بررسی تاثیر آموزش روانی بر اضطراب و دلبستگی مادر به جنین در بارداری پس از مرده زایی زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1396

در حاملگی، والدین سفری را با سرمایه گذاری شخصی برای آینده ای با داشتن فرزند توام با انتظار و امیدواری آغاز می کنند. با پیشرفت حاملگی، کم کم زندگی جدید و مورد انتظار تجربه می شود. برای اغلب زوجین شکل گیری پیوند و دلبستگی با جنین و نوزاد، بسیار لذت بخش است. در همان مراحل اولیه حاملگی، کودک جایی را در داستان های خانواده برای خود باز می کند ولی این واقعیتی تلخ است که همه کودکان زنده نمی مانند(1). مرده زایی داستان غمناکی است که حدود یک در صد بارداریها را در بر می گیرد. در واقع یکی از سخت ترین فقدانها، از دست دادن فرزند است، حتی اگر آن فرزند هنوز  در داخل رحم مادر باشد. این فقدان  می تواند اثر شدیدی بر روی خانواده و به خصوص مادر بگذارد(2، 3).

علی رغم پیشرفت و بهبود مراقبت های زنان و زایمان، میزان مرده زایی نسبت به دو تا سه دهه قبل در جهان از جمله انگلستان هنوز کاهش معناداری پیدا نکرده است(4). با وجود گزارش کم موارد مرده زایی ،98 درصد زایمان جنین مرده در کشورهای با درآمد کم و متوسط  و 67٪ موارد در خانواده های روستایی  رخ می دهد( 5). میزان مرده زایی در شهرهای مختلف ایران ، محدوده آن بین 11.7تا27 در هزار مورد تولد متفاوت است (6).

فقدان نوزاد، فرضیه های بنیادین والدین در مورد دنیا و زندگی را در هم می شکند و باعث می شود آنها جهان را خطرناک، ناعادلانه و غیرقابل کنترل حس کنند. در حالی که جامعه فقدان های پیش از تولد را فقدان واقعی نمی دانند و بدان توجه زیادی ندارند و  تداوم غم، اندوه و افسردگی والدین هفته ها پس از مرگ جنین آنها را متعجب می کند. آنان مرگ جنین قبل از تولد را کمتر به رسمیت می شناسند(7).  درک محدودی از غم مادری به دنبال مرده زایی وجود دارد و مردم بویژه سیستم های حمایتی مادران معتقدند مدت کوتاهی پس از فقدان، مشکل حل و فرآیند مرگ خاتمه می یابد. از این رو اصرار برای حاملگی پس از مرده زایی زیاد است و برخی بر این باورند که حاملگی بعد فقدان، غم مادری را کاهش می دهد(8). مطالعه کیفی Meaney  و همکاران (2016)نشان داد که یکی از دو تم اصلی مربوط به حاملگی پس از مرده زایی در تجربه زنان، آرزو و برنامه ریزی برای حاملگی بعدی است. گرچه بسیار تحت فشار روانی قرار دارند ولی بهترین دغدغه آنهاداشتن فرزند دیگری است که کمک کند فقدان فرزند قبلی را پشت سر بگذارند(9  ). برخی از زوجین خیلی زود برای حاملگی بعدی تلاش می کنند. طول مدت زمان بین فقدان به دلیل مرده زایی و حاملگی متعاقب آن بسیار متفاوت است و دامنه ای بین 6 هفته تا 18 سال پس از آن دارد. بطور کلی 59 تا 86 درصد زنان پس از فقدان می خواهند که دوباره حامله شوند(7). تقریبا' نیمی از این مادران در طول 6 ماه و در برخی منابع تا یک سال پس از فقدان، مجددا' حامله می شوند. افزایش سطح اضطراب مادری و آسیب پذیری هیجانی از ویژگی های حاملگی پس از فقدان است. دیسترس های روانشناختی در این قبیل بارداری ها، یک مشکل عمده سلامت عمومی است و با دامنه وسیعی از پیامدهای منفی از جمله تولد زودرس و وزن پایین هنگام تولد همراه است. اثرات روانشناختی منفی حتی پس از تولد هم ادامه می یابد و با اختلال در دلبستگی مادر و مشکلات والدینی همراه است. شواهد جدید نشان می دهد که استرس های روانی نه تنها مادر بلکه پدر را نیز تحت تاثیر قرار می دهد(10، 11). معتقدند که میزان اضطرابی را که مادران در حاملگی به دنبال فقدان تجربه می کنند به سن حاملگی در فقدان قبلی مربوط نیست بلکه بیشتر به اهمیتی که مادر به کودک مرده می دهد، ارتباط دارد(7).

 گرچه حاملگی فرصتی برای تجربه هیجانات مثبت و انتظارات امیدوار کننده برای داشتن فرزندی جدید است، ولی حاملگی های پس از فقدان، نقطه مقابل آن است و اینکه حاملگی را برابر با داشتن فرزند نمی دانند. تجربه ای از ترکیب امید برای یک نتیجه مثبت و ترس از یک پیامد منفی است(12). زنان حامله با سابقه فقدان نسبت به زنان دیگر، دلبستگی کمتری به جنین خود دارند، اعتماد کمتری به حاملگی خود داشته و نگرانی شدید دارند که این بچه هم خواهد مرد، خودپنداره آنان تغییر یافته و حتی ممکن است علایم اختلال استرس پس از سانحه را هم در حاملگی جدید داشته باشند( 13). بنابراین حاملگی را با تاخیر به دیگران اطلاع می دهند، تمایل به کتمان حاملگی از اطرافیان و دوستان برای مدت زیادی دارند، بر ابعاد عینی حاملگی متمرکز شده، نامی برای آن انتخاب نمی کنند و آمادگی های فیزیکی برای ورود کودک به زندگی را به تعویق می اندازند(12). این مادران در مورد سلامت بچه های خود نگرانی بیشتری دارند و قادر نیستند بین این کودک و کودک مرده متولد شده افتراق بگذارند(13). به دلیل افزایش اضطراب، این مادران مراجعات مکرر و غیر ضروری به پزشک و مراکز برای آزمایشات و سونوگرافی و اطمینان از سلامت کودک دارند که این خود هزینه مضاعفی را به سیستم های بهداشتی درمانی و خانواده تحمیل می کند(4).

