یکی از بخش هایی که باید در آن ایمنی رعایت شود بخش رادیولوژی بیمارستان نیز می باشد. در این بخش علاوه بر خطرات و حوادثی که در سایر قسمت های بیمارستان اتفاق می افتد خطر بالقوه تابش پرتو برای پرسنل، بیماران، همراهان بیمار،اساتید و دانشحویان وجود دارد(1). توجّه به ایمنی در بیمارستان دلایل زیادی دارد که اولین دلیل آن مسئولیت پذیری اخلاقی می باشد در هر سازمانی به خصوص سازمان هایی که خدمات فوری می دهند تعهد می دهند که محیطی را پدید آورند که در آن به مشتریان و کارکنان آسیبی وارد نشود دومیت دلیل مسئولیت پذیری قانونی است رعایت ملاحضات ایمنی در بخش های مختلف باعث کاهش خطرات احتمالی می شود. کارکنان خدمات و بهداشت به دلیل ماهیت شغلشان همواره در برابر بیماری های واگیر، سموم شیمیایی و بیولوژیکی، مواد سرطان زا، اشعه های یونیزان و غیر یونیزان و مخاطرات ایمنی واقع می شوند این در صورتی است که انسان به عنوان اساسی ترین و مهمترین نیروی کار برای سازمان می باشد(1). به طور کلی تشعشات به دو دسته تقسیم می شوند که شامل پرتو های ذره ای و پرتو های الکترومنیتیک می باشند. پرتوی الکترومینیتیک، ترکیبی از یک میدان الکتریکی و یک میدان مغناطیسی نوسانی عمود بر هم که در جهت عمود بر دو میدان در فضا انتشار می یابد. در حقیقت این پرتو ها دارای انرژی هستند که به شکل میدان های نوسانی الکتریکی و مغناطیسی از نقطه ای به نقطه ی دیگر انتقال و انتشار می یابد که  یکی از این پرتو ها اشعه x  می باشد(2). اشعه x در اواخر قرن 19 میلادی به صورت تصادفی کشف شد و از آن در روش های تشخیص پزشکی استفاده کردند به طوری که استفاده روز افزون از اشعه x در تشخیص بیماری ها سبب شده است که تابش گیری های پزشکی عمده ترین نوع تابش گیری مصنوعی می باشد در یک بررسی که در خصوص اندازه گیری دز اشعه  دریافتی در انگلستان انجام شد نشان داد که بیش از 90 درصد از تابش گیری های مصنوعی ناشی از انجام آزمایشات پزشکی است(3). اشعه x دارای مضرراتی نیز می باشد . اولین کسانی که با اشعه x کار کردند دریافتند که این اشعه باعث سوختگی پوست و زخم های دیگر می شود و همچنین مقادیر کم پرتو گیری اثرات آنی کمی دارد ولی پس از گذشت چند سال از پرتو گیری اثراتی از قبیل سرطان و ناهنجار های کروموزومی ایجاد کند این ناهنجاری ها می توانند به نسل های بعد هم انتقال یابند(4). با توجه به مطالعات انجام شده فراوانی آسیب های کروموزومی حتّی در آن هایی که پرتوگیری کمتر از حد مجاز داشته اند نسبت به افراد عادی بیشتر گزارش شده است(5, 6)  اخیراً موسسه ملی سرطان (NCI) از ایالت متحده آمریکا، اشعه x را به لیست عوامل سرطان زا در انسان اضافه کرد(7). اشعه x شامل امواج رادیویی، ماکروویوئی و نور مرئی می باشد این اشعه یونیزان قابلیت نفوذ به بافت های زنده را دارد و می تواند سلول های زنده را از بین ببرد و یا باعث عملکرد غیر طبیعی آن بشود (8). (2) عوارض دریافت بیش از حد تماس پرتو x شامل آسیب های پوستی و کاتاراکت می باشد امّا مهمترین عارضه ی آن افزایش خطر بروز بدخیمی های خونی و توده ای است  این خطر هرچند اندک امّا با افزایش دوز مواجهه در طول زندگی بیشتر می شود (9). در مطالعه ای دیگر گفته شد میزان دز  هر چه قدر هم کم باشد مهم نیست چون می تواند باعث آسیب می شود (10).کار در بیمارستان ها و موسسات پزشکی می تواند بر سلامتی افراد تاثیر داشته باشد به طوری که در ایالت متحده روزانه 9000نفر از کارکنان دچار صدمات شغلی می شوند (1). به همین دلیل سازمان انرژی اتمی ایران با توجه به گسترش روز افزون اشعه در امور مختلف و ضرورت حفاظت کارکنان، نسل های آینده و محیط در برابر اثرات زیان آور اشعه، آیین نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 را تنظیم کرده است(11). در پژوهشی نشان داده شد که 65 میلیون نفر در سال در ایالت متحده آزمایش سی تی اسکن انجام می دهند که 700000 نفر از آن ها کودکان زیر 5 سال می باشند در حالی که آزمایشات سی تی اسکن کمتر از آزمایشات اشعه ایکس است اما بیش از دو سوم دُز اشعه ناشی از روش های پزشکی را شامل می شود مثلاً سی تی اسکن شکم برای یک فرد بزرگسال 250-200 برابر دُز تابش قفسه سینه است(12) .در مطالعه ی انجام شده دراردبیل که  سالن های انتظار 7بخش رادیولوژی را مورد بررسی قراردادند که با  دریافت کمترین مقدار آهنگ دز به یک مرکز تخصصی رادیولوژی با مقدار 2/0 میکروسیورت بر ساعت و بیشترین مقدار در سالن انتظار یکی از مرکز با 4/0 میکروسیورت بر ساعت تعیین شد (13). در مطالعه ای با عنوان مقایسه ی دزیمتری بیولوژیک با دزیمتری فیزیکی در پرتوکاران که در شهر بابل انجام شده است دو گروه شاهد و پرتو کاران از نظر دزیمتری فیزیکی و بیولوزیکی مورد مطالعه قرار دادند و نتایج نشان داد میانگین مجموع آسیب ها در گروه پرتوکاران به طور معنی داری بیش از گروه شاهد بود و همچنین نتایج دزیمتری بیولوژیکی و فیزیکی مطابقت داشتند.(14). در پژوهشی دیگر  به بررسی رعایت اصول حفاظتی بخش های پرتو تشخیصی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی پرداختند به این نتیجه رسید که هنگام عکس برداری ، سپر غدد جنسی برای بیمار وجود ندارد و در یکی از بیمارستان ها در بخش رادیولوژی دستگاه تهویه هوا در ضمن کار استفاده نمی شود و همچنین در بیمارستان دیگر علائم هشدار دهنده منطقه تشعشع وجود ندارد و در یکی از بیمارستان ها درب اتاق کنترل به طور کامل بسته نمی شد (15). با توجه به این مطالعه می توان نتیجه گرفت که این موارد  باعث بیماری در پرتوکاران؛ بیماران و همراهان بیماران می شود.در مطالعه ای دیگر  که برای اولین بار در بیمارستان های ارتش تهران انجام شد ماکزیموم دز دریافتی 29/0 میلی سیورت و مینیموم دز دریافتی 05/0 میلی سیورت بود و به این نتیجه رسیدند که دز دریافتی افراد در حد استاندارد می باشد این مقدار مینیموم مربوط به کارکنانی بود که کمتر از 30 ساعت با منابع یون ساز کار می کردند(16). لازم است که بدانید طبق قوانین حفاظت در برابر اشعه ساعت کاری بالای 40 ساعت در هفته غیر مجاز است(16) . توجه به اهمیت سلامت در افراد جامعه به خصوص موسسات و مشاغلی که خدمات فوری می دهند وتاثیر بسزایی بر سلامت انسان دارند(1). ما بر آنیم که با انجام این طرح تحقیقاتی، با توجه به این که در مشاغل رادیولوژی و رادیوتراپی ، پرتو گیری هم به لحاظ محیطی و هم در ارتباط با جمعیت انسانی اهمیت دارد و قادر به اندازه گیری محیطی هستیم از  ایجاد بیماری در پرتوکاران و غیر پرتوکاران جلوگیری کنیم .در واقع حفاظت در برابر اشعه در هر زمانی حتی هنگامی که در طبابت استفاده می شود ضروری می باشد(17). قابل ذکر است که ما می خواهیم میزان اشعه x  را در سالن انتظار بخش رادیولوژی و در صورت اجازه و عدم محدودیت داخل اتاق رادیولوژی را اندازه گیری کنیم زیرا در مطالعه ای نشان داده شد که حدود 80 درصد از مراجعین به بیمارستان دارای پرتونگاری هستند (18). در اکثر مطالعات از دستگاه گایگرمولر برای اندازه گیری استفاده شده است اما ما در این مطالعه از دستگاه TERRA مدل MKS-05 دیجیتال استفاده می کنیم.

