بررسی تاثیر الگوی توانمند سازی حرفه ای پرستاری بر رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران کودکان بستری در بخش های کودکان بیمارستان های آموزشی زاهدان در سال 96

اخلاق شامل اصول و ارزش هایی است که بر رفتارهای فردی و جمعی تحت عنوان درست یا غلط حاکمیت دارد (1) .اولویت های اخلاق از دیدگاه پرستاران شامل ارزشهای اخلاقی در پرستاری آموزش اخلاق و اخلاق مدیریت، حقوق پرستاران ، رابطه پرستار با بیمار، حقوق بیماران ، رابطه پرستار با همکاران می باشد (2).

بیش از 25 سال است که موضوع اخلاق حرفه ای به عنوان یک موضوع اساسی و مهم در علوم بالینی وآموزش پزشکی مطرح است و در دو دهه ی اخیر بحث و تحقیق در مورد آن در صدر تحقیقات آموزش پزشکی قرار گرفته است (3). بنابراین داشتن عملکرد اخلاقی یکی از مولفه های اصلی ارائه مراقبت و شایسته به مددجویان می باشد و لازم است پرستاران در جایگاه های مختلف ارائه خدمت، فعالیت های خود را بر اساس ارزش های مشترک و واحدی بنا نهند که بیانگر تعهد و التزام آنان به جامعه و حرفه پرستاری باشد (4). به همین منظور انجمن بین المللی پرستاران (ICN) وسایر انجمن های مربوطه چهارچوب ومفاهیمی را برای عملکرد اخلاقی تهیه نمودند تا پرستاران بتوانند با عمل در این چهارچوب هم موجب ارتقاء سلامت و رفاه عمومی شده و هم موجب حفاظت از خود در مقابل معضلات اخلاقی گردند (5, 6).

انجمن بین المللی پرستاران اولین بار کدهای اخلاقی بین المللی برای پرستاران را در سال 1953 تدوین نمود در این کدها مسئوولیت حرفه ای پرستاران در ارتباط با 5 گروه قرار می گیرد بیماران، حرفه ی پرستاری، همکاران، سایر افراد حرفه ای تیم مراقبت بهداشتی و جامعه. لذا اخلاق پرستاری ، رعایت اخلاق حرفه ای در ارائه مراقبت های پرستاری هر بخش تفکیک ناپذیر حرفه ی پرستاری است (7). در کشور ایران هم تلاش هایی در راستای تدوین کدهای اخلاقی در عرصه ی علوم پزشکی با نظر به تاکید خاص بر ارزش های دینی و معنوی و لزوم ادغام آن ها در این کدها صورت گرفته است در این رابطه اولین مرکز مطالعات و تحقیقات پزشکی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال 1372 تشکیل شد (8). در سال 1391 از طرف سازمان نظام پرستاری ایران کدهای ملی اخلاق در حرفه پرستاری ارائه گردیدند این کدها در راستای تکمیل مجموعه آیین های اخلاق پرستاری و راهنماهای اخلاقی مرتبط با حوزه سلامت در جمهوری اسلامی ایران تدوین شده که مخاطبان آن تمام شاغلان حرفه پرستاری در حوزه های خدمات آموزشی، پژوهشی ، مدیریتی، بهداشتی و بالینی در تمام رده ها می باشند (9). در حال حاضر پرستاری ایران این آمادگی را دارد تا در مسیر حرفه ای شدن خود به سوی عملکرد حرفه ای تغییر الگو بدهد و با توجه به این موضوع که اساس کدهای اخلاقی توجه به مقولات انسانی و اخلاقی است، پرستاران باید در کنار ارائه مراقبت ها علاوه بر بعد مراقبتی به بعد اخلاقی حرفه خود نیز توجه وافری داشته باشند (10).

کدهای اخلاقی ارزش های اخلاقی در محیط های علمی و بالینی هستند که اصل و پایه ای برای دانش اخلاق پرستاری وجزئی از برنامه آموزشی پرستاران بوده و نشان برجسته حرفه ی پرستاری می باشند و به نظر می رسد با وجود چالش های فراوان موجود در سیستم های نوین مراقبت سلامت به کدهای اخلاقی بیش از هر زمان دیگر جهت قابل اجرا بودن نیازمند هستیم (11, 12). این توانایی برای پرستاران امروز و فردا ضروری است سال هاست که کدهای اخلاق حرفه ی پرستاری تدوین شده است و این امر نشان دهنده ی اهمیت اخلاق به عنوان یکی از عناصر اصلی پرستاری است (13). صاحب نظران معتقدند که مسیر تکامل عملکرد حرفه ای در پرستاری هموار نیست و برای رسیدن به آن باید عوامل موثر در این فرآیند شناسایی و مدیریت گردند و یکی از مهمترین اصول در عملکرد حرفه ای پرستاران مسائل اخلاقی می باشد بنابراین پرستاران باید آگاهی لازم را در این زمینه کسب نموده و راه تکامل به سوی دستیابی ویژگی های اخلاقی را طی نمایند (14).

پرستاری به عنوان بزرگترین بخش از نیروهای حرفه ای در خط مقدم ارایه خدمات در سیستم بهداشتی-درمانی دارای نقش ها و وظایف متعدد و گسترده ای است. پرستاری به دلیل همین تعدد و پیچیدگی های نقش، یک فعالیت حرفه ای است، که نیاز به احساس مسئولیت ، دقت و هوشیاری زیادی دارد و هرگونه کمبود و نارسایی در آموزش این گروه، مسلما بر کیفیت و کمیت خدمات سلامت، و در نهایت، سلامت افراد و جامعه تاثیر خواهد گذاشت. از این رو، ماموریت اصلی آموزش پرستاری، تربیت پرستارانی توانمند و شایسته است، که دانش و مهارت لازم را برای ارایه مراقبت های پرستاری با کیفیت، حفظ و ارتقای سلامت جامعه دارا باشند(15). بنابراین پرستاران از مراقبین حرفه ای هستند که از کودکان و خانواده هایشان مراقبت می کنند(16). والدین مسئولیت عمده مراقبت از کودک را به عهده دارند. گرچه هر دو تحت تاثیر بیماری و بستری شدن فرزندشان قرار می گیرند، ولی تجربه نشلن داده است که مادرها بیشتر تحت تاثیر واقع می شوند(17). این اهداف و ارزشهای مشترک می توانند در قالب کدهای اخلاقی حرفه ای به عنوان منبعی جهت تصمیم گیری و عملکرد اخلاقی پرستاران قرار گیرد در واقع هدف از تدوین کدهای اخلاق حرفه ی پرستاری تنظیم یک استاندارد مورد انتظار برای فعالیت های پرستاران آگاه کردن جامعه از این استانداردها و ایجاد یک پیکره ی منسجم حرفه ای است (18و19). یکی از دستاوردهای مهم رعایت کدهای اخلاقی تسهیل اجرای حاکمیت بالینی که شامل در پیش گرفتن اقداماتی به منظور به حداقل رساندن خطر برای کارکنان و بیماران، شناسایی به موقع و بی طرفانه، عوارض و رویدادهای مهم و دلایل بروز آنها توجه به شکایات بیماران، استفاده از بهترین شواهد موجود در تصمیم گیری بالینی ، خود ارزیابی، عملکرد و نتایج مداخله های بالینی است (20). راهنماهای اخلاقی می تواند کیفیت عملکرد پرستاران را در حرفه ی خود ارتقاد دهد(21). در ایران به لحاظ اهمیت اخلاق حرفه ای توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کدهای اخلاق حرفه ای پرستاری به تصویب رسید وجهت رعایت هرچه بهتر اصول اخلاق حرفه ای و ارزیابی عملکرد اخلاقی پرستاران فراهم آمد (22). صاحب نظران معتقدند که اخلاق در درون ارایه خدمات درمانی خوب جای گرفته و پزشک و پرستار و در کل کارکنان درمانی باید استانداردهای اخلاقی و اصول حرفه ای که به طور ذاتی در یک ارتباط درمانی مطرح خواهد بود را به کار ببندند (23). کدهای اخلاق پرستاری در یازده محور شامل: احترام به بیمار، آموزش به بیمار، احترام به همکاران تیم درمان، وظیفه شناسی، ارتقاء و توانمندی حرفه ای، مدیریت تعارضات منافع، تعهد به صداقت، تعهد به رازداری،تعهد به عدالت، ارتقاء کیفیت مراقبت از بیمار و تعهد به حفظ حیثیت پرستاری است (24).

یکی از مضمون های اصلی و اولیه حرفه ای شدن به نقل از مشارکت کنندگان، ارتقای توانمندی فردی و حرفه ای است، که از زیرمضمون های توانمندی حرفه ای و توانمندی فردی تشکیل شده است. توانمندسازی حرفه ای و مراقبتی پرستاران یکی از دغدغه های نظام های بهداشتی و متولیان سلامت در کشورهای مختلف است، به طوری که در سال 2000 در مورد کلیه کشورهای عضو تاکید شده است و آنها را ملزم نمود تا برنامه های توانمندسازی پرستاران را به اجرا بگذارند و نتایج آن را در سال 2005 منتشر کنند(25). عوامل متعددی بر حرفه ای شدن پرستاری تاثیر دارد: که در این میان، نقش آموزش دهندگان پرستاری که مسئولیت آموزش نظری، چگونگی کاربرد مطالب نظری در عرصه بالین، کسب تجارب بالینی و رشد یافتگی حرفه ای و همچنین تضمین کیفیت مراقبت پرستاری از بیمار حائز اهمیت می باشد(26). با این وجود، حرفه ای شدن در پرستاری و مهارت و توانایی آن ها در مراقبت های پرستاری بارها مورد انتقاد قرار گرفته است(27). توانمندسازی گسترش اعتماد به نفس و تحلیل انتقادی جهان و جلب مشارکت اعضای جامعه و سازماندهی آن ها برای ایجاد تغییرات محیطی تعریف می شود. توانمندسازی مردم را در گرو ه های پرتلاش جای داده و به آن ها نشان می دهد که چگونه مشکلاتشان را تعیین کنند و آن ها را قادر می سازد که ریشه های اجتماعی تاریخی مساله را بررسی کرده و جامعه با بهداشت بالاتر را تصور کنند. بنابراین آن ها را توانمند می سازد تا استراتژی های حل مسایل شان را گسترش دهند و در چنین جامعه ای شخص اعتقاد پیدا می کند که قادر است در سلامت خود تغییر ایجاد کند.بنابراین توانمندسازی تغییر اشخاص ، گروهها و ساختارها را هدف قرار می دهد، برای توانمند ساختن اشخاص، انگیزه و مهارت هایی را که آن ها را در تغییر رفتار قادر می سازد، گسترش می دهند(28). بنابراین ظرفیت بالقوه ای را برای بهره برداری از توانایی های انسانی ایجاد می کند. در سازمان توانمند، کارکنان با احساس هیجان مثیت و مالکیت نسبت به کار، بهترین ابداعات و افکار را به سازمان می آورند و منافع سازمان را بر منافع فردی ترجیح می دهند (29). ایجاد محیط بالینی مطلوب برای استفاده از توانمندسازی پرستاران و بالفعل کردن استعدادهای بالقوه آنها نیازمند ایفای مهارت های مدیریتی سرپرستاران است (30). تفاوت عمده این برنامه آموزشی با برنامه های سنتی در این است که این روش به جای این که یک فن یا راهبرد محسوب شود، بیشتر نقش یک راهنما را در مورد بیماران و مراقبین بهداشتی ایفا می کند (31). منظور از توانمندی پرستار، کاربرد دانش و مهارت ارائه مراقبت برمبنای تشخیص خود ودر پاسخ به نیاز مددجو است (32). اصول توانمندسازی شامل توانایی در حل مساله، خوداتکایی و ایجاد اعتماد به نفس است به طوری که توانمندسازی رکن اصلی در جهت ارتقای بهداشتی جامعه می باشد (33). از آنجا که رفتار کارکنان، واکنش به شرایط ساختاری است که در محیط کار با آن رو به رو هستند. توانمندسازی بر روی یک پیوستار قرار دارد و هر سازمان می تواند به میزان کمتر یا بیشتر از این ویژگی برخوردار باشد. بنابراین محیط می تواند از عملکرد حرفه ای حمایت کند و این حمایت را از طریق فرصت، دستیابی به اطلاعات، حمایت و افزایش منابع از طریق قدرت انجام می دهد (34).