والدین وقتی وارد حاملگی پس از فقدان می شوند، رابطه والدینی و دلبستگی به کودکی که مرده، انکار می شود و این عامل خطری است که با دلبستگی مادر با کودک جدید تداخل می کند. مطالعات نشان داده است که اختلال دلبستگی بین مادر و کودک تا یک سال پس از زایمان ممکن است که در نتیجه غم و اندوه حل نشده همچنان باقی بماند(14). احساس ناامنی، بی ارزشی و فقدان حمایت منجر به بروز بحران در زندگی والدین می شود. اطمینان کمتری نسبت به توانایی خود برای حمایت و حفاظت از کودک خود احساس می کنند و به دفعات خود را سرزنش می کند. گاهی اوقات دامنه این احساسات به حاملگی بعدی هم کشیده می شود و در این زمینه شواهد کافی وجود دارد که ترس، اضطراب، افسردگی، خشم و نیاز به کنترل نگرانی های حاملگی در این زنان و مردان نسبت به زوجینی که فقدان در حاملگی را تجربه نکرده اند، بیشتر است(7). بنابراین پیشنهاد می کنند زنانی که افسردگی ، غم و مشکلات روانشناختی بالینی و معناداری را پس از فقدان حاملگی تجربه می کنند، باید تا تولد بچه در حاملگی بعدی پیگیری شوند. حتی در مواردی دیده شده است که تا 16 ماه پس از تولد فرزند بعدی هم مادران میزان اضطراب و افسردگی بالاتری را نشان می دهند( 15).

نتیجه یک مطالعه در انگلستان نشان می دهد که بسیاری از مادران در حاملگی های پس از فقدان، حمایت روانشناختی و هیجانی کافی را دریافت نمی کنند و این امر خود احتمال وقوع پیامدهای منفی سلامتی را افزایش می دهد(10). از این رو متخصصان زنان و زایمان کالج سلطنتی انگلستان پیشنهاد می کنند که حاملگی پس از مرده زایی را باید به عنوان حاملگی پرخطر تلقی و مدیریت کرد(4). مدیریت حاملگی های پس از مرده زایی اغلب متفاوت است و در مقایسه با حاملگی زنان نخست زا هم بسیار دشوارتر است. این افراد خواستارکنترل، پایش های مکرر و زایمان زودرس هستند. درخواست زایمان زودرس گرچه ممکن است باعث کاهش مرده زایی مجدد شود ولی احتمال عوارضی مانند نارس بودن، شکست در القای زایمان، زایمان به کمک ابزارها، سزارین اورژانس و خونریزی پس از زایمان را افزایش می دهد(8).

مطالعه بین المللی در 40 کشور با درآمد اقتصادی متوسط و بالا در سال 2016 نشان داد که فقط 10 درصد زنان مشاوره های روانشناختی در حاملگی های پس از مرده زایی و سقط را دریافت می کنند(16). علی رغم همه توصیه ها، هنوز هم در جهان مسیر مراقبتی تعریف شده ای برای این زنان وجود ندارد. و هنوز هم شک و تردید در خصوص راهنمایی و مراقبت هیجانی از این زنان در حاملگی متعاقب فقدان در پرسنل بهداشتی درمانی دیده می شود. با توجه به تاثیر مخرب مرده زایی، ضرورت دارد که افراد حرفه ای، اهمیت مراقبت های بالینی و هیجانی پس از مرده زایی و این که چگونه بر بارداری متعاقب آن و بر زن و مرد هر دو تاثیر دارد را درک کنند( 9  ). در برخی کشورها از جمله استرالیا تاسیس کلینیک های ویژه حاملگی پس از مرده زایی و مرگ نوزاد توانسته است با ارائه خدمات تخصصی مراقبتی و بخصوص مشاوره ای به این زنان باردار افزایش حمایت عاطفی و کاهش اضطراب بارداری را در پی داشته باشد(17).

مطالعات متعددی در ایران و جهان از جمله کارآموزیان و همکاران(2013)، خانزاده و همکاران (2016)، Thoma و همکاران (2014) ،  Fenwick و همکاران (2015) و Tomfohr-Madsen و همکاران (2016) اثربخشی روش های مختلف (ذهن آگاهی، انواع درمان های شناختی- رفتاری، آموزش روانی، مدیریت استرس) در کاهش پیامدهای منفی روانشناختی مادران مانند کاهش اضطراب و افزایش دلبستگی مادر-جنین در حاملگی های معمول و مخصوصا' زنان نخست زا را مورد تایید قرار داده است(22-18). ولی این روش های مداخله ای روانشناختی در زنان باردار با سابقه مرده زایی و سقط کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. این در حالی است که مطالعات از جمله مطالعه احدی (2006) در ایران نشان داده است که مشکلات روانشناختی این مادران باردار بسیار بیشتر از بارداری های معمول حتی نخست زا ها می باشد(23). از طرفی به دلیل تاثیر و تسری تجربه دردناک فقدان در حاملگی پیشین به حاملگی فعلی که معمولا مدت زمان زیادی از وقوع آن نمی گذرد، مشکلات، نگرانی ها و دغدغه های این نوع حاملگی ها را با سایر بارداری ها متفاوت می سازد. از این رو مداخله هایی لازم است طراحی شود که ضمن مدیریت و کنترل غم و اندوه ناشی از سوگ استمرار یافته اخیر، به طور ویژه بر ابعاد روانشناختی حاملگی متعاقب مرده زایی مانند نوسانات خلقی، حمایت عاطفی، تردیدها و تهدیدها، انسداد هیجانی، مکانیسم های دفاعی و مقابله ای، پردازش شناختی آگاهانه، افزایش رفتارهای دلبستگی و ارتقای رابطه مادر- جنین متمرکز باشد.