بررسی متون:

زند و همکاران در سال 1390 مطالعه ای با عنوان سنجش توزیع نسبی آهنگ دز معادل پرتو ایکس سالن انتظار بخش رادیولوژی مراکز آموزشی-درمانی و خصوصی شهر اردبیل به منظور سنجش توزیع نسبی آهنگ دز معادل پرتو ایکس سالن انتظار بخش رادیولوژی انجام شده است این مطالعه توصیفی وتحلیلی روی چهار مرکز آموشی و درمانی و3 مرکز تخصصی انجام شد واز اطاقک یونیزان دیجیتال استفاده کردند. به این نتیجه رسیدند که کمترین مقدار دز 2/0 میکرو سیورت بر ساعت و بیشترن مقدار 4/0 میکروسیورت بر ساعت بود این مطالعه نشان داد افزایش آهنگ دز بالاتر از 3/0 میکروسیورت بر ساعت با حفاظ گذاری متناسب بخش ها و طول عمر کاری دستگاه های بخش رادیولوژی مرتبط بود.(13). این مطالعه شبیه ترین مطالعه به تحقیق ماست. در مطالعه رحیمی و شکرالله در سال 1382 مطالعه ای با عنوان ﺑﺮﺭﺳی ﺭﻋﺎیﺖ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩﻫﺎ ﺩﺭ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﭘﺮﺗﻮﻧﮕﺎﺭی ﺗﺸﺨیﺼی   ، ﺑیﻤﺎﺭﺳﺘﺎﻥ ﻫﺎی ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﻋﻠﻮﻡ ﭘﺰﺷکی ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ  که به منظور مقایسه استاندارد ها با استاندارد بین المللی انجام شده این مطالعه توصیفی بوده و همه ی بیمارستان های آموزشی مازندران را در نظر گرفته است و دریافته اند که وضعیت موجود با استاندارد های بین مللی 50% می باشد و این مراکز هیچ گونه بایگانی در مورد حفاظت پرسنل از تابش وجود نداشت. پوشش حفاظتی 51% و عدم نشت پرتو 47% دارای نقص و اشکال است درنتیجه با توجه به اختلاف معنی داری که بین رعایت استاندارد های بخش پرتو نگاری با استاندارد های بین المللی بود پایش دوره ای با فاصله زمانی 3 ماه توصیه شده بود(18). در مطالعه ای که توسط پسیانیان و همکارانش با عنوان ارزیابی محافظ بخش یک رادیولوژی معمولی در سال1388در مرکز آموزشی و درمانی تبریز  به منظور تعیین زخامت لایه جاذب انرژی در دیوار های اتاق رادیوگرافی با در نظر گرفتن بار کار اندازه گیری شد به این نتیجه رسیدند که باید زخامت لایه جاذب افزایش یابد و همچنین با استفاده از NCPR 147  هزینه های ساخت مانع اصلی را کاهش می دهد(19). نسرین شهابی و همکارانش در مطالعه ای مقطعی تحت عنوان بررسی میزان مواجهه پرتوکاران بیمارستان های آموزشی و مطب های دندان پزشکی خصوصی شهر همدان در سال 1382 انجام شد 44مطب دندان پزشکی و 5 بیمارستان آموزشی که دارای دستگاه پرتو نگاری بودند را با دستگاه گایگر مولر مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که در تعدادی از بیمارستان های خصوصی درب به خوبی بسته نمی شد و در بعضی مرکز دندان پزشکی لایه ی سربی بر روی درب وجود نداشت و در نتیجه در هیچ یک از مراکز رادیولوژی بیمارستان ها میزان پرتو ایکس بیش از حد مجاز نبود ولی در 6/38 درصد از اتاق های پرتونگاری دندان پزشکی بیش از حد مجاز(25/0میکروسیورت)بود(20). در مطالعه ای با عنوان بررسی محیطی و تست کنترل کیفی  از پرتو ایکس مرکز تشخیصی یک بیمارستان بزرگ در سال 2009 که توسط  oluwafisoye,  P. A و همکاران انجام شد یافته ها نشان داد که تجهیزات ایمنی در حد مطلوب نبود و مقادیر دُز 0/4 میکروسیورت بر ساعت و 0/5 میکروسیورت برساعت به ترتیب برای بخش پذیرش و خارج درب وروی ثبت شده است که مقدار آن از حد مجاز استاندارد بالاتر بود که نشان می دهد خطر بیشتری برای سلامت پرسنل و همراهان در پیش دارد(21).

1. درصد دُز غیر استاندارد پرتو X در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است؟
2. میانگین دُز پرتو X  بر حسب تعداد دفعات رادیوگرافی در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است؟
3. میانگین دُز پرتو X بر حسب نوع دستگاه در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است ؟
4. میانگین دُز پرتو X بر حسب نوع گرافی در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است؟
5. میانگین دُز پرتو X به تفکیک محل انجام رادیوگرافی در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است؟
6. میانگین دُز پرتو X بر حسب موقعیت قرار گرفتن سالن انتظار نسبت به اتاق اشعه X در مراکز رادیولوژی زاهدان در سال 1395چقدر است؟

تعیین درصد دُز معادل پرتو  Xدر بخش های رادیولوژی شهر زاهدان در سال 1395.

1. تعیین درصد دُز غیر استاندارد معادل پرتو X  در مراکز رادیولوژی شهر  زاهدان در سال 1395.
2. تعیین میانگین دُز پرتو X  بر حسب تعداد دفعات رادیوگرافی در شهر زاهدان سال 1395.
3. تعیین میانگین دُز پرتو X بر حسب نوع دستگاه در شهر زاهدان سال 1395.
4. تعیین میاگین دُز پرتو X بر حسب نوع گرافی در شهر زاهدان سال 1395.
5. تعیین میانگین دُز پرتو X به تفکیک محل انجام رادیوگرافی در شهر زاهدان سال 1395.
6. تعیین میانگین دُز پرتو X بر حسب موقعیت قرار گرفتن سالن انتظار نسبت به اتاق اشعه X در شهر زاهدان سال 1395.

 مراکز رادیولوژی، پرسنل رادیولوژی، بیماران و همراهانشان و معاونت درمان استان سیستان و بلوچستان

تعریف واژگان تخصصی:

NCPR  : National Council on Radiation Protection.

شورای ملی حفاظت در برابر تشعشع  .

NCI: National Cancer Institute

موسسه ملی سرطان ایالت متحده آمریکا

دُز معادل: عبارت است از حاصل ضرب دوز جذبی در اثر فاکتور  بیولوژیکی مربوط به هر پرتو در فاکتور توزیع و واحد آن سیورت می باشد.  D= X × Q_f× D_f

D_f  : فاکتور توزیع می باشد یعنی پرتو مورد نظر چگونه در بدن توزیع می شود.

Q_f : فاکتور کیفی مربوط به نوع اشعه می باشد که برای پرتو ایکس برابر یک می باشد.

  مشاهده ای – مقطعی (توصیفی).

در این طرح تحقیقاتی جامعه مورد مطالعه بخش رادیولوژی و سالن انتظار بخش رادیولوژی در تمام مراکز رادیولوژی می باشد.

کل مراکز رادیولوژی شهر زاهدان که شامل5بیمارستان تحت نظر علوم پزشکی زاهدان( بیمارستان امام علی ،بو علی ،خاتم الاانبیا ،علی اصغر و الزهرا) و 13 مرکز خصوصی می باشد را مورد مطالعه قرار می دهیم

سرشماری- کلیه ی بخش های رادیولوژی بیمارستان های دولتی  تحت نظر علوم پزشکی  (5 بیمارستان ) و مراکز خصوصی  رادیولوژی شهر زاهدان  (13 مرکز خصوصی )را مورد مطالعه قرار دادیم.

برای اندازه گیری پرتو ایکس از دستگاه TERRA مدل MKS-05  استفاده می کنیم. دقت این دستگاه ±5 % می باشد . این دستگاه دو پرتوی ایکس ، گاما و ذرات بتا را اندازه گیری می کند و به صورت دیجیتال مقدار را نشان می دهد . ما از این دستگاه برای اندازه گیری دز معادل پرتو ایکس در فواصل مختلف درسالن های  انتظار مورد استفاده قرار دادیم . همچنین از چک لیست ساخت محقق که دارای اطلاعاتی از قبیل ( ریت دز معادل ، نوع گرافی، مدل دستگاه ، تعداد دفعات پرتودهی، ولتاژ دستگاه مولد ایکس ، آمپراژ دستگاه مولد ایکس ، محل قرارگیری سالن انتظار نسبت به اتاق اشعه و نوع مرکز (دولتی یا خصوصی) ) می باشد را مورد استفاده قرار دادیم .

بعد از آن که کار های هماهنگی با بیمارستان های دولتی و مراکز خصوصی را انجام دادیم و روال اداری انجام شد با اجازه ی استاد راهنما و دیگر بخش های مربوطه دستگاه       TERRA     مدل   MKS-05  را از دانشکده بهداشت گرفته و در بخش رادیولوژی بیماستان های دولتی و مراکز خصوصی برده و دُز معادل پرتو ایکس را  اندازه گیری کردیم در هنگام اندازه گیری ، سنسور را باید در زاویه ی صفردرجه  نسبت به دستگاه مولد پرتو ایکس  قرار بدهیم  تا همه ی مقدار پرتو ایکس را دریافت کند سپس مقدار دُز معادل پرتو ایکس را  به صورت دیجیتال نشان می دهد .

داده های مربوطه به دُز معادل پرتو X  بدست آمده توسط دستگاه و همچنین مواردی را که وارد چک لیست ساخت محقق کردیم را  وارد نرم افزارهای   Spss  ورژن  16و  Excel 2013می کنیم و  از میانگین و انحراف معیار جهت توصیف داده ها استفاده میکنیم .

نمونه ای از جداول آماری:

 همه ی کد های زیر برگرفته از دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسان

کد1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 11- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

کد15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

کد28: پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد30: گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد31: روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

1. عدم همکاری بیمارستان ها و مراکز خصوصی .
2. عدم رضایت مراکز خصوصی برای اندازه گیری دز معادل پرتو ایکس.
3. عدم همکاری  پرسنل و رئیس بخش رادیولوژی و جلوگیری از ورود مجری طرح و همکاران در اتاق رادیولوژی.
4. خرابی  دستگاه اندازه گیری دز معادل پرتو ایکس یا هر نوع مشکلی که برای دستگاه ایجاد شود.

پرتوx - دُزمعادل – مراکز رادیولوژی

1.       Habibi A, Soleymani B, Nateghi R, Lotfi rozbahaii, Yarmohammadiyan M. Risk management in the radiology department of Isfahan university hospitals. Health Information Management. 1386;4(1):133-41.

2.       Najm Abadi F. Radiation.  Radiation Physics and Radiology. 4. 2 ed. Tehran: Press Institute(SID); 1379. p. 32-3.

3.       Ratnapalan S, Bona N, Koren G, Team M. Ionizing radiation during pregnancy. Canadian family physician. 2003;49(7):873-4.

4.       Tosi S, Zarghani H. Estimated additional risk of cancer caused by some conventional radiography in the city of Sabzevar. Journal of Medical Physics. 1390;8(3).

5.       Evans H, Buckton K, Hamilton G, Carothers A. Radiation-induced chromosome aberrations in nuclear-dockyard workers. Nature. 1979;277(5697):531-4.

6.       Puthran SS, Sudha K, Rao GM, Shetty BV. Oxidative stress and low dose ionizing radiation. 2009.

7.       Feinendegen LE, Pollycove M, Sondhaus CA. Responses to low doses of ionizing radiation in biological systems. Nonlinearity in biology, toxicology, medicine. 2004;2(3):15401420490507431.

8.       Tavkkoli M, Morad aliazeh M. Evaluation of blood cells (WBC, RBC, Platelet) radiographers working in hospital radiology departments Birjand in 1390. Modern Care. 1391;9(2).

9.       Dosimeters TL. TLD.

10.     Seeram E, Brennan PC. Diagnostic reference levels in radiology. Radiologic technology. 2006;77(5):373-88.

11.     Huda W. Radiation dosimetry in diagnostic radiology. AJR American journal of roentgenology. 1997;169(6):1487-8.

12.     Brenner DJ, Elliston CD, Hall EJ, Berdon WE. Estimated risks of radiation-induced fatal cancer from pediatric CT. American journal of roentgenology. 2001;176(2):289-96.

13.     Zand H, Amani M, Mohammadi V, Valinezhad F, Hosseinzadeh S. Assessment of partial distribution of the equivalent dose in radiology waiting room-Ardabil, Iran (2011). Journal of Gorgan University of Medical Sciences. 2013;15(1):103-9.

14.     Shabestani Monfared A, Amiri M, Hashem Ôghla SA. Chromosomal damages in radiology technicians in Babol Jurnal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2006;16(51):43-51.

15.     Hakmabadi R, Younes heravi A, Ata Malek A, Dolati.M. Check the status of compliance with the principles of radiation protection equipment in the hospitals of North Khorasan University of Medical Sciences. Sixteenth National Conference on Environmental Health-Tabtiz university of medical sciences Iran 2013. 1392.

16.     EYVAZ ZN, KHOUSHDEL AR, Azma K, FOULAD VL. Evaluation of X-Ray factors and its effect on radiology department staff at Army hospitals in Tehran in the year 1385. 2008.

17.     Kim KP, Miller DL, Balter S, Kleinerman RA, Linet MS, Kwon D, et al. Occupational radiation doses to operators performing cardiac catheterization procedures. Health physics. 2008;94(3):211-27.

18.     Rahimi S, Shokrollah S. Evaluation of Diagnostic Radiology Standards in Hospitals of Mazandaran University of Medical Sciences, 1382. Mazandaran University of Medical Sciences (letter university). 1384;15(49):69-76.

19.     Pesianian I, Mesbahi A, Shafaee A. Shielding evaluation of a typical radiography department: a comparison between NCRP reports No 49 and 147. Iran J Radiat Res. 2009;6(4):183-8.

20.     Shahabi N, Ghorbani Shahna F, Roknian M, Goodarzi S, Samavat H, editors. The survey measure confront of radiation workers in instructural hospitals and departments of dental clinics in Hamadan city, 2002. 4th symposium of professional health fields, Hamadan; 2004.

21.     Oluwafisoye P, Olowookere C, Obed R, Efunwole H, Akinpelu J. Environmental survey and quality control tests of X-ray diagnostic facility of a large Nigerian hospital. International Journal of Research and Reviews in Applied Sciences. 2009;1(2):157-62.

چک لیست مربوط به بررسی اشعه ایکس

این چک لیست شامل مشخصات و ویژگی های هر مرکز رادیولوژی می باشد که باید توسط مجری طرح و همکارانش با کمک و پرسش از پرسنل تکمیل شود. این چک لیست شامل میزان ُدز معادل در واحد زمان ، نوع گرافی، مدل دستگاه ، تعداد دفعات پرتودهی، ولتاژ دستگاه مولد ایکس ، آمپراژ دستگاه مولد ایکس ، محل قرارگیری سالن انتظار نسبت به اتاق اشعه و محل انجام رادیوگرافی می باشد و توسط محقق ساخته شده است.