بررسی تاثیر پرستاری از راه دور (تله نرسینگ) بر رفتار های ارتقای سلامت بیماران همودیالیزی بیمارستانهای آموزشی شهر زاهدان در سال 96

امروزه با افزایش امید به زندگی، بیماریهای مزمن به عنوان مشکل اساسی بهداشتی مطرح شده اند. این بیماریهای طولانی مدت و ناتوان کننده با پاتولوژی غیرقابل درمان، مسئول 60 درصد از مرگ و میرهای جهان هستند. (1)بیماری نارسایی مزمن کلیه از جمله این بیماریها است که باعث میشود فرد به خاطر وضعیت سلامت و بیماری، پیوسته نقش یک بیمار را در زندگی ایفا کند. (2) بر اساس آمار موجود، میزان شیوع نارسایی مزمن کلیه در جهان 260 مورد در هر یک میلیون نفر جمعیت در سال است و تقریبا سالانه 6 درصد افزایش می یابد. پیش بینی میشود تا سال 2020 در ایالات متحده از هر یک میلیون نفر، بیش از سه چهارم افراد دچار نارسایی مزمن کلیه خواهند شد که این امر منجر به افزایش هزینه ها و تمهیدات لازم جهت دیالیز یا پیوند کلیه می شود. (3) طبق آمارهای علمی وزارت بهداشت، این بیماری در ایران با رشد سالیانه 20 درصدی همراه است. (4) این در حالی است که بیش از 18 هزار بیمار تحت درمان با همویالیز در کشور وجود دارد. (5) روشهای مختلفی برای درمان بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه پیشنهاد میشود که یکی از موثرترین و شایعترین آنها، همودیالیز است. با وجود اینکه همودیالیز طول عمر مبتلایان به نارسایی کلیه را افزا یش  می دهد ولی مشکلات متعددی را نیز در پی دارد. همودیالیز به عنوان بخشی از روند درمان بیماری مزمن میتواند منجر به تغییر شیوه زندگی، وضعیت سلامت و ایفای نقش اجتماعی فرد شود. علاوه بر این هزینه های خدمات سلامتی را نیز بالا میبرد و کیفیت زندگی بیماران را تحت شعاع قرار میدهد 6) ،(7 همودیالیز میتواند در زندگی این بیماران تغییرات چشم گیری از جمله کاهش کارآیی و توانایی انجام فعالیت، ضعف، خستگی، انزوای اجتماعی، عدم تحرک، کاهش اعتماد به نفس و در نهایت، ناامیدی نسبت به  آینده را به دنبال داشته باشد. وجود این شرایط،  وضعیت سلامت و نقش های فرد را تحت تاثیر قرار داده و به مرور زمان موجب کاهش  کیفیت زندگی آنها میشود. مشکلات متعدد ناشی از روند درمانی و همچنین وابستگی طولانی مدت فرد به همودیالیز، ضرورت توجه به کیفیت زندگی این بیماران را آشکار میسازد. (8) راهکارهای مختلفی جهت بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن مطرح شده است که از جمله آن ها می توان رفتارهای  ارتقاءدهنده سلامت را نام برد. (9,10)

رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت یکی از معیارهای عمده تعیین کننده سلامت می باشد که به عنوان عامل زمینه ای در عدم ابتلا به بسیاری از بیماری ها شناخته شده است و ارتقاء سلامت و پیشگیری از بیماری ها مستقیما با این رفتارها در ارتباط می باشد. (11) انجام رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت یکی از بهترین روشهایی است که مردم توسط آن می توانند سلامتی خود را حفظ و کنترل نمایند . (12) ارتقاء سلامت علم و هنر تغییر شیوه زندگی به منظور رسیدن به کمال مطلوب است. از جمله عوامل مرتبط با رفتارهای سالم و ناسالم بهداشتی، می توان به عوامل جمعیت شناسی نظیر جنس، سن، وضعیت تاهل و سطح اقتصادی اشاره کرد  (13). ارتقاء سلامت شامل رفتارهایی است که طی آن فرد به تغذیه مناسب، ورزش مرتب، دوری از رفتارهای مخرب و مواد مخدر، محافظت در برابر حوادث، تشخیص به موقع نشانه های بیماری در بعد جسمی، کنترل عواطف و احساسات و افکار و کنار آمدن با تنش و مشکلات در بعد روانی، استقلال و سازگاری و اصلاح روابط بین فردی در بعد اجتماعی می پردازد (14)  .

با وجود افزایش راه های درمان و پیشرفت در تکنولوژی در جهان در حال توسعه و در حال تغییر، عدم توانایی در رسیدن به هدف مورد نظر در مدیریت بیماری یک مسئله مهم برای ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی است و اینکه یک بیمار خود در اداره ی بیماری و روند بهبود خود مدیریت کند، برای توانمند کردن بیماران مبتلا به بیماری های مزمن بسیار توصیه می شود و یک رویکردی مورد تایید به طور گسترده  است (15). فناوری تله نرسینگ یا پرستاری از راه دور به عنوان یک وسیله برای افزایش پشتیبانی در مراقبت افراد از خود و تنظیم دسترسی بیمار به خدمات پزشکی تعریف شده است و به سرعت در حال گسترش در بسیاری از کشور ها می باشد (16). بسیاری از تحقیقات قبلی در این حیطه ، حاکی از تعهد فرد تماس گیرنده بر ارائه ی مراقبت های صحیح پرستاری و اظهار رضایت بیماران نسبت به کیفیت بالای ارائه ی این خدمات بوده است. (17) تاکنون از شیوه های سنتی آموزش به بیمار (آموزش چهره به چهره، سخنرانی، پمفلت آموزشی و...) استفاده می شده است. با توجه به پیشرفت تکنولوژی به نظر می رسد که استفاده از فناوری جدید بتواند تحولی در امر آموزش به بیمار ایجاد کند. سهولت دسترسی بیماران و پاسخ به سوالات آنها شرایط آموزش و بهره مندی بیمار از توصیه های پرستاری را فراهم می کند. از طریق تماس تلفنی بیمار و خانواده قادر خواهند بود به پاسخ بسیاری از سؤالاتی که در منزل در ذهن دارند دست یابند و از طرفی دیگر مشکلات رفت و آمد بیمار به مراکز بهداشتی درمانی جهت پاسخ پاره ای از اقدامات مراقبتی کاهش می یابد، ضمن اینکه این روش قادر خواهد بود هزینه های تحمیل شده به بیماران را تقلیل دهد ، همچنین دیگر نیازی به صرف وقت برای مراجعه ی مستقیم به مراکز درمانی نخواهد بود. ( 18 ) بنابر آنچه گفته شد پرستار بایستی به این تکنولوژی به عنو ان یک واسطه مراقبتی بنگرد، ولی در عین حال آن را ابزاری جایگزین برای عملکرد پرستاری با کیفیت بالا تلقی ننماید . امنیت مددجو زمانی حاصل می شود که پرستار روی مراقبت از مددجو، نه روی خود تکنولوژی تمرکز کند.(19) بنایراین، ضرورت این موضوع که درمان با روش های ارتباط از راه دور می تواند تاثیر زیادی در کوتاه کردن سیر بهبود بیماری های مزمن مثل نارسایی کلیه و کاهش هزینه و نیاز به دسترسی پیوسته بیمار به بیمارستان و مراکز درمانی داشته باشد و نیز نیل به این مسئله که به اهمیت این موضوع در دنیا و نیز در ایران، کم پرداخته شده است و همچنین مهم بودن نظارت بر سیر بیماری در افراد بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستان ها، بر آن شدیم تا این طرح مداخله ای را در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان ، به مرحله ی اجرا در آوریم.

بررسی متون:

جهت بررسی متون مرتبط با موضوع پژوهش، جستجو با واژه های فارسی شامل پرستاری از راه دور، همودیالیز و ارتقای سلامت و با کلید واژه های انگلیسی telenursing، hemodialysis و health promoting behaviours در بانک های اطلاعاتی pubmed, proquest,SID,magiran,iran medex انجام شد و مقالات مرتبط مورد بررسی قرار گرفت. سپس مقالاتی که بیشترین تناسب و ارتباط با موضوع پژوهش را داشتند انتخاب شده که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم:

1—      در مطالعه ی باستانی با هدف تعیین تاثیر برنامه توانمندسازی مبتنی بر پیگیری تلفنی (تله نرسینگ) بر خودکارآمدی در رفتارهای خود مراقبتی در سالمندان مبتلا به پرفشاری خون ، مطالعه ای نیمه تجربی روی 88 سالمند مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به درمانگاه بیمارستان صیاد شیرازی شهر گرگان انجام گرفت. نمونه ها به روش متوالی انتخاب و به دو گروه کنترل (44) و آزمون (44) تقسیم شدند. ابزار گرداوری داده ها پرسشنامه بود. کلیه نمونه های پژوهش در گروه آزمون و کنترل در کارگاه آموزشی خود مراقبتی شرکت نمودند. لیکن گروه آزمون به مدت 12 هفته تحت مداخله پیگیری و مشاوره تلفنی قرار داشتند. نتایج نشان داد که قبل از مداخله تفاوت آماری معناداری بین دو گروه در میانگین خودکارآمدی در رفتارهای خودمراقبتی وجود نداشت (0/44 (P=. اما در بیماران شرکت کننده در کارگاه آموزشی و متعاقب آن پیگیری تلفنی (گروه آزمون) در مقایسه با گروه کنترل تفاوت آماری معناداری در افزایش خودکارآمدی وجود داشت (P≤0/05).بنابراین  با توجه به یافته های مطالعه، می توان نتیجه گیری کرد که برنامه توانمندسازی (کارگاه آموزشی خود مراقبتی) مبتنی بر پیگیری تلفنی (تله نرسینگ) در ارتقاء خودکارآمدی در رفتارهای خود مراقبتی سالمندان مبتلا به پرفشاری خون موثر بوده است و نقش مهم تله نرسینگ در ارتقاء خودکارآمدی در رفتارهای خودمراقبتی در سالمندان مبتلا به پرفشاری خون را مورد تاکید قرار می دهد.(20)

2- فخارزاده و همکاران، در مطالعه ای با عنوان بررسی تاثیر تله نرسینگ بر هموگلوبین گلیکوزیله و شاخصهای تن سنجی در بیماران دیابتی نوع 2 و با روش کارآزمایی بالینی، 64 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو را به روش نمونه‌گیری مبتنی بر هدف انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه مورد و کنترل شامل 33 نفر گروه مورد و 31 نفر گروه کنترل قرار دادند. ابزار جمع‌آوری داده ها شامل فرم اطلاعات دموگرافیک و آزمایش بود. قبل از مطالعه همه بیماران تحت مداخله آموزشی قرار گرفتند. اما گروه مورد به مدت 12 هفته تحت پیگیری تلفنی نیز قرار گرفت. در ابتدا و پایان سه ماه مطالعه، هموگلوبین گلیکوزیله و شاخصهای تن سنجی ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که میانگین هموگلوبین گلیکوزیله و شاخص توده بدن در گروه مورد بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله به طور معنی‌داری کاهش داشت (05/0 p< ) ولی در گروه کنترل تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد (05/0 p> ). میانگین نسبت دور کمر به دور باسن قبل و بعد از مداخله در گروه مورد و کنترل تفاوت معنی‌داری نداشت (به ترتیب 70/0= p و 40/0= p ). پس با توجه به یافته‌های این مطالعه، به نظر می‌رسد تله نرسینگ به عنوان یک روش پیگیری می‌تواند باعث بهبود گلیسمی گردد.(21)

3- در مقاله ی سیستماتیک مروری با عنوان تاثیر تله نرسینگ روی تمرین پرستاری و آموزش که توسط Asiri و Househ در سال 2016 انجام شد، تمام مقالات منتشر شده در PUBMED و CIN از ژانویه 2012 تا فوریه 2016 که مربوط به موضوع فوق بودند، جمع آوری شدند. نتایج چهار حالت کلی را مورد پوشش قرار دادند: 1. تاثیر مداخله پرستاری از راه دور با استفاده از تلفن و  یا ویدئو کنفرانس در رضایت و سلامت؛ 2. ارتباط ویژگی های همبودی (comorbidity) بیماران با پرستاری از راه دور و یا خروج از خدمات پزشکی از راه دور در حین یک قسمت مراقبت پرستاری از راه دور؛ 3. نقش بیشتر پرستاری از راه دور در بخش ویژه و توسعه خدمات آن. 4. آموزش در پرستاری از راه دور. مقالاتی که در بخش مراقبت های ویژه انجام شده بودند، بیشترین تاثیر تله نرسینگ را نشان می دادند؛ ولی همچنان به تحقیقات بیشتری برای اثبات نقش آموزشی و خدمات پرستاری تله نرسینگ  مورد نیاز است.(22)

4- در مطالعه ای با عنوان مراقبت های بهداشتی از راه دور در افراد سالمند مقیم خانه ی سالمندان که توسط ده لوکا و همکاران و با هدف نشان دادن اثر یک مدل جدید مراقبت از راه دور برای مدیریت بهتر زندگی بهداشتی افراد سالمند انجام شده است، 59 نفر بطور تصادفی در گروه های مداخله و کنترل قرار گرفتند. برای گروه تجربی علاوه بر کنترل استاندارد، تله مانیتورینگ و رویکردی چندگانه شامل نظارت بر علائم حیاتی، عصبی و مشاوره روانی در نظر گرفته شد. سپس علائم عصبی رفتاری و کیفیت زندگی در هر دو گروه اندازه گیری گردید که در گروه مداخله، کاهش معنی داری در مقیاس افسردگی سالمندان (P <0.01) و مقیاس مختصر رتبه روانپزشکی (P <0.05) و همچنین بهبود در کیفیت زندگی دیده شد. علاوه بر این، میانگین فشار خون و ضربان قلب در گروه مداخله کمتر از گروه شاهد بود (P <0.05)، و ورود به خدمات بهداشتی و درمانی در گروه شاهد بالاتر از گروه مداخله بود (P <0.05). بنابراین مشخص شد که پرستاری از راه دور می تواند به عنوان یک ابزار مهم در بهبود سلامت و کیفیت زندگی در در زندگی سالمندان، و به طور بالقوه همراه با کاهش خدمات درمانی ، بستری شدن در بیمارستان، و هزینه در نظر گرفته شود.(23)

5- شریف در مطالعه ای با هدف تعیین ارتباط میان وضعیت سلامت روان و کیفیت زندگی در بیماران تحت درمان با همودیالیز ، به روش مقطعی 90 بیمار تحت درمان با همودیالیز به روش نمونه‌گیری در دسترس را انتخاب نمود. جامعه پژوهش را کلیه بیماران همودیالیز مراجعه کننده به مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تشکیل داده است. به کمک پرسشنامه سلامت عمومی ( GHQ ) و کیفیت زندگی 36 سؤالی (فرم کوتاه) داده‌های لازم گردآوری شد. نتایج نشان داد که در بیماران همودیالیزی بسیاری از حیطه‌های کیفیت زندگی با سلامت روان همبستگی معنی‌داری دارد و با توجه به یافته‌های پژوهش چنین نتیجه‌گیری می شود که میان بعضی از ابعاد سلامت روان با حیطه‌های کیفیت زندگی ارتباط وجود دارد و کاهش سلامت روان در بیماران همودیالیزی بر کیفیت زندگی آ‌ن‌ها اثر می‌گذارد.(24)

6- در پژوهش ذاکری‌مقدم و همکاران با هدف بررسی تأثیر پی‌گیری تلفنی توسط پرستار بر میزان تبعیت از رژیم غذایی دیابتی در مبتلایان به دیابت نوع دوم ، مطالعه ای نیمه تجربی طراحی شد. حجم نمونه 60 نفر بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس از بین مبتلایان به دیابت نوع دوم مراجعه‌کننده به انجمن دیابت ایران انتخاب شده بود. ابزار جمع‌آوری اطلاعات شامل برگه ثبت اطلاعات جهت درج میزان هموگلوبین گلیکوزیله و پرسشنامه بود. اعتبار ابزار گردآوری اطلاعات به روش اعتبار محتوا و اعتماد آن از طریق آزمون مجدد سنجیده شد. جمع‌آوری اطلاعات در دو نوبت بدو ورود به مطالعه و 12 هفته بعد انجام گرفت. ابتدا تمامی افراد مورد پژوهش توسط انجمن دیابت ایران تحت آموزش خود مراقبتی در دیابت و مشاوره تغذیه قرار گرفتند. سپس به طور تصادفی به دو گروه تجربه و شاهد تقسیم شدند و تماس‌های تلفنی جهت پی‌گیری تبعیت از رژیم غذایی دیابتی در گروه تجربه به مدت 12هفته انجام گرفت. آزمون مجذور کای نشان داد بعد از مداخله بین دو گروه تجربه و شاهد در تبعیت از رژیم غذایی اختلاف آماری (035/0=p) وجود دارد و آزمون تی‌مستقل نیز بعد از مداخله اختلاف آماری معنادار (0001/0>p) بین دو گروه از لحاظ میزان هموگلوبین گلیکوزیله نشان داد.: با توجه به یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که پی‌گیری تلفنی توسط پرستار منجر به بهبود تبعیت از رژیم غذایی دیابتی و کاهش میزان هموگلوبین گلیکوزیله در مبتلایان به دیابت نوع دوم می‌گردد. (25)

7- مسرت و همکاران در پژوهشی مروری با هدف تشریح آموزش به شیوه پرستاری از راه دور و بیان مزایا و کاربردهای این شیوه نوین در جنبه های مختلف به عنوان یک روش مقرون به صرفه و مؤثر، از طریق جستجو در منابع علمی معتبر از جمله pubmed, Scopus, SID و سایر منابع اطلاعاتی ، نقش پرستاری از راه دور در آموزش مراقبت های بهداشتی در منزل خصوصاً در مناطق روستایی را مطرح کردند. همچنین آموزش مراقبت به بیماران سرطانی، سالمندان و بیمارانی که ناراحتی های مزمن دارند به شیوه پرستاری از راه دور بیان شد. مزایا و کاربردهای تله نرسینگ در بهبود آموزش های پرستاری و تجربه های موفق مربوط به کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از موارد دیگری است که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. در نتیجه، پرستاری از راه دور، آموزش پرستاری به بیماران را بدون محدودیت زمان و مکان فراهم می کند. تله نرسینگ باعث کاهش هزینه و بهبود کیفیت مراقبت های پرستاری خصوصاً در مناطق روستایی می شود. علاوه بر این از استاندارد کردن آموزش های بالینی پرستاری نیز پشتیبانی می کند. با توجه به مطالعات انجام شده پیشنهاد می شود نسبت به پیاده سازی این تکنولوژی در مراکز مراقبت بهداشتی ایران نیز اقدام شود. (26)

با توجه به مطالعات فوق مشخص می شود که در خصوص تاثیر پرستاری از راه دور (تله نرسینگ) بر رفتار های ارتقای سلامت بیماران همودیالیزی مطالعه ای یافت نشد. مطالعاتی که انجام شده هیچکدام این شیوه را بر روی بیماران همودیالیز بررسی نکرده اند. اکثر مطالعات با رویکردی متفاوت بر روی بیماران قلبی و دیابتی و سالمند انجام شده است. می توان گفت مطالعه ی حاضر از بعد انتخاب بیماران، جامعه ی هدف و محتوای آموزشی و شیوه ی پیگیری با نوآوری همراه است.

الف)میانگین نمره ی تغذیه ی بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

ب) میانگین نمره ی وضعیت جسمانی بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

ج) میانگین نمره ی مسئولیت پذیری بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

د) میانگین نمره ی مدیریت استرس بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

ه) میانگین نمره ی حمایت بین فردی بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

و) میانگین نمره ی وضعیت خودشکوفایی بیماران دیالیز قبل و بعد از مداخله در دو گروه تفاوت دارد

تعیین تاثیر پرستاری از راه دور بر رفتار های ارتقای سلامت بیماران همودیالیزی بیمارستانهای آموزشی شهر زاهدان در سال 96

الف) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی وضعیت تغذیه ای بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله در دو گروه کنترل و مداخله

ب) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی وضعیت جسمانی بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله  در دو گروه کنترل و مداخله

ج) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی مسئولیت پذیری درباره سلامت در بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله  در دو گروه کنترل و مداخله

د) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی مدیریت استرس در بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله  در دو گروه کنترل و مداخله

ه) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی حمایت بین فردی در بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله  در دو گروه کنترل و مداخله

و) تعیین و مقایسه میانگین نمره ی خودشکوفایی در  بیماران بستری شده در بخش همودیالیز بیمارستانهای آموزشی زاهدان  قبل و بعد از مداخله در دو گروه کنترل و مداخله

کلیه بیمارستانها و مراکز درمانی

ارتقای سلامت: واژه ی ارتقای سلامت، اولین بار در سال 1986 و در منشور اتاوا به کار برده شد و هدف آن توانمندی افراد جامعه برای افزایش و بهبود سطح سلامتی خود است. آنچه در این منشور تاکید می شود، آن است که سلامتی موضوعی مشترک در کشور ها و فرهنگ ها باشد و تمام سازمان های بهداشتی و درمانی در اکثر کشور ها، در جهت دستیابی به آن تلاش کنند. (27)

تعریف عملی: منظور نمره ی پاسخ هاییست که آزمودنی ها قبل و بعد از انجام مداخله در 6 بعد مختلف حیطه های ارتقای سلامت (HPLP)، کسب خواهند کرد.

پرستاری از راه دور (تله نرسینگ): طبق نعریف ، تله نرسینگ به استفاده از فن آوری ارتباط از راه دور در پرستاری جهت ارتقای مراقبت از بیماران گفته می شود ؛ و شامل به کار بردن کانالهای الکترومغناطیسی برای انتقال صدا، اطلاعات و سیگنالهای ویدئویی است (28).

تعریف عملی: در این مطالعه آموزش و پیگیری وضعیت  بیمار با تماس های تلفنی (تله نرسینگ) انجام خواهد شد که علاوه بر آموزش در مورد جنبه های مختلف مراقبت از خود، و با محوریت رفتار های ارتقای سلامت پیگیری تلفنی انجام خواهد شد.

کارازمایی بالینی 

بیماران بستری در بخش همودیالیز  بیمارستانهای آموزشی امام علی و خاتم الانبیا شهر زاهدان

الف – معیار های ورود به مطالعه :

1- داشتن سن 20 تا60   سال

2- بیمار مبتلا به مرحله نهائی بیماری کلیوی و دارای پرونده فعال در مرکز دیالیزبیمارستان های امام علی و خاتم الانبیاء زاهدان ( بیمار دیالیزی مهمان یا دیالیزی دوره ای نباشند) و مراجعه مداوم و منظم حداقل به مدت 12 هفته و  با 3 نوبت دیالیز

3- توانایی شنیداری ، گفتاری ، و هوشیاری قابل قبول برای پاسخ گویی به سوالات

4- نداشتن سابقه انجام جراحی عمده  و رویداد استرس زا در 6 ماه اخیر

5- عدم ابتلا به اختلالات عصبی – عضلانیو اختلالات روانی و سابقه بستری ( افسردگی شدید، اضطراب و عقب ماندگی ذهنی)

6- عدم ابتلا به بیماری های بدخیم و خونی فعال، حاد و مزمن ( سندروم نقص سیستم ایمنی اکتسابی، هپاتیت، سپتی سمی ،

سرطان، سل ، بیماری های مزمن انسدادی ریه)

7- عدم استعمال دخانیات  و انواع مواد مخدر، الکل

8-بودن حداقل سه ماه تحت درمان با دیالیز

ب – معیار های خروج از مطالعه :

1- انجام پیوند کلیه و دیالیز صفاقی در طول مدت مداخله

2- فوت بیمار و یا داشتن تجربه رویداد استرس زا ی شدید در طی پژوهش ( مانند سوگواری ، طلاق )

3- تغییر در برنامه دیالیز یا لغو شدن جلسه دیالیز به هر دلیل

4- عدم پیروی از برنامه درمانی در ضمن مطالعه

افراد مورد مطالعه عبارتند از تمامی بیماران مبتلا به نارسائی مزمن کلیه (190= N )  که جهت انجام همودیالیز به بخش همودیالیز بیمارستان های امام علی و خاتم الانبیاء شهرستان زاهدان در سال 96  مراجعه می نمایند. از این بین و بر اساس مطالعات قبلی (20و19) و  فرمول زیر :

حجم نمونه  حدود 20  در هر گروه برآورد می گردد که با توجه به احتمال ریزش نمونه ها و دقت در مطالعه، سعی خواهد شد در هر گروه حد اقل 30 نفر در نظر گرفته شود.

نمونه گیری غیر تصادفی در دسترس (آسان)

ابتدا لیست تمامی بیماران را از بیمارستان های مربوطه گرفته خواهد شد و بعد از تهیه پرسشنامه استاندارد سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت و فرم اطلاعات دموگرافیک و فرم مخصوص گروه مداخله و انتخاب نمونه پژوهش ،  بیماران  واجد شرایط معیارهای ورود مشخص خواهد شد  و  سپس تخصیص بیماران به دو گروه به صورت تصادفی ساده به روش قرعه کشی  بر اساس روز های مراجعه  در هفته صورت خواهد گرفت .  به این ترتیب که دو بیمارستان محیط پژوهش بر اساس شیفت صبح و عصر و روزهای زوج و فرد هفته تفکیک  خواهد شد و سپس هر روز و شیفت از بیمارستان بصورت تصادفی (شیر یا خط ) به یکی از گروه های A  (مداخله با پرستاری از راه دور ) و B  (گروه کنترل ) اختصاص داده خواهد شد. و سپس مداخله مطابق طرح برنامه ریزی شده  اجرا خواهد شد.

همچنین لازم به ذکر است که جهت همسان سازی نمونه ها ، متغیرهای سن و جنس مدنظر خواهند بود. بطوری که پس از اینکه نمونه ها در گروه ها به صورت تصادفی ساده مشخص شوند ، دو گروه از نظر سن و جنس مورد آنالیز قرار خواهند گرفت و همسان بودن گروه ها به لحاظ سن و جنس بررسی خواهد شد.

پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت:

پرسشنامه سبک زندگی ارتقاءدهنده سلامت  را واکر و همکاران ( 1987 ) طراحی کرده اند. این پرسشنامه شامل بر 52 عبارت است که 6 بعد را اندازه گیری میکند. این شش بعد عبارتند از: تغذیه، ورزش، مسئولیت پذیری در مورد سلامت، مدیریت استرس)شناسایی منابع استرس و اقدامات مدیریت استرس(، حمایت بین فردی )حفظ روابط همراه با احساس نزدیکی(، خودشکوفایی )داشتن حس هدفمندی، به دنبال پیشرفت فردی بودن و تجربه خودآگاهی و رضایتمندی(.در پژوهش واکر و همکاران ( 1997 ) ضریب آلفای کرنباخ برای نمره کلی این پرسشنامه  0/94گزارش شد. همچنین آنها  در این پژوهش ضریب آلفای کرنباخ را برای خرده مقیاسهای این پرسشنامه نیز محاسبه نمودند. آنها ضریب آلفای کرنباخ بین 0/88 تا 0/90 را برای 6 خرده مقیاس این آزمون محاسبه نمودند. چو و همکاران ( 2013 ) نیز در پژوهش خود آلفای کرنباخ کلی این مقیاس را0/91 گزارش نمودند. در ایران خصوصیات روانسنجی این پرسشنامه در پژوهشهای مختلفی بررسی شده است. در پژوهش محمدی زیدی و همکاران ( 1390 ) ضریب آلفای کرونباخ برای کل ابزار0/82  و برای زیرمقیاسها از 0/64 تا 0/91 بود.نتایج آزمون-  بازآزمون نشان دهنده ثبات برای پرسشنامه سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت و زیرمقیاسهای آن بود. تحلیل عاملی تاییدی مدل 6 عاملی گویای برازش قابل قبولی بود. در پژوهش محمدی زیدی و همکاران ( 1390 ) تعداد گویه های این مقیاس از 52 به 49 تقلیل پیدا نمود. تعداد 3 سوال در پژوهش آنها از نسخه اصلی حذف شد زیرا بار عاملی پایینی داشتند. نحوه ی نمره دهی آن به این شرح می باشد :

عبارات این پرسشنامه، بر روی یک مقیاس چهار درجهای نمرهگذاری میشوند و هر یک از این گزینه ها 1، 2، 3 و 4 امتیاز دارند:

هرگز 1 

گاهی اوقات2 

اغلب 3 

همیشه و به طور معمول4

برای بدست آوردن امتیاز مربوط به هر بعد، مجموع امتیازات سوالات مربوط به آن بعد باهم جمع میشوند. برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه، مجموع امتیازات همه سوالات باهم جمع خواهند شد. در این پرسشنامه نمرات بالاتر نشانگر سبک ارتقاء سلامت مثبت و نمرات پایینتر بیانگر سبک ارتقاء سلامت منفی میباشد. بالاترین نمره در این آزمون ( 49 سوالی) 196 و پایینترین نمره 49 میباشد.

پایایی این پرسشنامه بعد از تایید طرح انجام خواهد شد و ضریب همبستگی آن محاسبه خواهد شد.

3-5- مشخصات واحد پژوهش

مشخصات دموگرافیک و ویژگی هایی که هر واحد پژوهش باید دارا باشد تا بتواند جزو نمونه پژوهش قرار گیرد ، به صورت معیارهای ورود و معیارهای خروج در پژوهش به شرح ذیل دسته بندی شده است.

الف – معیار های ورود به مطالعه :

1- داشتن سن 20 تا60   سال

2- بیمار مبتلا به مرحله نهائی بیماری کلیوی و دارای پرونده فعال در مرکز دیالیزبیمارستان های امام علی و خاتم الانبیاء زاهدان ( بیمار دیالیزی مهمان یا دیالیزی دوره ای نباشند) و مراجعه مداوم و منظم حداقل به مدت 12 هفته و  با 3 نوبت دیالیز

3- توانایی شنیداری ، گفتاری ، و هوشیاری قابل قبول برای پاسخ گویی به سوالات

4- نداشتن سابقه انجام جراحی عمده  و رویداد استرس زا در 6 ماه اخیر

5- عدم ابتلا به اختلالات عصبی – عضلانیو اختلالات روانی و سابقه بستری ( افسردگی شدید، اضطراب و عقب ماندگی ذهنی)

6- عدم ابتلا به بیماری های بدخیم و خونی فعال، حاد و مزمن ( سندروم نقص سیستم ایمنی اکتسابی، هپاتیت، سپتی سمی ،

سرطان، سل ، بیماری های مزمن انسدادی ریه)

7- عدم استعمال دخانیات  و انواع مواد مخدر، الکل

8-بودن حداقل سه ماه تحت درمان با دیالیز

ب – معیار های خروج از مطالعه :

1- انجام پیوند کلیه و دیالیز صفاقی در طول مدت مداخله

2- فوت بیمار و یا داشتن تجربه رویداد استرس زا ی شدید در طی پژوهش ( مانند سوگواری ، طلاق )

3- تغییر در برنامه دیالیز یا لغو شدن جلسه دیالیز به هر دلیل

4- عدم پیروی از برنامه درمانی در ضمن مطالعه

پس از تصویب طرح در شورای پژوهشی دانشگاه علوم پژشکی زاهدان و کسب موافقت از کمیته اخلاق و اخذ معرفی از دانشگاه علوم پزشکی به بیمارستان امام علی وخاتم الانبیاء شهرستان زاهدان مراجعه خواهد شد و با ارائه معرفی نامه ، موافقت مسئولین مربوطه کسب خواهد شد.سپس به بخش همودیالیز بیمارستان های منتخب مراجعه خواهد شد و ضمن معرفی خود و بیان هدف پژوهش برای پرسنل و بیماران مطالعه شروع خواهد شد.و سپس از بیمارانی که با شرکت در مطالعه موافقت نمودند ، فرم انتخاب واحد پژوهش بر اساس معیار های ورود و خروج ، توسط بیمار تکمیل خواهد شد و در صورت با سواد بودن بیمار، وی  با توضیحات پژوهشگر اقدام به تکمیل فرم خواهد نمود و در صورت  بی سواد بودن بیمار ، پژوهشگر سوالات را از بیمار پرسیده و پرسشنامه تکمیل خواهد گردید.و همچنین بعد از اتمام جلسه همودیالیز ، یعنی در زمانی که وضعیت بیمار پایدار بود ، پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت بین نمونه ی مورد مطالعه توزیع خواهد شد.سپس بعد از بررسی فرم های تکمیل شده، بیمارانی که شرایط ورود به مطالعه را داشتند ، انتخاب خواهد شد و رضایت نامه کتبی آگاهانه اخذ خواهد شد.و  سپس تخصیص بیماران به دو گروه به صورت تصادفی ساده به روش قرعه کشی  بر اساس روز های مراجعه  در هفته صورت  خواهدگرفت  به این ترتیب که دو بیمارستان محیط پژوهش بر اساس شیفت صبح و عصر و روزهای زوج و فرد هفته تفکیک  خواهند شد و سپس هر روز و شیفت از بیمارستان بصورت تصادفی (شیر یا خط ) به یکی از گروه های A  (مداخله با پرستاری از راه دور) و B  (گروه کنترل ) تقسیم خواهند شد. و مداخله مطابق طرح برنامه ریزی شده  اجرا خواهد گردید. همچنین لازم به ذکر است که جهت همسان سازی نمونه ها ، متغیرهای سن و جنس و سواد و طبقه اجتماعی مدنظر خواهند بود. بطوری که پس از اینکه نمونه ها در گروه ها به صورت تصادفی ساده مشخص شدند و پیش از آنکه جلسات آموزشی و پیش آزمون را انجام دهیم ، دو گروه از نظر سن و جنس مورد آنالیز قرار خواهندگرفت و همسان بودن گروه ها به لحاظ سن و جنس مورد تائید قرار خواهدگرفت.برای بیماران گروه مداخله در سه جلسه یک ساعته (هر گروه به صورت مجزا)، در زمان مراجعه به بخش جهت انجام همودیالیز ، قبل از انجام همودیالیز نحوه اجرای کار به صورت گروهی آموزش داده خواهند شد. همچنین به بیماران در قبل ،حین و بعد ازدیالیز در طی هفته اول نمونه گیری آموزش فردی داده خواهد شد.

بعد از این مرحله، مداخله روی گروه تجربی به مدت 12 هفته انجام خواهد گرفت . بدین صورت که تماس های تلفنی جهت پی گیری تبعیت از رژیم غذایی دیالیزی، ورزش، مسئولیت پذیری در مورد سلامت، مدیریت استرس ، حمایت بین فردی و خودشکوفایی در ماه اول هفته ای دو بار و در طی ماه دوم و سوم هفته ای یک بار با افراد گروه تجربی برقرار خواهد گردید. طول مدت مکالمه به طور متوسط 10 دقیقه در نظر گرفته خواهد شد. زمان برقراری تماس تلفنی با توافق بیماران بین ساعت 8 صبح تا 8 شب تعیین خواهد شد . محتو ای مکالمات شامل ارزیابی تبعیت افراد مورد مطالعه از رژیم  غذایی دیالیزی ، ورزش، مسئولیت پذیری در مورد سلامت، مدیریت استرس ، حمایت بین فردی و خودشکوفایی و در صورت عدم تبعیت تجزیه تحلیل موقعیت به کمک فرد جهت یافتن مشکل و در نهایت ارایه راه حل  پیشنهادی و پاسخ به سؤالات احتمالی وی خواهد بود . ضمنا در هر جلسه مکالمه تلفنی محتوای مکالمه در فرم تنظیم شده ثبت خواهد شد . قابل ذکر است که در طول مدت مداخله گروه شاهد تحت هیچ گونه مداخله ای توسط پژوهشگران قرار نخواهدگرفت. بعد از اجرای مداخله، مجدد به دو گروه مداخله و کنترل پرسشنامه های ارتقای سلامت داده خواهد شد. در پایان نیز به گروه کنترل یک عدد پفلت آموزشی جامع داده خواهد شد. سپس داده ها وارد نرم افزار spssورژن 16 خواهند شد، ارتباط بین پیگیری پرستاری از راه دور با ارتقای سلامت در بیماران به وسیله ی تست های آماری مربوطه سنجیده خواهد شد و نتایج گزارش خواهند شد.

پس از اتمام نمونه گیری و گردآوری داده ها ، فرم ها کد گذاری شده و کدها وارد رایانه خواهند شد و پس از کسب اطمینان از صحت ورود داده ها ، تجزیه و تحلیل داده ها توسط نرم افزار آماری SPSS  ویرایش 16 با روش های زیر انجام خواهد شد. برای توصیف مشخصات واحد های پژوهش در هر یک از دو گروه  از آمار توصیفی شامل محاسبه میانگین و انحراف معیار  ( برای متغیر های کمی)  و توزیع فراوانی ( برای متغیر های کیفی ) و برای تحلیل نتایج از آزمون های تی زوجی ، تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه استفاده خواهد شد. لازم به ذکر است که برای تعیین نرمالیتی داده ها از آزمون کولموگروف اسمیرنف ( یا شاپیروویلکز)  و یا در صورت نرمال نبودن داده ها از روش های غیر پارامتریک معادل یعنی تست من ویتنی استفاده خواهد شد .و در حین آنالیز داده ها نیز از روش آنالیز کوواریانس جهت کنترل متغیر های مخدوش کننده استفاده خواهد شد.

رعایت کد های زیر در پژوهش حاضر در دستور کار قرار خواهد گرفت:

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. (کد 6 مربوط به کارازمایی بالینی دوسوکور است و در این پژوهش از آن استفاده نمی شود)
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15.  پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22.  از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

کد های مخصوص کارازمایی بالینی:

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.
4. کمیته‌ی اخلاق مسؤولیت دایمی نظارت بر اجرای اخلاقی پژوهش را بر عهده دارد، لذا پژوهشگر ارشد باید این کمیته را در مورد تمامی تغییرات دستورالعمل مطالعه و هر حادثه‌ی نامناسب جدی در طول مطالعه آگاه سازد. هم‌چنین، هر اطلاعات جدیدی که ممکن است امنیت آزمودنی یا اجرای مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد را باید به اطلاع این کمیته برساند.
5. کارآزمایی بالینی باید تنها توسط افراد دارای مجوز حرفه‌ای مرتبط و ذی‌صلاح از نظر علمی انجام گیرد.
6. انجام کارآزمایی بالینی تنها زمانی قابل توجیه‌ است که جامعه‌ای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج آن پژوهش سود ببرند.
7. تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنی‌‌ها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و هم‌چنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنی‌ها باید به‌عمل آید.
8. در مرحله‌ی طراحی مطالعه، باید نحوه‌ی پی‌گیری آزمودنی‌ها پس از اتمام مطالعه تعیین شود و در صورت لزوم، برای دسترسی آن‌ها به بهترین روش پیش‌گیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبت‌های مناسب، تمهیدات لازم درنظر گرفته شود. دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نیست.
9. در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، پژوهشگر باید اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب را برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم آورد. تمهیدات مالی برای انجام این تعهد، نظیر بیمه کردن پژوهش، باید در هنگام طراحی مطالعه در نظر گرفته شده باشد.
10. اگر در حین یا بعد از انجام پژوهش، وجود بیماری یا وضعیت مرتبط با سلامت خاصی در آزمودنی تشخیص داده شد، پژوهشگر یا مؤسسه‌ی حامی باید در صورت آزمودنی، وی را از این موضوع آگاه کند.
11. پژوهشگرموظف است که در صورت رضایت آزمودنی، شرکت او در کارآزمایی را به اطلاع پزشک خانواده‌ی وی برساند.
12. کلیه‌ی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید به‌گونه‌ای ثبت، به‌کارگیری و ذخیره شود که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آن‌ها فراهم باشد.
13. هرگونه پرداخت مالی به آزمودنی باید تنها در محدوده‌ی بازپرداخت هزینه‌های تحمیل‌شده به وی در اثر شرکت در پژوهش و قدردانی از او باشد. باید از هرگونه پرداخت غیرمتعارف - که احتمال داشته باشد که آزادی فرد برای قبول یا تداوم مشارکت در پژوهش را خدشه‌دار کند - خودداری شود.
14. مطالعات دوسوکور باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در صورت وقوع عارضه‌ای برای هرکدام از آزمودنی‌ها که شکستن کد را ایجاب کند، فردی که امکان شکستن کد را برای آن آزمودنی دارد و نحوه‌ی انجام این کار مشخص باشد. جزئیات این موضوع باید در دستورالعمل کارآزمایی آورده شود.
15. هیچ مداخله‌ای که هنوز بر اساس پزشکی مبتنی بر شواهد تأیید نشده است، نباید به دلایلی نظیر گیاهی یا سنتی بودن از طی تمامی مراحل استاندارد آزمون و کارآزمایی مستثنی شمرده شود.
16. چنان‌چه برای یک کارآزمایی بالینی فاز یک، آزمودنی زن مورد نیاز باشد، باید این افراد در سن باروری نباشند یا از روش‌های قطعی پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
17. در کارآزمایی‌های با پرتوتابی، نوع و دوز مداخله باید به تأیید کمیته‌ی اخلاق رسیده باشد. این تأییدیه نیز باید بر اساس نظر مشورتی تخصصی باشد.
18. داوطلبان سالم در کارآزمایی‌های با پرتوتابی باید بیش از ۵۰ سال سن داشته باشند. در صورتی می‌توان از افراد با سن کم‌تر استفاده کرد که مطالعه مربوط به گروه سنی ایشان باشد. تعداد شرکت‌کنندگان باید در حداقل تعداد ممکن با توجه به هدف مطالعه و دقت مورد نیاز انتخاب شود.
19. در صورتی‌که مداخله‌ی دارویی در مطالعه مد نظر باشد و داروی مورد نظر در فهرست دارویی کشور وجود نداشته یا به ثبت نرسیده باشد، فرایند صدور مجوز انجام مطالعه‌ی بالینی و هم‌چنین واردات و ترخیص داروی تحقیقاتی مورد استفاده در کارآزمایی بالینی تابع مقررات و ضوابط مربوطه و به‌عهده‌ی سازمان غذا و دارو است.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1. اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به‌صورت کتبی باشد. فرم رضایت‌نامه باید دربردارنده‌ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.
2.  فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به‌عنوان نماینده‌ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه‌ی آن به آزمودنی تحویل داده می‌شود و نسخه‌ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگه‌داری شود.
3.  در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد
4.  هنگام ارسال طرح‌نامه برای بررسی توسط کمیته‌ی اخلاق، فرم رضایت‌نامه‌ای که قرار است به آزمودنی‌ها ارائه شود، باید به طرح‌نامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرح‌نامه‌ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه‌ی آن معتبر نخواهد بود.
5.  برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.
6.  آزمودنی باید به اطلاعات در مورد بیمه و سایر تمهیدات برای جبران صدمات ناشی از مشارکت در کارآزمایی دسترسی داشته باشد. هم‌چنین، وی باید در مورد درمان‌هایی که در صورت بروز صدمه یا ناتوانی به دنبال شرکت در کارآزمایی، در اختیار وی قرار خواهد گرفت آگاه شود
7.  اخذ رضایت آگاهانه فرایندی است که از آغاز تا پایان ارتباط پژوهشگر-آزمودنی تداوم دارد. هر زمآن‌که اطلاعات جدیدی به‌دست آید که امکان داشته باشد که در تصمیم‌گیری آزمودنی‌ها جهت قبول یا تداوم شرکت در پژ. وهش تأثیرگذار باشد، این اطلاعات باید به‌صورت مکتوب در اختیار آزمودنی‌ها قرار گیرد.
8. در زمان اخذ رضایت، باید احتیاط شود که آزمودنی‌ها رضایت خود را تحت محذوریت و به‌علت وابستگی درمانی، اداری و. . . نداده باشند. در مواردی که این احتمال وجود دارد، رضایت‌آگاهانه باید توسط فرد دیگری که اطلاع کافی از مطالعه دارد و در عین حال چنین رابطه‌ای با آزمودنی ندارد، کسب شود.
9.  شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش باید آزادانه باشد. از همین رو، هیچ‌‌یک از اعضای تیم پژوهش نباید آزمودنی‌ها را برای ادامه‌ی مشارکت در مطالعه مورد اجبار، تطمیع، اغوا، تهدید و/ یا تحت محذوریت قرار دهند.
10.  از آن‌جا که تمامی عوارض و خسارات قابل انتساب به پژوهش برای آزمودنی‌ها باید جبران شود، اخذ برائت ذمه هیچ جایگاهی در کارآزمایی بالینی ندارد و نباید در فرم رضایت آگاهانه گنجانده شود. این امر رضایت آگاهانه‌ی پژوهشی را از رضایت‌نامه‌ی درمانی متمایز می‌کند.
11.  فرم رضایت آگاهانه که برای اخذ رضایت به آزمودنی داده می‌شود، باید دربردارنده‌ی اطلاعات ذیل باشد:

11. عنوان کارآزمایی
11.  ماهیت پژوهشی کارآزمایی
11.  هدف کارآزمایی
11. درمان (یا مداخله) در کارآزمایی و احتمال تخصیص تصادفی به هر درمان یا مداخله 
11. روش‌های پی‌گیری شامل روش‌های تهاجمی و غیرتهاجمی
11. مسؤولیت آزمودنی‌ها
11. جنبه‌هایی از کارآزمایی که ماهیت پژوهشی دارد.
11. مخاطرات قابل پیش‌بینی کارآزمایی برای آزمودنی‌ها
11. منافع مورد انتظار برای شرکت‌کنندگان، چنان‌چه در یک کارآزمایی هیچ‌گونه منافعی پیش‌بینی نمی‌شود باید آزمودنی از آن آگاه باشد.
11. در صورت استفاده از دارونما، توضیح معنای آن، احتمال تخصیص به گروه دارونما، و ذکر خطرات و فواید احتمالی در صورت تخصیص به شاخه یا گروه دریافت کننده‌ی دارونما
11. روش‌های درمانی جایگزین که ممکن است در دسترس آزمودنی باشد به همراه منافع و خطرات بالقوه‌ی آن‌ها
11. عدم تحمیل هزینه به آزمودنی به‌واسطه‌ی مداخلات پژوهشی
11. غرامت و درمان صدماتی که در جریان کارآزمایی ممکن است برای فرد ایجاد شود.
11. در صورتی‌که وجهی در قبال مشارکت شرکت‌کنندگان در مطالعه پرداخت می‌شود، میزان و نحوه‌ی پرداخت آن ذکر شود.
11. بازپرداخت مخارجی که آزمودنی در اثر شرکت در مطالعه متحمل می‌شود.
11. داوطلبانه بودن مشارکت افراد در کارآزمایی و تصریح به این‌که آزمودنی‌ها در هر مرحله از کارآزمایی این حق را دارند که از مطالعه خارج شوند بدون این‌که لازم باشد جریمه یا خسارتی را پرداخت کنند یا درمان معمول ایشان تحت تأثیر قرار گیرد.
11. محرمانه‌بودن اطلاعات شخصی آزمودنی‌ها و تصریح به انتشار نتایج به‌صورت آماری و به‌نحوی که اطلاعات فردی فاش نشود.
11. اشخاصی که حق دسترسی به اطلاعات آزمودنی را خواهند داشت، از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش
11. تصریح به این‌که چنان‌چه اطلاعات جدیدی در مورد سلامت افراد یا تأثیرگذار بر تداوم مشارکت آن‌ها در دسترس قرار گیرد، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او در اولین فرصت در جریان قرار خواهند گرفت.
11. نام و شماره‌ی تماس شخص یا اشخاصی که آزمودنی می‌تواند در زمان وقوع عوارض ناخواسته یا برای کسب اطلاعات بیش‌تر با آن‌ها تماس بگیرد.
11. پیش‌‌بینی و توصیف شرایطی که در آن شرایط، شرکت فرد در مطالعه ممکن است خاتمه یابد.
11. مدت زمان مورد انتظار مشارکت افراد در کارآزمایی
11. تعارض منافع احتمالی پژوهشگران و وابستگی‌های حرفه‌ای ایشان

12.  چنان‌چه به هر دلیلی کارآزمایی قبل از موعد مقرر خاتمه یافته یا تعلیق شود، مؤسسه‌ی پژوهشی یا پژوهشگر باید آزمودنی‌را از این موضوع مطلع کند و به او اطمینان دهد که درمان مناسب و پیگیری مورد نیاز برای آن‌ها انجام خواهد شد.

فصل سوم: دارونما

1.  فواید، خطرات، عوارض و کارآیی روش مورد آزمون باید در مقابل بهترین روش‌های پیش‌گیرانه، تشخیصی یا درمانی موجود مورد مقایسه قرار گیرد.
2.  استفاده از دارونما در کارآزمایی‌های بالینی در صورتی که درمان یا مداخلات استاندارد وجود داشته باشد، غیرقابل قبول است، مگر در موارد ذیل

1-2 - شواهدی از اثربخشی بیش‌تر درمان استاندارد نسبت به دارونما وجود نداشته باشد

2-2 - درمان استاندارد به‌دلیل محدویت‌های هزینه یا عدم تأمین پایدار آن در دسترس نباشد. البته منظور از محدودیت‌های پرداخت هزینه از دیدگاه نظام سلامت است. بنابراین، این مورد شامل حالتی که تأمین درمان استاندارد اثربخش برای افراد غنی یک جامعه ممکن و برای افراد کم‌درآمد غیرممکن باشد، نمی‌شود.

3-2 - چنان‌چه جامعه‌ی بیماران مورد مطالعه نسبت به درمان استاندارد مقاوم باشند و درمان استاندارد جایگزین برای آنان وجود نداشته باشد.

4-2 - وقتی‌که هدف کارآزمایی بررسی تأثیر توأم یک درمان به همراه درمان استاندارد باشد و به هر دلیلی کلیه‌ی افراد مورد مطالعه، درمان استاندارد را دریافت کرده باشند.

5-2 - وقتی که بیماران درمان استاندارد را تحمل نمی‌‌کنند و اگر بیماران روی درمان استاندارد نگه داشته شوند، عوارض مرتبط با درمان و زیان‌های غیرقابل برگشت با هر شدتی برای آن‌ها ایجاد شود و درمان استاندارد جایگزینی برای آن‌ها وجود ندارد.

6-2 - زمانی‌که یک روش پیش‌گیری، تشخیص یا درمان برای یک وضعیت خفیف مورد بررسی قرار می‌گیرد و بیمارانی که دارونما دریافت می‌کنند در معرض خطر اضافی شدید یا غیرقابل برگشتی قرار نمی‌گیرند.

3.  استفاده از جراحی دروغین به‌عنوان دارونما پذیرفته نیست مگر در مواردی‌که کلیه‌ی شروط زیر صادق باشد:

1-3- پیامد مورد سنجش سوبژکتیو (ذهنی) باشد، از قبیل درد و کیفیت زندگی

2-3- جراحی استاندارد قابل قیاس وجود نداشته باشد و تنها راه سنجش دقیق اثربخشی مداخله، استفاده از کنترل جراحی دروغین باشد.

3-3- خطر جراحی دروغین به حد قابل قبولی پایین باشد.

4-3- بیمار با آزادی کامل و با آگاهی از این‌که ممکن است مورد جراحی دروغین قرار بگیرند که هیچ نفع درمانی برای آن‌ها ندارد، رضایت کتبی داده باشد.

5-3- کمیته‌ی اخلاق انجام جراحی دروغین را در مورد مداخله مورد نظر با رعایت دستورالعمل ارائه شده مجاز تشخیص بدهد.

فصل چهارم: پرداخت غرامت

1. هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، باید به‌نحو مناسب جبران شود.
2. در دستورالعمل کارآزمایی و فرم رضایت آگاهانه باید مشخص شود که مسؤول پرداخت غرامت چه فرد یا سازمانی است. در صورت مشخص نشدن این مورد، مجری اصلی کارآزمایی مسؤول جبران خسارت وارده و پرداخت غرامت است.
3. جبران خسارت وارده به آزمودنی در کارآزمایی‌های بالینی در هر صورت باید جبران شود و مشروط به احراز تقصیر پژوهشگر نیست.
4.  موارد زیر مشمول پرداخت غرامت نمی‌شود:

1-4 - آسیب‌های جزیی مانند درد یا ناراحتی مختصر یا قابل درمان

2-4 - هنگامی که فرآورده یا داروی مورد مطالعه نتواند اثر مورد انتظار را داشته باشد.

3-4 - در حین مصرف دارونما، بیماری رو به وخامت گذارد.

4-4 - آسیبی که در اثر تقصیر خود بیمار رخ داده باشد.

5-4 - فاز ۴ کارآزمایی بالینی

5.  در مواردی که در مورد لزوم یا نحوه‌ی جبران خسارت، میان آزمودنی و پژوهشگر اختلاف نظر وجود داشته باشد، موضوع به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش تأییدکننده‌ی مطالعه ارجاع شده و در کمیته تصمیم‌گیری می‌شود.

1. بی سواد بودن بعضی از بیماران و نداشتن فرد با سواد بصورت مداوم جهت تکمیل فرمها نیز یکی دیگر از محدودیت های مطالعه است.

پرستاری از راه دور، همودیالیز، ارتقای سلامت

1. Clark NM, Gong M, Kaciroti N. A model of self-regulation for control of chronic disease. Health Education & Behavior 2014; 41(5): 499-508.

2. Baigent C, Landray MJ, Reith C, Emberson J, Wheeler DC, Tomson C, et al. The effects of lowering LDL cholesterol with simvastatin plus ezetimibe in patients with chronic kidney disease (study of heart and renal protection): A randomised placebo-controlled trial. The Lancet 2011; 377(9784): 2181-92.

3. Collins AJ, Foley RN, Chavers B, Gilbertson D, Herzog C, Johansen K, et al. United States renal data system 2011 annual data report: atlas of chronic kidney disease & end-stage renal disease in the United States. American Journal of Kidney Diseases 2012; 59(1 suppl 1): 1-420.

4. Atabaki SH, Aghayani K, Tamadondar M, Jalalzadeh M, Hakem M, Rajolani H, et al. Nurse and dialysis. 2th ed, Tehran, sohadanesh; 2010. [persian]

5. Omrani KH, Shafiee M, Safari H, Habibi F, Askari BR. Equity in geografical distribution of dialysis beds and nephrologists based on the lorenz curve and gini coeffIcient need indices. Hakim 2013; 16(1): 20-27. [persian]

6. Anees M, Hameed F, Mumtaz A, Ibrahim M, Saeed Khan MN. Dialysis-related factors affecting quality of life in patients on hemodialysis. Iranian Journal of Kidney Diseases 2011; 5(1): 9-14.

7. Ramirez SP, Macêdo DS, Sales PM, Figueiredo SM, Daher EF, Araújo SM, et al. The relationship between religious coping, psychological distress and quality of life in hemodialysis patients. Journal of Psychosomatic Research 2012; 72(2): 129-35.

8. Rayner HC, Zepel L, Fuller DS, Morgenstern H, Karaboyas A, Culleton BF, et al. Recovery time, quality of life, and mortality in hemodialysis patients: the dialysis outcomes and practice patterns study (DOPPS). American Journal of Kidney Diseases 2014; 64(1): 86-94.

9. Van Achterberg T, Huisman-de Waal GG, Ketelaar NA, Oostendorp RA, Jacobs JE, Wollersheim HC. How to promote healthy behaviours in patients? An overview of evidence for behaviour change techniques. Health Promotion International 2011; 26(2): 148-62.

10. Ma LC, Chang HJ, Liu YM, Hsieh HL, Lo L, Lin Y, et al. The relationship between health-promoting behaviors and resilience in patients with chronic kidney disease. The Scientific World Journal 2013; 2013: 1-7.

11.Shaban M, Mehran A, Taghlili F. [Relationship between perception of health concept and health promoting behaviors: A comparative study among Tehran university medical and non-medical students]. Hayat. 2007; 13(3): 27-36 (Persian).

12. M Ulla Diez S, Perez -Fortis AA. Socio-demographic predictors of health behaviors in Mexican college students. Health Promotion International. 2009; 25 (1):85-93.

13.       Chamroonsawasdi  K,  Phoolphoklang  S,  Nanthamongkolch

 i  S,  Munsawaengsub  C.  Factors influencing health promoting behaviors among the elderly under the universal coverage program, Buriram Province, Thailand. Asia Journal of Public Health. 2010; 1(1):15-19.

14.Darvishpoor  Kakhaki  A,  Ebrahimi  H,  Alavi  Majd  H.  [Health Status  of  Nurses  of  Hospitals  Dependent to  Shahroud  Medical University].Journal  of  Iranian  Nurses.  2010;  22(60):19-27 (Persian).

15. Celik S, Cosansu G, Erdogan S, Kahraman A, Isik S, Bayrak G, et al. Using mobile phone text messages to improve insulin injection technique and glycaemic control in patients with diabetes mellitus: A multi-centre study in Turkey. J Clin Nurs. 2015;24(11-12):1525–33.

16. Timpka T, Spreco a., Eriksson O, Dahlström, Gursky E a., Strömgren M, et al. Predictive performance of telenursing complaints in influenza surveillance: A prospective cohort study in Sweden. Eurosurveillance. 2014;19(46):1–9.

17. Turbitt E, Freed GL. Use of a telenursing triage service by Victorian parents attending the emergency department for their child’s lower urgency condition. Emerg Med Australas [Internet]. 2015;27(6):558–62. Available from: http://doi.wiley.com/10.1111/1742-6723.12477

18 - Kucia AM, Quinn T. Acute cardiac nursing: A practical guide for nurses. 1st ed. Oxford UK:

Wiley-Blackwell; 2010. P. 281-9.

19 - Schlachta-Fairchild L, Elfrink V, Deickman A. Patient Safety, Telenursing, and

Telehealth2009,available from:www.ahrq.gov/qual/nurseshdbk/docs/SchlachtaL_PSTT.pdf.

20. Bastani F, Behazad Y, Haghani H.The effect of telephone follow-based (telenursing) empowerment program on self-efficacy in self-care behaviors in elderly patients with hypertension. Journal of Urmia Nursing and midwifery faculty. 2016 Feb 15;13(11):1004-15

21. Fakharzade L, Shahbazian H, Salehinia H, Yaghoobi M, Haghighizade M, Karandish M. Telenursing effect on glycosylated hemoglobin and anthropometric indices in type 2 diabetic patients. Journal of modern cares. 2013 Oct 15;10(2):101-7.‎

22. Asiri H, Househ M. The Impact of Telenursing on Nursing Practice and Education: A Systematic Literature Review. Studies in health technology and informatics. 2016;226:105.

23. De Luca R, Bramanti A, De Cola MC, Trifiletti A, Tomasello P, Torrisi M, Reitano S, Leo A, Bramanti P, Calabrò RS. Tele-health-care in the elderly living in nursing home: the first Sicilian multimodal approach. Aging clinical and experimental research. 2015 Sep 29:1-7.

24. Sharif F, Vedad F. The relationship between mental health status and quality of life in patients undergoing hemodialysis. Iran Journal of Nursing. 2007 Sep;20(51):61-9.‎

25. Maserat E, Samadi N, Mehrnoosh N, Mohamadi R, Zali M. Remote Nursing; option for improving patient education process. Journal of Health And Care. 2011 ;13(3):47-52.

26. Zakerimoghadam M, Basampour Sh, Rajab A, Faghihzade S, Nesari M. The effect of telephone follow up by nurse (telenursing) on adherence to diabetic diet in patients with type II diabetes. Journal of Life. 2008 Dec 15;14(2):63-71.‎

27. http://www.who.int/healthpromotion/conferences/previous/ottawa/en

28.International nurses council. telenursing. Available at: http//www.icn.ch. 2006.

ندارد

ندارد

-

از طریق گرنت هیئت علمی تامین خواهد شد

-

در این پژوهش ابتدا پس از درخواست کتبی و اجازه از ریاست بیمارستان های مورد مطالعه و مسئولین مرکز بهداشت اجازه ی اجرای طرح در بخش گرفته خواهد شد. همچنین سعی بر این است که میزان رضایت ، مشارکت و همکاری بیماران را نیز در این طرح افزایش دهیم. ونتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

از طریق تماس با مجری

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت: