بررسی پلی مورفیسم ژنی ENPP1 , IGF2BP2 , KCNJ11, MLXIPL PPARγ , و SLC30A8 در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و مقایسه با فراد سالم

دیابت ملیتوس نوع 2 (T2DM) یکی از مهمترین بیماری های اپیدمیک قرن اخیر می باشد. در سال 1985 تخمین زده شده که 30 میلیون بزرگسال این نوع دیابت دارند در حالی که این مقدار به 135 میلیون در سال 1995 افزایش یافته و به 173 میلیون در سال 2002 رسید.سازمان بهداشت جهانی پیش بینی می کند که این تعداد به 366 بزرگسال در سال 2030 خواهد رسید. دیابت ملیتوس نوع 2 حاصل ناتوانی پانکراس در تولید انسولین کافی جهت حفظ سطح طبیعی گلوکز خون است و یا وقتی که بدن قادر نیست از انسولین تولید شده استفاده کند(1).

بر طبق اعلام  فدارسیون بین المللی دیابت حدود 5/4 میلیون مورد دیابت در سال 2014 در ایران وجود داشت و در همین سال در ایران38079 نفر بزرگسالان به علت این بیماری جان خود را از دست دادند(2).

ENPP1: ectonucleotide pyrophosphatase/phosphodiesterase

rs1044498(exon 4), rs7754561(UTR)

ژن ENPP-1 که به گلیکوپروتئین غشایی یک معروف است بر روی کروموزوم شماره 6 قرار دارد(6q23.2)   یعنی ناحیه ی کروموزومی که گزارشات مختلف نشان از ارتباط آن با چاقی، سطح انسولین سرم و دیابت نوع 2 دارد(3). نتایج مطالعات مختلف حاکی از آن است که این ژن کد کننده ی پروتئین ترانسممبران نوع 2 می باشد که منجر به مهار فعالیت گیرنده انسولین می شود. بیان این ژن (ENPP-1) در بافت های هدف  انسولین از قبیل فیبروبلاستها، ماهیچه ها، و بافت چربی در افراد مقاوم به انسولین نسبت به کنترل بیشتر است (3).

بررسی های مختلف نشان از ارتباط جایگاه های rs1044498, rs7754561 با خطر دیابت نوع 2 در جمعیت های هند، تونس و امریکا دارد در حالی که در مطالعه ی که در جمعیت چین انجام گرفت مشخص گردید که این جایگاه با دیابت نوع 2 ارتباط ندارد(3). در مطالعه ی جداگانه ای که در جمعیت برزیل و آلمان انجام گرفت مشخص گردید پلی مورفیسم rs1044498 با دیابت نوع 2 در این جمعیت ها ارتباط ندارد(4, 5)

IGF2BP2; Insulin-like growth factor 2 mRNA-binding protein 2

rs1470579(Intron), rs4402960 (Intron), rs11705701(promoter)

این پروتئین منجر به تنظیم ترجمه IGF2 با اتصال به محل 5'UTR IGF2mRNA می شود. IGF2 نقش بسیار مهمی در رشد و مسیر سیگنالینگ انسولین ایفا می کند(6). ژن این پروتئین بر روی کروموزوم شماره سه قرار دارد(3q27).

بررسی های پلی مورفیسمی بر روی این ژن نشان داده است که واریانت های rs1470579 و rs4402960 به طور چشمگیری با دیابت نوع 2 در ارتباط است. افراد دیابتی با ژنوتیپ های مختلف IGF2BP2 سطح ترشح انسولین متفاوتی دارند که این عامل نشان از اهمیت این ژن در ترشح انسولین است(6).

در مطالعه ای که در جمعیت یونان انجام گرفت مشخص گردید که جایگاه rs4402960 با خطر دیابت نوع 2 در ارتباط است(7). در مطالعه ای که در سال 2012 انجام گرفت مشخص گردید که جایگاه rs1470579 با خطر دیابت نوع 2 در جمعیت لیبی در ارتباط است در حالی که  چنین ارتباطی در جمعیت تونس دیده نشد(8) در مطالعه ای که در سال 2014 در جمعیت چین انجام گرفت مشخص گردید که جایگاه rs11705701 این ژن با خطر دیابت نوع 2 ارتباط دارد(9). در مطالعه ی دیگری که در جمعیت چین انجام گرفت مشخص گردید که پلی مورفیسم های rs4402960 و rs14070579 با دیابت در ارتباط نیست(10).