نتایج پژوهش ویز و همکارانش (2000) بر روی ارزش های حرفه ای پرستاران هم نشان داد که پاسخگویی، توانایی کاربرد دانش تئوری در عمل، صداقت و دانش از عوامل اساسی ارزش های حرفه ای است، که این یافته متناسب با درک مشارکت کنندگان این مطالعه در توانمند بودن حرفه ای پرستار در لزوم داشتن مهارت ودانش لازم برای عملکرد می باشد. یادگیری از تجارب دیگران و کسب تجربه به عنوان دومین عامل از سوی پرستاران در ارتقای صلاحیت ها و حرفه ای شدن فرد در مطالعه خومیران(2006) مطرح شد (35). با توجه به نقش مهم کسب تجربه بعد از فراغت از تحصیل دانشجویان، به عنوان عاملی تاثیرگذار در طی فرایند حرفه ای شدن، لازم است دوره های کوتاه مدت آموزشی در بخش ها و تحت نظارت سرپرستار و کارکنان با تجربه برای دانشجویان تازه فارغ التحصیل در نظر گرفته شود، تا گامی موثردر توانمندسازی و افزایش اعتماد به نفس پرستاران جدید باشد. تردیدی نیست که سیستم رو به رشد و پویای پرستاری نیازمند پرستارانی با توان مهارت عملکردی مناسب، توان بالا در تفکر انتقادی، تصمیم گیری بالینی، قضاوت بالینی، استدلال اخلاقی و ارتباط موثر با بیمار می باشد(36).

با توجه به اهمیت مساله اخلاق در فعالیتهای کارکنان بخش سلامت وهمچنین نظر به اینکه پرستاران نسبت به سایر حرفه های مراقبت بهداشتی ارتباط بیشتری با بیماران و همراهان آنها دارند و در عملکرد مراقبتی روزانه خود با موقعیت های اخلاقی پیچیده ای مواجهه اند. که توانمندی یکی از موضوعات بحث برانگیز در حوزه مراقبت های سلامتی است که از اهمیت زیادی در حیطه های مختلف پرستاری از جمله آموزش، بالین برخوردار می باشد و همجنین بر اساس مطالعات انجام شده ،در چنین شرایطی بیماران و مددجویان نیز به درستی نمی دانند انتظار چه رفتار و برخوردی را باید از اعضای تیم پزشکی داشته باشند از انجا که مطالعات انجام شده در خصوص میزان رعایت کدهای اخلاقی توسط پرستاران بسیار اندک است و همه جوانب آن درنظر گرفته نشده است وبرای تعیین نیازهای آموزشی اخلاقی و همچنین ارزشیابی این آموزش ها نیاز به بررسی میزان رعایت کدهای اخلاقی در بین پرستاران وجود دارد، با مشخص شدن ضعف در رعایت این کدها به عنوان پایه ای از اخلاقیات پرستاری، می توان جهت رفع آنها برنامه ریزی کرد. هم چنین با شناسایی عوامل زمینه ای موثر می توان گام هایی جهت ارتقاء اخلاقیات برداشت. بر اساس مطالعات انجام شده، اکثرا میزان رعایت کدهای اخلاقی را از دیدگاه پرستاران مورد بررسی قرار داده و نتایج متفاوتی را به همراه داشته و در این میان بررسی دیدگاه مادران که متاثر از میزان توانمندی پرستاران می باشد یعنی محوری ترین عنصردرموسسات سلامت و دریافت کننده خدمات در رابطه با رعایت کدهای اخلاقی پرستاری در بالین نادیده گرفته شده است ,با توجه به این که پژوهش جامعی در رابطه با رعایت کدهای اخلاقی در زاهدان انجام نشده است، لذا این مطالعه با هدف بررسی تاثیر الگوی توانمند سازی حرفه ای پرستاری بر رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران کودکان بستری انجام خواهد شد تا با استفاده از نتایج آن زمینه برای توصیف بهتر وضعیت موجود و شناخت توانمندی پرستاران فراهم گردیده و به دنبال آن امکان برنامه ریزی جامع تر در جهت ارتقاء رعایت کدهای اخلاق حرفه ای و تقویت توانمندی پرستاران گام برداشت.

مروری بر مطالعات

به جهت بررسی متون مرتبط با موضوع پژوهش، جستجو با واژه های فارسی شامل مدل توانمندسازی حرفه ای، کد های اخلاقی، پرستار با کلید واژه های انگلیسی prsofesional empowerment، code of ethics و…در بانک های اطلاعاتی Science direct، Ovid ، Pubmed ، ProQuest، IranDoc، SID ، magiran، Iranmedex، Scopus انجام شد و مقالات مرتبط مورد بررسی قرار گرفت. سپس مقالاتی که بیشترین تناسب و ارتباط با موضوع مورد پژوهش داشتند انتخاب شده که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم.

در مطالعه ای که توسط Mukul و همکاران تحت عنوان بررسی دانش، نگرش و عملکرد پزشکان و پرستاران در رابطه با مسائل اخلاقی در سال 2013 در شمال هند به صورت توصیفی و مقطعی بر روی یک نمونه که شامل 298 پزشک و 107 پرستار صورت گرفت و در این مطالعه از مصاحبه و پرسشنامه استفاده شد، نتایج نشان داد پرستارانی که نگرش پایین تری داشتند، دانش کمتری نسبت به اصول اخلاقی داشتند (37).

در مطالعه ای که توسط Dobrowolska و همکاران تحت عنوان بررسی و مقایسه کدهای اخلاق حرفه ای انجمن بین المللی پرستاران و انجمن پرستاران و ماماهای انگلستان، ایرلند، هلند و لهستان در سال 2007 انجام گرفت، نتایج نشان داد که در تمامی آن ها احترام به بیمار/مددجو در بالاترین اولویت عملکرد حرفه ای برای پرستاران قرار دارد همچنین، التزام همکاری با تیم بهداشتی، پذیرش وظیفه ی مشارکت در آموزش مداوم و مستمر، محافظت از استانداردهای حرفه ای و حفظ شان و حیثیت حرفه با رفتار شایسته نیز به روشنی در همه ی کدها مطرح شده بود (38).

در مطالعه ی Salminen و همکاران تحت عنوان توصیف دانش مربیان پرستاری از اصول اخلاقی کدهای اخلاقی حرفه ای و بررسی مربیان از اجرای اصول عدالت و احترام انسانی در سال 2011 در فنلاند بر روی 20 نفر از مدرسان پرستاری فنلاندی صورت گرفت، در این مطالعه از پرسشنامه (پژوهشگر ساخته اخلاق و ارزش مدرسان پرستاری پایه) استفاده شد، نتایج مطالعه نشان داد که تنها 46درصد مربیان از اصول اخلاقی کدهای اخلاقی حرفه ای کارشان آگاهی داشتند و مربیان مسن تر و با تجربه تر از این اصول بهتر از افراد جوان و کم تجربه اطلاع داشتند (39).

در مطالعه ی Numminen وهمکاران تحت عنوان بررسی تاثیر آموزش کدهای اخلاقی بر روی مربیان پرستاری در سال 2010 بر روی 183 مدرسان پرستاری از دانشکده های صنعتی ارائه آموزش پایه پرستاری در فنلاند صورت گرفت. نتایج نشان داد که بین سن و تجربه کاری با میزان یادگیری واحدهای پژوهش رابطه معنی داری وجود داشت ، اما بین جنس و تحصیلات با میزان یادگیری واحد های پژوهش رابطه معنی داری وجود نداشت (40).

در مطالعه ی Woogara تحت عنوان بررسی رعایت حقوق بیمار در رابطه با حریم شخصی و شان بیماران در سال 2005 که در طی شش ماه در سه بخش حاد با بیماران جراحی در یک بیمارستان منطقه بزرگ NHS گیلفورد به صورت مصاحبه بدون ساختار بر روی 55 بیمار و 12 پرستار و مصاحبه نیمه ساختار یافته بر روی 15 بیمار و 22 پرستار انجام شد، نتایج نشان داد که پرستاران آگاهی کمی در این رابطه داشته اند و بر لزوم و اهمیت ارتقاء آگاهی پرستاران از طریق برنامه های بازآموزی تاکید می نماید (41).

در مطالعه ی توسط آیکن تحت عنوان تاثیر توانمندسازی روانشناختی و ساختاری به روی تنش شغلی پرستاران بیمارستان ها در سال 2001 به صورت توصیفی-تحلیلی بر روی یک نمونه 404 نفری از پرستاران یک مرکز بهداشتی-مراقبتی در کانادا انجام گرفت، نتایج نشان دادند اکثریت پرستاران ابراز کرده بودند که توانمندسازی ساختاری در محیط کارشان منجر به سطوح بالایی از توانمندی روانی می شود و در نهایت منجر به رضایت شغلی و کاهش تنش شغلی آنها شده است (42).

در مطالعه ای توسط جوزی وهمکارانش تحت عنوان بررسی دیدگاه پرستاران و بیماران از رعایت حقوق بیماران در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام در سال 2011 بر روی 60پرستار و 160 بیمار بستری در بخش های داخلی و جراحی بیمارستان های آموزشی ایلام صورت گرفت، نتایج نشان داد که دیدگاه پرستاران و بیماران در مورد میزان رعایت موارد اخلاقی در ابعاد احترام به بیمار مشابه است، اما دیدگاه آنها از نظر میزان رعایت معیارهای اخلاق حرفه ای در ابعاد مسئولیت پذیری و ارتقاء کیفیت مراقبت از بیمار متفاوت است و نتایج در حد مطلوبی نبوده است(43).

در مطالعه ای توسط زعیمی پور کرمانشاهی و همکاران تحت عنوان بررسی تاثیر بازآموزی مهارت های مدیریتی مدیران پرستاری بر توانمندسازی پرسنل پرستاری در بیمارستان های آموزشی تهران در سال 2005 به صورت نیمه تجربی بر روی 111 نفر از پرسنل پرستاری صورت گرفت، از طریق پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفت، نتایج نشان داد که تغییر رفتارهای مدیران منجر به افزایش توانمندی پرسنل پرستاری گردیده است. از این رو برنامه ی بازاموزی مهارت های رهبری و مدیریتی مدیران پرستاری با ارتقای دانش کاربردی مدیران و اثربخشی بیشتر رفتارهای آنان، سبب توانمندسازی سازمانی و روانی پرسنل پرستاری و ارتقای عملکرد حرفه ای آنان می گردد(44).