آموزش روانی مورد استفاده در این مطالعه مداخله ای ترکیبی است که از یک سو بر ابعاد روانشناختی فقدان پریناتال ، کمک به گذار فقدان پیشین و مقابله موثر با غم معیوب و پیچیده تاکید دارد و از سوی دیگر بر مدیریت استرس و آموزش رفتارهای دلبستگی به عنوان آموزشی که اطمینان بخشی، وابستگی و حس تعلق بیشتر به جنین و افزایش انرژی روانی مادر را در پی خواهد داشت، توجه دارد(7، 12 ،13، 19، 22).

علی رغم پیشرفت هایی که در ارتقای سطح مراقبت های دوره بارداری صورت گرفته ولی میزان حاملگی های نافرجام در جهان، ایران و مخصوصا' در این منطقه جغرافیایی همچنان بالاست. از سویی مداخله های سازمان یافته با اثربخشی اثبات شده ای برای مراقبت و ریکاوری این مادران در همه جای دنیا نیز وجود ندارد. اشتیاق مادر،  تمایل و گاها' فشار اطرافیان به بارداری زود هنگام  قبل از سپری شدن غم و اندوه و محو کامل علایم سوگ، باعث شده است که بارداری های متعاقب فقدان از نظر سلامت جسمانی و روانشناختی  برای مادر و حتی همسر بسیار بحرانی شده و متفاوت از وضعیت بارداری های معمول و حتی حاملگی زنان نخست زا شود. بررسی ها نشان داد در نظام ارائه خدمات بهداشتی درمانی بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران ، برنامه مراقبتی خاص این زنان وجود ندارد و از همان برنامه مراقبت معمول تبعیت می کنند که این برنامه ها هم به صورت کامل و جامع در ایران انجام نمی شود. بیشتر مطالعات پیشین در حوزه مرده زایی بر مادران و غم و اندوه پس از فقدان متمرکز بوده و کمتر به مطالعات مداخله در حاملگی های پس از فقدان پرداخته شده است. این در حالی است که حاملگی خود یک فرآیند پر تنش و حساس است که با وجود فقدان در حاملگی قبلی این پیامدها بیشتر شده و ضرورت مداخله جدی احساس می شود. با توجه به آسیب پذیری زیاد این زنان و اثرات منفی دیسترس های روانشناختی بر سلامت روانی مادر، پیامدهای بارداری و حتی سلامت پس از زایمان و رابطه والد کودک ، مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیرآموزش روانی بر اضطراب و دلبستگی مادر به جنین در بارداری  پس از مرده زایی زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1396 انجام خواهد شد.  شاید نتایج این مطالعه بتواند در حوزه مراقبت های دوران بارداری مورد استفاده قرار گیرد.

مروری بر مطالعات گذشته ( داخلی و خارجی)

● یک مطالعه مروری نظام مند توسط Mills و همکاران (2014) با عنوان تجربیات و انتظارات والدین از مراقبت در حاملگی پس از مرده زایی یا مرگ نوزادی با هدف اصلاح درک تجربیات والدین از مراقبت مادری در این حاملگی ها انجام شد. پس از جستجو در 6 سایت در نهایت 14 مقاله وارد تحلیل شد. در تحلیل کیفی مقالات 3 تم یا مفهوم اساسی استخراج شد: همبودی هیجانات و احساسات ، روش های مقابله ای کمک کننده و غیر کمک کننده و اطمینان طلبی در طی تعاملات . در نهایت نتیجه گیری کردند که تجربیات والدین از حاملگی فعلی عمیقا' تحت تاثیر مرگ قبل از تولد نوزاد در حاملگی قبلی است. تعارض در هیجانات ، اضطراب خیلی زیاد، انزوای اجتماعی و بی اعتمادی به پیامد خوب در حاملگی فعلی را اغلب زنان گزارش کردند. آنها نتیجه گیری کردند که حمایت روانشناختی و عاطفی، تجربه این زنان از حاملگی را تغییر می دهد ولی عدم وجود شواهد تجربی کافی ، ارائه مراقبت های مطلوب به این زنان باردار در سیستم های مراقبت فعلی را محدود کرده است(11).  این مطالعه شواهدی مبنی بر وجود مشکلات روانشناختی مادران در حاملگی متعاقب مرده زایی ارائه می دهد و علت عدم ارائه مراقبت های ویژه به این زنان در مراکز بهداشتی درمانی فعلی را عدم وجود مطالعات و شواهد تجربی می دانند. بنابراین نیاز به مطالعات مداخله ای برای تامین شواهد تجربی در این زمینه احساس می شود.

● مطالعه ای توسط Meaney    و همکاران (2016) با عنوان نگرانی های والدین در خصوص حاملگی پس از مرده زایی : یک مطالعه کیفی به کمک مصاحبه های نیمه ساختار یافته بر روی 10 مادر و 5 پدر در اسراییل انجام شد و نتیجه آن نشان داد که دو تم اصلی مربوط به حاملگی متعاقب مرده زایی از نظر زنان استخراج شد. یکی آرزوی حاملگی بعدی و دیگری انتظار دریافت مراقبت های لازم در حاملگی آتی. مادران علی رغم استرس و فشار روانی زیاد، بیشتر قصد حاملگی بعدی را داشتند و پدران چندان تمایلی برای بارداری بعدی از خود نشان ندادند. آنان همچنین نتیجه گیری کردند که با توجه به پیچیدگی نیازهای این والدین در حاملگی های پس از مرده زایی، اتخاذ یک رویکرد چند بعدی را در مراقبت از این گروه توصیه می کنند(9).

● برای تعیین میزان اضطراب حاملگی در بارداری متعاقب مرده زایی، مطالعه ای توسط احدی و همکاران در سال 2006 در مشهد به منظور مقایسه اضطراب حاملگی در زنان نخست زا و زنان باردار با سابقه مرگ جنین یا نوزاد انجام شد. در این مطالعه مقایسه ای، 120 نفر زن باردار20 تا 40 ساله انتخاب و پرسشنامه اضطراب حاملگی را هر دو گروه تکمیل کردند. نتایج آزمون تی مستقل نشان داد که میانگین نمره اضطراب در زنان باردار با سابقه مرگ جنین یا نوزاد بطور معناداری بیشتر از زنان نخست حامله عادی بود(23). از نتایج این مطالعه می توان دریافت که اضطراب حاملگی درنمونه زنان ایرانی که به دنبال مرده زایی باردار می شوند، بالاست و ضرورت تدوین برنامه های آموزشی برای این گروه از زنان وجود دارد.

● عباس پور و همکاران (2016)مطالعه توصیفی تحلیلی از نوع همبستگی از نوع مقطعی با عنوان ارتباط بین کیفیت زندگی و سلامت روان در زنان با سابقه فقدان در حاملگی قبلی بر روی 409 نفر( 145 نفر زن باردار با سابقه فقدان در حاملگی قبلی و 264 نفر بدون این سابقه) در شهر اهواز انجام دادند. پرسشنامه های مورد استفاده در این مطالعه پرسشنامه کیفیت زندگی عمومی فرم کوتاه 36 سوالی و پرسشنامه سلامت روان بود. نتیجه نشان داد بین دو گروه از نظر کیفیت زندگی و سطح سلامت روانی تفاوت معناداری وجود دارد. آنان همچنین غربالگری کیفیت زندگی وسلامت روانی درزنان بارداری که سقط قبلی ومرگ جنین را تجربه کرده اند، دراولین ویزیت مراقبت های دوران بارداری توصیه می کنند(24).

● مطالعه ای از نوع نیمه تجربی توسط خانزاده و همکاران در سال 2016 با عنوان تاثیر آموزش شناختی رفتاری بر اضطراب بارداری و انتخاب نوع زایمان زنان نخست زا بر روی 24 نفر طی 12 جلسه 90 دقیقه ای به کمک پرسشنامه اضطراب بارداری وندنبرگ در شهر خرم آباد انجام شد. نتیجه نشان داد که آموزش شناختی رفتاری در دوران بارداری بر کاهش اضطراب و انتخاب زایمان طبیعی زنان نخست زا اثربخش است(19). این مطالعه شواهدی مبنی بر استفاده از روش های آموزشی شناختی رفتاری در کاهش اضطراب حاملگی ارائه می دهد.

● مطالعه ای در سطح بین المللی در 40 کشور با درآمد متوسط و بالا توسط Wojcieszek و همکاران در سال 2016 با عنوان مراقبت در حاملگی های متعاقب مرده زایی : پیمایش بین المللی با هدف ارزیابی مراقبت های اضافه دریافتی و درک والدین از کیفیت مراقبت ها انجام شد. نتیجه نشان داد که مراجعه برای دریافت مراقبت های دوران بارداری ورای مراقبت های معمول در 67 درصد حاملگی های متعاقب مرده زایی صورت گرفته بود که بر حسب منطقه جغرافیایی بسیار متفاوت بود. ارائه مراقبت ها به منظور برآوردن نیازهای روان شناختی والدین بسیار اندک بود مثلا مراجعه برای مشاوره های روانشناختی فقط 10 درصد فراهم بود. آنان نتیجه گیری کردند که باید به ارائه مراقبت های مطالعه شده ، توام با همدلی و مشارکت مادران در همه حاملگی های متعاقب فقدان قبل از تولد بیشتر توجه شود(16). این مطالعه جهانی تاییدی بر نیاز به  مراقبت های ویژه غیر از مراقبت های معمول حاملگی، مخصوصا آموزش ها و مشاوره های روانشناختی در حاملگی متعاقب فقدان می باشد.

● یک مطالعه کیفی توسط Meredith و همکاران در سال 2017  در مورد تجربه زنان از تاسیس و راه اندازی کلینیک های حاملگی پس از فقدان در حاملگی پیشین به عنوان یک مرکز ارائه دهنده خدمات تخصصی به این گروه از زنان ، بر روی 10 نفر از زنان باردار در کشور استرالیا انجام شد. نتیجه مطالعه نشان داد که زنان شرکت کننده در مطالعه تجربه مثبتی را از مراجعه به این مراکز برای کاهش اضطراب، افزایش حمایت عاطفی و دریافت مراقبت های مامایی ابراز داشتند. آنان همچنین پیشنهاد داشتند که در این مراکز  حمایت ها به صورت  مادر به مادر  ارائه شود بهتر خواهد بود(17). از نتایج این مطالعه نیز این گونه بر می آید که ارائه مراقبت های تخصصی به این گروه از زنان باردار می تواند به رفاه روانشناختی زنان بویژه کاهش اضطراب بارداری آنان منجر شود.

● درمطالعه Hill   وهمکاران درسال 2010 با عنوان تجربه والدین بدنبال ازدست دادن پری ناتال: پس از جستجوی 252 مقاله از مطالعات انجام شده در بین سال های 2007-1997، در  دو سایت و با استفاده از کلمات کلیدی (از دست دادن پری ناتال، بارداری پس از آن،از دست دادن بارداری، از دست دادن بارداری های قبلی، مرگ پری ناتال، مرگ جنین، مرگ نوزاد و مرگ نوزاد با بارداری های بعدی ) باهدف تحقیق بر روی پاسخ های والدین، در درجه اول مادر، بارداری های بعد از دست دادن پری ناتال، و برای توصیف مفاهیم پرستاری برای پدر و مادر در طول دوران بارداری های بعدی ، درنهایت17 مقاله برای بررسی انتخاب شد.دراین مطالعات پاسخ مشاهده شده در اکثریت والدین افزایش اضطراب بارداری بود. درجه اضطراب بارداری درافراد با سابقه از دست دادن پری ناتال ، هنگامی که با زنان بدون سابقه از دست دادن مقایسه شد، بالاتر بود. پاسخ دیگر والدین  که در بارداری شرح داده شده است دلبستگی های دوران بارداری به جنین بود، اما یافته هامتناقض هستند. دلبستگی در دوران بارداری در زنان بارداری که از دست دادن قبلی داشتند نسبت به زنانی که بارداری اول را تجربه می کردند کاهش یافته بود. علاوه بر این در پرایمی پارها سطوح بالاتری از دلبستگی های دوران بارداری نسبت به زنان بارداری که قبلا تجربه از دست دادن پری ناتال داشتند، دیده می شد(25).

