مقایسه دو روش آموزش از طریق سخنرانی و ایمیل بر روی پوسچر بدنی کارمندان بانک با روش RULA: مطالعه ارگونومیک در جنوب شرق ایران

  گسترش فناوری در زندگی انسان باعث افزایش سرعت کارها و افزایش میزان تولید و بهره وری شده است(1). با افزایش فناوری در محیط های کاری میزان آسیب ها و بیماری های ناشی از کار افزوده شده است. مشاغل زیادی وجود دارند که شاغلین آن ها مجبور هستند در وضعیت های بدنی خاصی قرار بگیرند که این موضوع می تواند منجر به بروز عوارض اسکلتی عضلانی در شاغلین شود. اختلالات اسکلتی عضلانی در دسته آسیب های تجمعی است و  هرگونه آسیبی  به سیستم اسکلتی عضلانی و اعصاب که بر کیفیت انجام کار توسط فرد تاثیر گذاشته و باعث کاهش بهره وری او گردد گفته می شود(2, 3). اختلالات اسکلتی عضلانی دارای چندین عامل هستند که از جمله این عوامل می توان به عوامل فیزیکی، عوامل روانی- اجتماعی و عوامل فردی و اشاره کرد(4-6). این اختلالات به طور رایج اندام های کمر، گردن، شانه، بازو و مج دست را تحت تاثیر قرار می دهند(7). استفاده از رایانه در دو دهه اخیر افزایش قابل توجهی داشته است به گونه ای که در سال 2003 در ایالات متحده بیش از 77 میلیون نفر در محل کار از رایانه استفاده می کردند(8, 9). بر طبق گزارشات علمی کار با رایانه نیز به عنوان یک عامل ایجاد کننده اختلالات اسکلتی عضلانی شناسایی شده است(10). برای پیشگیری از اختلالات اسکلتی عضلانی از مداخلات آموزشی، سازمانی، مهندسی می توان استفاده کرد(11). تحقیقات پیشنهاد کرده اند که آموزش ارگونومی در محیط های کاری اداری می تواند از آسیب های اسکلتی عضلانی پیشگیری کرده و یا آن ها را کاهش دهد(12). در حالی که کنترل های مهندسی مانند طراحی مجدد ایستگاه به عنوان یک اقدام کنترلی پیشنهاد شده است(13)، آموزش ارگونومی هم باید به منظور آگاهی کارکنان در مورد عادت های کاری، تنظیم ایستگاه کار و استفاده از وضعیت های بدنی صحیح جهت پیشگیری از ناراحتی های اسکلتی عضلانی مرتبط با کار استفاده شود. بدون آموزش اصول ارگونومی سایر مداخلات کنترلی موفقیت کمتری خواهند داشت(12). اهمیت برنامه های آموزشی جهت کاهش خطر این اختلالات در چندین مطالعه اثبات شده است(4, 7, 14).

  در سال 2004 در کشور آلمان تقریبا 21 میلیون نفر روزانه از رایانه استفاده می کردند(15). اختلالات اسکلتی عضلانی بخش اصلی بیماری های مربوط به کار در ایالات متحده، ژاپن و کشورهای شمال اروپا را تشکیل می دهد. در کشور های توسعه یافته این اختلالات به عنوان مهم ترین دلیل غیبت از کار گزارش شده اند. همچنین بررسی های متعدد که بر روی جمعیت های کاری انجام شده است، شیوع علائم اختلالات اندام های فوقانی 20% تا 30% گزارش کرده اند(16, 17). شیوع این ناراحتی ها عواقبی چون کاهش کیفیت کار،افزایش هزینه های درمانی،افزایش زمان های از دست رفته کاری و افزایش ازکارافتادگی زود هنگام را در پی دارد(18). در بریتانیا در سال 1995 حدود 3.5میلیون روز کاری در اثر اختلالات اندام های فوقانی از دست رفت. هزینه ناشی از اختلالات اسکلتی عضلانی مرتبط با کار در هلند حدود 1/2 میلیارد یورو تخمین زده شده است. (9, 19). علیرغم رشد چشمگیر فناوری در محیط های اداری و افزایش ریسک ابتلا  به اختلالات اسکلتی عضلانی در کارکنان اداری با این حال کمبود مطالعات با هدف مداخلات ارگونومیکی احساس می شود و  انجام مطالعات بیشتر در این زمینه ضروری است(20)

  در مطالعه ای که توسط چوبینه و همکاران بر روی 287 نفر از کاربران رایانه شاغل در بانک انجام گرفت بیشترین شیوع علائم اختلالات اسکلتی عضلانی به ترتیب مربوط به شانه ها، گردن، پشت و کمر بود(21). مطالعه ای دیگر توسط یکتایی و همکاران بر روی کاربران رایانه زن به مدت سه ماه و آموزش نظری به صورت روزانه در طول سه ماه انجام شد. نتایج این مطالعه نشان داد که آموزش اصول ارگونومی به کاربران رایانه در کاهش اختلالات اسکلتی عضلانی نقش موثری دارد(22). Voerman  و همکاران، بر روی 79 نفر کاربر رایانه زن که از دردهای ناحیه گردن و شانه شکایت داشتند مداخله آموزش ارگونومی انجام دادند و در نتیجه شدت درد و ناتوانی ناشی از اختلالات اسکلتی عضلانی ناحیه گردن و شانه پس از چهار هفته به طور قابل توجهی کاهش پیدا کرد(5). در یک مطالعه دیگر که روی 179 نفر کاربر رایانه انجام شد بهبود عادت های کاری در کوتاه مدت با انجام مداخله مشاهده گردید(4). در مطالعه ای که توسط Taieb-Maimon و همکاران بر روی 60 نفر انجام شد در طول مرحله مداخله خطر اختلالات اسکلتی عضلانی در گروه مداخله آموزشی به طور معنی داری کمتر از گروه کنترل در طول فاز مداخله بود. بر طبق نتایج این مطالعه برنامه های آموزشی تاثیر مثبت در بهبود وضعیت بدنی کاری داشت و همچنین نشان داده شد مداخله آموزشی بر روی افرادی که بیشتر از درد های اسکلتی عضلانی رنج می برند تاثیر بیشتری داشته است(11). در مطالعه ای که توسط Berthelette و همکاران بر روی تاثیر برنامه های آموزش اصول ارگونومی در پیشگیری از درد ناحیه پشت انجام شد به این نتیجه رسید که برنامه های مداخله ای باید قبل از بروز مشکلات انجام شود(23).

  اختلالات اسکلتی عضلانی یک مشکل بهداشتی رایج بوده و جزو دلایل اصلی غیبت از کار به حساب می آید و از طرف دیگر یک راهکار مهم برای پیشگیری از اختلالات اسکلتی عضلانی آموزش ارگونومی است که عیلرغم اهمیت زیادی که آگاهی از اصول ارگونومی در پیشگیری از اختلالات اسکلتی عضلانی دارد اما در مطالعات مختلف کمبود آگاهی کاربران رایانه از اصول ارگونومی که باعث ایجاد وضعیت های بدنی نامناسب حین کار می شود نشان داده شده  است(24, 25). وضعیت بدنی کاربران رایانه یکی از عوامل خطر اختلالات اسکلتی عضلانی است(3, 6)، بنابراین اصلاح وضعیت بدنی کاربران رایانه جهت پیشگیری از اختلالات اسکلتی عضلانی حائز اهمیت زیادی است. به منظور آموزش اصول ارگونومی روش های مختلفی مانند آموزش مشارکتی( جلسه آموزشی فعال و حل مسئله)، آموزش سنتی(سخنرانی) و یا استفاده از بروشور، جزوات و ایمیل وجود دارد(26). لذا در مطالعه حاضر قصد بر این است که تاثیر آموزش به دو روش سخنرانی و ایمیل بر وضعیت بدنی کاربران رایانه مورد بررسی  قرار گیرد.

