، فتوحی اسماعیل. نگرش پرستاران و پزشکان بخشهای ویژه بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد در ارتباط با اتانازی.مقاله پژوهشی

سلامت جامعه ؛دوره هفتم، شماره 4، سال 1392

8. Barnard A, Hollingum C, Hartfiel B. Going on a journey: understanding palliative care nursing. Int J Palliat Nurs. 2006; 12(1): 6-12.

9. Corbin J, Strauss A. Basics of Qualitative Research Techniques and Procedures for Developing Grounded

Theory. Los Angeles: Sage Publications. 2008.

10. Inghelbrecht Els, Bilsen J, Mortier F, Deliens L. Attitudes of nurses towards euthanasia and towards their role in euthanasia: a nationwide study in Flanders, Belgium. Int J Nurs Stud. 2009; 46(9): 1209-18.

11.Moghadas T, Momeni M, Baghaee M, Ahmadi S. Euthanasia and care for dying patients: attitudes of ICU

Nurses. ijme. 2012; 5 (4) :75-83. [In Persian]

12. Sarhill N, LeGrand S, Islambouli R, Davis MP, Walsh D. The terminally ill Muslim: death and dying from the Muslim perspective. Am J Hosp Palliat Care 2001; 18(4): 251-5.

.13 تقدسی نژاد فخرالدین ، عکاظی آرش ، مقاره زاده اصفهانی محبوبه ، یوسفی نژاد وحید.مقایسه نگرش پزشکان و بیماران در مورد اتانازی در مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران. مجله علمی پزشکی قانونی ؛دوره 19 ، شماره 4 و 1، زمستان 92 و بهار 93، 377-384

14. Ahmed AM, Kheir MM. Attitudes towards euthanasia among final-year Khartoum University medical students. East Mediterr Health J 2006; 12 (3-4): 391-7.

15. Dierckx de Casterlé B, Verpoort C, De Bal N, Gastmans C. Nurses’ views on their involvement in euthanasia: a qualitative study in Flanders (Belgium). J Med Ethics 2006; 32: 187–92.

.16 نجف ابادی ر ح، صداقت م، طهرانی س س، آرامش ک. بررسی نگرش پرستاران بیمارستا نهای دانشگاه علوم پزشکی تهران در ارتباط با اتانازی. مجله اخلاق و تاریخ پزشکی؛دوره سوم(شماره 5):37-44.

17.Aghababaei N. Assessing attitudes toward euthanasia. Iranian J Med Ethic Hist Med 2012;5(1): 59-70

بررسی نگرش پرستاران بخش مراقبت های ویژه بیمارستانهای آموزشی شهر زاهدان نسبت به آتانازی در سال 1396

ندارد

تصمصم گیری جهت آموزش و تصمیم در مورد قانونی شده آتانازی

ندارد

ندارد

آزمودنی هیچگونه هزینه ای پرداخت نمی کند

مصاحبه 

اطلاعات به صورت محرمانه حفظ خواهد شد و نتایج صرفا جهت انجام کار تحقیقاتی استفاده می شود. 

به تمامی سوالات آزمودنی ها در خصوص طرح پاسخ داده خواهد شد.

دارد

چون طرح در قالب پرسشنامه می باشد در بالای فرم پرسشنامه قید شده پاسخگویی شما به پرسشنامه به منزله رضایت شما می باشد. 

مخاطب گرامی                                                                                                         

این پرسشنامه که در اختیار شما قرار می گیرد، به منظور تحقیق پیرامون ' نگرش پرستاران بخش مراقبت های ویژه نسبت به آتانازی در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1395' تهیه شده است. اطلاعات در این پرسشنامه کاملا محرمانه بوده و بررسی جواب های داده شده، صرفا جنبه پژوهشی دارد. برای اطمینان از این مساله، ذکر نام و نام خانوادگی ضرورتی ندارد. لذا پاسخ های دقیق و صادقانه شما در انجام بهتر این تحقیق یاریگر ما خواهد بود.

                                                                                   از همکاری شما متشکرم.

این بخش از پرسشنامه اطلاعاتی در مورد خودتان به پژوهشگر می دهد. لطفا آنها را به دقت بخوانید و در مربع مربوطه علامت بزنید.

نام بخش:.................

سن: ............

میزان سابقه کار: ............

جنسیت:              زنo مردo 

میزان تحصیلات:    دیپلم یا مدرک بهیاریo         لیسانسo      فوق لیسانسo        

پرسشنامه نگرش به اتانازی (EAS)

.