KCNJ11; potassium voltage-gated channel subfamily J member 11

rs5219(exon)

پروتئینی که توسط این ژن کد می شود به طور گسترده ای در کانال های پتاسیمی داخلی سلولی حضور دارد. این کانال ها از چهار زیرواحد تنظمی به نام (4Kir.6x)  و چهار زیر واحد تنظیمی تشکیل شده است. پستانداران اساسا فقط انواع Kir6.2 و Kir6.1 را دارند بطوری که نوع Kir6.2 در سلول های بتای پانکراس حضور دارد که مطالعات نشان از ارتباط این ژن با دیابت نوع 2 دارد(11-13).

در مطالعه ی که در سال 2012 انجام گرفت مشخص شد که جایگاه rs5216 با خطر دیابت نوع 2 در جمعیت تونس در ارتباط است در حالی که این ارتباط در جمعیت لیبی دیده نشد(8) در مطالعه ای که در سال 2017 در جمعیت یونان انجام گرفت مشخص شد که این پلی مورفیسم با دیابت نوع 2 در جمعیت یونان ارتباط ندارد(7) در حالی که بررسی این پلی مورفیسم در جمعیت ژاپن ارتباط معناداری را با این بیماری نشان  داد(14).

در واقع کانالهای پتاسیمی حساس به ATP که در سلول های بتای پانکراس وجود دارد از دو زیرواحد تشکیل شده است قسمت منفذ که KCNJ11 نام دارد و قسمت گیرنده SUR1 بنام ABCC8 که هدف دارو های 'سولفونیل اوره' هست. این کانال های پتاسیمی تنظیم کننده ترشح گلوکز بوسیله ارتباط دادن قسمت متابولیکی سلول به پتانسیل غشا می باشد. افزایش گلوکز خون منجر به کاهش نفوذپذیری کانال پتاسیمی و در نتیجه دپلاریزاسیون غشا، فعال سازی کانال وابسته به ولتاژ کلسیمی، جریان کلسیم به داخل سلول و در نتیجه خروج (اگزوسیتوز) انسولین می شود(15).

MLXIPL; MLX interacting protein like

(rs7800944(Intron), rs3812316(missense)

MLXIPL به عنوان یک فاکتور رونویسی نقش حائز اهمیتی در میزان مصرف گلوکز و ذخیره ی انرژی دارد(16). در مطالعه ای که در سال 2012 بر جمعیت دو کشور لیبی و تونس انجام گرفت مشخص شد که جایگاه rs7800944 این ژن با خطر دیابت نوع 2 در هیچ کدام از دو جمعیت ارتباط ندارد(8).

SLC30A8; solute carrier family 30 member 8

rs13266634(intron)

پروتئین انتقال دهنده ی روی-8 (ZnT-8) توسط این ژن کد می شود که حاوی 360 اسید امینه است. ZnT-8 جهت ذخیره ی عنصر روی و ذخیره ی انسولین در جزایر لانگرهانس بسیار ضروری است(17). همچنین ژن SLC30A8 نقش بسیار مهمی در سنتز و ترشح انسولین دارد(17). در نتیجه می تواند نقش بسیار مهمی در دیابت نوع 2 از طریق اثر بر فعال سازی سلول های بتا داشته باشد(18).

در مطالعه ای که در سال 2011 انجام گرفت مشخص گردید که این جایگاه با افزایش خطر دیابت نوع 2 در جمعیت تونس در ارتباط است اما همین گزارش نشان داد که rs13266634 با خطر دیابت نوع 2 در جمعیت لیبی ارتباط ندارد(8). در مطالعه ی که در جمعیت سعودی در سال 2014 انجام گرفت مشخص گردید که این جایگاه با دیابت نوع 2 ارتباط دارد(19).

PPARG; peroxisome proliferator–activated receptor

rs1801282(intron), rs3856806(intron)

این گیرنده در واقع فاکتور های رونویسی فعال شده توسط لیگاند ها می باشند که عضو خانواده گیرنده های هورمونی می باشند(20) این گیرنده نقش بسیار با اهمیتی در فرایند سیگنالینگ انسولین، مقاومت به انسولین و پیشرفت دیابت نوع 2 دارد حتی بعنوان هدف دارو های ضد دیابتی خانواده تیازولیدین مطرح می شود(21).

در رابطه با پلی مورفیسم های ژنی آن می توان به این موضوع اشاره کرده که جابجایی اسید امینه ی پرولین به جای آلانین که در جایگاه rs1801282 صورت می گیرد منجر به تولید پروتئینی با فعالیت کمتر می شود و مطالعات حاکی از آن است که واریانت آلانین منجر به کاهش خطر دیابت نوع 2 می شود (22).

