بررسی وضعیت سلامت دهان سالمندان شهرستان زاهدان در سال 1396

علیرغم آنکه سالمندی یک روند طبیعی درزندگی انسان ها محسوب می شود، ولی پیری و بیماریهای سیستمیک می تواننـد سـلامت وفانکشن دهان را تحـت تـأثیر قـرار دهنـد(1). این روند با کاهش توانایی ها و قابلیت های فردی آنان همراه است. سلامت دهان و دندان در افراد سالمند بر انتخاب نوع غذای مصرفی، وضعیت ظاهری،همراهی با بیماری و در نهایت کیفیت زندگی آن ها اثرمی گذارد و بهمین دلیل از اهمیت بالایی برخوردار است. گفتـه میشود تا سـال 2020 بیش از یـک میلیـارد نفـر از جمعیت جهـان را افراد بـالای 60 سـال تشـکیل می دهند(2). در ایران براساس آخـرین آمار وزارت بهداشــت 3/7 درصـد جمعیت کشور بیش از 60 سال سن دارنـد و تعـدادسالمندان کشور 6 میلیون و 800 هزار نفر است که تا دو دهه آینده به 20 میلیون نفر افزایش مـی یابـد(2). علیرغم ایـن کـه تغییـرات بیولـوژیکی ناشـی از افزایش سن بیماری تلقی نمـی شـود، امـا منجـر بـه محدودیت در عملکرد اندامهـا و بافـتهـای بـدن می گردد و ایـن تغییـرات از فـردی بـه فـرد دیگـر متفاوت است(3). یکی از این تغییرات، کـاهش تعـداددندانها و یا خرابـی آنهـا اسـت. علیـرغم گـزارش کشورهای توسعه یافته در خصوص کاهش میزان از دست دادن دندانها در بالغین، هنوز هم بی دندانی و استفاده از دندان مصنوعی یکی از مشکلات عمـده سالمندان محسوب مـی شـود(4). در ایران نیز بر مبنای مطالعات انجام شده 84/8 درصد از سالمندان از بی دندانی نسبی یا کامل در رنجند. مطالعـات زیـادی مؤید این مطلب است که کاهش تعداد دندانهـا بـا قدرت جویدن، انتخـاب نـوع غـذایی کـه سـالمندان ترجیح می دهند و در نتیجه کمبودهای غذایی آنـان ارتباط دارد(5-7). تغییرات ایجاد شده در سـلامت و تعداد دندانهای سـالمندان از یـک طـرف بـر روی نیازهای تغذیه ای، الگـوی دریافـت غـذا و در نهایـت وضعیت جسمانی آنها تاثیرگذار است و از طرف دیگر می تواند بر ظاهر فرد، تصـویر جسـمی هـر فـرد از خودش، اعتماد به نفس و در نهایت عملکرد روانـی - اجتماعی و کیفیت زندگی سالمندان مـوثر باشـد(4-9). مدیریت وضعیت دهان و دندان در گـروه سنی سالمندان به دلیل بیماریهای مزمن و استفاده از داروها مشکل می باشد(3). لذا انجام مراقبتهای دندانی بیشتر و برنامه های پیشگیری کننده از جانـب دولت امری ضروری به نظر می رسد(5).  DMFT از شاخصهـای مهـم نشـانگر وضـع سـلامت دنـدانهـا در جامعـه اسـت کـه مـی توانـد مجمـوع دندانهای پوسیده، کشیده شده و پرشـده را نشـان بدهد(10). بررسی وضعیت دندانی سالمندان اولین گام در راستای ارتقای سلامت دهانی و بهبود کیفیت زنــدگی آنــان خواهــد بــود(11). شــیوع بیشــتر بیماریهای پریودنتال در سالمندان احتمالاً ناشـی از افـزایش اسـتعداد ابـتلا بـه بیمـاری در ایـن گـروه نمی­باشد، بلکه ناشی از پیشرفت تجمعی بیمـاری در طول زمان است(12). افزایش تعداد سالمندان مبتلابه بیماریهای پریودنتال، ضرورت نیازهای درمانی و ارائه خدمات به آنها را ایجاب می کند. بهداشت دهان عامل اصلی پیشگیری در مقابل عفونتهای با منشاء دهان و دندان و به دنبال آن اختلالات تغذیه ای است. همچنین در اعتماد به نفس و بهبود کیفیت زنـدگی سالمندان نیز نقـش دارد(3). یکـی از مهمتـرین و معروفترین شاخصهایی کـه بـرای تعیـین نیازهـای درمانی پریودنتال ابداع شده، شاخصCommunity Periodontal Index of Treatment Needs  (CPITN)) است که بنا به سفارش سازمان بهداشت جهــانی توســط اینــامو و همکــاران در ســال 1982 طراحی گردید(13). معرفی و استفاده وسیع از ایـن شاخص در مطالعات اپیـدمیولوژیک، محققـین را بـه فکـر اسـتفاده از شـاخص CPITN در معاینـات رایـج دندانپزشکی انداخت(14).

اطلاعات بدست آمده در مورد سلامت دهان سالمندان وضعیت نگران کننده ای را همراه با شیوع بالای پوسیدگی و بیماری های پریودنتال، بی دندانی، خشکی دهان وسایر بیماریهای دهان از جمله سرطان ها به تصویر می کشد. شواهدی وجود دارد از اینکه پریودنتیت یک ریسک فاکتور برای بیماریهای سیستمیک محسوب می شود و با تضعیف عملکرد جویدن وتغذیه، کیفیت زندگی افراد و از جمله سالمندان را کاهش می دهد(15).

یافته های کلینیکی وضعیت سلامت دهان در مطالعه ای که در سال 2014 در Johannesburg انجام شد نشان داد که بیش از نیمی از سالمندان از پوسیدگی و بیماری پریودنتال رنج می برند(16). مطالعه ی دیگری در بررسی شاخص پوسیدگی ، عدد 27 را برای DMFT افراد سالمندی که تحت مطالعه قرار گرفته بودند گزارش کرد(17). مطالعه ی سالمندان در Slovania در سال 2012 میانگین  DMFT  برابر 30.75 گزارش شد و در بررسی شاخص CPITN مشخص گردید که ازمیان تمام شرکت کنندگان 81.9% به آموزش بهداشت، 56.7% به Scaling  و Rootplaning و 21% به جراحی های پریودنتال نیاز داشتند.

در مطالعات انجام شـده در کشـورهای متعـدد اطلاعـاتی دربـاره نیازهـای اختصاصی سالمندان داده شده است کـه البتـه قابـل تعمـیم بـه سایر کشـورها و شـرایط حـاکم بـر آنهـا نمی باشد. در ایران نیز اطلاعات موجود دربـاره سلامت دهان افراد مسن محدود بوده و بیشـتر در ارتباط با ضایعات مخاطی دهان می باشد. لذا این مطالعه با هدف ارزیـابی وضـعیت سلامت دهـان و دندان سالمندان شهر زاهدان در سال 1395 طراحی گردید.

1- میانگین شاخص DMFT سالمندان شهر زاهدان برحسب جنس چقدر است؟

2- میانگین شاخص DMFT سالمندان شهر زاهدان برحسب مصرف دخانیات چقدر است؟

3- میانگین شاخص DMFT سالمندان شهر زاهدان بر حسب میزان تحصیلات چقدر است؟

4- توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب جنس چگونه است؟

5- توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب مصرف دخانیات چگونه است؟

6- توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب میزان تحصیلات چگونه است؟

7- شاخص CPTIN و DMFT با متغیرهای جنس، مصرف دخانیات و سطح تحصیلات ارتباط دارد.

تعیین وضعیت سلامت دهان سالمندان شهر زاهدان در سال 1396

1- تعیین میانگین شاخصDMFT سالمندان شهر زاهدان برحسب جنس

2- تعیین میانگین شاخص DMFT سالمندان شهر زاهدان برحسب مصرف دخانیات

3- تعیین میانگین شاخص DMFT سالمندان شهر زاهدان برحسب میزان تحصیلات

4- تعیین توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب جنس

5- تعیین توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب مصرف دخانیات

6- تعیین توزیع فراوانی شاخص CPTIN در سالمندان شهر زاهدان بر حسب میزان تحصیلات

7- تعیین رابطه ی بین جنس، مصرف دخانیات و سطح تحصیلات

DMFT:

مهمترین شاخص پوسیدگی دندان است D ابتدای کلمه DECAY به معنای پوسیده،M  ابتدای کلمه‌ی MISSING به معنای افتاده یا کشیده شده،F  ابتدای کلمهFILLING  به معنای پر شده و T ابتدای کلمه‌ی TEETH به معنای دندان‌ها است(18).

CPITN:

رایجترین شاخص ارزیابی وضعیت لثه افراد جامعه (Community Periodontal Index of Treatment Needs=CPITN) است که درسال 1980 توسط کارشناسان WHO و FDI معرفی شد. این وضعیت انساج نگاهدارنده دندان (پریودنتال) با پنج کد مشخص می کند.

Score 0ـ سالم نیازی به درمان نیست.

Score1ـ خونریزی از لثه (gingival bleeding) صرفا نیاز به آموزش بهداشت دهان دارد.

Score2ـ وجود جرم  نیاز به آموزش بهداشت، جرم گیری و حذف عوامل گیر پلاک دارد.

Score3ـ وجودپاکت کم عمق (Shallow periodontal pocket) درمان مشابه Score 2

Score4ـ وجودپاکت عمیق (deep periodontal pocket) (18) مشابه Score 2 بعلاوه درمان های پیچیده.

Elderly:

فرد بالای 65 سال(18)

توصیفی تحلیلی

معیار های ورود:

 مراجعین به دانشکده دندانپزشکی، دارای سن بالاتر از 65 سال که برای شرکت در مطالعه رضایت داشته باشند.

معیار های خروج از مطالعه:

1- عدم رضایت فرد برای ادامه کار

2- وجود اختلالات  جسمی و روانی¹⁵ ( فرد دچار معلولیت و آلزایمر وجنون نباشد).

براساس مطالعات قبلی¹⁷ که شیوع نیاز به مراقبت های دندانی را در افراد مسن 80 در صد براورد کرده و با اطمینان 95 درصد؛ α=0.05 ؛ و d=0.05 حجم نمونه ی انتخابی 400 نفر در نظر گرفته شد.

نمونه گیری آسان و در دسترس، از مراجعه کنندگان بالای 65 سال به دانشکده دندانپزشکی به توالی مراجعه تا رسیدن به حجم نمونه محاسبه می گردند.

فرم اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

جهت انجام این پژوهش پس از اخذ رضایت نامه کتبی از شرکت کنندگان، فرم های مربوطه تکمیل خواهد شد. این فرم ها شامل اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، میزان تحصیلات)، استعمال دخانیات و وضعیت سلامت دهان شرکت کنندگان است. به منظور بررسی وضعیت سلامت دهان، شاخص های DMFT و CPITN از طریق معاینه ی بالینی توسط یک نفر دانشجوی دندانپزشکی که به این منظور آموزش دیده شده است ثبت می گردد. این معاینات با استفاده از پروب WHO، آینه ی دندانپزشکی یکبار مصرف، گاز استریل و چراغ پیشانی انجام خواهد شد.

به منظور ثبت شاخص DMFT، تعداد دندانهایی که در حال حاضر پوسیده هستند؛ دندانهایی که به علت پوسیدگی کشیده شده و یا به علت پوسیدگی ترمیم شده اند در فرم مخصوص ثبت شده و مجموع آن محاسسبه می گردد.