●  درسال 2016، Huberty و همکاران مطالعه ای را باعنوان هنگامی که یک کودک می میرد: بررسی سیستماتیک از مداخلات تجربی را برای زنان پس از مرده زایی با استفاده از جستجو در چند سایت انجام دادند. هدف این بررسی شناسایی مداخلات برای بهبود نتایج سلامت روانی / فیزیکی در زنانی که مرده زایی را تجربه کردند و همچنین توصیه هایی برای تحقیقات و کارهای  مداخله ای آینده، وجود داشت. از2733 مقاله تنها2مداخله، از مداخلات منحصرا سلامت روان راموردبررسی قرارداده، یک مطالعه بصورت کارآزمایی تصادفی کنترل شده طراحی شده که اثرات حمایت اجتماعی را بررسی می کرد و یک مطالعه مبتنی بر ذهن آگاهی انجام شده بود. اگرچه دراین مطالعات اطلاعات مهم در مورد ادراکات و تجارب مادران و خانواده های آنها را پس از تولد مرده ارائه شد. به منظور بهبود سلامت روانی و جسمانی این زنان (قبل ازحاملگی بعدی )و طی بارداری انجام مداخلات بشدت مورد نیاز است. دراین مطالعه برای بهبود سلامت روانی وجسمانی زنانی که مرده زایی را تجربه کرده اند پیشنهاداتی برای تحقیقات مداخله ای شامل:  حمایت اجتماعی، فعالیت فیزیکی، روشهای مکمل وزمان سنجی داده شده است(26).

1. فرضیات تحقیق:.

1. میانگین نمره اضطراب حاملگی در زنان باردار بعد از آموزش روانی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است. .

2-میانگین نمره دلبستگی مادر به جنین زنان باردار بعد از آموزش روانی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

.

1. تعیین تاثیر آموزش روانی بر اضطراب و دلبستگی مادر به جنین در بارداری پس از مرده زایی زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1396

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب حاملگی زنان باردار قبل و بعد از مداخله آموزش روانی در گروه مداخله و کنترل.
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره دلبستگی مادر به جنین زنان باردار قبل و بعد از آموزش روانی در گروه مداخله و کنترل.

-

تعریف نظری آموزش:  انتقال اطلاعات به افراد است که سبب تغییر دانش ، مهارتها ونگرش بیماران ، مراقبان آنان ویا جمعیت عمومی می شود(27)

تعریف عملی آموزش: منظور از آموزش در این مطالعه، برنامه آموزش روانی 4 جلسه ای، هر جلسه حدود یک ساعت و هفته دو نوبت است که بر اساس محتوای تعیین شده به گروه مداخله ارائه خواهد شد.

تعریف نظری اضطراب: احساسی  بسیار منتشر و ناخوشایند، همراه با دلشوره و دلواپسی نسبت به آینده و بروز علایم روانی و فیزیولوژیک که باعث ایجاد نوعی ترس و بالا رفتن سطح هوشیاری انسان نسبت به پیرامون خود می شود. (28)

تعریف عملی اضطراب: منظور از اضطراب در این مطالعه اضطراب ناشی از حاملگی است و در واقع نمره ای است که هر مادر از پرسشنامه اضطراب بارداری وندنبرگ فرم کوتاه کسب می کند و دامنه ای بین حداقل 17 و حداکثر 119 خواهد داشت.

تعریف نظری دلبستگی مادر به جنین : دلبستگی یعنی پیوند عاطفی بین دونفر. دلبستگی مادر به جنین شامل رفتارها و اعمالی که پیوند عاطفی مادر با جنین را نشان می دهد و نقش کلیدی درشکل گیری هویت والدین، روابط آینده بین مادر و نوزاد و رشد و توسعه کودک بازی می کند. دلبستگی از ابتدای بارداری شروع ودر سه ماهه سوم به اوج خود می رسد و بعد از تولد هم ادامه می یابد(29). 

تعریف عملی دلبستگی مادر به جنین : نمره ای است  که مادران باردار از پرسشنامه 24 سوالی دلبستگی مادر- جنین کرانلی بدست می آورند و دامنه ای بین حداقل 24 و حداکثر 120 خواهد داشت

مطالعه از نوع نیمه تجربی(Quasi Exprimental)  دو گروهی با طرح پیش آزمون – پس آزمون است.

کلیه زنانی که پس از تولد نوزاد مرده در بارداری قبلی ، مجددا باردار شده و برای دریافت مراقبت های دوران بارداری در سال 1396 به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان مراجعه می کنند، جامعه مورد مطالعه این تحقیق را تشکیل خواهند داد.  

معیارهای ورود به مطالعه:

• سن بالاتر از 18 سال مادر باردار
•  
• حاملگی طبیعی و عدم حاملگی پرخطر
• تک قلویی
• عدم تجربه مرده زایی بیش از یک نوبت یا سقط 
• سن حاملگی 30-20هفته
• عدم وجود اختلال روانی شناخته شده و عدم وجود اعتیاد
• عدم وجود بحران (هرگونه بحران)
• عدم وجود بحران روانی اجتماعی مانند مرگ عزیزان یا بروز مشکلات جسمانی و بیماری جدی در 6ماهه اخیر

معیارهای خروج از مطالعه:

• بروز مشکلات حاملگی( خونریزی، آبریزش، پره اکلامپسی )، بستری شدن و ختم حاملگی.
• عدم حضور یا غیبت بیش از یک جلسه آموزشی.

حجم نمونه بر اساس مطالعه اکبرزاده و همکاران (2013) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 90 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد 45 نفر برآورد گردید(30 ). برای افزایش اعتبار مطالعه و امکان تعمیم بخشی نسبی بیشتر و ریزش احتمالی ، در این مطالعه در هر گروه 50 نفر و در مجموع 100 نفر حجم نمونه تعیین شد.

ابتدا از بین زنانی که پس از تولد نوزاد مرده در بارداری قبلی ، مجددا باردار شده و برای دریافت مراقبت های دوران بارداری در سال 1396 به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان مراجعه می کنند، نمونه ها به شیوه در دسترس انتخاب و سپس به صورت تصادفی ساده به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافت .

ابزار جمع آوری داده ها،پرسشنامه سه قسمتی است شامل بخش اول اطلاعات فردی و اطلاعات مربوط به بارداری مانند  سن، شغل، تحصیلات، سن حاملگی، فاصله زمانی مرده زایی و حاملگی بعدی و .... بخش دوم پرسشنامه اضطراب حاملگی است. پرسشنامه اضطراب بارداری Pregnancy Related Anxiety Questionnaire (PRAQ) ترس ها و نگرانی های مربوط به بارداری را می سنجد و در سال 1989  به وسیله وندنبرگ ساخته شده است(31). پرسشنامه فرم کوتاه اضطراب بارداری وندنبرگ PRAQ-17 دارای ۱۷ ماده است. تحلیل عاملی اکتشافی داده های این پرسشنامه، پنج عامل را نشان داده است: عامل اول: ترس از زایمان ) ۳ سوال)، عامل دوم: ترس از زاییدن یک بچه معلول جسمی  یا روانی (4 سوال)، عامل سوم: ترس از تغییر در روابط زناشویی (4 سوال)، عامل چهارم: ترس از تغییرات در خلق و خو و پیامدهای آن بر کودک( 3 سوال) و عامل پنجم: ترس های خودمحورانه یا ترس از تغییرات در زندگی شخصی مادر(3 سوال). نمره نهایی این پرسش نامه از جمع کردن نمره های هر عبارت به دست می آید. نمره هر عبارت بر اساس طیف لیکرت بین یک تا هفت درجه بندی شده است؛ بنابراین نمره اضطراب بارداری می تواند بین ۱۷ تا 119 باشد. ویژگی های روانسنجی این پرسشنامه در ایران توسط کارآموزیان و همکاران (2016) مورد بررسی و تایید قرار گرفته است. پس از تأیید روایی صوری و محتوا به منظور روان سنجی این ابزار بر روی ۱۷۰ نفر از زنان باردار مراکز بهداشتی درمانی شهر کرمان انجام شد نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش قابل قبولی برای ساختار مکنون در سطح سوال و در سطح 5 خرده مقیاس به دست داد. همچنین، همبستگی معنی دار مؤلفه ها و مقیاس کلی پرسشنامه با  پرسشنامه اضطراب بک،  روایی همزمان پرسشنامه را تأیید کرد. پایایی پرسشنامه بر اساس ضریب آلفا کرونباخ78/0 تایید و برای عوامل پنج گانه بین 69/0 تا 76/0 بود. دامنه ضریب اعتبار بازآزمایی یک ماه بعد بر روی 40 نفر از مادران باردار بین65/0 تا 72/0 بود(01/0 > P ) که حاکی از پایایی پرسشنامه در طول زمان می باشد (32). در مطالعه حاضر نیز روایی پرسشنامه به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

بخش سوم، پرسشنامه دلبستگی مادر-جنین کرانلی است. این پرسشنامه دارای 24 عبارت است 0 پرسشنامه دلبستگی مادر به جنین کرانلی رفتارهای دلبستگی مادر به جنین را از 5 جنبه :پذیرش نقش مادری (4عبارت) ، تعامل با جنین (5 عبارت) نسبت دادن خصوصیاتی به جنین  (6 عبارت)، تمایز بین خود وجنین (4 عبارت) و از خودگذشتگی (5عبارت ) مورد بررسی قرار می دهد .پاسخ ها بر اساس مقیاس 5 گزینه ای لیکرت بوده ، قطعاً بلی امتیاز5، بلی امتیاز4، مطمئن نیستم امتیاز 3، خیر امتیاز2و قطعاً خیر امتیاز1 به جز بند 22 که امتیاز گذاری عکس می شود یعنی (قطعاً بلی امتیاز1، بلی امتیاز 2، مطمئن نیستم امتیاز3، خیر امتیاز4،  قطعاً خیر امتیاز ). بدین ترتیب حداقل امتیاز 24 وحداکثر امتیاز120 خواهدبود . امتیاز بیشتر نمایانگر دلبستگی بیشتر میباشد. این پرسشنامه در ابتدا توسط کرانلی طراحی و استفاده شد. پرسشنامه مذکور  در ایران توسط خرم-رودی ترجمه شده و روایی و پایایی آن به کمک روشهای مختلف تعیین گردید(33). پس از آن توسط تفضلی و همکاران (2014) و عباسی و همکاران (2009) در مطالعات بعدی نیز با تعیین پایایی قابل قبول مورد استفاده قرار گرفته است(35،33).  در مطالعه حاضر نیز پایایی پرسشنامه تعیین خواهد شد.

مطالعه حاضر از نوع مداخله ای و نیمه تجربی خواهد بود که بعداز دریافت معرفی نامه رسمی از معاونت بهداشتی به مرکز بهداشت زاهدان و در نهایت به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان مراجعه خواهد شد و با مسئولین مربوطه برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. باهمکاری  کمک پژوهشگرابتدا از بین زنانی که پس از تولد نوزاد مرده در بارداری قبلی ، مجددا باردار شده و برای دریافت مراقبت های دوران بارداری در سال 1396 به مراکز بهداشتی درمانی منتخب شهر زاهدان مراجعه می کنند، افراد واجد شرایط به صورت در دسترس انتخاب خواهند شد. پس از اخذ رضایت آگاهانه کتبی برای شرکت در مطالعه، افراد منتخب به روش تصادفی ساده به دو گروه مداخله و کنترل اختصاص خواهند یافت.  به این صورت که ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت حاوی گروه های مطالعه (A   مداخله  و B کنترل)تهیه و  به طور تصادفی مرتب خواهند شد. بتدریج و با تعیین فرد واجد شرایط یکی از پاکت ها به ترتیب به افراد منتخب اختصاص خواهد یافت. از هر دو گروه پیش آزمون از طریق تکمیل پرسشنامه های اضطراب بارداری وندنبرگ فرم کوتاه 17 سوالی و پرسشنامه دلبستگی مادر- جنین 24 سوالی بعمل خواهد آمد. اگر فرد به گروه مداخله تعلق گرفت با اخذ شماره تماس، هماهنگی برای زمان تشکیل کلاس ها با نمونه منتخب انجام خواهد شد. زنان گروه مداخله 4 جلسه برنامه آموزش روانی را طی 2 هفته  بر اساس محتوای تعیین شده دریافت خواهند کرد. در طی جلسات آموزشی پمفلت و بسته های تشویقی در اختیار آنها قرار میگیرد . پس از گذشت 6 هفته مجددا' پرسشنامه های پژوهش به عنوان پس آزمون با مراجعه به منزل یا قرار در مرکز تکمیل خواهد شد. پیش بینی می شود تعداد اعضای هر گروه آموزشی بر اساس تعداد افراد واجد شرایط و زمان انتظار افراد منتخب گروه متفاوت و بین 6 تا 12 نفر خواهد بود. گروه کنترل در این مدت برنامه ای جز مراقبت های معمول بارداری دریافت نمی کنند و در همان فاصله زمانی گروه مداخله پس آزمون در مورد آنان نیز انجام می شود چنانچه فردی به هر دلیل از مطالعه خارج شوند فرد دیگری جایگرین او خواهد شد..

ساختار جلسات و محتوای برنامه آموزش روانی

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری توسط نرم افزار 21-spss مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهدگرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین می شود و در ادامه در صورت نرمالیتی داده ها، برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های  دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای تعیین اثربخشی برنامه آموزش روانی با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 05/0 مد نظر است.

جدول .... : مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره اضطراب حاملگی قبل و بعد از اجرای برنامه آموزش روانی در گروه مداخله و کنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

در صورت عدم امکان هماهنگی برای زمان مداخله بین زنان، تعداد اعضای گروه متغیر خواهد شد و یا مداخله به صورت انفرادی انجام خواهد شد.

اضطراب- دلبستگی مادر به جنبن -  مرده زایی

References

1. Nuzum D, Meaney S, O’Donoghue K, The Spiritual and Theological Challenges of Stillbirth for Bereaved Parents. J Relig Health 2017; Published online. DOI 10.1007/s10943-017-0365-5.
2. Milunsky A, Friedman EM, Gluck L. Advances in Perinatal Medicine. Springer-Verlag. New York: 2012.
3. Hillowe-Donahue CA. Maternal Breavment Folloing Late Stillbirth [dissertation]. [stony]: Stony Brook university; 2006. 160p.
4. Mistry H, Heazell AEP, Vincent O, Roberts T, A structured review and exploration of the healthcare costs associated with stillbirth and a subsequent pregnancy in England and Wales. BMC Pregnancy and Childbirth 2013, 13:236.
5. Burden  C, Bradley  S, Storey  C, Ellis  A, Heazell AEP, Downe S, Joanne Cacciatore J and Siassakos D. From grief, guilt pain and stigma to hope and pride – a systematic review and metaanalysis of mixed-method research of the psychosocial impact of stillbirth. BMC Pregnancy and Childbirth (2016) 16:9 DOI 10.1186/s12884-016-0800-8
6.  Mohadesi H, grace A, Ozgoli G, Saki K, saei M. Biological mothers compatibility with perinatal death experiences: a qualitative study 2016, IJOGI, Vol. 1 9, No. 20, pp. 19-29
7. O’Leary J, Grief and its impact on prenatal attachment in the subsequent pregnancy. Arch Womens Ment Health 2004;7:7–18. DOI 10.1007/s00737-003-0037-1.
8. Paull C, Franzcog SR. After stillbirth, what next? Management of the subsequent pregnancy after an unexplained stillbirth. O&G Magazine 2013;15(4): 57-59.
9. Meaney  S, Everard CM,Stephen Gallagher S, O’Donoghue K. Parents’ concerns about future pregnancy after stillbirth: a qualitative study. Health Expectations 2016, DOI: 10.1111/hex.12480.
10. Mills TA, Ricklesford C, Heazell AEP, Cooke A, Lavender T. Marvellous to mediocre: findings of national survey of UK practice and provision of care in pregnancies after stillbirth or neonatal death. BMC Pregnancy and Childbirth (2016) 16:101. DOI 10.1186/s12884-016-0891-2
11. Mills TA. Improving support in pregnancy after stillbirth or neonatal death: IMPs study. BMC Pregnancy and Childbirth 2015, 15(Suppl 1):A14
12. Côté-Arsenault D,  Donato, K. Emotional cushioning in pregnancy after perinatal loss. Journal of Reproductive and Infant Psychology 2011; 29(1), 81-92.DOI:10.1080/02646838.2010.513115.
13. Côté-Arsenault D. Threat Appraisal, Coping, and Emotions Across Pregnancy Subsequent to Perinatal Loss. Nursing Research 2007; 56, 108-116. DOI: 10.1097/01.NNR.0000263970.08878.87.
14. Lee L, McKenzie-McHarg K, Horsch A. Women’s Decision Making and Experience of Subsequent Pregnancy Following Stillbirth. J MidwiferyWomens Health 2013;58:431–439.
15. Klier CM, Geller PA, Ritsher JB. Affective disorders in the aftermath of miscarriage: A comprehensive review. Arch Womens Ment Health 2002; 5(4): 129–149.
16. Wojcieszek AM, Boyle FM, Beliz_an JM, Cassidy J, Cassidy P, Erwich JJHM, Farrales L, Gross MM, Heazell AEP, Leisher SH, Mills T, Murphy M, Pettersson K, Ravaldi C, Ruidiaz J, Siassakos D, Silver D, Storey C, Vannacci A, Middleton P, Ellwood D, Flenady V. Care in subsequent pregnancies following stillbirth: An international survey of parents. BJOG 2016; DOI: 10.1111/1471-0528.14424.
17. Meredith P, Wilson T, Branjerdporn G, Strong J, Desha L. “Not just a normal mum”: a qualitative investigation of a support service for women who are pregnant subsequent to perinatal loss. BMC Pregnancy and Childbirth (2017) 17:6. DOI 10.1186/s12884-016-1200-9
18. Karamoozian M, Askarizadeh G. Effectiveness of Cognitive-Behavioral Stress Management Intervention on Anxiety and Depression during Pregnancy. Journal of Kerman University of Medical Sciences, 2013; 20(6): 606-621
19. Khanzadeh A, Rostampour A, Nedaee N, Khosrojavid M. Effectiveness of Cognitive-behavioral Education on Anxiety During Pregnancy and Delivery Method in Primiparous Women. Journal of Nursing Education 2017;5(6):24-32. DOI: 10.21859/jne-05064
20. Thomas N, Komiti A,  Judd F. Pilot early intervention antenatal group program for pregnant women with anxiety and depression.Arch Womens Ment Health (2014) 17:503–509. DOI 10.1007/s00737-014-0447-2
21. Fenwick J,Toohill1 J, Gamble J, Creedy DK, Buist A, Turkstra E, Sneddon A, Scuffham PA, Ryding EL. Effects of a midwife psycho-education intervention to reduce childbirth fear on women’s birth outcomes and postpartum psychological wellbeing. BMC Pregnancy and Childbirth (2015) 15:284.DOI 10.1186/s12884-015-0721-y
22. Tomfohr-Madsen LM, Campbell TS, Giesbrecht GF, Letourneau NL, Carlson LE, Madsen JW, Dimidjian S. Mindfulness-based cognitive therapy for psychological distress in pregnancy: study protocol for a randomized controlled trial.Trials 2016;17:498. DOI 10.1186/s13063-016-1601-0
23. Ahadi M, Taavoni S, Ganji T,Hosseini F. Comparison of Maternal Anxiety between Primigravid Women and Pregnant Women with the History of Previous Fetal or Neonatal Death. Journal of Iranian Nursing  2006;19(47): 49 -55.
24. Abbaspoor Z, Sarparast Razmju P, Hekmat K. Relation between quality of life andmental health in pregnant women with prior pregnancy loss. J Obstet Gynaecol Res 2016;42(10): 1290–1296.
25. Hill PD, DeBackere K and Kavanaugh KL. Parental Experience of Pregnancy after Perinatal Loss2010. J ObstetGynecol NeonatalNurs.2008Sep-Oct; 37(5): 525–537.  doi: 10.1111/j.1552-6909.2008.00275.x
26. Huberty J L, Matthews J, Leiferman J, Hermer J and Cacciatore J. When a Baby Dies: A Systematic Review of Experimental Interventions for Women After Still birth. Reproductive Sciences. 2016. 1-92016DOI: 10.1177/1933719116670518
27. Riahi F,  Sepandi M. Effect of psychological training of consumer attitudes to drug addiction. Jundishapur Student Journal, Volume I, Number 1, Winter 1389
28. Wilkinson  E L, O’Mahen H A, Fearon P, Sarah Halligan S, King DX, Greenfield G, Dunkley-Bent J, Ericksen J, Jeannette Milgrom J and Ramchandani P G. Adapting and testing a brief intervention to reduce maternal anxiety during pregnancy (ACORN): study protocol for a randomised controlled trial. Wilkinson et al. Trials (2016) 17:156 DOI 10.1186/s13063-016-1274-8
29. Maddahi M S, Dolatian M, khoramabadi M, Talebi A. Correlation of maternal-fetal attachment and health practices during pregnancy with neonatal outcomes. Electronic Physician (ISSN: 2008-5842) July2016, Volume:8, Issue:7, Pages:2639-2644,DOI:http://dx.doi.org/10.19082/2639
30. Akbarzadeh M, Toosi M, Zare N, Sharif F. Effect of Relaxation and Attachment Behaviors Training on Anxiety in First-time Mothers in Shiraz City, 2010: A Randomized Clinical Trial. Qom Univ Med Sci J 2013;6(4):14-23.
31. Van den Bergh B. The influence of maternal emotions during pregnancy on fetal and neonatal behavior. Pre-and Perinatal Psychology Journal. 1990; 5(2): 119-30.
32. Karamoozian M, Askarizadeh G, Behroozy N. The Study of psychometric properties of pregnancy related anxiety questionnaire. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. 2016; 5(4): 22-34.
33. Khoramrody R. The effect of mothers touch on Maternal Fetal Attachment (dissertation). Iran University of Medical Sciences; 2000.
34. Tafazoli  M, Montakhab Asadi  M, Aminyazdi  SA, Shakeri MT. Relationship between Prenatal Attachment and Duration of Exclusive Breast Feeding in Primiparous Women. Journal of Neyshabur University of Medical Sciences 2014; 2(3):67-75.
35. Abbasi A, Tafazoli M. The effect of education of maternal attachment behavior on maternal-fetal attachment in primiparus women. Journal of Hamedan Nursing and Midwifery faculty. 2009;17(1): 35-40.

بررسی تاثیر آموزش روانی بر اضطراب و دلبستگی مادر به جنین در بارداری پس از مرده زایی زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1396

چنانچه در طرح تحقیقاتی اقدام تشخیصی یا درمانی انجام شود، هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

پرسشنامه اضطراب بارداری

لطفاً هرجمله را به دقت بخوانید و با توجه به راهنمایی های زیر، دور هر عددی که با وضعیت شما سازگار تر است خط بکشید.

1. اصلاً درست نیست.
2. به سختی قابل قبول است.
3. بیشتر از اینکه صحیح باشد غلط است.
4. به طور متوسط درست است.
5. تاحدی درست است.
6. به مقدار قابل توجهی قبول است.
7. کاملاً درست است.

پرسشنامه دلبستگی مادر به جنین کرانلی