فراوانی پلی مورفیسم rs1044498 ژن ENPP-1 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 باافراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم rs7754561ژن ENPP-1  در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs1470579ژن IGF2BP2 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs4402960 ژن IGF2BP2درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs11705701ژن IGF2BP2درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs5219ژن KCNJ11 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs3812316ژن  MLXIPLدرافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs7800944 ژن MLXIPL درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs1801282ژن PPARG درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs3856806ژن PPARG درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم  rs13266634ژن  SLC30A8درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم متفاوت است

تعیین پلی مورفیسم ژنی ENPP1 (rs1044498, rs7754561), IGF2BP2 (rs1470579, rs4402960, rs11705701), KCNJ11 (rs5219), MLXIPL (rs7800944, rs3812316), PPARγ (rs1801282, rs3856806), و SLC30A8 (rs13266634)  در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و مقایسه با فراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم rs1044498 ژن ENPP-1 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 باافراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم rs7754561ژن ENPP-1  در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs1470579ژن IGF2BP2 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs4402960 ژن IGF2BP2درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs11705701ژن IGF2BP2درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs5219ژن KCNJ11 درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs3812316ژن  MLXIPLدرافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs7800944 ژن MLXIPL درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs1801282ژن PPARG درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs3856806ژن PPARG درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs13266634ژن  SLC30A8درافراد مبتلا به دیابت نوع 2 با افراد سالم

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان –مرکز دیابت زاهدان

دیابت  نوع دو:(T2DM) : یکی از گروه بیماری های متابولیکی است که به وسیله سطح بالای قند خون (Hyperglycemia) شناخته می‌شود.

پلی‌مورفیسم: اختلاف توالی بازهای DNA در افراد یا گروه­های مختلف

پلی‌مورفیسم تک نوکلئوتیدی (single nucleotide polymorphism: SNP): اختلاف فقط یک باز در DNA. ساده­ترین و شایع­ترین نوع پلی‌مورفیسم می­باشد.

مورد شاهدی

افراد مورد مطالعه از بین مراجعه کنندگان به مرکز دیابت بیمارستان بوعلی زاهدان که T2DM در آنها تأیید شده است، انتخاب می‌شوند؛ بیماران دیابتی دیالیزی، دیابت دوران حاملگی و دیابت تیپ 1 شرایط عدم ورود به مطالعه می باشند برای گروه بیمار و همچنین افرادی که دیابت تیپ 2 در آنها تایید نشده است (این افراد جهت آزمایشتات مخصوص چک آپ به آزمایشگاه روتین بیمارستان بوعلی زاهدان مراجعه می کنند) و هیچ گونه پرونده ایی درمرکزدیابت ندارند برای گروه کنترل.

 بیماری های که در بالا اشاره شد و عدم همکاری بیماران دیابت تیپ 2 و گروه کنترل شرایط خروج از مطالعه می باشند. برای گروه کنترل از نمونه خون افراد سالم بدون سابقه فامیلی ابتلا به T2DM که هیچ بیماری سیستمیک شناخته شده ای ندارند،استفاده می‌شود.

برای بررسی پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی٬ازافراد مبتلا به دیابت نوع 2 در زاهدان که هم اکنون تحت درمان می باشند به تعداد 250 نفر خون گرفته می شود. گروه شاهد از نمونه های خون افراد سالم که مبتلا به بیماری دیابت  نبوده دارای قند خون نرمال می باشند و بیماری سیستمیک شناخته شده ای ندار ند(حداقل 250نفر) انتخاب می شوند.

آسان و در دسترس

مشاهده و بررسی‌های آزمایشگاهی

 بعد از کسب رضایت از بیماران و گروه کنترل برای بررسی  پلی مورفیسم  نمونه خون تام تحت شرایط استریل به مقدار 2 سی سی گرفته و در لوله حاوی ماده ضد انعقاد ریخته و  در 20- درجه سانتیگراد نگهداری می‌شود. DNA نمونه خون افراد گروه شاهد و مورد به روش salting out تخلیص می‌شود. پرایمرهای اختصاصی جهت تعیین پلی مورفیسم ژنی به روش ARMS PCRطراحی می شود.در مرحله بعد شرایط PCR برای تعیین این پلی مورفیسم ها بهینه شده و  سپس نمونه ها در ژل اگارز بررسی می شوند و  پلی‌مورفیسم  ژنی با این روش مورد ارزیابی قرار می‌گیرد

پس از گردآوری اطلاعات لازم، یافته هادر نرم افزار آماری SPSS  وارد گشته و داده ها بااستفاده  از آزمون آماری  Chi square   ، independent sample T test داده‌هامورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت.   