برای ثبت شاخص CPITN از پروب مخصوص WHO استفاده می شود. دندان ها برای ارزیابی، به 6 قسمت (Sextant) تقسیم می شوندو به هر سکستانت یک امتیاز داده می شود.

سکستانتها:

دهان به 6 سکستانت که بوسیله ی شماره دندان ها مشخص می شود و به صورت زیر تقسیم بندی می شود.

دندانهای شاخص به صورت زیر مشخص می شود:

1- سالم. کد0 . در این حالت لثه سالم است و فرد نیازی به درمان ندارد.

2- لثه خونریزی کننده با پروب کردن ملایم. کد1 . در این حالت فرد صرفا نیاز به آموزش بهداشت دارد.

3- وجود جرم و سایر فاکتورهای گیر پلاک. کد 2 . در این حالت نیاز به جرم گیری و حذف فاکتورهای گیر پلاک وجود دارد.

4- وجود پاکتهای 4 یا 5 میلیمتری. کد 3 . درمان، مشابه کد2 لازم است.

5- وجود پاکتهای 6 میلیمتری یا عمیق تر. کد 4 . نیاز به درمانهای پیچیده ی پریودنتال وجود دارد.

بالاترین امتیاز در هر سکستانت بعد از معاینه ی دندان های شاخص مشخص می گردد.

در نهایت اطلاعات با استفاده از تست های آماری ونرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

برای توصیف داده ها از آمارهای توصیفی شامل شاخص های مرکزی، پراکندگی، فراوانی، درصدها، جداول و نمودارهای آماری و برای تحلیل از آزمون مجذور کای و T مستقل استفاده خواهد شد.

ارتباط شاخص CPITN با متغیرهای دموگرافیک مورد بررسی

ارتباط شاخص DMFT با متغیرهای دموگرافیک مورد بررسی

شرکت در این مطالعه با اخذ رضایت از شرکت کنندگان انجام خواهد شد. چنانچه شرکت کنندگان مایل به انجام معاینات از سوی محقق نباشند می توانند از مطالعه خارج شوند. داده های بدست آمده از معاینات بطور محرمانه و صرفا در این پژوهش مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

بر اساس دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران، کدهای اخلاقی 1، 2، 11، 13، 15،16، 17 و 31 در این مطالعه لحاظ شده اند.

ممکن است بعضی از سالمندان در تکمیل پرسشنامه همکاری ننمایند، با توضیح دادن اهداف پژوهش باید همکاری آنها را جلب نماییم.

Elderly, Oral health, DMFT، CPITN

سالمندان، سلامت دهان، DMFT، CPITN

1.            Ainamo J, Barmes D, Beagrie G, Cutress T, Martin J, Sardo-Infirri J. Development of the World Health Organization (WHO) community periodontal index of treatment needs (CPITN). International dental journal. 1982;32(3):281.

2.            Al-Shehri SA. Oral health status of older people in residential homes in Saudi Arabia. 2012.

3.            Anastassiadou V, Robin Heath M. The effect of denture quality attributes on satisfaction and eating difficulties. Gerodontology. 2006;23(1):23-32.

4.            Christan C, Dietrich T, Hägewald S, Kage A, Bernimoulin JP. White blood cell count in generalized aggressive periodontitis after non‐surgical therapy. Journal of clinical periodontology. 2002;29(3):201-6.

5.            Gluhak C, Arnetzl GV, Kirmeier R, Jakse N, Arnetzl G. Oral status among seniors in nine nursing homes in Styria, Austria. Gerodontology. 2010;27(1):47-52.

6.            Haerian A, BARKLEY S, JENKINS W. Using CPITN to Determine Periodontal Treatment Needs in Dental Clinics. 2004.

7.            Mack F, Mojon P, Budtz‐Jørgensen E, Kocher T, Splieth C, Schwahn C, et al. Caries and periodontal disease of the elderly in Pomerania, Germany: results of the Study of Health in Pomerania. Gerodontology. 2004;21(1):27-36.