توزیع فراوانی نمره RULA  در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل قبل از آموزش چگونه است؟

توزیع فراوانی نمره RULA  در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل بعد از آموزش چگونه است؟

توزیع فراوانی نمره RULA در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل بعد از آموزش متفاوت است

مقایسه اثر دو روش آموزش از طریق سخنرانی و ایمیل بر روی پوسچر بدنی کارمندان بانک ملت زاهدان به روش RULA در سال 1396

تعیین توزیع فراوانی نمره RULA  در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل قبل از آموزش

تعیین توزیع فراوانی نمره RULA  در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل بعد از آموزش

مقایسه توزیع فراوانی نمره RULA در دو گروه آموزش به روش های سخنرانی و ایمیل بعد از آموزش

علوم پزشکی زاهدان- بانک ها

  مداخله ای

کارکنان بانک ملت در زاهدان

در هر گروه 40 نفر واجد شرایط مورد بررسی قرار خواهند گرفت

در این مطالعه تعداد 120 نفر از کارمندان بانک ملت که هیچ گونه اختلال فیزیکی  یا بیماری های زمینه ای نداشته باشند را به عنوان جامعه مورد مطالعه انتخاب خواهیم کرد.در کل 12 شعبه از بانک های ملت زاهدان با استفاده از نمونه برداری تصادفی ساده انتخاب می شوند.سپس این 12 شعبه به صورت تصادفی در سه گروه قرار می گیرند.جهت تصادفی کردن انتخاب، 12 کارت در داخل یک کیسه قرار داده می شود.این 12 کارت شامل 4 کارت با حرف A، 4 کارت با حرف B و 4 کارت با حرف C بودند.در مرحله بعد، با حضور در محل شعبه مرکزی بانک، از رئیس بانک خواسته می شود تا یک کارت را از داخل کیسه انتخاب نماید.اگر کارت با حرف A انتخاب شود، آن گروه به گروه سخنرانی اختصاص داده می شوند، به صورت مشابه اگر کارت با حرف B و C انتخاب شود، گروها به ترتیب به گروه آموزش با ایمیل و گروه کنترل اختصاص خواهند یافت.تعداد 10 کارمند از هر بانک بر پایه معیار ورود جهت پیشگیری از تبادل اطلاعات توسط کارمندان انتخاب می شوند.افراد شامل شده در گروه های سخنرانی، ایمیل و کنترل، از یک شعبه انتخاب نخواهند شد.قبل از شروع مطالعه، به رؤسای بانکها و کارمندان مربوطه در مورد اهداف مطالعه توضیحات کامل ارائه می گردد.

اطلاعات مربوط به وضعیت بدنی کارمندان بانک ملت سطح شهر زاهدان از طریق متد RULA جمع آوری می گردد.

در ابتدا با مراجعه با شعب بانک ملت زاهدان، پوسچرهای بدنی افراد در محل کارشان از طریق مشاهده مستقیم و با استفاده از روش RULA مورد ارزیابی قرار می گیرد.در مرحله بعد با هماهنگی مدیریت شعب، نسبت به تشکیل جلسات آموزشی در ارتباط با اصلاح وضعیت پوسچر بدنی در محیط کاری یا ایستگاه های کاری کارمندان بانک و همچنین روش های کاهش خستگی فیزیکی در محیط کار اداری اقدام می گردد.همزمان با تشکیل کلاسهای آموزشی، محتوای آموزشی ارائه شده در کلاس، به صورت بسته آموزشی پاورپوینت،توسط ایمیل به گروه آموزش گیرنده از طریق ایمیل ارسال می گردد.البته قبل از ارسال ایمیل از تمام کارمندان اختصاص داده شده در گروه آموزش از طریق ایمیل خواسته میشود که ایمیل های خود را بررسی کنند که از فعال بودن آن اطمینان حاصل نماییم.در گام بعدی، پس از 2 ماه فاصله زمانی از زمان آموزش، مجددا جهت بررسی پوسچر بدنی و تاثیر آموزش از طریق هر دو روش سخنرانی و آموزش از طریق ایمیل، در محل بانک ها حضور پیدا کرده و با استفاده از روش RULA پوسچر بدنی کارمندان مورد ارزیابی قرار می گیرد.

اطلاعات از طریق SPSS.18 مورد آنالیز قرار می گیرند.تست Chi-square و ANOVA جهت مقایسه متغیرهای دموگرافیک در سه گروه(آموزش از طریق سخنرانی، آموزش از طریق ایمیل و گروخ کنترل) به صورت کمی و کیفی مورد استفاده قرار می گیرد. از معیار بوکر(Bowker)، ANOVA و آزمون T زوجی جهت مقایسه نمرات RULA بین سه گروه استفاده می گردد.

1-کسب رضایت آگاهانه از افراد به صورت کتبی قبل از شروع پژوهش( بند 13 راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران)

2- اطمینان از آگاهانه بودن رضایت اخذ شده از افراد با دادن تمام  اطلاعات مربوط به پژوهش که ممکن است در تصمیم گیری آن ها موثر  باشد. همچنین پاسخگویی به تمام سوالات آزمودنی ها. ( بند 15 راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران)

3-رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار داده ها و اطلاعات مربوط به آزمودنی ها (بند 25 راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران)

4-انتشار صادقانه، دقیق و کامل نتایج پژوهش اعم از منفی و مثبت بودن آن.( بند 28 راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران)

5-عدم تناقض روش پژوهش با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه ( بند31 راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران)

با بررسی های میدانی انجام شده، محدودیتی در اجرای طرح مشاهده نخوهد شد.

RULA method, training, bank staff

1.         Mirmohammadi S, Mehrparvar A, Soleimani H, Lotfi M, Akbari H, Heidari N. Musculoskeletal disorders among video display terminal (VDT) workers comparing with other office workers. Iran Occupational Health Journal. 2010;7(2):11-4.

2.         Rafieepour A RE, Sadeghian M. Effectiveness of ergonomics training in decreasing the risk of musculoskeletal disorders based on rapid upper limb assessment among computer operators. journal of Ergonomics. 2015;1(3):25-32.

3.         Jafari nodoushan R HG, Vatani shoaa J, Salmani Nodousgan Z. Survey of Musculoskeletal disorders among bank staff in Yazd. Occupational Medicine Quarterly Journal. 2011;1(3):1-7.

4.         Mahmud N, Kenny DT, Zein RM, Hassan SN. Ergonomic training reduces musculoskeletal disorders among office workers: results from the 6-month follow-up. 2011.

5.         Voerman GE, Sandsjö L, Vollenbroek-Hutten MM, Larsman P, Kadefors R, Hermens HJ. Effects of ambulant myofeedback training and ergonomic counselling in female computer workers with work-related neck-shoulder complaints: a randomized controlled trial. Journal of occupational rehabilitation. 2007;17(1):137-52.

6.         Wahlström J. Ergonomics, musculoskeletal disorders and computer work. Occupational Medicine. 2005;55(3):168-76.

7.         Abareshi F, Yarahmadi R, Solhi M, Farshad AA. Educational intervention for reducing work-related musculoskeletal disorders and promoting productivity. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics. 2015;21(4):480-5.

8.         Sillanpaa J, Huikko S, Nyberg M, Kivi P, Laippala P, Uitti J. Effect of work with visual display units on musculo-skeletal disorders in the office environment. Occupational medicine (Oxford, England). 2003;53(7):443-51.

9.         IJmker S, Blatter BM, van der Beek AJ, van Mechelen W, Bongers PM. Prospective research on musculoskeletal disorders in office workers (PROMO): study protocol. BMC musculoskeletal disorders. 2006;7(1):55.

10.       Cagnie B, Danneels L, Van Tiggelen D, De Loose V, Cambier D. Individual and work related risk factors for neck pain among office workers: a cross sectional study. European Spine Journal. 2007;16(5):679-86.

11.       Taieb-Maimon M, Cwikel J, Shapira B, Orenstein I. The effectiveness of a training method using self-modeling webcam photos for reducing musculoskeletal risk among office workers using computers. Applied ergonomics. 2012;43(2):376-85.

12.       Robertson MM, O’Neill MJ. Reducing musculoskeletal discomfort: effects of an office ergonomics workplace and training intervention. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics. 2003;9(4):491-502.

13.       Verbeek J. The use of adjustable furniture: evaluation of an instruction programme for office workers. Applied Ergonomics. 1991;22(3):179-84.

14.       Radas A, Mackey M, Leaver A, Bouvier A-L, Chau JY, Shirley D, et al. Evaluation of ergonomic and education interventions to reduce occupational sitting in office-based university workers: study protocol for a randomized controlled trial. Trials. 2013;14(1):1.

15.       Karlqvist L, Tornqvist EW, Hagberg M, Hagman M, Toomingas A. Self-reported working conditions of VDU operators and associations with musculoskeletal symptoms: a cross-sectional study focussing on gender differences. International Journal of Industrial Ergonomics. 2002;30(4):277-94.

16.       Carmona L, Ballina J, Gabriel R, Laffon A. The burden of musculoskeletal diseases in the general population of Spain: results from a national survey. Annals of the rheumatic diseases. 2001;60(11):1040-5.

17.       Punnett L, Wegman DH. Work-related musculoskeletal disorders: the epidemiologic evidence and the debate. Journal of electromyography and kinesiology. 2004;14(1):13-23.

18.       Nasl Saraji J, Hosseini M, Shahtaheri S, Golbabaei F, Ghasemkhani M. Evaluation of ergonomic postures of dental professions by Rapid Entire Body Assessment (REBA), in Birjand, Iran. Journal of Dental Medicine. 2005;18(1):61-7.

19.       Walker‐Bone K, Palmer KT, Reading I, Coggon D, Cooper C. Prevalence and impact of musculoskeletal disorders of the upper limb in the general population. Arthritis Care & Research. 2004;51(4):642-51.

20.       Karsh B-T, Moro FB, Smith MJ. The efficacy of workplace ergonomic interventions to control musculoskeletal disorders: a critical analysis of the peer-reviewed literature. Theoretical Issues in Ergonomics Science. 2001;2(1):23-96.

21.       Choobineh A, Nouri E, Arjmandzadeh A, Mohamadbaigi A. Musculoskeletal Disorders among Bank Computer Operators. Iran Occupational Health Journal. 2006;3(2):3-0.

22.       Yektaei T T-GF, Piri L. The Effect of Ergonomic Principles Education on Musculoskeletal Disorders among Computer Users. journal of Rehabilitation. 2013;4(13):108-16.

23.       Berthelette D, Leduc N, Bilodeau H, Durand M-J, Faye C. Evaluation of the implementation fidelity of an ergonomic training program designed to prevent back pain. Applied ergonomics. 2012;43(1):239-45.

24.       Khan R, Surti A, Rehman R, Ali U. Knowledge and practices of ergonomics in computer users. JPMA-Journal of the Pakistan Medical Association. 2012;62(3):213.

25.       Shikdar AA, Al-Kindi MA. Office ergonomics: deficiencies in computer workstation design. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics. 2007;13(2):215-23.

26.       Bohr PC. Office ergonomics education: a comparison of traditional and participatory methods. Work. 2002;19(2):185-91.