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌ علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22. از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

32. راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی در جمهوری اسلامی ایران

    راهنمای عمومی

    1- پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافت‌ها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی‌اند و کرامت انسانی اقتضا می‌کند که جمع‌آوری، نگه‌داری، استفاده و نابودسازی آن‌ها توأم با رعایت ملاحظات و شؤون مرتبط باشد.

    2- از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پژوهش‌هایی استفاده شود که اهداف ارزشمندی را در راستای مبارزه با بیماری‌ها و ارتقای سلامت انسان‌ها دنبال می‌کنند.

    3- تمامی پژوهش‌ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مورد تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشد. پژوهشگران باید در این زمینه با کمیته‌ی اخلاق در پژوهش همکاری کنند.

    4- رضایت آگاهانه‌ی فرد دهنده‌ی عضو یا بافت، یا جانشین قانونی او، شرط اساسی در تأیید اخلاقی هر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایت‌نامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیه و هنگام ارسال طرح‌نامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.

    5- در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده‌ی نمونه‌ی ذخیره‌شده یا جانشین قانونی او امکان‌پذیر نباشد، به‌شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده‌ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش می‌توان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه‌هایی استفاده شود که به ‌نحو برگشت‌ناپذیر بی‌نام ‌شده باشد. ‌

    6- تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع‌آوری و ثبت می‌شود، راز حرفه‌ای تلقی می‌‌شود؛ از این ‌رو، تمامی اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آن‌ها مراعات شود.

    7- مرکز انجام دهنده‌ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفظ رازداری را داشته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی‌نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود.

    8- پژوهشگر باید از اعضاء و بافت‌هایی که به منظور پژوهش در اختیار او قرار می‌گیرد استفاده‌ی بهینه کرده، از هدر رفتن آن‌ها جلوگیری کند

    9- پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمون‌های غربالگری و وسایل محافظت‌کننده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی‌ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیش‌بینی و تأمین کند.

    10- پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روش‌ها و محصولاتی منجر شود که به استفاده‌ی تجاری از آن‌ها بینجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از این‌گونه پژوهش‌ها باید مورد تأیید و حمایت قرار گیرد. احتمال استفاده‌ی تجاری از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالاً از آن منتفع خواهند شد باید در رضایت‌نامه‌آورده شود.

    11- زمان، نحوه و میزان اطلاع آزمودنی‌ها از نتایج پژوهش باید در رضایت‌نامه آورده شود. در هر حال، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید به تمامی اطلاعاتی که در طول پژوهش درباره‌ی او به‌دست می‌آید، دسترسی داشته باشد.

    12- در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده‌های درمانی بر استفاده‌های پژوهشی اولویت داده شود.

33. فصل 4- زیست‌بانک‌ها

    1- ذخیره‌سازی اعضاء، بافت‌ها یا اجزای بدنی با منشأ انسانی باید با اخذ رضایت آگاهانه باشد. در رضایت‌نامه باید نحوه و مدت نگه‌داری و استفاده‌های احتمالی آتی آورده شود.

    2- فرد حق دارد هر وقت که بخواهد درخواست کند که نمونه‌هایش از زیست‌بانک خارج شوند. این در صورتی است که هویت دهنده ی نمونه مشخص یا قابل ردیابی باشد.

    3- در صورتی که هویت فرد دهنده‌ی نمونه، مشخص یا قابل ردیابی باشد، برای هر پژوهش جدید باید از فرد یا نماینده‌ی قانونی او رضایت آگاهانه گرفته شود.

    4- در مورد نمونه‌هایی که هویت دهنده‌ی آن‌ها قابل ردیابی نباشد، می‌توان با استناد به رضایت‌نامه‌ی کلی اولیه، پژوهش‌های جدید را بدون اخذ رضایت‌نامه انجام داد.

    5- در استفاده از بافت‌های ذخیره شده در زیست‌بانک‌ها - در صورتی که امکان استفاده‌ی درمانی و پژوهشی وجود داشته باشد - باید اولویت به مصارف درمانی داده شود. در هر حال، انجام پژوهش نباید به میزان و کیفیت استفاده‌های درمانی لطمه‌ای وارد کند.

     

     

     

     

     

     

- عدم همکاری بیمار(توضییح بیشتر برای افراد که هیچ مشکلی برای ان ها نخواهد داشت)

-مشکل تهیه مواد وامکان طولانی شدن زمان دریافت آنها(سفارش قبل از سال و پیگیری مداوم آن)

اصلی ترین متغیر مخدوش کننده این دست مطالعات ژنتیکی می توان به ارتباط خانوادگی بین گروه مورد و شاهد اشاره کرد هر چند در انتخاب افراد این موضوع (عدم ارتباط خانوادگی) به طور ویژه در نظر گرفته می شود.

 دیابت نوع2، پلی مورفیسم ENPP1, IGF2BP2, KCNJ11, MLXIPL, PPARγ, SLC30A8

1.       Saravani R, Irani Z, Galavi HR. Evaluation of transcription factor 7 like 2 polymorphisms and haplotypes in risk of type 2 diabetes. Revista Romana de Medicina de Laborator. 2016;24(4):423-30.

2.       Galavi HR, Saravani R, Alamdari AR, Ranjbar N, Damani E, Khodakhier TN. Evaluating the effect of the rs2229238 and the rs4845625 interleukin 6 receptor gene polymorphisms on body mass index and the risk of type 2 diabetes in an iranian study population. International Journal of High Risk Behaviors and Addiction. 2016;5(4).

3.       Zhao T, Liu Z, Zhang D, Liu Y, Yang Y, Zhou D, et al. The ENPP1 K121Q polymorphism is not associated with type 2 diabetes or obesity in the Chinese Han population. Journal of human genetics. 2011;56(1):12-6.

4.       Grarup N, Urhammer S, Ek J, Albrechtsen A, Glümer C, Borch-Johnsen K, et al. Studies of the relationship between the ENPP1 K121Q polymorphism and type 2 diabetes, insulin resistance and obesity in 7,333 Danish white subjects. Diabetologia. 2006;49(9):2097-104.

5.       Moehlecke M, Kramer CK, Leitão CB, Krahe AL, Balbosco I, Azevedo MJd, et al. Polimorfismo K121Q do gene ENPP1 e cardiopatia isquêmica em pacientes com diabete melito. Arquivos brasileiros de cardiologia São Paulo Vol 94, no 2 (2010), p 168-173. 2010.

6.       Zhang L-F, Pei Q, Yang G-P, Zhao Y-C, Mu Y-F, Huang Q, et al. The effect of IGF2BP2 gene polymorphisms on pioglitazone response in Chinese type 2 diabetes patients. Pharmacology. 2014;94(3-4):115-22.

7.       Votsi C, Toufexis C, Michailidou K, Antoniades A, Skordis N, Karaolis M, et al. Type 2 Diabetes Susceptibility in the Greek-Cypriot Population: Replication of Associations with TCF7L2, FTO, HHEX, SLC30A8 and IGF2BP2 Polymorphisms. Genes. 2017;8(1):16.

8.       Mtiraoui N, Turki A, Nemr R, Echtay A, Izzidi I, Al-Zaben G, et al. Contribution of common variants of ENPP1, IGF2BP2, KCNJ11, MLXIPL, PPARγ, SLC30A8 and TCF7L2 to the risk of type 2 diabetes in Lebanese and Tunisian Arabs. Diabetes & metabolism. 2012;38(5):444-9.

9.       Abbas AK, Lichtman AH, Pillai S. Cellular and molecular immunology: Elsevier Health Sciences; 2014.

10.     Rao P, Wang H, Fang H, Gao Q, Zhang J, Song M, et al. Association between IGF2BP2 Polymorphisms and Type 2 Diabetes Mellitus: A Case–Control Study and Meta-Analysis. International journal of environmental research and public health. 2016;13(6):574.

11.     Jiang S, Venners SA, Hsu Y-H, Weinstock J, Wang B, Xing H, et al. Interactive Effect of the KCNJ11 Ile337Val Polymorphism and Cigarette Smoking on the Antihypertensive Response to Irbesartan in Chinese Hypertensive Patients. American journal of hypertension. 2016;29(5):553-9.

12.     Li Y-y. The KCNJ11 E23K gene polymorphism and type 2 diabetes mellitus in the Chinese Han population: a meta-analysis of 6,109 subjects. Molecular biology reports. 2013;40(1):141-6.

13.     Gong B, Yu J, Li H, Li W, Tong X. The effect of KCNJ11 polymorphism on the risk of type 2 diabetes: a global meta-analysis based on 49 case-control studies. DNA and cell biology. 2012;31(5):801-10.

14.     Omori S, Tanaka Y, Takahashi A, Hirose H, Kashiwagi A, Kaku K, et al. Association of CDKAL1, IGF2BP2, CDKN2A/B, HHEX, SLC30A8, and KCNJ11 with susceptibility to type 2 diabetes in a Japanese population. Diabetes. 2008;57(3):791-5.

15.     Laukkanen O, Pihlajamäki J, Lindström J, Eriksson J, Valle TT, Hämäläinen H, et al. Polymorphisms of the SUR1 (ABCC8) and Kir6. 2 (KCNJ11) genes predict the conversion from impaired glucose tolerance to type 2 diabetes. The Finnish Diabetes Prevention Study. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2004;89(12):6286-90.

16.     Vrablik M, Ceska R, Adamkova V, Peasey A, Pikhart H, Kubinova R, et al. MLXIPL variant in individuals with low and high triglyceridemia in white population in Central Europe. Human genetics. 2008;124(5):553-5.

17.     Fan M, Li W, Wang L, Gu S, Dong S, Chen M, et al. Association of SLC30A8 gene polymorphism with type 2 diabetes, evidence from 46 studies: a meta-analysis. Endocrine. 2016;53(2):381-94.

18.     Chimienti F, Devergnas S, Pattou F, Schuit F, Garcia-Cuenca R, Vandewalle B, et al. In vivo expression and functional characterization of the zinc transporter ZnT8 in glucose-induced insulin secretion. Journal of cell science. 2006;119(20):4199-206.

19.     Bazzi M, Nasr F, Alanazi M, Alamri A, Turjoman A, Moustafa A, et al. Association between FTO, MC4R, SLC30A8, and KCNQ1 gene variants and type 2 diabetes in Saudi population. Genet Mol Res. 2014;13(4):10194-203.

20.     Committee NRN. A unified nomenclature system for the nuclear receptor superfamily. Cell. 1999;97(2):161-3.

21.     Yen C-J, Beamer BA, Negri C, Silver K, Brown KA, Yarnall DP, et al. Molecular scanning of the human peroxisome proliferator activated receptor γ (hPPARγ) gene in diabetic Caucasians: identification of a Pro12Ala PPARγ2 missense mutation. Biochemical and biophysical research communications. 1997;241(2):270-4.

22.       Deeb SS, Fajas L, Nemoto M, Pihlajamäki J, Mykkänen L, Kuusisto J, et al. A Pro12Ala substitution in PPARγ2 associated with decreased receptor activity, lower body mass index and improved insulin sensitivity. Nature genetics. 1998;20(3):284-7.

در این قسمت برای انجام طرح تحقیقاتی به زبان بسیار ساده و قابل فهم برای بیمار توضیح داده می شود .

از بیمار در طی طرح تحقیقاتی خونگیری بعمل می آید در این قسمت میزان خون گرفته شده و دلیل این عمل باید بوضوح توضیح داده می شود

در این قسمت فواید شرکت در پژوهش مورد نظر باید برای بیمار به زبان ساده و قابل فهم بیان می شود.

در این قسمت Side effect ها و مضرات احتمالی روش انتخابی به زبان ساده و دقیق جهت تشخیص یا درمان بیماری فرد برای وی بیان می شود.

در این قسمت باید مشخص گردد که جبران عوارض احتمالی روش تشخیصی یا درمانی جدید به عهده مجری یا مجریان طرح تحقیقاتی می باشد و نحوه جبران خسارت نیز ذکر می گردد.

 فقط خونگیری ساده انجام می شود و روش جایگزینی وجود ندارد.

نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند

آدرس و شماره تلفن تماس مجری یا مجریان طرح در اختیار بیمارقرار داده می شود تا وی در هر زمانی که مایل بود بتواند پرسشهای خود را در مورد روشهای به کار رفته جهت تشخیص یا درمان وی یا بروز عوارض احتمالی آن روشها مطرح و مشاوره دریافت نماید.

شرکت بیمار در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل باشد بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری فرد وارد مطالعه ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شود.

توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح بابت موافقت بیمار در جهت شرکت در این مطالعه اعلان می شود. و پس از موافقت شفاهی بیمار یک نسخه از این فرم به وی  داده شده و فرصت خواندن آن را دارد.