در مطالعه ای توسط مهاجل اقدام وهمکاران تحت عنوان دانش وعملکرد در رابطه با کدهای اخلاق پرستاری از دیدگاه پرستاران و بیماران در سال 2012 بر روی 345 پرستار و 500 بیمار بستری در بخش های داخلی و جراحی در شش بیمارستان آموزشی درشهر تبریز صورت گرفت، نتایج نشان داد که 86.4٪از پرستاران از کدهای اخلاق آگاهی داشتند، همچنین آگاهی پرستاران در رابطه با کدهای اخلاق پرستاری در سطح مطلوب می باشد و دیدگاه پرستاران و بیماران در مورد کدهای اخلاق به طور قابل توجهی متفاوت است (45).

در مطالعه ای توسط محمد رضا شیخی و همکاران تحت عنوان بررسی تاثیر الگوی توانمندسازی پرستاران در مقابه با تنش های شغلی در سال 2009 در قزوین به صورت کارآزمایی بالینی بر روی 25 پرستار از بیمارستان کودکان و 53 پرستار از بیمارستان بوعلی سینا صورت گرفت، در این مطالعه از پرسشنامه ای شامل خصوصیات دموگرافیک و حرفه ای وبیست سوال با مقیاس لیکرت درباره تنش استفاده شد، نتایج نشان دادند که با آموزش روش های مقابله با تنش، میزان تنش در پرستاران کاهش می یابد و همچنین پرستاران وظایف حرفه ای خود را به نحو کارآمدتری انجام می دهند(46) .

جستجوی پژوهشگر در پایگاههای اطلاعاتی و همچنین تجربه پژوهشگر نشان می دهد که رعایت کدهای اخلاقی توسط پرستاران در راستای ارائه مراقبت های پرستاری به کودکان به خوبی مورد توجه قرار نگرفته است . لذا آموزش موثر و کافی به پرستاران که مراقبین اصلی کودکان در بیمارستان هستند، منجر به کاهش هزینه ها و پذیرش مجدد می گردد. این امر مستلزم بررسی نیازهای آموزشی این گروه می باشد و تا بتوانیم با تعیین این نیازها و ارائه آموزش های لازم به پرستاران گامی موثر در جهت ارتقا سلامتی کودکان برداریم.

1. میانگین نمره رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران در گروه مداخله وکنترل بعد از اجرای الگوی توانمندسازی پرستاری متفاوت است.

تعیین تاثیر الگوی توانمند سازی حرفه ای پرستاری بر رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران  کودکان بستری در بخش های کودکان بیمارستان های آموزشی زاهدان در سال96

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد ازاجرای الگوی توانمندسازی حرفه ای پرستاری 

-

تعریف نظری کدهای اخلاقی : کدهای اخلاقی ارزش های اخلاقی در محیط های علمی و بالینی هستند که اصل و پایه ای برای دانش اخلاق پرستاری وجزئی از برنامه آموزشی پرستاران می باشند که به طور بالقوه میتوانند درمانگر را در اعتراضات وی به اقدامات مدیریتی، مؤسسهای یا قانونی که مغایر با کدهای اخلاقی بیمار است، حمایت کند(نومینه و تسچودین 2009و 1992)

تعریف عملی کدهای اخلاقی : منظور از کدهای اخلاقی در این پژوهش نمره ای است که پرستاران و مادران از پاسخ به 28 سوال پرسشنامه کدهای اخلاقی کسب می کنند و دامنه نمره ای بین صفر تا 112 خواهد داشت.

تعریف نظری توانمندسازی حرفه ای : توانمند سازی پرستاران،یک مجموعه از رفتارها ویک برنامه سازمانی است به عنوان یک مفهوم عبارت است از اعطای اختیار تصمیم گیری به آنها ، به عنوان یک مجموعه از رفتارها به معنی سهیم کردن آنها به صورت گروههای خودکفا یا خودگردان در تعیین سرنوشت حرفه ای خود و به عنوان یک برنامه سازمانی به کل پرستاران فرصت بیشتری برای آزادی ،بهبود و بکارگیری مهارت ها و دانش داده و همچنین توان بالقوه آنان را در جهت خیر و صلاح خود و سازمان به کار می گیرد (47).

تعریف عملی توانمندسازی حرفه ای : منظور از توانمندسازی حرفه ای در این مطالعه یک برنامه آموزشی 4 جلسه ای است که برای پرستاران بخش های کودکان طی 2 روز در هفته و به مدت 2 هفته اجرا خواهد شد.

طرح پژوهش مداخله ای از نوع نیمه تجربی (Quasi Exprimental) با پیش آزمون و پس آزمون و گروه کنترل خواهد بود.

معیارهای ورود به مطالعه پرستاران:

1-دارا بودن مدرک تحصیلی پرستاری در مقطع کارشناسی به بالا

2- داشتن حداقل 6 ماه سابقه کار در بخش کودکان

معیارهای ورود به مطالعه مادران :

1. گذشت حداقل سه شیفت از زمان بستری
2. داشتن سواد خواندن و نوشتن مادران
3. داشتن حداقل دو فرزند

معیارهای خروج از مطالعه پرستاران:

1. عدم شرکت یا غیبت در بیش از یک جلسه

2. مرخصی یا انتقال به بیمارستان دیگر

معیارهای خروج از مطالعه مادران:

1. فوت کودک

با توجه به عدم یافتن مطالعه مداخله ای مرتبط با رعایت کدهای اخلاقی در ایران و سایر کشورها، پس از انجام مطالعه مقدماتی، با مقادیر بدست آمده و بر اساس فرمول مناسب آماری  حجم نمونه تعیین خواهد شد.           

نمونه گیری پژوهش برای گروه پرستاران بخش های کودکان به روش سرشماری و برای گروه مادران کودکان بستری به روش دردسترس که شرایط ورود به مطالعه را داشته باشند صورت گرفته و سپس بخش بیمارستانهای آموزشی به صورت به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم  خواهند شد.

ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه یک پرسشنامه که شامل بخش های: 1.اطلاعات دموگرافیک مادران کودکان، 2.پرسشنامه‌ ی محقق ساخته سنجش میزان رعایت کدهای اخلاق حرفه ای ایران از دیدگاه مادران خواهد بود(48). پرسشنامه به روش مروری بر متون و با مراجعه به مقالات و مستندات مرتبط با کدها و راهنماهای های اخلاقی در زمینه ی مراقبت از کودکان و با محوریت کدهای اخلاق حرفه ای پرستاران کشور ایران و نیز بهره گیری از اعضای هیات علمی دانشکده های پرستاری و مامایی دانشگاه های علوم پزشکی شهید بهشتی، ایران و تهران که در زمینه ی اخلاق پرستاری صاحب نظر بودند، طراحی شده است. پرسشنامه دارای 28 عبارت در 8 حیطه ی ارزش های اخلاقی 'احترام به بیمار' (5 عبارت)، 'آموزش به بیمار'(3 عبارت)، احترام به استقلال و تصمیم گیری' (4عبارت)، 'تعهد به صداقت' (2 عبارت)، 'تعهد به عدالت' (2 عبارت)، 'تعهد به رازداری' (2 عبارت)، 'وظیفه شناسی' (4 عبارت) و 'ارتقاء کیفیت مراقبت از بیمار' (6 عبارت) خواهد بود.

نمره گذاری پرسشنامه ها به این صورت است که نمره همیشه 4، اغلب 3 ، گاهی اوقات 2، به ندرت 1 و هرگز 0 نمره گذاری می شود. میزان رعایت هر کدام از عملکردهای اخلاقی ذکر شده در هر عبارت توسط پرستاران و مادران نمره دهی خواهد شد.حداقل نمره ی کل پرسشنامه صفر و حداکثر نمره 112 است که در تحلیل یافته های پژوهش، پاسخ های 'هرگز'، 'به ندرت' و 'گاهی اوقات' به عنوان عملکرد نامطلوب، پاسخ 'اغلب' به عنوان عملکرد نسبتاً مطلوب و پاسخ 'همیشه' به عنوان عملکرد مطلوب طبقه بندی و محاسبه خواهد شد. به این ترتیب که کسب نمره کمتر و یا مساوی 56 بیانگر رعایت نامطلوب، نمره (84-57) رعایت نسبتا مطلوب و (112- 85) نیز رعایت مطلوب کدهای اخلاق حرفه‌ای توسط پرستاران را منعکس می نماید.

به منظور تعیین روایی صوری و محتوا، پرسشنامه توسط (اتش افروز و همکاران) در اختیار 10 نفر از اعضای هیئت علمی صاحب نظر در زمینه های اخلاق پرستاری و پرستاری کودکان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی ایران و دانشگاه علوم پزشکی تهران قرار گرفته است و نظرات آنان در مورد هر یک از عبارت های پرسشنامه اعمال و با روش تعیین روایی محتوا (CVI)، روایی پرسشنامه بررسی شد که امتیاز شاخص روایی محتوا 90/0 محاسبه گردید(48).

جهت تعیین پایایی همسانی درونی ابزار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد که 93/0 به دست آمد. همچنین جهت بررسی پایایی ابزار، روش آزمون ـ باز آزمون استفاده شد که برای انجام آن در مطالعه ای مقدماتی پرسشنامه جهت پاسخگویی در دو مرحله به فاصله 10 روز در اختیار 10 نفر از مادران کودکان مبتلا به سرطان بستری در بیمارستان های مورد پژوهش قرار داده شد و پس از جمع آوری اطلاعات در دو مرحله، ضریب پایایی 95/0ICC= = برای ابزار این پژوهش بدست آمد. همچنین پایایی ابزار در این مطالعه به شیوه آلفای کرونباخ مورد تایید قرار خواهد گرفت.

پس از اخذ معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان های امام علی(ع) و بیمارستان علی اصغر(ع) مراجعه و پس از هماهنگی با مسئولین بیمارستان و بخش های مورد نظر نمونه گیری انجام خواهد شد..

ابتدا نمونه گیری برای پرستاران به صورت سرشماری و برای مادران کودکان بستری در بخش کودکان به صورت در دسترس که شرایط ورود به مطالعه را داشته باشند صورت خواهد گرفت و سپس بیمارستانهای آموزشی به صورت تصادفی برای تعیین گروههای مداخله ای و کنترل تقسیم می شوند. سپس پیش آزمون از هر دو گروه مداخله و کنترل دو هفته قبل از توانمندسازی پرستاران از طریق تکمیل پرسشنامه به عمل خواهد آمد و در ادامه بعد از تعیین محتوای آموزشی برنامه توانمندسازی پرستاران در شیفت عصر اجرا می گردد.بدین صورت که 4 جلسه الگوی توانمند سازی (سالار و همکاران) (47) را طی 2 روز در هفته به مدت 2 هفته به صورت گروهی در بیمارستان براساس گام و جدول زیر دریافت خواهند کرد و پس از گذشت 4 هفته مجددا' پرسشنامه به عنوان پس آزمون توسط مادران کودکان بستری در بخش بیمارستان برای گروه مداخله و کنترل تکمیل خواهد شد .

محتوای آموزشی بر اساس مطالب زیر بعد از انجام مطالعه مقدماتی نوشته خواهد شد (49).

کدهای اخلاقی شامل مجموعه ای از ارزشهاست که نسبت به دیگر ارزش‌ها برای سازمان دراولویت قرار داده شده می‌شود. و همچنین مجموعه ای از قواعد منظم در خصوص اینکه از نظر اخلاقی چه عملی صحیح یا غلط است و از ضوابط قانونی مکتوب برای بروز رفتار صحیح یا مبتنی بر اخلاق است.مجموعه ای منظم از استانداردها یا اصولی است که رفتار های اخلاقی مناسب را برای یک فرقه توضیح می دهد . کد اخلاق از آیین و ارزش های اخلاقی و مسئولیت هایی تشکیل شده است که پرستاران کارشناس بالینی بایستی رعایت کرده و حمایت نمایند و نسبت به آنها مسئول و پاسخگو هستند.این کد به دو شیوه عمل می کند:

• راهنمای پرستاران کارشناس بالینی در عملکرد حرفه و تصمیم گیری در تمامی سطوح و حوزه های فعالیتی این قشر
• آگاه سازی عموم از ارزش های اخلاقی و تعهدات و مسئولیت های پرستاران کارشناس بالینی و اینکه چه تعهدی نسبت به جامعه دارند.

آنچه به عنوان مبانی ارزشی اسلامی-ایرانی در حرفه پرستاری، قابل استناد است عبارت است از:

- بنا به آیات کریمه قرآن مرض و شفاء در دست پروردگار متعال است و لذا پرستار در تمام شرایط وظایف محوله را با توکل و استعانت از ذات باریتعالی به انجام می‌رساند.

- همه انسانها از شأن و کرامت والای انسانی برخوردارند و لازم است در هر حالتی مورد احترام قرار گیرند ولی بیمار یا فرد سالمی که نیازی در رابطه با سلامت خود دارد، شایسته توجه و احترام ویژه ای است. لذا تمام بیماران، بدون در نظر گرفتن وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، توسط پرستار مورد احترام و حمایت روحی_روانی قرار می‌گیرند.

- حفظ حیات هر انسان در هر جایگاه و موقعیتی که باشد وظیفه هر مسلمانی است ولی پرستار به واسطه تقبل مسئولیتی ویژه، در قبال نفس و جان بیمار مسئول خواهد بود. لازم است آیه شریفه (سوره مائده/32) همواره مدنظر باشد که نجات جان یک انسان را برابر با احیاء تمام انسانها دانسته است.

- تقویت روحی و معنوی بیمار از منظر اسلام در بهبود او تأثیر گذار است. لذا وظیفه اخلاقی پرستار است که بیمار را دلداری داده و زمینه را برای پذیرش همراه با طیب نفس بیماری فراهم کند.

تدوین راهنمای کشوری اخلاق در پژوهش (کدهای 26گانه) در سال 1378 و راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش (1384) و منشور جامع حقوق بیمار (1388) نمونه‌هایی از اسناد اخلاقی مبتنی بر فرهنگ ایرانی و اسلامی هستند.

از مهمترین ارزش ها در حرفه پرستاری، احترام به مددجو/ بیمار و حفظ شأن و کرامت انسانی، نوعدوستی و همدلی، پایبندی به تعهدات حرفه ای، پاسخگویی ، مسئولیت پذیری و وجدان کاری، عدالت در خدمت رسانی، تعهد به صداقت و وفاداری، حفظ حریم خصوصی بیماران و تعهد به رازداری و امانتداری، ارتقاء صلاحیت علمی و عملی به طور مداوم، ارتقاء آگاهی از مقررات حرفه ای و دستورالعمل های اخلاقی و رعایت آن ها، احترام متقابل با سایر ارائه‌دهندگان مراقبت سلامت و برقراری ارتباط مناسب با آنان، احترام به استقلال فردی مددجو/بیمار و شفقت و مهربانی است که باید مورد لحاظ قرار گیرد.

* راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و جامعه عبارتند از:

پرستار باید:

1- در جهت ارتقای سلامت جامعه، پیشگیری از بیماری ها، اعاده سلامت و کاهش درد و رنج، کوشش کند و آن را رسالت اصلی خود بداند.

2- مراقبت پرستاری را صرفنظر از نژاد، ملیت، مذهب، فرهنگ، جنس، سن، وضعیت اقتصادی-اجتماعی، مسائل سیاسی، بیماری جسمی یا روحی-روانی یا هر عامل دیگری ارائه دهد و در جهت حذف بی عدالتی و نابرابری در جامعه بکوشد.

3- مراقبت های پرستاری را با رعایت احترام به حقوق انسانی و تا حد امکان با در نظر گرفتن ارزش ها، آداب و رسوم اجتماعی، فرهنگی و اعتقادات دینی مددجو/بیمار ارائه دهد.

4- به جامعه در زمینه های ارتقای سلامتی و پیشگیری از بیماری ها آموزش دهد و این را از مهمترین مسئولیت های خود بداند. مراقبت پرستاری و آموزش استاندارد باید متناسب با فرهنگ، باورها، ارزش‌ها و نیازهای افراد ارائه شود.

5- به چالش ها و مسائل اخلاقی در محیط جامعه و محیط کار که قداست حرفه پرستاری را مخدوش می کند توجه و حساسیت داشته، در مواقع لازم راه حل و پاسخ مناسب را پیشنهاد دهد.

6- ضمن همکاری و هماهنگی با سایر افراد، گروه ها و نهادهای اجتماعی جهت برطرف کردن نیازهای اجتماعی و رفع مسایل اخلاقی مطرح در حیطه مراقبت های سلامت تلاش کند.

7- به گروه ها و افراد آسیب پذیر از قبیل کودکان، سالمندان، افراد دچار ناتوانی و معلولیت های جسمی، بیماران روانی و مانند آن ها توجه ویژه کند.

8- ضمن توجه به سلامت در سطح محلی، در راستای حصول اهداف سلامت در سطح ملی و جهانی نیز تلاش و همکاری کند.

9- در بحران ها و حوادث طبیعی همچون جنگ، زلزله، سیل، همه گیری بیماری ها و مانند آن ها مسئولیت ها و وظایف خود را‌ با درنظر گرفتن احتیاطات لازم انجام دهد.

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و تعهد حرفه‌ای عبارتند از:

پرستار باید:

1- هنگام اجرای مداخلات پرستاری و تصمیم گیری های بالینی، مسوولیت های اخلاقی را همانند مسوولیت های حقوقی و حرفه ای در نظر بگیرد.

2- در حد وظایف و اختیارات خود، در جهت فراهم آوردن محیطی امن و سالم برای مددجو/بیمار کوشا باشد.

3- با حضور به موقع، انجام وظایف حرفه ای به نحو احسن، و ثبت دقیق و کامل مراقبت های انجام شده، امنیت مددجو/بیمار را تأمین کند.

4- براساس استانداردهای حرفه ای حاصل از نتایج تحقیقات معتبر و شواهد موجود، بهترین مراقبت را به مددجو/بیمار ارائه دهد.

5- تمام مداخلات پرستاری را با حفظ عزت و احترام مددجو/ بیمار و خانواده‌ او انجام دهد.

6- حداکثر کوشش خود را برای حفظ اسرار بیمار، رعایت حریم خصوصی او، احترام به استقلال فردی و کسب رضایت آگاهانه، به عمل آورد.

7- با شناسایی و گزارش خطاهای حرفه ای همکاران تیم درمانی از بروز صدمات احتمالی به مددجو/ بیمار پیشگیری کند.

8- در صورت خطا در مداخلات پرستاری، صادقانه به مددجو/ بیمار توضیح داده، در هر شرایطی راستگویی و انصاف را سر لوحه کارخود قرار دهد.

9- توانایی های جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی خود را حفظ کند و ارتقا دهد.

10- در جهت حفظ صلاحیت حرفه ای، دانش و مهارت‌های خود را به روز نگه دارد.

11- توانمندی و دانش کافی برای مراقبت مؤثر و ایمن، بدون نظارت مستقیم را داشته، در برابر اقدامات خود پاسخگو باشد.

12- به گونه ای عمل کند که اعتبار و حیثیت حرفه‌ اش زیر سؤال نرود.

13- توجه داشته باشد که از نام و موقعیت وی جهت تبلیغ تجاری محصولات استفاده نشود.

14- از پذیرش هرگونه هدیه یا امتیازی از مددجو/بیمار یا بستگان وی، که ممکن است موجب معذوراتی در حال یا آینده شود پرهیز کند.

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و ارائه خدمات بالینی عبارتند از:

پرستار باید:

1- خود را با ذکر نام، عنوان و نقش حرفه‌ای به مددجو/ بیمار معرفی کند.

2- ارائه مداخلات پرستاری را با احترام کامل به مددجو/بیمار و حفظ شان وی انجام دهد.

3- خواسته‌های مددجو/بیمار را صرف نظر از سن، جنس، نژاد، موقعیت، وضعیت اقتصادی، سبک زندگی، فرهنگ، مذهب، باورهای سیاسی و توانایی جسمی او، مورد توجه و ملاحظه قرار دهد.

4- مراقبت‌ها را مبتنی بر دانش روز و قضاوت صحیح پرستاری انجام دهد.

5- ارتباطی همراه با ملاطفت در رفتار و کلام داشته باشد، به نحوی که با جلب اعتماد مددجو/ بیمار بتواند نیازها و نگرانی های بیمار را دریابد.

6- قبل از انجام هرگونه مداخلات پرستاری، رضایت آگاهانه‌ بیمار یا سرپرست قانونی وی را جلب کند. در همین راستا اطلاعات کافی در مورد اقدامات پرستاری را در اختیار بیمار قرار دهد تا بیمار امکان قبول یا رد آگاهانه خدمات مراقبتی را داشته باشد.

7- هنگام ارائه یک محصول جدید یا بکارگیری آن در بالین، آگاهی کامل از خطرات احتمالی آن وسیله داشته باشد و همچنین اطلاعات لازم در مورد فواید و مضرات استفاده از آن محصول را در اختیار مددجو/بیمار بگذارد تا امکان انتخاب آگاهانه برای وی فراهم شود.

8- آگاه باشد هیچ کس حق ندارد به جای یک فرد بالغ صلاحیت دار، رضایت دهد و در مورد کودکان، حق رضایت جزء ‌مسئولیت‌های قیم قانونی است.

9- جهت توانمند سازی مددجو/بیمار با توجه به طرح مراقبتی و برنامه ترخیص، به مددجو/بیمار و خانواده وی آموزش دهد.

10- به طور استثناء، در مواقع اورژانس که اقدام درمانی در اسرع وقت برای حفظ زندگی مددجو/بیمار ضروری است، بدون رضایت بیمار اقدامات لازم را شروع کند.

11- در شرایطی که مددجو/بیمار قادر به اعلام رضایت نبوده، اطلاع از خواسته وی نیز امکانپذیر نباشد، بر اساس استانداردهای موجود و با درنظر گرفتن مصلحت مددجو/بیمار ، مناسب‌ترین اقدام را برای او انجام دهد.

12- برای بی خطر بودن مداخلات پرستاری احتیاطات لازم را بکار بندد و در موارد لازم این موضوع را با سایر اعضای تیم سلامت به مشورت گذارد.

13- همه اطلاعاتی که در حین فرایند مراقبتی به دست آورده یا در اختیار او قرار می‌گیرد، را سرّ حرفه‌ای تلقی کند و مگر در موارد مجاز، بدون رضایت مددجو/بیمار در اختیار دیگران قرار ندهد.

14- اطلاعات درمانی مددجو/بیمار را تنها برای اهداف مرتبط با سلامت (درمان، پ‍‍ژوهش) و در جهت منافع بیمار مورد استفاده قرار دهد. همچنین مددجو/بیمار را مطلع کند که ممکن است بخشی از اطلاعات پرونده با سایر اعضاء تیم درمان جهت مشاوره درمانی در میان گذاشته شود.

15- در مواردی که از اطلاعات مددجو/بیمار در زمینه های تحقیقاتی و آموزشی استفاده می شود باید با کسب رضایت وی بوده و انتشار اطلاعات بدون درج نام یا هر نشانی منجر به شناسایی، صورت گیرد.

16- هنگام انجام هر مداخله پرستاری، به حریم خصوصی مددجو/بیمار احترام بگذارد.

17- در موارد عدم امکان خدمت رسانی ایده آل تا زمان برقراری برنامه جدید درمانی ارائه مراقبت را در بهترین سطح از توانایی ادامه دهد.

18- در شرایط اورژانس خارج از محیط کار نیز به ارایه مراقبت از بیمار یا مصدوم بپردازد.

19- در صورت نارضایتی مددجو/بیمار یا بروز مشکل، حق وی برای تغییر پرستار مسئول یا سایر مراقبان و درمانگران را محترم شمرده ، در حد امکان در جلب رضایت مددجو/بیمار تلاش کند.

20- در صورت اطلاع از موارد عدم رعایت استانداردهای مراقبتی، به مقام مسئولی که اختیار کافی برای اصلاح شرایط داشته باشد اطلاع دهد.

21- هر گونه اعتراض و مشکل بیمار را به مسئول بخش گزارش دهد.

22- از انجام اقداماتی که مستلزم زیرپا گذاردن اصول اخلاقی، قانونی و شرعی باشد حتی در صورت درخواست بیمار پرهیز کند.

23- در بیمارانی که روزهای پایانی حیات را سپری می کنند، برای پذیرش واقعیت و برنامه ریزی مناسب برای برآوردن خواسته های بیمار، از جمله انجام اعمال مذهبی یا ثبت وصیت، کمک و همکاری کند.

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار و همکاران تیم درمانی عبارتند از:

پرستار باید:

1- با اعضای تیم سلامت، مددجو/بیمار و خانواده وی، در راستای ارائه مؤثرتر و بهتر مداخلات پرستاری، همکاری و مشارکت کند.

2- مددجو/بیمار یا تصمیم گیرنده جایگزین را در اتخاذ تصمیمات در مورد مداخلات پرستاری مشارکت دهد.

3- دانش و تجربه حرفه ای خود را با سایر همکاران در میان گذارد.

4- با تیم درمان ارتباط متقابل مبتنی بر اعتماد برقرار کند.

5- با سایر پرستاران، اساتید و دانشجویان برخورد و رفتاری توأم با احترام داشته باشد.

6- در صورت بروز هرگونه تعارض منافع در هنگام مراقبت از مددجو/بیمار ، با اولویت حفظ حقوق مددجو/ بیمار، آن را با همکاران ارشد و مسئولان خود مطرح و چاره جویی کند.

7- با سطوح مختلف حرفه‌ای، از جمله سرپرستار، سرپرستار ناظر، مدیر پرستاری و روسای بخش، ارتباط حرفه ای توام با احترام متقابل برقرار کند.

8- در صورت مواجهه با هر نوع چالش اخلاقی برای تصمیم گیری با کمیته اخلاق بیمارستان مشورت کند.

مدیر پرستاری باید:

9- در تمام ابعاد حرفه ای برای سایر پرستاران به عنوان الگو عمل کند.

10- حداکثر تلاش خود را در جهت کسب اطمینان از انتقال اطلاعات لازم قانونی و اخلاقی به همکاران پرستار انجام دهد.

11- شرایط لازم برای شرکت پرستاران در دوره های آموزش مداوم را فراهم کند.

12- به منظور حل معضلات اخلاقی حین مداخلات پرستاری در صورت نیاز از مشورت افراد متخصص در زمینه اخلاق حرفه ای استفاده کند.

13- بر اساس سلسله مراتب در راستای منافع مددجو/بیمار همپای دیگر همکاران تلاش کند.

14- با هدف ارتقای کیفیت خدمات، حداکثر تلاش خود را در جهت حفظ فضای مناسب کاری و افزایش انگیزه حرفه‌ای پرستاران به انجام رساند.

15- در فرایند ارزشیابی و ارتقای حرفه ای پرستاران، ضمن رعایت استانداردهای حرفه ای و اصول اخلاق پرستاری، در مجموعه خود منصفانه عمل کند.

*راهنماهای اخلاقی در بخش پرستار، آموزش و پژوهش عبارتند از:

1- مدرس پرستاری باید بیشترین تلاش خود را در جهت آگاه بودن از دانش روز و ارتقاء دانش و عملکرد اخلاقی خود به عمل آورد.

2- رابطه استاد و دانشجو در محیط های علمی، آموزشی و تحقیقاتی،باید مبتنی بر شان و اخلاق حرفه ای توام با احترام باشد.

3- مدرس پرستاری باید در راستای ارتقاء دانش و مهارت دانشجویان و ارتقاء عملکرد اخلاقی و حرفه ای آنان تلاش کند.

4- در موارد استفاده از بیمار در آموزش دانشجویان، حقوق بیمار و ملاحظات اخلاقی مرتبط، بایدبه طور دقیق وکامل رعایت شود.

5- در صورت عدم همکاری مددجو/بیمار یا خانواده وی در آموزش دانشجو، نباید روند ارایه خدمات به او تحت تاثیر قرار گیرد.

6- در راستای ارتقاء خدمات سلامت، کیفیت دوره های آموزشی پرستاران،راهنماها و استانداردهای موجود، باید به طور مستمر مورد بررسی وبازنگری قرار گیرد.

7- در صورت فعالیت در حوزه پژوهش، پرستار باید ضمن گذراندن دوره های آموزشی لازم، از اصول و قواعد پژوهش مطلع و با راهنماهای اخلاق در پژوهش عمومی و اختصاصی کشوری آشنا و به آن‌ها ملتزم باشد.

8- پرستار نباید از جایگاه حرفه ای خود برای متقاعد کردن مددجو/ بیمار برای شرکت در تحقیق استفاده کند.

9- عدم پذیرش مشارکت در تحقیق از سوی بیمار یا خانواده او نباید روند ارائه مداخلات پرستاری را تحت تاثیر قرار دهد.

10- پرستار بالینی باید برای ارتقای مهارت‌ها و ظرفیت‌های بالینی دانشجویان پرستاری و مامایی تلاش کند.

ارزش ها

پرستاران مسوولیت دارند در حیطه شغلی خود بر مبنای ارزش های حرفه ای تصمیم گیری و فعالیت کنند. ارزش ها مفاهیمی هستند که ذاتأ ارزشمندند و توسط فرد یا جامعه مبنا و ملاک درستی و نادرستی اعمال قرار می گیرند. در حرفه پرستاری نیز، با توجه به جایگاه والای آن، ارزش های حرفه ای توسط انجمن ها و سازمان های حرفه‌ای معین شده اند. در کشور ما تعالیم دین مبین اسلام، و نیز قانون اساسی در بسیاری از موارد، حدود و مرزهای عمل را معین می‌نمایند. ارزش‌های اخلاقی در عین انطباق با مبانی دینی، فراملّی و جهان شمول هستند. مهم‌ترین ارزش هایی که در حرفه پرستاری باید مورد لحاظ قرار گیرد عبارتند از:

1. احترام به مددجو/ بیمار و حفظ شأن و کرامت انسانی
2. نوعدوستی و همدلی
3. پایبندی به تعهدات حرفه ای
4. پاسخگویی ، مسوولیت پذیری و وجدان کاری
5. عدالت در خدمت رسانی
6. تعهد به صداقت و وفاداری
7. حفظ حریم خصوصی بیماران و تعهد به رازداری و امانتداری
8. ارتقاء صلاحیت علمی و عملی به طور مداوم
9. ارتقا آگاهی از مقررات حرفه ای و دستورالعمل های اخلاقی و رعایت آن ها

10. احترام متقابل با سایر ارائه‌دهندگان مراقبت سلامت و برقراری ارتباط مناسب با آنان

11. احترام به استقلال فردی مددجو/بیمار

12. شفقت و مهربانی

کد اخلاق پرستاری برای پرستاران کارشناس بالینی

تکریم به شان و حقوق ذاتی مددجویان، همکاران و سایر پرستاران کارشناس بالینی سنگ بنای پنج اصل قانونی است که در این کد یا آیین نامه گنجانده شده است. این اصول در عین متمایز و مجرا بودن، به هم مرتبط هستند و عبارتند از:

1. مسئولیت نسبت به عموم
2. مسئولیت نسبت به مددجویان
3. مسئولین نسبت به حرفه
4. مسئولیت نسبت به همکاران
5. مسئولیت نسبت به خود

پرستاران کارشناس بالینی این آیین نامه اخلاقی را به همراه استانداردها و توانمندیهای حرفه ای خود، سیاست های محل کار و ملزومات قانونی حقوقی برای هدایت کار و رفتار خود استفاده می کنند. برای دستیابی به این ملزومات، بایستی تعهد خود به اجتماع برای عملکرد اخلاقی را لحاظ نمایند.

اصول و مسئولیت های اخلاقی در ادامه بحث می شود. اصول از پنج بیانیه اخلاقی تشکیل شده است که پرستاران کارشناس بالینی نسبت به آنها پاسخگو و مسئول هستند. اصول اخلاقی مرتبط با هر اصل به هم مرتبط بوده و آیین هایی است که به عنوان رفتار حرفه ای از پرستاران کارشناس بالینی در موقعیت های بالینی و کاری انتظار می رود. این اصول دارای اولویت و ارشدیت نبوده و همگی و به صورت تجمعی منعکس کننده تعهد کلی این قشر به جامعه است.

اصل 1: مسئولیت نسبت به عموم

پرستاران کارشناس بالینی به عنوان پرستاران حرفه ای شاغل در حیطه های بالینی متعهد هستند که مراقبت اخلاقی ایمن، موثر، دلسوزانه را به کلیه اقشار ملت و فرد فرد جامعه ارائه نمایند.

مسئولیت های اخلاقی

پرستاران کارشناس بالینی:

• 1-1 استاندارد حرفه ای، قابلیت و رفتار حرفه ای خود را رعایت و حفظ می کنند.
• 2-1 از کسانی مراقبت می کنند که مطابق با تحصیلات و تجربه خود صلاحیت مراقبت از آنها را دارند
• 3-1 درک خود از اینکه جامعه، اجتماع و محیط از عوامل مهم موثر در سلامت هر فرد مددجو است را نشان می دهند
• 4-1 به حقوق تمامی مردم صرفنظر از تنوع و تفاوت ارزش ها، عقاید و فرهنگ ها احترام می گذارند
• 5-1 مراقبت را با هدف قرار دادن سلامت و رفاه و بهزیستی شخص، خانواده و جامعه ارائه می کنند
• 6-1 با مددجویان و خانواده ها (تا حد مناسب و با رعایت حق مددجو به محرمانه ماندن اطلاعات) و همکاران مراقبت بهداشتی در راستای ارتقاء سلامت و بهزیستی افراد، خانواده ها و عموم تشریک مساعی و همکاری^* می کنند.

^{* تعریف تشریک مساعی (همکاری): همکاری با اعضای تیم بین بخشی مراقبت بهداشتی در عین حفظ استقلال و تمامیت حوزه عملکرد حرفه ای شخصی خود}

اصل 2: مسئولیت نسبت به مددجویان

پرستاران کارشناس بالینی با استفاده از قابلیت ها و توانمندی های حرفه ای خود به مددجویان مراقبت ایمن و شایسته ای ارائه می کنند.

مسئولیت های اخلاقی

پرستاران کارشناس بالینی:

• 1-2 به حقوق مددجویان و مسئولیت خویش نسبت به مددجویان در رابطه با آگاه سازی و گرفتن تصمیمات آگاهانه نسبت به مراقبت بهداشتی و سلامتی خود احترام می گذارند.
  • 1-1-2 به انتخاب های مددجو احترام گذاشته و حمایت می کنند.
  • 2-1-2 به مددجو در تصمیم گیری در مورد سلامت و بهزیستی خویش کمک کرده و همیاری می کنند، زمانیکه عواملی مطابق با قوانین و مقررات حقوقی موجب کاهش توانایی آنها برای تصمیم گیری می شود.
  • 3-1-2 برای بررسی و شناخت ظرفیت مددجو و تعیین جانشین وی برای تصمیم گیری در زمان دادن رضایت نامه آگاهانه برای مراقبت به قوانین حقوقی کشوری و محلی احترام گذاشته و تبعیت می کنند؛ زمانیکه مددجو قادر به دادن رضایت نامه آگاهانه نیست.
  • 4-1-2 با همکاری سایر متخصصان مراقبت بهداشتی و جانشین مددجو در تصمیم گیری بالاترین منافع را برای مددجو در نظر گرفته و هر گونه خواست و وصیت مشخص مددجو که در موقعیت قابل اعمال است را لحاظ می کنند؛ زمانیکه مددجو قادر به دادن رضایت نامه آگاهانه نیست.
• 2-2 وکیل مددجو برای دسترسی منصفانه و متکی بر قاعده به خدمات و منابع مراقبت بهداشتی مورد نیاز و منطقی هستند.
• 2-2 به حریم و خلوت مددجو حرمت گذاشته و حفظ می کنند، اطلاعات محرمانه را فاش نکرده مگر استثنایی وجود داشته باشد که در آیین نامه و قوانین حقوقی رشته کاری خود جزء استثناهای تعیین شده باشد.
  • 1-2-2 در جمع آوری، ذخیره، استفاده و افشاء بهداشتی و شخصی مددجو مراقب بوده و از قوانین حقوقی مربوطه و سیاست های موسسه کاری خود تبعیت می کند.
  • 2-2-2 هر گونه موقعیتی که در آن اطلاعات خصوصی یا محرمانه بدون رضایت شایسته یا دستور حقوقی مورد استفاده قرار گرفته یا افشا شده است، چه عمدی یا از سر قصور را مطابق قوانین موسسه کاری خود گزارش می کند.
  • 3-2-2 اطمینان حاصل می کنند که هر گونه بحث یا تبادل اطلاعات مددجو (کلامی، مکتوب یا الکترونیک) با احترام بوده و مشخصات مددجو افشا نشود مگر اینکه صلاحیت و تناسب وجود داشته باشد.
  • 4-2-2 مرزها و حدود حرفه ای خود را در استفاده از رسانه های الکترونیک حفظ می کنند.
• 3-2 در واکنش به موقعیت ها و شرایط زیانبار از جمله افشای مسائل ایمنی به مسئولین مربوطه با فوریت و متناسب عمل می کنند.
• 4-2 برای اطمینان از ایمنی مددجو و کیفیت مراقبت دریافت شده وی، اگر به مراقبت غیر اخلاقی یا بدون قابلیت و توانایی مشکوک باشد؛ به مسئولین ذیربط گزارش داده و به موقع وارد عمل می شود^**.
• 5-2 از تمامی مددجویان با تکریم و رعایت فردیت آنها و رعایت حق انتخاب آنها مراقبت می کنند.
• 6-2 ارتباط بر حسب اعتماد و درمانی با مددجویان برقرار می کنند در حالیکه مرزها و حدود حرفه ای خود را رعایت می کنند.
• 7-2 برای هدایت تصمیمات پرستاری خود از شواهد و قضاوت استفاده می کنند
• 8-2 ریسک های موجود برای مددجویان را شناسایی و کمینه می کنند.
• 9-2 دانش، فناوری و پیشرفت های علمی جدید را با ترویج و رعایت ایمنی، رضایت و بهزیستی و رفاه مددجویان استفاده و اعمال می کنند.

^{**برای تعیین شرایط و موقعیت هایی که گزارش کردن لازم است و مسئولیت قانونی برای کارشناس پرستاری بالینی به همراه دارد، بایستی از قوانین حاکم بر موضوع و سیاست های کارفرما آگاه باشند.}

اصل 3: مسئولیت نسبت به حرفه

پرستاران کارشناس بالینی نسبت به حرفه خود و کسب و تقویت احترام و اعتماد مددجویان، همکاران مراقبت بهداشتی و عموم نسبت به حرفه خود مسئول هستند.

مسئولیت های اخلاقی

پرستاران کارشناس بالینی:

• 1-3 استانداردهای حرفه ای و آیین رفتار حرفه ای را به شیوه ای حفظ و رعایت می کنند که تمامیت و اعتبار حرفه ای خود را حفظ و تقویت می کنند
• 2-3 در فعالیت هایی شرکت می کنند که امکان تجلی و کمال حرفه خود را فراهم کرده و نیازهای مراقبت بهداشتی نو ظهور را نیاز لحاظ می کند
• 3-3 به شیوه ای کار می کنند که با امتیازات و مسئولیت های نظارت بر خود و خودگردانی هماهنگی دارد
• 4-3 اقدامات و سیاست های محل کار که تسهیل کننده فعالیت حرفه ای آنها مطابق با اصول، استانداردها، قوانین و مقرراتی که نسبت به آنها پاسخگو هستند، است را اجرا و ترویج می کنند.

اصل 4: مسئولیت نسبت به همکاران

پرستاران کارشناس بالینی رابطه مثبت و تشریک مساعی با همکاران پرستار و سایر رشته های مراقبت بهداشتی برقرار و حفظ می کنند.

مسئولیت های اخلاقی

پرستاران کارشناس بالینی:

• 1-4 اقدام لازم برای تبیین رفتار غیر حرفه ای سایر اعضای تیم بین بخشی را بعمل می آورند
• 2-4 با همکاران به شیوه ای مشارکتی، سازنده و محترمانه با هدف فراهم کردن مراقبت ایمن، توانمند، اخلاقی و شایسته به افراد، خانواده ها و جوامع تشریک مساعی می کنند.
• 3-4 از فرصت های پیش آمده برای معرفی و تثبیت نقش و قابلیت های کارشناس پرستاری بالینی استفاده می کنند.
• 4-4 به نقش همکاران و همیاری منحصری که می توانند با تیم مراقبتی بین بخشی داشته باشند، احترام و تقدیر می کنند
• 5-4 تخصص همکاران را محترم شمرده و تخصص و دانش خود را به اشتراک می گذارند.

اصل 5: مسئولیت نسبت به خود

پرستاران کارشناس بالینی در حیطه توانمندیها و قابلیت ها و سیستم ارزشی شخصی و حرفه ای تعیین و کار می کنند.

مسئولیت های اخلاقی

پرستاران کارشناس بالینی:

• 1-5 صداقت، کمال و قابل اعتماد بودن خود را در تمامی تعاملات به نمایش می گذارند
• 2-5 قابلیت ها و محدودیت های خود را شناخته و تنها در حیطه ای از حرفه پرستاری کار می کنند که جزء شرح وظایف حرفه ای آنها است و دانش، مهارت و قضاوت لازم را کسب کرده اند.
• 3-5 مسئولیت دانستن و عمل کردن مطابق با اصول، استانداردها، قوانین و مقررات حرفه ای خود که نسبت به آنها مسئول هستند، را می پذیرند.
• 4-5 هر گونه تضاد بالقوه یا موجود شخصی یا حقوقی که ممکن است مشارکت در یک مداخله خاص را مشکل کند، به ناظر یا کارفرمای خود اطلاع می دهند.
• 5-5 در صورتی که قادر به فعالیت به شیوه ای ایمن، توانمند یا اخلاقی نباشند به مسئولین ذیربط گزارش می دهند.
• 6-5 در فرصت های یادگیری عمرانه برای توسعه حرفه ای قابلیت های لازم برای لحاظ ملزومات حقوقی و اخلاقی رشته خود مشارکت می کنند
• 7-5 موقعیت های تضاد منافع را پیشگیری یا مدیریت می کنند
• 8-5 سلامت جسمی و روانی خود که برای ایفای مسئولیت های نقش خود لازم است را ایجاد و حفظ و نگهداری می کنند.

اخلاق پرستاری:

مجموعه تظاهرات رفتاری یک پرستار در جریان وظیفه شغلی که بصورت خصلتهای فردی، در رابطه با بیمار، بستگان و همراهان وی، جامعه، حکومت، محیط کار، همکاران و سایر موارد باید تجلی کند اخلاق پرستاری گفته می شود.

اخلاق پرستاری را می توان به دو بخش تقسیم نمود:

• اخلاق حرفه ای
• اخلاق انسانی، اسلامی

اخلاق حرفه ای مجموعه تظاهرات رفتاری است که یک پرستار از آن حیث که پرستار است باید انجام دهد، برخی جنبه مثبت و ایجابی و برخی رفتاری منفی و سلبی است که پرستار نباید مرتکب شود.

اخلاق انسانی اسلامی مجموعه رفتارها و ویژگیهایی است که یک پرستار بعنوان اینکه یک انسان و یک مسلمان است باید انجام دهد یا از آن اجتناب کند.

اینک ما به مهمترین قواعد اخلاقی در هر مورد می پردازیم.

قواعد اخلاق حرفه ای:

۱- تلاش و کوشش در کسب دانش و مهارتهای پرستاری:

رستار خوب در مرحله اول، کسی است که در دانش مربوط به وظیفه خود چیزی کم نداشته باشد. قران رفعت و درجه افراد را به علم آنها مربوط می داند:

یرفع الله الذین آمنوا و الذین اوتوالعلم درجات (مجادله-۱۱)

خداوند کسی که ایمان و علم دارند را رفعت و درجه می بخشد و مسلماً کسی که دارای علم است و آنکه بدون علم است مساوی نیستند: هل یستوی الذین یعلمون والذین لایعلمون (زمر- ۹)

۲- تلاش مستمر در پژوهش و آشنائی با مهارتهای جدید:

فراموشکاری انسان، گسترش روزافزون علوم و فنون و رد شدن برخی روشهای علمی مراقبت و بهداشت و … ایجاب می کند که انسان هیچگاه خود را بی نیاز از مطالعه و تحقیق احساس نکند و ارتباط خویش را با اساتید خود قطع ننماید. پیامبر اکرم (ص): اغد عالماً او متعلماً او مستمعاً او محباً و لاکن الخامسه فتهلک.

اولین گام شکست یک پرستار احساس بی نیازی از اطلاعات جدید و عدم تبادل علمی صحیح و مشورت نکردن در کارهاست. بخاطر اهمیت ارتقاء علمی مراکز بازآموزی و دوره های کوتاه مدت حرفه ای و تخصصی باید جدی گرفته شود. کتابهای جدید، مجلات علمی و تحقیقات، سمینارها همه باعث می گردد تا آب زلال رود ذهن همیشه در جریان باشد.

۳- دقت و احساس مسئولیت در انجام وظائف به بهترین نحو ممکن:

پرستاران باید توجه داشته باشند که شغل حساس و پرمخاطره ای را انتخاب نموده اند، خسارات احتمالی این شغل برخلاف حرفه های دیگر گاه غیرقابل جبران است، چرا که با سلامتی و جان بیمار سرو کار دارد. ^[۴]

مفیدترین مراقبت با کمترین خطر جهت حفظ سلامت بیمار باید همیشه مورد توجه پرستاران باشد. در صورت هرگونه شک و تردید در مورد استفاده از یک دارو و میزان خوراندن یا تزریق آن باید مشورت نمود و غرور و کسر شأن خود دانستن پرسش نباید باعث شود ناآگاهانه دست به عملی زده شود و لذا بدون تجویز پزشک به درمان شخص جز در موارد اضطراری نباید بپردازد. باید توجه داشت که هرگونه سهل انگاری و غفلت که باعث ایجاد ضایعه ای گردد پیگرد قانونی دارد.

۴- توجه به عواطف و احساسات و رشد شخصیت بیمار و احترام در گفتار و رفتار:

آنچه امروزه بعنوان یک حقیقت مورد توجه همگانی قرار گرفته است ارتباط پیوند ناگسستنی میان جسم و روح است و همانگونه که اختلالات روانی باعث تغییر و عدم تعادل فیزیولوژیک می گردد، تغییرات فیزیولوژیک و جسمانی نیز مشکلات روانی به بار خواهد آورد. یکی از عوامل موثر در بهبود بیمار و کاهش درد و رنج در بیماران مسائل روحی و روانی است. غالب بیماران از میزان علم و تخصص پرستار و موقعیت او اطلاع کافی ندارند و آنچه برای آنها ارزش دارد رعایت ارزشهای اخلاقی، ادب تواضع و فروتنی، احترام به بیمار است و البته احترام به دیگران جدای از احترام به خویش نیست، تنها کسی که بیمار با او بیشتر برخورد داشته و امکان دسترسی به او برای بیمار بیشتر است پرستار می باشد و طبیعتاً انتظار او از پرستاران نیز بیشتر خواهد بود.

۵- توجه به اعتقادات مذهبی بیمار و پرهیز از اموری که باعث جریحه دار شدن این اعتقادات گردد

مثل:

• بی اعتنائی به نجس و پاکی
• بی اعتنایی به نماز و انجام وظائف مذهبی بیمار
• بی اعتنائی به پوشش زنان و معاینه در مقابل دیدگان دیگران و …
• تحمیل عقاید مخالف بر بیمار
• عدم رعایت شئونات دینی مورد احترام مردم در برخوردها و نحوه پوشش

بی توجهی به اینگونه امور باعث بی اعتنائی، عدم اعتقاد بیمار به پرستار و گاه بروز خشونت می گردد.

۶- برخورد مناسب با بستگان بیمار:

از هنگامی که بیمار وارد بیمارستان می شود در صورتی که همراهی داشته باشد اوست که با پرستار تماس گرفته و انتظار زیادی از پرستار دارد، پرستار باید برخورد مناسبی با آنها داشته باشد. همراه همواره می تواند یار و کمک پرستار نیز در بهبودی بیمار باشد. در صورت خطرناک بودن بیماری اطلاع اطرافیان بسیار مفید خواهد بود.

۷- روابط مالی پرستار با بیماران و عدم چشم داشت مادی و مالی به بیمار و عدم تبعیض در رسیدگی به بیمار:

پرستار نباید به بیمار با دید انتفاعی بنگرد، بیمار نباید احساس کند پرستار با وی و سلامتی او ارتباط مالی برقرار کرده است. ثروتمند بودن یا فقیربودن بیمار نباید در نحوه عملکرد پرستار تاثیری داشته باشد در دستورات اخلاق پرستاری از شورای بین المللی پرستاران نیز آمده است: پرستار در مقابل کار خود فقط حقوقی را که برای وی معین شده است دریافت می دارد. سفارشات و توصیه ها نباید تاثیری بر زیرپاگذاردن ظوابط داشته باشد. تبعیض دربکارگرفتن امکانات بیمارستان برای بیماران و تحمیل خرجهای اضافی برای بیمار رفتاری مناسب شأن پرستار نیست.

۸- تاکید بر امیدواری:

کسانی که از بیمار خود آگاهی ندارند علاقمند هستند که از آن اطلاع حاصل کنند و پرستاران معمولا در مقابل پرسش از نوع بیماری از طرف بیمار مواجه هستند، پرستار نباید بی محابا بیمار را در مقابل واقعیتهای دردناک قرار دهد بلکه باید قبلا آمادگی لازم را نسبت به هر بیماری در او ایجاد کرده و نسبت به امکان درمان آن آنها را امیدوار سازند و از سخنانی که موجب تشویش، نگرانی و اضطراب در بیمار می گردد اجتناب کنند و بیمار را متوجه صبر^[۵] ، دعا^[۶] ، حسن ظن به خدا^[۷] ، و اعتماد به قدرت لایزال الهی کرده و بر عدم یأس از رحمت الهی که گناه کبیره است تاکید نماید لاتاسوا علی مافاتکم و لاتفرحوا بما اتاکم (حدید-۲۳)، قوت قلب و تصلای خاطر بسیار موثر است و این رفتار با بیمار خود نوعی دارو برای او محسوب می گردد.

۹- برخورد صحیح با کادر پزشکی و همکاران و مسئولین مرتبط با بیمار:

مسئولیت دشوار و سنگین پرستاری یک فعالیت جمعی است و فقط در صورت همکاری و همفکری صحیح و مناسب سامان می پذیرد از اینرو همکاری و احساس مسئولیت همگانی در این بخش لازم است.

گذشت، حلم، بردباری، عطوفت لازمه کار دسته جمعی است پزشک فقط به کمک پرستار قادر خواهد بود که به مداوای بیمار بپردازد لذا پرستاران باید بطور دقیق به دستورات پزشک در چارچوب قانون وشرع توجه کرده و به آن عمل نمایند. در دستورات اخلاقی شورای بین المللی پرستاران آمده است «پرستار به پزشک و همکاران بهداشتی خود اعتماد داشته، ناشایستگی و خلافت همکاران خود را فقط به مقامات صلاحیتدار گزارش می دهد.»

۱۰- رفتارهای مناسب قبل و بعد از مرگ بیمار:

بیمار در حال مرگ ممکن است با کمی تلاش حیات خود را باز یابد در صورتی که چنین چیزی ممکن نشد بطور معقول باید همراه و یا بستگان و در صورت نبودن خود او را با این واقعیت روبرو نموده و نیازهائی که دارد برآورده ساخت. در صورتی که می خواهد با بستگان خود تماس بگیرد یا وصیت نماید به او کمک نمود و آداب شرعی مربوط شخص محتضر را برای او بجا آورد. همدردی با بستگان و خانواده بیمار در کاهش رنج و مصیبت آنها بسیار موثر است و احساس تقصیری که ممکن است بستگان به بیمارستان و پرستاران در ذهن خود نسبت دهند را برطرف سازد.

۱۱- حفظ اسرار بیمار:

آنچه که بیمار علاقه به افشاء آن ندارد و پرستار از آن اطلاع پیدا کرده است را نباید فاش ساخت رازداری بنابر اقتضاء شغلی از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا در صورت عدم اطمینان بیمار از حفظ اسرار خود مسائلی که در مداوا و بهبود بیماری خود ممکن است دخالت داشته باشد را بیان نخواهد نمود، از طرف دیگر افشاء اسرار ممکن است باعث فتنه و فساد و خونریزی و از بین رفتن آبروی آنان گردد.

پرستار نباید نقش جاسوس یا مجری قانون را بخود بگیرد و از حق افشاء اسرار جز در مواردی که قانون بصورت صریح استثناء کرده است را ندارد. دستورات اخلاقی شورای بین المللی پرستاران نیز تاکید دارد که: پرستار مطالب شخصی افراد را که به وی ابراز می شود همیشه نهان می دارد. ^[۸]

۱۲- تبعیت از قوانین و مقررات مربوط به حرفه پرستاری:

از آنجا که پرستار در جامعه ای متمدن و قانونمند زندگی می کند و سامان مندی یک جامعه و حرفه در گرو پیروی از قوانین جامعه می باشد، پرستار باید به مقررات محلی، ملی و بین المللی احترام بگذارد. البته باید توجه داشت که تبعیت از قوانین باید منافاتی با امور شرعی نداشته باشد. در دستورات شورای بین المللی پرستاران آمده است: «پرستار در راه برآوردن نیازهای بهداشتی انسانها به دستیاری گروههای بهداشتی و افراد دیگر جامعه با مقامات محلی و ملی و بین المللی همکاری می کند.»

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری توسط نرم افزار spss-20 مورد تجزیه وتحلیل قرار خواهد گرفت.ابتدا فراوانی، درصد، میانگین،انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای تعیین الگوی توانمندسازی با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کو واریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 0/05مد نظر قرارخواهد گرفت.  نرمالیتی داده ها به کمک آزمون کولموگروف اسمیرنف تعیین خواهد شد. در صورت عدم وجود شرط نرمالیتی از آزمون های معادل یعنی یومن ویتنی، ویلکاکسون و کای دو استفاده خواهد شد.

جدول....: مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران  قبل و بعد از اجرای الگوی توانمندسازی حرفه ای در گروه  های مداخله وکنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

عدم حضور و همکاری برخی از پرستاران در همه جلسات آموزشی، مرخصی یا انتقال به دیگر بخش ها ، نگرش منفی مادران در اولین برخورد با پرستار بخش، از جمله مشکلات احتمالی است که در صورت وقوع با جایگزین کردن پرستار واجد شرایط دیگری مشکل رفع خواهد شد.

مادر- کدهای اخلاقی -  توانمندسازی  حرفه ای 

 - Code of Ethics - Professional empowerment- mother               

1. Mahmoodi Shan G, Alhani F, Kazemnejad A. Ethics in nurses' lifestyle: a qualitative study. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2009;2(4):63-78.

2. Poikkeus T, Leino‐Kilpi H, Katajisto J. Supporting ethical competence of nurses during recruitment and performance reviews–the role of the nurse leader. Journal of nursing management. 2014;22(6):792-802.

3. Hodges BD, Ginsburg S, Cruess R, Cruess S, Delport R, Hafferty F, et al. Assessment of professionalism: Recommendations from the Ottawa 2010 Conference. Medical teacher. 2011;33(5):354-63.

4. Jollaei S, Bakhshande B, Mohammad Ebrahim M, Asgarzade M, Vasheghani Farahani A, Shareiat E. Nursing ethics codes in Iran: Report of a qualitative study. Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2010;3(2):45-53.

5 Anonymous.The ICN code of Ethics for nurses. Available from: http://www.icn.ch/icncode 2010.

6. Sutcliffe H. Understanding the NMC code of conduct: a student perspective. Nursing Standard. 2011;25(52):35-39.

7. Heikkinen A, Lemonidou C, Petsios K, Sala R, Barazzetti G, Radaelli S, et al. Ethical codes in nursing practice: the viewpoint of Finnish, Greek and Italian nurses. Journal of advanced nursing. 2006;55(3):310-9.

8. Club. SR. . Student Researchers Club. Medical ethics in our country, Iran [Serial online] 2008 [cited 2012]; Available from: URL: http://mehr.tums.ac.ir. 2012.

9 National Ethics Codes of Professional Nursing. Available from: http://ino.ir/tabid/61/ctl/Article View/mid/384/article Id/1074/language/fa-IR/----aspx.

10. Habibzade H, Ahmadi F, Vanaki Z. Ethics in professional nursing in Iran. IJME 2010; 3:26-36.

11. Numminen O, van der Arend A, Leino-Kilpi H. Nurse educators' and nursing students' perspectives on teaching codes of ethics. Nursing Ethics. 2009;16(1):69-82.

12. Zahedi f SM, Aala M, Peymani M, Aramesh K,Parsapour A,et al. The Code of Ethics for Nurses. Iranian JPubl Health. 2013; 42(1): 1-8. The Code of Ethics for Nurses. Iranian JPubl Health. 2013; 42(1): 1-8.

13. Abbaszadeh A AH, Ghofrani F, Sharif F. Design and evaluation of ethical nursing practice model. Teb v Tazkiyeh. 2002.

14. Scott C. Specialist practice: advancing the profession? Journal of advanced nursing. 1998;28(3):554-62.

15. Elahi, N., Alhani, F, Ahmadi, F,, Challenges to Effective Teaching, Reflection on Experience, and Perceived Nursing: A content Analysis. Journal of Qualitative Research in Health Sciences, 2012. 1(3): p. 229-39 .

16. Broome ME, Woodring B, O'Connor-Von S. Research priorities for the nursing of children and their families: A Delphi study. J Pediat Nurs. 1996;11(5):281-7

17. Masomeh HM.[Study of anxiety level in the parents of hospitalized children during the reception and discharge in Imam Khomeini Hospital of Urmia 1998]. MSc thesis. Faculty of Nursing and Midwifery. Tabriz, 1998. Persian.

18. Milton CL. Ethical codes and principles: The link to nursing theory. Nursing science quarterly. 1999;12(4):290-1.

19. KWMB. F. Ten principles of values-based medicine (VBM). Philos Psychiatry 2004:50-80.

20. Rashidian A. Adapting valid clinical guidelines for use in primary care in low and middle income countries. Primary Care Respiratory Journal. 2008;17(3):136-7.

21. Jooj R HF, Zare K, Haghighizade M. . The Relationship Between Awareness of and Respect for the Rights of the Patients With Mental Disorders From the Perspective of Nurses. Jundishapur J Chron Dis Care. 2014;3(3):e21703.

22. Dehghani A, Ordoubadi N, Shamsizadeh M, Parviniyan Nasab A, Talebi M. Perspective of patients about compliance with standards of professional ethics in nursing practice. Journal of nursing education. 2014;3(2):76-84.

23. Bruhn J. The changing limits of professionalism in allied health. Journal of allied health. 1987;16(2):111-8.

24. Jolaie S, bakhshandeh B، Mohammad Ebrahim M, Askarzadeh M, vasheghani Farahani A, shariat E, Alavi Lavasani F, Moalemi H, Ghaseminejad Z. Codes of nursing ethics in Iran: an action research study. Iranian J Med Ethics Hist 2010, 3 (2): 45-53.

25. Jafari Golestani N., Vanki Z., and Mehmarian R., Effective Strategy for Improving

Novice Nurses' Clinical Competence: Nursing MentorsOrganizing Committee. Iranian

Journal of Medical Education, 2006. 7(2): p. 397-407 (persian)

26. Heshmatinabavi, F., Vanaki,Z,, Effective Clinical Teachers: A Qualitative Study. Nursing

Research, 2009. 4(12): p. 39-53 (persian).

27. Borhan, F., Alhani F., Mohmadi E., Abasszadeh A., Develop to Nursesing Qualified

Professional Ethics, Needs and Challenges in Ethics Education. J Med Ethics Hist Med

2009. 2(2): p. 27-38.

28. Wilson N, Minkler M, Dasho S, Wallerstein N, Martin AC. Getting to social action: the Youth Empowerment Strategies (YES!) project. Health Promot Pract. 2008; 9(4): 395-403

29. MS. H. Effect of organizational culture on employee's empowerment. [Dissertation]. Iran. Tehran: Faculty of Humanities, Tarbiat Modaress University. 2005.

30. Lageson C. Quality focus of the first line nurse manager and relationship to unit outcomes. Journal of nursing care quality. 2004;19(4):336-42.

31. Funnell MM, Anderson RM. Empowerment and self-management of diabetes. Clinical diabetes. 2004;22(3):123-7.

32. Adib HajBaghery M. A Study Understanding of Power in nursing and Design a Model for ProfessionalEmpowerment of Nursing. Thesis for PhD, Tehran University of Medical Science. 2004.

33. Danielson E, Krogerus‐Therman I, Sivertsen B, Sourtzi P. Nursing and public health in Europe–a new continuous education programme. International nursing review. 2005;52(1):32-8.

34. Leddy S, Pepper JM. Conceptual bases of professional nursing: JP Lippincott; 1993.

35. VafaeiNajar, A., Abashizadeh A., Karimimovaseghi H., Ebrahimzadeh H.,, The Effect

of Improving the Professional Competence of NursingManagers Based on Performance

on Nursing Productivity : A Case Study .Shahed University Journal of Research in

Science, 2010. 18(94): p. 37-80 (persian)

36. Shamsaei F., Alhani F., and Cheraghi F., Teaching Critical Thinking in Nursing. J Med

Educ, 2009. 10(3): p. 312-6 (persian).

37. Mukul C ABPM, Abhishek S, Adiba S,Rajesh DR. . Current statusof knowledge, attitudes and practices towards healthcare ethics among doctors and nurses from northern India- a multicentre study. 2013.

38. Dobrowolska B, Wrońska I, Fidecki W, Wysokiński M. Moral obligations of nurses based on the ICN, UK, Irish and Polish codes of ethics for nurses. Nursing Ethics. 2007;14(2):171-80.

39. Salminen L, Metsämäki R, Numminen OH, Leino-Kilpi H. Nurse educators and professional ethics—Ethical principles and their implementation from nurse educators' perspectives. Nurse education today. 2013;33(2):133-7.

40. Numminen O L-KH, der arend AV, katajisto J. . Nurse educators teaching of codes of ethics. J Nurs Educ Today2010; 30: 124-31

41. Woogara J. Patients’ rights to privacy and dignity in the NHS. Nursing Standard. 2005;19(18):33-7.

42. Laschinger HKS, Finegan J, Shamian J, Wilk P. Impact of structural and psychological empowerment on job strain in nursing work settings: expanding Kanter’s model. Journal of nursing Administration. 2001;31(5):260-72.

43.joziarkozi H, Ashktorb.T, Abbasi M, Pelpishe A. Evaluating nurses and patients perspectives of patient rights in teaching hospital in llam unirersity of medical sciences. journal of medical Ethics and llistory of medicine 2011:5(7): 89-104(persion).

44. Zami pour kermanshahi M, Wire Z, Hajizadeh A. The Effect of manager nurses management skills Retraining on Empowerment of nursing staff. Zums journal 2005:13(50):14-21.

45. Mohajjel-Aghdam A, Hassankhani H, Zamanzadeh V, Khameneh S, Moghaddam S. Knowledge and Performance about Nursing Ethic Codes from Nurses' and Patients' Perspective in Tabriz Teaching Hospitals, Iran. Journal of caring sciences. 2013;2(3):219.

46. Sheikhi MR, Sareechloo ME, Javadi A, Moradi M , Effect of nurses empowerment on coping with job stresses. 2009:12 (4):49.

47. salar A, Exploring the process of Managing Head Nurses: Presenting practical model A Thesis presented for the degree of doctor of philosophy (PH.D.) in Nursing. 2014.

48. Nick Farid L,Atashzadeh  F, Beyk Mirza, A comparative study of view mothers and nurses about the observance of nursing professional codes of ethics in the care of children with cancer In pediatric oncology departments affiliated to medical universities of Tehran2017.

49. slamic Republic of Iran Nursing Organization. Clinical Expert Nurses Professional Ethics, Canadian Clinical Nursing Committee, extracted on August 15,2016.

پرسشنامه از دیدگاه مادران

مادرگرامی این پرسشنامه مرتبط به پروژه ی پژوهشی دانشجویی اینجانب ………… با هدف بررسی '……………………….' می باشد.

لطفا هر عبارت را خوانده و میزان رعایت آن را در بخش توسط پرستاران کودکتان، در یکی از پنج گزینه ی مقابل همیشه، اغلب، گاهی اوقات، به ندرت و هرگز مشخص نمایید. میزان زمان لازم برای پاسخگویی به این سوالات حداکثر 15 دقیقه است.اطلاعات پرسشنامه به طور کاملا محرمانه و بدون درج نام و نام خانوادگی و تنها با یک کد مورد بررسی و استخراج قرار می گیرند و نتایج به صورت گروهی منتشر خواهد شد و در ضمن پاسخ به این سوالات بر روند مراقبت و درمان کودک شما هیچ گونه تاثیری نخواهد داشت. از همکاری صادقانه ی شما در رسیدن تیم پژوهشی اینجانب به اهداف پروژه قدردانی می نمایم.

الف : اطلاعات دموگرافیگ:

1. سن: ..... سال

2. وضعیت تاهل: مجرد..... متاهل..... متارکه...... بیوه.....

3. تعداد فرزندان:.........

4. سن فرزند بیمار:..... سال

5.مدت زمان سپری شده از بیماری: زیر یک سال..... بین 1 تا 3 سال....... بالای سه سال......

6.تحصیلات:

ابتدایی ..... زیر دیپلم...... دیپلم...... فوق دیپلم......کارشناسی....... کارشناسی ارشد....... دکترا......

7. شغل: کارمند...... آزاد..... خانه دار.......

ب. مشخصات رعایت کدهای اخلاقی

چک لیست بخش کودکان

بررسی تاثیر الگوی توانمند سازی حرفه ای پرستاری بر رعایت کدهای اخلاقی از دیدگاه مادران کودکان بستری در بخش های کودکان بیمارستان های آموزشی زاهدان در سال 96

-

چنانچه در طرح تحقیقاتی اقدام تشخیصی یا درمانی انجام شود، هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد

نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.