8.            Modanloo M, Ziaea T, Behnampour N. Dental health status in elderly (Gorgan–Iran). Journal of Gorgan University of Medical Sciences. 2010;12(3):68-73.

9.            Pallegedara C, Ekanayake L. Tooth loss, the wearing of dentures and associated factors in Sri Lankan older individuals. Gerodontology. 2005;22(4):193-9.

10.          Rabiei M, Kasemnezhad E, Shakiba M, Pourkay H. Prevalence of oral and dental disorders in institutionalised elderly people in Rasht, Iran. Gerodontology. 2010;27(3):174-7.

11.          Salem K, Nickedl M, Vejdani P, Gholami E. Survey DMFT Index In Twelve Year Old Children. Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2006;14(56):54-60.

12.          Sheiham A, Steele J, Marcenes W, Finch S, Walls A. The relationship between oral health status and body mass index among older people: a national survey of older people in Great Britain. British dental journal. 2002;192(12):703-6.

13.          Takata Y, Ansai T, Awano S, Hamasaki T, Yoshitake Y, Kimura Y, et al. Relationship of physical fitness to chewing in an 80‐year‐old population. Oral diseases. 2004;10(1):44-9.

14.          Vargas CM, Kramarow EA, Yellowitz JA. The oral health of older Americans: Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics Hyattsville, MD; 2001.

15.          Gil-Montoya JA, de Mello AL, Barrios R, Gonzalez-Moles MA, Bravo M. Oral health in the elderly patient and its impact on general well-being: a nonsystematic review. Clinical interventions in aging. 2015;10:461-7.

16.          Molete MP, Yengopal V, Moorman J. Oral health needs and barriers to accessing care among the elderly in Johannesburg. SADJ : journal of the South African Dental Association = tydskrif van die Suid-Afrikaanse Tandheelkundige Vereniging. 2014;69(8):352, 4-7.

17.          Gaszynska E, Szatko F, Godala M, Gaszynski T. Oral health status, dental treatment needs, and barriers to dental care of elderly care home residents in Lodz, Poland. Clinical interventions in aging. 2014;9:1637-44.

18.          پزشکی وبدوآ. سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی. اول ed: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی; 1394.

19.          Freitas YN, Lima KC, Silva DAd. Oral health status and functional capacity in the elderly: a longitudinal population-based study. REV BRAS EPIDEMIOL. 2016;19(3):670-4.

هدف از این پژوهش بررسی وضعیت سلامت دهان سالمندان شهر زاهدان می باشد. نتایج حاصل از این پژوهش جهت برنامه ریزیهای بهداشی سالمندان می تواند مفید واقع شود.

ندارد.

شناخت مشکلات مربوط به سلامت دهان سالمندان

ندارد.

ندارد.

توسط دانشگاه علوم پزشکی زاهدان پرداخت خواهد شد.

ندارد.

اطلاعات بدست آمده از این پژوهش کاملا محرمانه بوده و درموارد دیگر غیر از این مطالعه استفاده نخواهد شد.

هرگونه سئوال در زمینه ی پژوهش توسط محقق پاسخ داده خواهد شد.

افراد مورد پژوهش حتی پس از اخذ رضایت کتبی، هر زمان که مایل باشند می توانند از انجام معاینات امتناع ورزند.

افراد مورد مطالعه باید رضایت خود را بصورت کتبی اعلام نمایند.

ضمیمه شماره 1: فرم معاینه

کد بیمار ..........

سن: ...................................

جنس:

مرد o             زن o

شماره همراه: ...................................

میزان تحصیلات:

بیسواد ابتدایی متوسطه و دیپلم تحصیلات دانشگاهی

مصرف دخانیات:

هرگز استفاده نکرده ترک کرده در حال مصرف

ثبت شاخص DMFT:

D: ...............

M: ....................

F: ..................

DMFT = ………….

ثبت شاخص CPITN: