بررسی وضعیت ایمنی وحوادث شغلی در صنایع استان سیستان و بلوچستان با استفاده از شاخص های ایمنی طی سال های 1388الی 1395

صنایع استان 

حوادث، بخش جدایی ناپذیر و در عین حال وجه تاسف برانگیز مشاغل و حرفه های مختلف می باشند. اگرچه به نظر می رسد امروزه  با پیشرفت تکنولوژی  و ماشینی شدن، سطح رفاه و تسهیلات انسان ارتقا یافته و زندگی وی، راحت تر شده است، حوادثی که اخیرا در صنایع پیشرفته و مدرن رخ می دهد، حاکی از این است که با پیشرفت صنعت و تکنولوژی، حوادث نیز بیشتر و شدید تر گشته اند. به طور کلی، میزان حوادث ناشی از کار در دنیا، سالانه بیش از 15 میلیون تخمین زده می شود(1). در عصر حاضر با پیشرفتهای چشمگیر در امر بهداشت و پیشگیری از بیماریهای عفونی و غیرعفونی و فراهم شدن وسایل آسایش و رفاه و در نتیجه، کاهش میزان مرگ و میر ناشی از بیماریها، حوادث یکی ازعلل عمده مرگ و میر و معلولیت بوده و پس از بیماریهای قلب و عروق و سرطان در مرتبه سوم قرار دارد(1, 2). صنایع، از نقاط قوت اقتصاد در کشورهای صنعتی و حتی کشورهای در حال توسعه از جمله کشور ایران می باشند. هر صنعتی در صورتی می تواند پایدار و ماندگار بماند و به فرایند سوددهی خودش به صورت پیوسته ادامه دهد که کارگران و شاغلان آن به صورت سالم و به طور همیشگی به کار مشغول باشند. حوادثی که در یک صنعت رخ می دهد، اگر منجر به فوت فقط یکی از پرسنل گردد، به این معنی است که صنعت با بار گران از دست دادن پرسنل مواجه شده که پیامدهای آن می تواند روزهای از دست رفته و هدر رفتن منابع صنعت، تضعیف روحیه ی سایر پرسنل و پایین آمدن کیفیت کار، هزینه های گزاف جای گزینی پرسنل جدید و آموزش وی، استهلاک بیشتر صنعت و هدر رفت مالی ناشی از بی تجربگی پرسنل جایگزینی و بروز حوادث وخیم تر و در مقیاس وسیع تر می تواند منتهی به تعطیلی صنعت مذکور و نیز وارد آمدن ضربه ی جبران ناشدنی و سنگین به اقتصاد کل کشور گردد.

در مطالعه ای که ناصر جان محمدی و همکاران انجام دادند، مشخص شد که 98.2 درصد مصدومین مردان و بیشترین سهم (65.2 درصد) در بازه ی سنی 17 تا 36 سال قرار داشتند. همچنین بالاترین نسبت حوادث در گروه کارگران ساختمانی رخ داده بود(3). نتایج یک مطالعه در ترکیه حاکی از این است که در 10 معدنی که بررسی شده، 70 حادثه شغلی وجود داشته که 4.29 درصد از آن ها بسیار شدید و 27.14 درصد از آن ها نسبتا شدید بوده است. هم چنین یک رابطه ی نمایی معکوس بین شاخص های حوادث و ایمنی وجود داشت(4). در یک بررسی که تحت عنوان 'حوادث شغلی منجر به مرگ در بین تاجران حمل و نقل در انگلستان در سال های 1919 تا 2005' صورت گرفت، در جامعه ی تحت بررسی که شامل 11.90 میلیون نفر شاغل بود، تعداد 17386 مرگ ناشی از حوادث شغلی در حرفه ی مورد نظر رخ داده بود(5). در بررسی میزان بروز حوادث شغلی در یکی از کارخانه های قند، نتایج نشان داد که تعداد 399 حادثه در سال 1380 رخ داده که بیشترین فراوانی حوادث در بین سال هایی که مشمول آن مطالعه می شدند، را داشت و ضریب تکرار حادثه در آن برابر 19.33 و میزان شدت حادثه به دست آمده 82.34 بود(6). مطالعه ی کرهان و همکاران نشان داد که فراوانی حوادث ثبت شده در سیستم، 30.4 درصد و بروز سالانه حوادث 2052.9 بود(7). در مطالعه ای دیگر  نتایج مطالعه حاکی از وجود 87 حادثه شغلی بود که بیشترین فراوانی مربوط به حوادث ناشی از فعالیت های ساختمانی  و نیز بیشترین میزان حوادث در شیفت صبح اتفاق افتاده بود. این حوادث در 14.3 درصد موارد منجر به مرگ و در 10.86 درصد موارد منجر به قطع عضو شده و گروه سنی با بالاترین میزان حوادث 25 تا 29 سال بود(8). سید شمس الدین علی زاده 1076 حادثه را جامعه ی آماری خود اعلام کرده که عمده ی مصدومان کمتر از 35 سال سن داشته و دارای تحصیلات ابتدایی یا راهنمایی  و نیز متاهل بوده اند. بیشتر حوادث در ساعات 8 الی 12 و توسط افرادی با سابقه ی کمتر از 1 سال به وقوع پیوسته بودند(9). وزیری نژاد و همکاران در یک مطالعه در رفسنجان بعد از آنالیز داده ها پی بردند که میانگین سنی مصدومین 35.8 سال بوده و بیش تر از چهار پنجم آن ها متاهل بودند. اکثر مصدومین سابقه کار کمتر از 5 سال داشتند(10). در مطالعه ی دیگری که وزیری نژاد و همکاران در یکی از کارخانجات معدن مس انجام دادند، میانگین سنی حادثه دیدگان 37.4 سال بود(11). در مطالعه ی هویدی و همکاران، کاهش خطر بروز حادثه از سال 1387 نشان دهنده ی موفقیت برنامه های حفاظتی و تدابیر آموزشی که بعد از جذب کارشناس بهداشت حرفه ای در سال 1386 و دیدگاه خوب مدیریت نسبت به مسایل ایمنی کارخانه بوده است(6). در مطالعه ای دیگر پی برده شد که وجود شرایط نا ایمن در محیط کار ، اعمال نا ایمن و استرس شغلی، با حوادث رخ داده ارتباط کاملا معنی داری دارد(12).

برای حذف و یا به حداقل رسانیدن بار روحی روانی و مالی حوادث شغلی، منطقی ترین راه، آسیب شناسی مشاغل مختلف و تجزیه و تحلیل علل به وقوع پیوستن حوادث می باشد. در واقع گام اول برای حل هر مسئله ای، داشتن صورت مسئله است. برای حذف کامل و یا به حداقل رساندن حوادث نیز، باید ابتدا حوادث بررسی شود و با استفاده از شاخص های مربوط به بررسی وضعیت ایمنی ، در مورد وضعیت ایمنی صنعت مورد نظر، اظهار نظر کرده و بنابر ضرورت، اقدام راهکار مناسب طراحی و اجرا گردد. باتوجه به اینکه اهمیت هر حادثه بستگی به نتایج حاصله از آن دارد لذا با جمع آوری اطلاعات لازم می توان پیشگیریهای لازم جهت جلوگیری از بروز حوادث در صنایع مختلف را پی ریزی نمود.

هدف از انجام این تحقیق مطالعه شرایط موجود در صنایع مورد نظراز نظر ایمنی صنعتی با استفاده از شاخص های ارزیابی  وبررسی آسیب های ناشی از حوادث به وقوع پیوسته  می باشد. همچنین ما می خواهیم با بررسی های آماری و تجزیه و تحلیل ها، چشم اندازی از حوادثی که در طی سال های 1388 تا 1395 رخ داده اند ارائه نموده تا درصورت نیاز، راه برای پژوهش های بعدی و ارایه ی مداخلات آموزشی در راستای بهبود وضعیت ایمنی صنعتی این استان، هموار شود.

با دادن گزارش حوادث شغلی جلوگیری از بروز این حوادث

اداره کار و تامین اجتماعی

درطی سال های 1388-1395  درصنایع استان چه تغییراتی داشته است؟FRمیزان شاخص

 درطی سال های  1388-1395  درصنایع استان چه تغییراتی داشته است؟SRمیزان شاخص

در طی سال های  1388-1395  درصنایع استان چه تغییراتی داشته است؟FSIمیزان شاخص

تعین وضعیت ایمنی وحوادث شغلی صنایع استان سیستان و بلوچستان طی سال های1395-1388

درطی ساله های 1388الی 1395AFRتعین میزان شاخص   1-

درطی سال  های1388الی 1395 ASR- تعین میزان شاخص2

درطی سال های 1388الی 1395FSIتعین میزان شاخص  3-

با دادن گزارش حوادث شغلی جلوگیری از بروز این حوادث

اداره کار و تعاون استان سیستان و بلوچستان

حادثه :

بر طبق تعریفی که اداره ی کار برای حادثه ارائه داده است، حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد.

حادثه ناشی از کار :

طبق ماده 60 قانون تامین اجتماعی، حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه‌ای که درحین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد . مقصود ازحین انجام وظیفه تمامی اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه , موسسات وابسته , ساختمان ها و محوطه آن مشغول کار باشد یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مامور انجام کاری می شود. ضمناً تمام اوقات رفت و آمد بیمه شده از منزل به کارگاه و بالعکس جزء این اوقات محسوب می شود.

ضریب تکرار حادثه  (AFR) :

تعداد حوادث اتفاق افتاده در مدت یک سال در یک کارگاه را به ازای یک میلیون ساعت کار ضریب تکرار حادثه می‌نامند(13).واگر کوچکتر از10باشد نشان دهنده وضعیت مطلوب در صنعت است

ضریب شدت حادثه : (ASR)

تعداد روزهای تلف شده در اثر حوادث اتفاق افتاده در طول یک سال در یک کارگاه به ازای یک میلیون ساعت کار را ضریب شدت حادثه می‌نامند(13).حد قابل قبول این شاخص کمتر از 20واحد میباشد

شاخص شدت تکرار (FSI) :

ضرایب ضریب تکرار حادثه و ضریب شدت حادثه به تنهایی برای مقایسه عملکرد وضعیت ایمنی و بهداشت شرکتها کافی نیست. لذا در بررسی مقایسه ای از شاخص شدت تکرار حادثه استفاده می شود که حاصل ترکیب ضریب شدت حادثه و ضریب تکرار حادثه می باشد و مقدار عددی آن برابر است با جذر تکرار حادثه در شدت حادثه بخش بر هزار(13).

شاخص STS:

جهت عملکرد واحد ایمنی در یک صنعت مورد استفاده  قرار میگیرد 

اگرSTSبین 3-تا3باشد اقدامات ایمنی بی تاثیر بوده است

اگرSTS>3باشداقدامات ایمنی مخرب بوده است

اگر-3>STSباشد اقدامات ایمنی موثربوده است

گذشته نگر ومقطعی

آرشیو پرونده های مربوط به حوادث شغلی رخ داده در صنایع اداره کار استان سیستان و بلوچستان 

معیارهای ورود :

معیارهای خروج:

سرشماری

سرشماری

مراجعه به پرونده ها و سایر منابع ثبت اطلاعات مربوط به حوادث در سال های مورد نظر در اداره ی کار استان سیستان و بلوچستان.

مراجعه به پرونده ها و سایر منابع ثبت اطلاعات مربوط به حوادث در سال های مورد نظر در اداره ی کار استان و استخراج و خلاصه نویسی در فرم های مربوطه و سپس محاسبه شاخص های مربوطه.

محاسبه شاخص های حوادث با استفاده از فرمول های موجود

بند1-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

بند 11- کﻤیﺘﻪی اﺧﻼق در ﭘﮋوﻫﺶ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﺮرﺳی و ﺗﺼﻮیﺐ ﻃﺮحﻧﺎﻣﻪ و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ، ایﻦ ﺣﻖ را دارد کﻪ ﻃﺮح ﺣیﻦ و ﺑﻌﺪ از اﺟﺮا را از ﻧﻈﺮ رﻋﺎیﺖ ﻣﻼﺣﻈﺎت اﺧﻼﻗی ﻣﻮرد ﻫﺎ را در  ﭘﺎیﺶ ﻗﺮار دﻫﺪ .اﻃﻼﻋﺎت و ﻣﺪارکی کﻪ ﺑﺮای ﭘﺎیﺶ از ﺳﻮی کﻤیﺘﻪی اﺧﻼق درﺧﻮاﺳﺖ ﻣیﺷﻮد، ﺑﺎیﺪ از ﺳﻮی ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان در اﺧﺘیﺎر ایﻦ کﻤیﺘﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد    . 

بند 28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

 بند 31-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

طبق شرایط مشاهده شده در بازبینی میدانی محدودیت خاصی وجود نخواهد داشت

حوادث شغلی، شاخص های ایمنی

1.       Tagik R, Kalhori E. Studying safety condition of Dareh SHahr flour factory using safety audit approach. JOURNAL OF ILAM UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES. 2001;31(9):8-13. [Persian].

2.       Sabeti S, Panahi M, Mansouri N. Economic assessment of damages and injuries due to occupational accidents amoungQazvin workers using DALY in period of 1390 to 1392. Human & Environment. 2015;13(2):1-15. [Persian].

3.       Janmohammadi N, Tirgar A, Babazadeh A, Sarvi F. Epidemiologic Study of Bone and Soft Tissue Injuries Resulting from Occupational Accidents in Hospitalized Patients of Shahid Beheshti Hospital in Babol City During 2010 – 2012. sjimu. 2015;23(2):36-43. [Persian].

4.       Ersoy M. The role of occupational safety measures on reducing accidents in marble quarries of Iscehisar region. Safety science. 2013;57:293-302.

5.       Roberts SE. Fatal work-related accidents in UK merchant shipping from 1919 to 2005. Occupational medicine. 2008;58(2):129-37.

6.       Hoveidi  H, Givehchi S, Hazrati S, Ghanbari N. Incidence Rate of Occupational Accidents in an Iranian Sugar Plant from 2000 to 2011. jhealth. 2013;4(2):180-8. [Persian].

7.       Enez K, Topbas M, Acar HH. An evaluation of the occupational accidents among logging workers within the boundaries of Trabzon Forestry Directorate, Turkey. International Journal of Industrial Ergonomics. 2014;44(5):621-8.

8.       Beheshti M, Rahat R, Davoodi A, Hosein alizadeh F, Azrah K, Hajizadeh R. Investigation of the most important direct cause of occupational accidents based on the Pareto Chart. ioh. 2015;12(3):38-45. [Persian].

9.       Alizadeh SS, Mortazavi SB, Sepehri MM. Anthropogenic factors and spatio-temporal conditions affecting occupational accidents in fishery sector. isfj. 2013;22(3):117-25. [Persian].

10.     Vazirinejad R, Esmaeili A, Kazemi M. Occupational Accidents in Construction Industry Among People Reffering to Lobor and Social Affairs Office Rafsanjan, During 2000-2002. JRUMS. 2005;4(4):326-31. [Persian].

11.     Vaziri Nejad R, Esmaeili A, Mir Motalabi M, Hasanshahi G. One – Year Incidence Rates of Job-Related Accidents in one of the Biggest Iranian Copper Factories (2004-2005): A New Method to Assess Job-Related Accidents Severity. JRUMS. 2009;8(2):79-88. [Persian].

12.     Mohammadfam I, Fatemi F. Evaluation of the relationship between unsafe acts and occupational accidents in a vehicle manufacturing. ioh. 2008;5(3):44-50. [Persian].

13.     ReVelle JB. Safety training methods1980.