بیماری سیکل سل(SCD) یک بیماری خونی بوده که در آن سلول های خونی به علت کاهش انعطاف پذیری دچار تغییر شکل داسی مانند شده که سبب طیف گسترده ای از عوارض سیستمیک می شود. SCD یک بیماری ژنتیکی بوده که بعلت یک جهش نقطه ای رخ می دهد و باعث تبدیل هموگلوبین A به هموگلوبین S میشود. بیماری الگوی اتوزوم مغلوب داشته و به صورت هموزیگوت و هتروزیگوت دیده میشود که بترتیب  SCD و سیکل سل trait نامیده می شود. پر عروق بودن کلیه سبب شده که بعنوان یک قربانی شایع در بیماری سیکل سل شناخته شود. اختلالات خطرناک ایجاد شده در کلیه ها بیشتر به صورت نارسایی کلیه و نفروپاتی سیکل سل(SCN) دیده می شوند(1و2).

تخمین زده میشود که در جهان سالانه 54,736 کودک با بیماری HbSC متولد میشوند(3). اثر محافظتی این بیماری در مقابل مالاریا یکی از علل شیوع بالای آن در بعضی مناطق می باشد. عوارض کلیوی در نوع SCD بطور شایعتری نسبت به نوع Trait و سایر هموگلوبینوپاتی های همراه آن دیده میشود(4). هماچوری شایعترین عارضه کلیوی SCD بوده، میکروآلبومینوری(ترشحی پروتئین در ادرار بین 30-300 میلی گرم) بعنوان یکی از تظاهرات اولیه بیماری های کلیه گزارش شده است که شیوعی بین 20-25درصد داشته که با پیشرفت سن افزایش می یابد(5). پروتئینوری در 20-25 درصد SCD مشاهده شده این آمار در نوع trait و سایر هموگلوبینوپاتی های همراه 8-30درصد بوده است(6و7). سندرم نفروتیک(دفع پروتئین بیش از 3گرم در 24 ساعت) یکی از عوارض نادر بوده که شیوعی نزدیک به 4درصد داشته است. کاهش عملکرد کلیه به عنوان یکی از عوارض SCD شیوعی بالغ بر 5-30 داشته است که از این میان 4-12 درصد این بیماران دچار ESRD شده اند(5).

تشخیص بیماری های کلیه ثانویه به SCD نیاز به بررسی وسیع در زمینه علائم آزمایشگاهی آن دارد. اصولا تشخیص با رد سایر علل گذاشته میشود. وقتی شک به SCN دیده میشود اقدامات تشخیصی با ارزیابی ادرار و بررسی کمی پروتئین ادرار صورت میگیرد ،این بررسی توسط اندازه گیری GFR براساس کراتینین سرم انجام میگیرد(8).

بهبود اقدامات درمانی و حمایتی در بیماران SCD سبب افزایش بقای این افراد شده ولی از طرفی سبب افزایش شیوع آسیب های ارگان های انتهایی در این بیماران شده است(9). آلبومینوری بعنوان اولین تغییر رخ داده در کلیه ها نقش مهمی در رخ دادن ESRD داشته لذا با توجه به مطالعات صورت گرفته داروهای ACEI و ARB بعنوان داروهای استاندارد در کنترل و درمان آلبومینوری شناخته میشوند. از طرفی نقش هیدروکسی اوره، داروهای بلاک کننده کانال کلیسم و NSAID در درمان آلبومینوری و کاهش بروز ESRD شناخته شده است(10).  بقای بیماران به طور واضحی پس از نارسایی کلیه کاهش می یابد. مطالعات نشان داده که بیماران SCD که با ESRD تشخیص داده شده اند بطور میانگین 4 سال پس از شروع همودیالیز عمر داشته اند. این میزان در افرادی که دچار نارسایی کلیه شده اند یا نشده اند بطور میانگین 29 و 51 سال است(11).

بیماری سیکل سل(SCD) یک بیماری خونی بوده که در آن سلول های خونی به علت کاهش انعطاف پذیری دچار تغییر شکل داسی مانند شده که سبب طیف گسترده ای از عوارض سیستمیک می شود. SCD یک بیماری ژنتیکی بوده که بعلت یک جهش نقطه ای رخ می دهد و باعث تبدیل هموگلوبین A به هموگلوبین S میشود. بیماری الگوی اتوزوم مغلوب داشته و به صورت هموزیگوت و هتروزیگوت دیده میشود که بترتیب  SCD و سیکل سل trait نامیده می شود. پر عروق بودن کلیه سبب شده که بعنوان یک قربانی شایع در بیماری سیکل سل شناخته شود. اختلالات خطرناک ایجاد شده در کلیه ها بیشتر به صورت نارسایی کلیه و نفروپاتی سیکل سل(SCN) دیده می شوند(1و2).

تخمین زده میشود که در جهان سالانه 54,736 کودک با بیماری HbSC متولد میشوند(3). اثر محافظتی این بیماری در مقابل مالاریا یکی از علل شیوع بالای آن در بعضی مناطق می باشد. عوارض کلیوی در نوع SCD بطور شایعتری نسبت به نوع Trait و سایر هموگلوبینوپاتی های همراه آن دیده میشود(4). هماچوری شایعترین عارضه کلیوی SCD بوده، میکروآلبومینوری(ترشحی پروتئین در ادرار بین 30-300 میلی گرم) بعنوان یکی از تظاهرات اولیه بیماری های کلیه گزارش شده است که شیوعی بین 20-25درصد داشته که با پیشرفت سن افزایش می یابد(5). پروتئینوری در 20-25 درصد SCD مشاهده شده این آمار در نوع trait و سایر هموگلوبینوپاتی های همراه 8-30درصد بوده است(6و7). سندرم نفروتیک(دفع پروتئین بیش از 3گرم در 24 ساعت) یکی از عوارض نادر بوده که شیوعی نزدیک به 4درصد داشته است. کاهش عملکرد کلیه به عنوان یکی از عوارض SCD شیوعی بالغ بر 5-30 داشته است که از این میان 4-12 درصد این بیماران دچار ESRD شده اند(5).

تشخیص بیماری های کلیه ثانویه به SCD نیاز به بررسی وسیع در زمینه علائم آزمایشگاهی آن دارد. اصولا تشخیص با رد سایر علل گذاشته میشود. وقتی شک به SCN دیده میشود اقدامات تشخیصی با ارزیابی ادرار و بررسی کمی پروتئین ادرار صورت میگیرد ،این بررسی توسط اندازه گیری GFR براساس کراتینین سرم انجام میگیرد(8).

بهبود اقدامات درمانی و حمایتی در بیماران SCD سبب افزایش بقای این افراد شده ولی از طرفی سبب افزایش شیوع آسیب های ارگان های انتهایی در این بیماران شده است(9). آلبومینوری بعنوان اولین تغییر رخ داده در کلیه ها نقش مهمی در رخ دادن ESRD داشته لذا با توجه به مطالعات صورت گرفته داروهای ACEI و ARB بعنوان داروهای استاندارد در کنترل و درمان آلبومینوری شناخته میشوند. از طرفی نقش هیدروکسی اوره، داروهای بلاک کننده کانال کلیسم و NSAID در درمان آلبومینوری و کاهش بروز ESRD شناخته شده است(10).  بقای بیماران به طور واضحی پس از نارسایی کلیه کاهش می یابد. مطالعات نشان داده که بیماران SCD که با ESRD تشخیص داده شده اند بطور میانگین 4 سال پس از شروع همودیالیز عمر داشته اند. این میزان در افرادی که دچار نارسایی کلیه شده اند یا نشده اند بطور میانگین 29 و 51 سال است(11).شیوع هتروزیگوت داسی شکل و آنمی داسی در جنوب ایران به ترتیب 43/1% و 1/0 % تخمین زده شده است. شیوع SCD در مرکز ایران 8% است و در کرمانشاه شیوع صفت داسی 1/6 % گزارش شده است (19) . با توجه به شیوع بالای بیماری سیکل سل در ایران و بخصوص جنوب ایران و آسیب های جبران ناپذیر ناشی از این بیماری بر روی کلیه افراد مبتلا و همینطور امکان کنترل دقیق و بهتر بیماری های کلیه در این افراد پس از شناسایی زود هنگام و جلوگیری از عوارض طولانی مدت آنها ، ضرورت و اهمیت طرح مشخص میشود. در خصوص این موضوع در ایران تاکنون مطالعه ای صورت نگرفته است. مطالعات محدودی در سایر کشور ها صورت گرفته است که با توجه به اینکه هاپلوتیپ مولکولی سیکل سل در کشورهای مختلف متفاوت است (19) بهتر است در این منطقه نیز به طور مجزا مورد بررسی قرار گیرد.

1- میزان فیلتراسیون گلومرولی بیماران مبتلا به سندرم سیکل سل با گروه کنترل متفاوت است

2-عملکرد توبولی بیماران مبتلا به سندرم سیکل سل بر اساس تغییرهای کلیوی تعریف شده با گروه کنترل متفاوت است

مقایسه اختلال عملکرد کلیوی بیماران مبتلا به سندرم سیکل سل بر اساس متغییر های کلیوی با گروه کنترل

1-مقایسه میزان فیلتراسیون گلومرولی بیماران سندرم سیکل سل با گروه کنترل

2-مقایسه عملکرد توبولی بیماران سندرم سیکل سل بر اساس متغییر های کلیوی تعریف شده با گروه کنترل

دانشگاه زاهدان

اختلال عملکرد کلیوی شامل اختلال عملکرد توبولی و گلومرولی است

توصیفی –تحلیلی آینده نگر

کلیه بیمارانی که مبتلا به سندرم های داسی شکل هستند و بطور سر پایی به بیمارستان علی اصغر زاهدان مراجعه میکنند

و گروه کنترل افراد سالمی که جهت آزمایش بدون هیچ سابقه بیماری کلیوی و سندرم سیکل سل

بیمارانی که سابقه بیماری کلیوی داشتند از مطالعه خارج میشوند همچنین بیمارانی که دارای بیماری های زمینه ای دیگر هستند که بدنبال آنها اختلال عملکرد کلیوی پیدا میکنند نیز از مطالعه خارج میشوند.

محدودیت سنی 2-40 سال 

معیار ورود به مطالعه :1- تایید سندرم سیکل سل بر اساس cbc و الکتروفورزیس

2-نداشتن بیماری کلیوی- کاردیوواسکولار-دیابت- هیپرتانسیون-hiv-hcv بر اساس معاینه و شرح حال

3- نداشتن عفونت ادراری بر اساس آنالیز و کشت ادرار

4-عدم مصرف دارو های مثل دیورتیک NSAID پروستاگلاندین inh ACE 

5- نداشتن کم خونی فقر آهن

معیار های خروج از مطالعه:

1-داشتن بیماری کلیوی و دیابت و عفونت ادراری

2- مصرف دارو های دیورتیک  و NSAID پروستاگلاندین و ACEinh

3-داشتن کم خونی فقر آهن

کلیه بیماران مراجعه کننده در طول طرح

بر اساس رفرنس های آورده شده در حدود 90-100 نفر میباشد

همسان سازی بر اساس سن و جنس

فرم اطلاعاتی

پس از مساعدتهای لازم در خصوص تأمین اعتبار طرح؛ پیرو هماهنگی قبلی با آزمایشگاه بیمارستان علی بن ابیطالب و کلینیک علی اصغر زاهدان جهت نمونه گیری از داوطلبین به روش غیر احتمالی آسان اقدام می شود. بدین گونه که از جمعیت 2 سال به بالا. پس از مراجعه در فرم های تهیه شده جهت هر بیمار اطلاعات شخصی- آدرس و تلفن ثبت شده و نمونة خون جهت انجام آزمایشات لازم و همچنین آزمایشات خارج از طرح از بیماران گرفته شده و بعد از توجیه در خصوص چگونگی جمع آوری ادرار 24 ساعته ظروف مربوطه تحویل تا روز بعد نمونة ادرار 24 ساعته به کلینیک برگشت داده شود. نمونه ها با هماهنگی بصورت روزانه به آزمایشگاه بیمارستان علی بن ابیطالب ارسال و تحویل فرد مشخصی گردید (جهت جلوگیری از خطای شخصی) سپس یک نمونه از ادرار 24 ساعته جهت انجام آزمایش میکروآلبومین و کراتینین در دمای -80^0c نگهداری گردید و آزمایش های لازم روی سایر نمونه ها صورت پذیرفت.بنابراین از بیماران نمونه ادرار 24 ساعته از نظر na , k ,ca ,p , cr, mg ,alb و همچنین نمونه خون از نظر na , k ,ca ,p ,mg, alb , cbc چک خواهد شد.

تجهیزات بکار گرفته شده در این طرح عبارتند از:

1-دستگاه فتومتر E com-E به شمارة 6125 (Eppendorf) جهت سنجش کلسیم و منیزیوم سرم و ادرار.

2-دستگاه آتوآنالایزر 300i Abbott Alcyon جهت اندازه گیری اسیداوریک، فسفر، کراتی نین و BUN  سرم و ادرار.

3-دستگاه (Kone) Microlyte Analayzer جهت اندازه گیری سدیم و پتاسیم سرم.

4-دستگاه Perlong-1000جهت اندازه گیری سدیم و پتاسیم ادرار به روش
 Flame photometr

5-دستگاه سل کانتر Sysmex (kx-21) جهت انجام CBC.

6-کیت مبکروآلبومین

معیارهای ما جهت ورود افراد به مطالعه شامل موارد ذیل است:

1-تأئید سندرم سیکل سل  بر اساس CBC  و الکتروفورزیس و ..........

2-نداشتن بیماری کلیوی –کاردیو واسکولار-دیابت –هیپر تانسیون –HIV,HCV بر اساس معاینه و شرح حال

3-نداشتن عفونت ادراری بر اساس آنالیز و کشت ادرار مثبت.

4-عدم مصرف داروهایی که بر روی دفع املاح مؤثرند مانند دیورتیک ها، داروهای ضد التهاب استروئیدی و غیر استروئیدی، پروستاگلندین ها و داروهای مهار کنندة ACE.

5-نداشتن کم خونی فقر آهن

لازم به ذکر است با توجه به اینکه شرط قبولی آزمایشات بر روی نمونه ادرار 24 ساعته جمع آوری ادرار به صورت صحیح می باشد در تمامی موارد بسته به جنس بر اساس میزان
کراتی نین ادرار 24 ساعته (در جنس مؤنث mg/kg/day 15-10 و در جنس مذکر   mg/kg/day 20-15) (31) نمونه ها کنترل شده و چنانچه حجم کافی جمع آوری نشده بود با     توجه به تلفن افراد درخواست تکرار آزمایش مطرح و چنانچه مورد قبول واقع می شد نمونه مجدد جهت آزمایشگاه فرستاده و سایر بررسی ها تکمیل گردید ولی اگر امکان تهیه مجدد نمونه نبود فرد دیگری جایگزین می شد.  

گروه اول بیماران مبتلا به سندرم های سیکل سل هستند ( شامل بیماران سیکل سل ،سیکل سل trait ، سیکل تالاسمی ،سیکل c، سیکل d)   و گروه کنترل شامل افراد نرمال جامعه که جهت نمونه گیری به طور اتفاقی به آزمایشگاه مراجعه کرده اند.

گروه بیماران در مطالعه بر اساس الکتروفورزیس به دو گروه تقسیم میشوند که گروه اول بیماران مبتلا به بیماری سیکل سل هستند و گروه دوم بیماران هتروزیگوت که شامل بیماران سیکل سل trait ، سیکل تالاسمی ، سیکل C ، سیکل D  میباشند .

بدلیل اثر مخدوش کنندگی برخی متغییرها مانند سن و جنس سعی گردید در دو گروه همسان سازی صورت گیرد تا نتایج مطالعه واقعی تر باشند. همچنین از روش محدودسازی نیز استفاده کردیم

پس از آماده شدن جواب آزمایشات اطلاعات خام بدست آمده به همراه سایر مشخصات افراد در جدول داده ها تنظیم گردید. بطوریکه برای هر فرد موارد زیر بایستی محاسبه و ثبت شود:

تعریف واژه ها:  

1-سن بر حسب سال.

2-جنس (مذکر= 1، مونث= 2)

3-سطح بدن بر حسب متر مربع (BSA) Body surface 

در این مطالعه از نموگرام قد و وزن و سطح بدن استفاده گردید. 

4-هموگلوبین: Hb (mg/dL)

5- دفعات تزریق خون

6-فریتین سرم (ng/mL): (SFerritin) – میزان آهن بافتی بدن را مشخص کرده و در کودکان به میزان ng/mL 140-7 است و اگر بالای 200 باشد غیرطبیعی است.

7-کراتی نین سرم: (mg/dL) Scr 

8-اوره سرم: (mg/dL)SBUN

9-کلسیم سرم: (mg/dL) Sca

10-منیزیوم سرم: (mg/dL) S_Mg

11-سدیم سرم: (mEq/Lit) S_Na

12-پتاسیم سرم: (mEq/Lit) S_K

13-فسفر سرم: (mg/dL) S_P

14-اسید اوریک سرم: (mg/dL) S_U.A

15-اسید اوریک ادرار: (mg/dL) U_U.A

16-فسفر ادرار(mg/dL)U_P

17-پتاسیم ادرار: (mEq/Lit) U_K

18-سدیم ادرار: (mEq/Lit) U_Na

19-منیزیوم ادرار: (mg/dL) U_Mg

20-کلسیم ادرار: (mg/dL) U_Ca

21-میکرو آلبومین:  UMic) 

22-آنالیز ادراری مثبت U/A: پروتئین اوری- گلوکز اوری- هماچوری- PH

23-کشت ادراری مثبت u/c: بر اساس شمارش کلنی بیش از 10⁵

24-بازجذب توبولی فسفات: TRP (mg/dL) برابر است با 100 - FE_p و متناسب است با  که مقدار طبیعی آن در نوزادان 9/6 و در 5 سالگی 4/4 و در 6 سالگی
 mg/dL 2/3 است.        

25-دفع ادراری اسیداوریک: (mg/dL GFR) اگر بیش از 53/0 باشد نشانة هیپراوریکوزاوری است.

26-دفع کلسیم روزانه UCa/24h  در حد (mg/kg/day) 5-4 طبیعی است.

27-کسر دفعی سدیم: (درصد) FE_Na    

(6/1%-3/0%)             

28-کسر دفعی پتاسیم (درصد)

(15%-1%)                 

29-کسر دفعی منیزیوم: (درصد)

(8%-1%)      

30-فیلتراسیون گلومرولی: mL/min  

بسته به سن میزان آن متفاوت است:

در کودکان 3-1 ساله برابر 22 ±96 و در سن بالاتر و بلوغ 18 ± 118 می باشد . ( 16)

31-پروتئین ادرار 24 ساعته mg/day-UPr/24h

32-حجم ادرار 24 ساعته: (mL/24h) UV

پس از تکمیل جدول داده ها اطلاعات با بکارگیری نرم افزار Spss₁₅ مورد تجزیه و  تحلیل قرار گرفته و نسبت میانگین صفات مورد مطالعه در دو گروه با کمک آزمون آماری
 T-Test مورد مقایسه قرار گرفت. (P < 0/05 نشانه تفاوت معنی دار آن  میانگین بین دو گروه است).   

پس از تکمیل جدول داده ها اطلاعات با بکارگیری نرم افزار Spss₁₅ مورد تجزیه و  تحلیل قرار گرفته و نسبت میانگین صفات مورد مطالعه در دو گروه با کمک آزمون آماری
 T-Test مورد مقایسه قرار گرفت. (P < 0/05 نشانه تفاوت معنی دار آن  میانگین بین دو گروه است).   

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22. از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی در جمهوری اسلامی ایران

راهنمای عمومی

1. پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافت‌ها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی‌اند و کرامت انسانی اقتضا می‌کند که جمع‌آوری، نگه‌داری، استفاده و نابودسازی آن‌ها توأم با رعایت ملاحظات و شؤون مرتبط باشد.
2. از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پژوهش‌هایی استفاده شود که اهداف ارزشمندی را در راستای مبارزه با بیماری‌ها و ارتقای سلامت انسان‌ها دنبال می‌کنند.
3. تمامی پژوهش‌ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مورد تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشد. پژوهشگران باید در این زمینه با کمیته‌ی اخلاق در پژوهش همکاری کنند.
4. رضایت آگاهانه‌ی فرد دهنده‌ی عضو یا بافت، یا جانشین قانونی او، شرط اساسی در تأیید اخلاقی هر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایت‌نامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیه و هنگام ارسال طرح‌نامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.
5. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده‌ی نمونه‌ی ذخیره‌شده یا جانشین قانونی او امکان‌پذیر نباشد، به‌شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده‌ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش می‌توان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه‌هایی استفاده شود که به ‌نحو برگشت‌ناپذیر بی‌نام ‌شده باشد. ‌
6. تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع‌آوری و ثبت می‌شود، راز حرفه‌ای تلقی می‌‌شود؛ از این ‌رو، تمامی اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آن‌ها مراعات شود.
7. مرکز انجام دهنده‌ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفظ رازداری را داشته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی‌نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود.
8. پژوهشگر باید از اعضاء و بافت‌هایی که به منظور پژوهش در اختیار او قرار می‌گیرد استفاده‌ی بهینه کرده، از هدر رفتن آن‌ها جلوگیری کند
9. پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمون‌های غربالگری و وسایل محافظت‌کننده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی‌ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیش‌بینی و تأمین کند.
10. پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روش‌ها و محصولاتی منجر شود که به استفاده‌ی تجاری از آن‌ها بینجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از این‌گونه پژوهش‌ها باید مورد تأیید و حمایت قرار گیرد. احتمال استفاده‌ی تجاری از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالاً از آن منتفع خواهند شد باید در رضایت‌نامه‌آورده شود.
11. زمان، نحوه و میزان اطلاع آزمودنی‌ها از نتایج پژوهش باید در رضایت‌نامه آورده شود. در هر حال، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید به تمامی اطلاعاتی که در طول پژوهش درباره‌ی او به‌دست می‌آید، دسترسی داشته باشد.
12. در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده‌های درمانی بر استفاده‌های پژوهشی اولویت داده شود. 

راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیردر جمهوری اسلامی ایران

فصل دوم: نوزادان و کودکان

1. در این راهنما دوره‌ی نوزادی از بدو تولد تا پایان 28 روزگی در نظر گرفته می‌شود. دوره‌ی کودکی نیز به سنینی اطلاق می شود که پس از نوزادی آغاز و تا پایان 18 سالگی ادامه می‌یابد. هم‌چنین، سرپرست قانونی به ولی، قیم، یا فرد بزرگسال دیگری اطلاق می‌شود که بر طبق قانون، سرپرستی کودک را بر عهده دارد.

2- هدف از پژوهش باید پیشبرد دانش در رابطه با سلامت نوزادان و کودکان یا ارتقای سلامت و مراقبت از این گروه باشد.

3- در نوزادان باید رضایت کتبی هم از پدر و هم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

4- کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند:

زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال.

1-4- در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به یکی از آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

 2-4- در کودکان 7 تا 15 سال تمام، باید رضایت آگاهانه‌ی کتبی از سرپرست قانونی گرفته شود. هم‌چنین، باید متناسب با سطح درک و شناخت کودک، موافقت  آگاهانه‌ی وی نیز اخذ شود. کودک حق دارد که اطلاعات لازم را در حد توانایی فهم خود دریافت کند، نظر خود را بیان کند و تصمیم بگیرد. روش‌های مورد استفاده برای ارائه‌ی اطلاعات و اخذ رضایت، باید متناسب با سن و قدرت فهم کودک باشد

3-4- در کودکان بالای 15 سال، رضایت آگاهانه‌ی کتبی باید هم از سرپرست قانونی و هم از کودک اخذ شود.

5- در مورد کودکانی که بر طبق نظر مراجع قضایی حکم رشد گرفته‌اند، اخذ رضایت از خود فرد ضروری و کافی است.

6- اگر سن سرپرست قانونی کم‌تر از 18 سال باشد، تنها در صورتی می تواند به نیابت از کودک رضایت دهد که ظرفیت تصمیم‌گیری در ایشان محرز شود.

7- پژوهش بر نوزادان یا کودکان تنها در صورتی باید انجام گیرد که انجام آن پژوهش بر روی سنین بالاتر امکان‌پذیر نباشد یا توجیه اخلاقی برای انجام آن پژوهش بر روی کودکان وجود داشته باشد.

8- از حیث برخی از ملاحظات اخلاق در پژوهش، نوزادان به سه گروه تقسیم می‌شوند:

1-8- نوزادانی که از قابلیت زنده ماندن برخوردارند.

2-8- نوزادانی که زنده ماندن آن‌ها مورد تردید است.

3-8- نوزادانی که از قابلیت زنده ماندن برخوردار نیستند.

9- در نوزادانی که از قابلیت زنده ماندن برخوردار نیستند یا زنده‌ماندن آن‌ها مورد تردید است، هر گونه تصمیم‌گیری در مورد احیا یا عدم احیای قلبی - عروقی نوزاد، استفاده از ونتیلاتور، تداوم یا قطع استفاده از ونتیلاتور باید تنها بر اساس منافع سلامت خود نوزاد انجام گیرد و این تصمیمات تحت تأثیر شرکت احتمالی نوزاد در پژوهش قرار نگیرد.

 10- نوزادانی که زنده ماندن یا زنده‌نماندن آن‌ها مشخص نیست (مشکوک از نظر قابلیت احیا شدن) در پژوهش شرکت داده نمی‌شوند، مگر این‌که اطمینان حاصل شود که :

1-10- شرکت نوزاد در پژوهش منجر به افزایش احتمال زنده ماندن او می‌شود و تمامی خطرات احتمالی در حداقل ممکن هستند.

2-10-  هدف از پژوهش دستیابی به اطلاعات پزشکی مهم است که از روش‌های دیگر قابل دسترسی نیست و هیچ‌گونه خطر بیش‌تری در نتیجه‌ی شرکت نوزاد در پژوهش برای وی به‌وجود نمی‌آید.

11- پژوهش‌هایی که مستقیماً سودی به کودکان و نوزادان شرکت‌کننده نرساند، در صورتی که باعث ایجاد منافع برای گروه کودکان و نوزادان شود اخلاقی محسوب می‌شود. البته با این شرط که ضرری را متوجه آزمودنی‌ها نکند.

12- در پژوهش‌های درمانی، نسبت فایده به خطرات مورد انتظار برای خود آزمودنی‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را بر اساس منافع آزمودنی‌ها توجیه کند. 13- ارزیابی خطر باید توسط تمامی افراد درگیر در پژوهش صورت گیرد که شامل سرپرستان قانونی، محققان، متخصصین درگیر، کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و خود کودک (در صورت امکان) می‌شود.

14- در ارزیابی خطرات ناشی از پژوهش، باید توجه داشت که برخی از مداخله‌هایی که در بزرگسالان کم‌خطر به‌حساب می‌آیند (مانند خون‌گیری وریدی)، در مورد کودکان و نوزادان با در نظر گرفتن درد و اضطرابی که تجربه می‌کنند و اثرات احتمالی آن بر تکامل سیستم عصبی آن‌ها از گروه کم‌خطر خارج خواهد شد.

15- زمانی که لازم نباشد پژوهش حتماً بر روی گروه سنی خاصی از کودکان انجام شود، کودکان بزرگ‌تر برکودکان کم و سن و سال‌تر برای شرکت در پژوهش ارجح‌اند.

16- در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود.

17- نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود.

18- سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند.

19- سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند.

20- باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود.

21- اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند.

محدودیت هایی از قبیل عدم همکاری بیماران یا فوت افراد به هر دلیل پیشبینی شد که این افراد از مطالعه خارج شوند و مطالعه با سایر افراد ادامه پیدا کند در صورتیکه حین انجام مطالعه بیماران به هر دلیلی معیار های خروج از مطالعه را کسب کنند نیز از مطالعه خارج شده و مطالعه با سایر افراد ادامه مییابد و در صورت لزوم افراد جدید به مطالعه افزوده میشوند..

سندرم های سیکل سل، اختلال عملکرد کلیه ، اطفال

1. Bruno D, Wigfall DR, Zimmerman SA, et al. Genitourinary complications of sickle cell disease. J Urol. 2001; 166(3): 803-11.
2. Powars DR, Chan LS, Hiti A, et al. Outcome of sickle cell anemia: a 4-decade observational study of 1056 patients. Medicine (Baltimore). 2005;84(6):363-76.
3. Weatherall DJ. The inherited diseases of hemoglobin are an emerging global health burden. Blood. 2010;115(22):4331-6.
4. Powars DR, Hiti A, Ramicone E, et al. Outcome in hemoglobin SC disease: afour-decade observational study of clinical, hematologic and genetic factors. Am JHematol. 2002; 70(3):206-15.
5. Sharp CC, Thein SL. Sickle cell nephropathy—a practical approach. Br JHaematol. 2011; 155(3):287-97
6. Falk RJ, Scheinman J, Phillips G, et al. Prevalence and pathologic features of sickle cell nephropathy and response to inhibition of angiotensin-converting enzyme. N EnglJMed. 1992;  326(14):910-15.
7. Guasch A, Navarrete J, Nass K, Zayas CF. Glomerular involvement in adults with sickle cell hemoglobinopathies:  prevalence and clinical correlates of progressive renal failure. J AmSocNephrol. 2006; 17(8):2228-35
8. Lerma EV. Renal manifestations of sickle cell disease[internet]. Chicago: UpToDate; 2014[Oct 24, 2014; Oct 2015]. http://www.uptodate.com/contents/renal-manifestations-of-sickle-cell-disease
9. Powars DR, Elliot-Mills DD, Chan L. Chronic renal failure in sickle cell disease: Risk factors, clinical course, and mortality. Ann Intern Med. 1991;115:614–616.
10. Kenneth IA, Vimal KD, David RA. The glomerulopathy  of sickle cell disease. Am J Hematol. 2014 Sep; 89(9): 907–914.
11. Richard G, Mauna P, Amber S, et al. Sickle cell nephropathy. Disease-a-month. October 2014; 60(10), 494-499.

12. Naik RP , Derebail VK, Grams ME, Franceschini N, Auer PL, Pelos Association of sickle cell trait with chronic kidney disease and albuminuria in African AmericansJAMA. 2014 Nov 26;312(20):2115-25. doi: 10.1001/jama.2014.15063.
13. Asnani MR, Reid ME. Renal function in adult Jamaicans with homozygous sickle cell disease:Hematology. 2015 Aug;20(7):422-8. doi: 10.1179/1607845414Y.0000000213. Epub 2014 Nov 28.
14. Bodas P, Huang A, O'Riordan MA, Sedor JR, Dell KM. The prevalence of hypertension and abnormal kidney function in children with sickle cell disease -a cross sectional review.BMC Nephrol. 2013 Oct 30;14:237. doi: 10.1186/1471-2369-237

15. Becker AM, Goldberg JH, Henson M, Ahn C, Tong L, Baum M, Buchanan              GR. Blood pressure abnormalities in children with sickle cell anemia.                       Pediatr Blood Cancer. 2014 Mar;61(3):518-22. doi: 10.1002/pbc.24843.                Epub 2013 Nov 5.          
16. Aneke JC , Adegoke AO, Oyekunle AA, Osho PO, Sanusi AA, Okocha                EC, Ibeh NC, Akinola NO, Durosinmi MA. Degrees of kidney disease in       nigerian adults with sickle-cell disease. Med Princ Pract. 2014;23(3):271-4. doi:     10.1159/000361029. Epub 2014 Apr 16.

17. Aloni MN, Ngiyulu RM, Gini-Ehungu JL, Nsibu CN, Ekila MB, Lepira FB, Nseka NM Renal function in children suffering from sickle cell disease: challenge of early detection in highly resource-scarce settingsPLoS One. 2014 May 8;9(5):e96561. doi: 10.1371/journal.pone.0096561. eCollection 2014.

18. Emokpae MA, Uadia PO. Association of oxidative stress markers with atherogenic index of plasma in adult sickle cell nephropathy. Anemia. 2012;2012:767501. doi: 10.1155/2012/767501. Epub 2012 Ap

19. Najmaldin Saki, Molecular aspects of sickle cell anemia in Iran, https://www.researchgate.net/publication/287768783

بررسی اختلال عملکرد کلیه در بیماران سندرم های سیکل سل

یک نوبت خونگیری در ابتدا

تشخیص زود هنگام بیماری کلیه در بیماران در معرض خطر

ندارد

عوارض جانبی ندارد

بر عهده بیمار نمی باشد

روش های جایگزین نیاز ندارد

قطعا رعایت میگردد

در همه مراحل طرح بر عهده مجری می باشد

در همه مراحل وجود دارد

رضایت شرکت در طرح از کلیه شرکت کننده ها اخذ میشود