مقایسه اثر درمانی کپسول زعفران و دولوکستین در درمان درد و افسردگی بیماران مبتلابه آرتریت روماتویید

آرتریت روماتوئید بیماری التهابی مقاوم و پیش رونده مفاصل است که اغلب با هیپرپلازی سینوویال همراه است. بروز بیماری در هر سنی ممکن است، اما در دهه چهارم و پنجم زندگی شایعتر است. بیماری در خانمها شایعتر بوده، تشخیص آرتریت روماتوئید با معیارهای کلینیکی کالج روماتولوژی آمریکا میسر می باشد. در صورت عدم کفایت معیارهای کلینیکی میتوان از فاکتور روماتوئید مثبت و ندول روماتوئید و تغییرات رادیولوژیک استفاده کرد. در واقع آرتریت روماتوئید ا بیمارهای سیستمیک خود ایمنی است، که در آن سیستم دفاعی بدن علیه بافتهای نرمال بدن وارد عمل میشود و با تولید
آنتی بادیهایی موجب التهاب و تغییر شکل مفاصل بدن میشود. این بیماری به ویژه موجب التهاب مفاصل انگشتان، مچها و زانوها میشود و علایم آن ممکن است به صورت قرینه باشد و اغلب با خشکی صبحگاهی مفاصل نیز همراه است. بیماری آرتریت روماتوئید علاوه بر گرفتاری مفصلی،
ارگانها را هم درگیر میکند و عقیده بر این است که این بیماری مولتی فاکتوریال میباشد و عوامل ژنتیکی و محیطی نقش اصلی را ایفا میکنند(4-1).

 میزان شیوع این بیماری به طور قابل ملاحظه ای در سالهای اخیر افزایش یافته است. در حال حاضر بیش از 2 میلیون آمریکایی به این بیماری مبتلا هستند. شیوع فعلی این بیماری بین 2 تا 4 نفر در هر100000 نفر میباشد. همچنین مانند اکثر بیماریهای روماتیسمی شیوع بیماری در زنان بیش از مردان است؛ به طوری که این نسبت 5/2 تا 3 برابر میباشد. در سال 1992 هزینه کل آرتریت و وضعیت عضلانی اسکلتی حدود 5/2 درصد از تولید ناخالص ملی آمریکا یا 149 میلیارد دلار تخمین زده شده است. در سال 2020 شیوع آرتریت روماتوئید در ایالت متحده آمریکا به دلیل افزایش طول عمر جمعیت بیش از 18 درصد تخمین زده شده است .این بیماری غیر قابل پیش بینی است و همچنین اغلب به دوران دهه سوم زندگی فرد صدمه می زند و به تدریج او را به سمت ناتوانی پیش می برد(9-5).

دولوکستین، داروی ضدافسردگی است که مکانیسم اثر آن مهار بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین میباشد که امروزه در درمان اختلال افسردگی اساسی در بالغین کاربرد دارد. این دارو در درمان دردهای جسمی مرتبط با افسردگی و اختلال اضطراب منتشر بالغین نیز مؤثر است. در حیطه روانپزشکی کودک و نوجوان، گزارشهای اولیه ای از تأثیر مثبت آن در نوجوانان دارای درد مزمن و اختلال افسردگی اساسی همراه با آن و افسردگی کودکی همراه با درد و علایم تجزیه ای وجود دارد. بیخطری و تحملپذیری خوب دولوکستین در چندین پژوهش نشان داده شده است.عوارض جانبی گزارش شده در کارآزمایی های بالینی در بالغین شامل تهوع، خشکی دهان، یبوست، خستگی، کاهش اشتها، خواب آلودگی و تعریق زیاد میباشد(15-10).

گیاهان دارویی و داروهای مشتق از آنها از قدیم به عنوان منابع مهم درمانی توسط بشر شناخته شده است و امروزه نیز با توجه به سهولت دسترسی به این داروها، تمرکز زیادی براستفاده از آنها و تحقیق در مورد خواص آنها وجود دارد. زعفران از جمله گیاهانی است که از قدیم در نقاط مختلف دنیا به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار گرفته است. در ایران نیز این گیاه  به عنوان ضداسپاسم، آرامبخش، تسهیل کننده هضم غذا، ضدنفخ، معرق، خلط آور، محرک میل جنسی و تسکین دهنده درد مورد استفاده بوده است. تحقیقات هم چنین بر توانایی ضددردی و ضدالتهابی عصاره زعفران در موشهای کوچک آزمایشگاهی نسبت به داروهای ضددرد و ضدالتهاب رایج تاکید دارند(16 و 17).

ما در این مطالعه بر آن شدیم تا به مقایسه اثر درمانی کپسول زعفران و دولوکستین در درمان روماتوئید آرتریت در بالغین در شهر زاهدان بپردازیم.

در مطالعه ای که سیما نصری و همکارانش در سال 1389 روی موش انجام دادند گزارش کردند که  عصاره الکی زعفران در دوز 5 میلیگرم بر کیلوگرم در فاز حاد و در دوز 10 میلی گرم بر کیلوگرم در فاز مزمن اثر ضددردی دارد. عصاره زعفران (5/2، 5 و 10 میلی گرم بر کیلوگرم) التهاب را به ترتیب 30 %، 66 % و 80 % مهار کرد(18).

1. نمره علائم روماتوئید آرتریت بر حسب گروه درمانی متفاوت است
2. عوارض درمان روماتوئید آرتریت بر حسب گروه درمانی متفاوت است
3. نمره علائم افسردگی در بیماران روماتوئید آرتریت بر حسب گروه درمانی متفاوت است

مقایسه اثر زعفران و دولوکستین در درمان روماتوئید آرتریت

1. تعیین اثر زعفران در درمان علائم روماتوئید آرتریت با دولوکستین
2. تعیین عوارض مصرف زعفران در درمان روماتوئید آرتریت با دولوکستین
3. تعیین اثر مصرف زعفران در نمره علائم افسردگی در بیماران روماتوئید آرتریت با دولوکستین

دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور

آرتریت روماتوئید:
بیماری التهابی مقاوم و پیش رونده مفاصل  است که اغلب با هیپرپلازی سینوویال همراه است.

دولوکستین:

داروی ضدافسردگی است که مکانیسم اثر آن مهار بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین میباشد که امروزه در درمان اختلال افسردگی اساسی در بالغین کاربرد دارد. این دارو در درمان دردهای جسمی مرتبط با افسردگی و اختلال اضطراب منتشر بالغین نیز مؤثر است

. زعفران:

از جمله گیاهانی است که از قدیم در نقاط مختلف دنیا به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار گرفته است. در ایران نیز این گیاه به عنوان ضداسپاسم، آرامبخش، تسهیل کننده هضم غذا، ضدنفخ، معرق، خلط آور، محرک میل جنسی و تسکین دهنده درد مورد استفاده بوده است. تحقیقات هم چنین بر توانایی ضددردی و ضدالتهابی عصاره زعفران در موشهای کوچک آزمایشگاهی نسبت به داروهای ضددرد و ضدالتهاب رایج تاکید دارند

کارآزمایی بالینی دوسویه کور

بیماران مبتلا به روماتویید آرتریت مراجعه کندده به کلینیک روماتولوژی امام علی{ع}

معیارهای ورود به مطالعه :

سن برابریا بیشتر از 18 سال

داشتن معیارهای ACR برای روماتوئید آرتریت

شدت درد حداقل 40 بر اساسVAS

معیارهای خروج از مطالعه :

درمان فعلی یا قبلی با دولوکستین

وجود هر اختلال روانپزشکی محور یک به جز MDD ( با تأکید خاص بر اختلال خلقی دو قطبی)

دردهای ناشی از آسیب های تروماتیک

سایر بیماری های روماتیسمی ساختاری بجزRA

بیماری های روماتیسمی ناحیه ای ( مانند استئوآرتریت – بورسیت- تاندونیت)

مولتیل اسکلروزیس

سابقه جراحی های مکرر

آرتریت التهابی ، عفونی ، اتوایمیون

بیماری مدیکال جدی( اختلالات اندوکرین درمان نشده- اختلالات کبدی- بیماری های قلبی عروقی- ایدز- صرع – بدخیمیها)

بارداری- شیردهی یا عدم استفاده از کنتراسپشن مناسب

مصرف همزمان داروهای روانپزشکی ( خصوصاً MAO-IS و داروهای سروتونرژیک)

وجود افکار خودکشی فعال

سوء مصرف الکل یا مواد در دو سال گذشته

مصرف داروهای شل کننده عضلانی، استروئید، مسکن های اوپیوئیدی، بنزودیازپین ها، ضد تشنج ها در یک هفته اخیر

تزریق آنالژزیک در نقاط دردناک در یک ماه اخیر

مصرف تیوریدازین و سایر عوامل موثر بر سیتوکروم P450 در دو هفته اخیر

با توجه به مطالعات قبلی حجم نمونه 75 نفر و در سه گروه 25 نفری انتخاب شد

آسان و در دسترس از نمونه هایی که شرایط ورود به مطالعه را داشته باشند و اختصاص نمونه ها  به هر یک از دو گروه بر اساس گروه بندی بلوک بندی شده خواهد بود

فرم اطلاعاتی ، نتایج بالینی و پاراکلینیکی

این یک کار آزمایی بالینی دوسوکور باکنترل پلاسبو است . شرکت کنندگان از بین بیماران مراجعه کننده به کلینیک روماتولوژی بیمارستان امام علی زاهدان که با تشخیص تحت درمان می باشند و معیارهای ورود به مطالعه را دارا )R.A روماتوئید آرتریت ( هستند، انتخاب شده و در صورت داشتن کرایتریاهای خروج از مطالعه ، از لیست داوطلبین حذف خواهند شد.

روش اجرای طرح ، هدف پژوهش و حقوق شرکت کنندگان برای آنها توضیح داده خواهد شد و در صورت تمایل به شرکت در طرح پژوهشی رضایت نامه کتبی اخذ می گردد. حجم نمونه محاسبه شده برای این مطالعه 75 نفر می باشد که بصورت تصادفی در سه گروه 25 نفره قرار خواهند گرفت . گروه ها شامل گروه دریافت کنندگان دولوکستین ، گروه دریافت کنندگان کپسول زعفران و گروه پلاسبو خواهند بود. برای کاهش خطاها کپسول های هر سه گروه به صورت کاملاً مشابه از نظر ظاهری تهیه شده و درمانگر و داوطلب از محتویات آن مطلع نمی باشند.

بالای 40 وارد VAS قرار گرفته و بیماران دارای نمره VAS در ابتدا داوطلبین تحت تست برای درد و تست هامیلتون برای افسردگی برای تمام BPI مطالعه خواهند شد. تست های بیماران انجام شده و نمرات به دست آمده ثبت می گردد .(آزمون ها ضمیمه پروپزال می باشد).

به گروه دولوکستین کپسول های 30 میلی گرم در هفته اول و پس از آن 60 میلی گرم در دو دوز منقسم داده خواهد شد . گروه زعفران ، در هفته اول کپسول های 15 میلی گرمی روزانه و پس از آن دو عدد روزانه دریافت خواهد کرد . گروه پلاسبو در هفته اول روزی یک عدد و سپس روزی دو عدد کپسول پلاسبو دریافت خواهند کرد.

برای داوطلبین در هفته های صفر، 1، 3 و 6 تست های BPI و هامیلتون انجام شده و نمرات آنها ثبت می گردد و علاوه بر این آزمون ها، عوارض جانبی و معیارهای خروج از مطالعه بررسی می گردند . در فواصل چهار هفته آزمایشات CBC- LFT- FBS– الکترولیت ها به منظور پایش عوارض داروئی انجام خواهد شد . مدت زمان دریافت دارو در این مطالعه 6 هفته در نظر گرفته شده است . نهایتاً متغیرهای مورد نظر تحت آزمون آماری قرار گرفته و نتایج تفسیر خواهد شد . گروهها از نظر سن و جنس همانند سازی خواهند شد

برای توصیف داده ها از میانگن و انحراف معیار و فراوانی و درصد استفاده خواهد شد. جهت مقایسه میانگین درد و نیز نمره علائم افسردگی قبل و بعد از مداخله بین دو گروه از ازمون انالیز واریانس با داده های تکرای استفاده خواهد شد. از ازمون کای اسکوئر نیز جهت مقایسه فراوانی عوارض بین دو گروه استفاده می شود.داده های بدست آمده از طریق نرم افزار SPSS-23 تجزیه و تحلیل خواهند شد.

در این مطالعه کدهای اخلاقی زیر متناسب با راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی و همچنین کدهای مربوطه از راهنمای اخلاقی کارآزماییهای بالینی در جمهوری اسلامی ایران رعایت خواهد شد :

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی :

1- هدف اصلی هر پژوهشباید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3- پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیهپذیر است که منافع بالقوهی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد. در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمرهی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهدهی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایشکنندهی پژوهش از جمله کمیتهی اخلاق در پژوهش است.

4- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینهی پایینتر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5- قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین سلامت آنها انجام گیرد.

6- در کارآزمایی های بالینی دوسوکور که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخلهای که برای وی تجویز شده بیاطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمکرسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.

7- اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوهی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8- طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم، حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

9- در پژوهشهای پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاطهای لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزماییهای بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کنندهها، وابستگیهای سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوهی دیگر، مشوقهای شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامهی آگاهانه بهصورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیتهی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11. کمیتهی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیتهی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

12- انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، بهنحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینهها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیضآمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیتهی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامهی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیتهی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامهی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهشهای پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده بهعنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیمگیری او مؤثر باشند، بهنحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است بهکار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروهمورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید دربارهی خطرات و زیانهای بالقوهی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغههای این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامهی آگاهانه منعکس شود.

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائهی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا بهدلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاعرسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

18- در پژوهشهایی که از مواد بدنی (شامل بافتها و مایعات بدن انسان) یا دادههایی استفاده میشود که هویت صاحبان آنها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمعآوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفادهی مجدد از آنها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشهدار کند، میتوان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیتهی اخلاق ، از دادهها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

20- در مواردی که آگاه کردن آزمودنی دربارهی جنبهای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاعرسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیتهی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاعرسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

21- برخی از افراد یا گروههایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیانکه ممکن است بهعنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمیتوانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروهها آسیبپذیر دانسته میشوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.

22- از گروههای آسیبپذیر هیچگاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروهها یا جوامع آسیبپذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویتهای همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

23- در پژوهش بر روی گروههای آسیبپذیر، وظیفهی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمیشود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.

24- اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامهی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود.

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوهی تحقق این امر ترجیحاً بهصورت پوشش بیمهای نامشروط باشد.

27- در پایان پژوهش، هر فردی که بهعنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که دربارهی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهرهمند شود.

28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافتههایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

29- نحوهی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسهی حمایت کنندهی پژوهش باشد.

30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کردهاند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

راهنمای اخلاقی کارآزماییهای بالینی :

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1- کارآزماییهای بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرحنامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارندهی بخش ملاحظات اخلاقی، همچنین اطلاعات مربوط به بودجهی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفهای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.

2- شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرحنامه و دستورالعمل آن توسط کمیتهی اخلاق در پژوهش است. کمیتهی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزماییهای در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.

3- پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضهی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیتهی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذیربط گزارش دهد.

4- کمیتهی اخلاق مسؤولیت دایمی نظارت بر اجرای اخلاقی پژوهش را بر عهده دارد، لذا پژوهشگر ارشد باید این کمیته را در مورد تمامی تغییرات دستورالعمل مطالعه و هر حادثهی نامناسب جدی در طول مطالعه آگاه سازد. همچنین، هر اطلاعات جدیدی که ممکن است امنیت آزمودنی یا اجرای مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد را باید به اطلاع این کمیته برساند.

5- کارآزمایی بالینی باید تنها توسط افراد دارای مجوز حرفهای مرتبط و ذیصلاح از نظر علمی انجام گیرد.

6- انجام کارآزمایی بالینی تنها زمانی قابل توجیه است که جامعهای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج آن پژوهش سود ببرند.

7- تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنیها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و همچنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنیها باید بهعمل آید.

8- در مرحلهی طراحی مطالعه، باید نحوهی پیگیری آزمودنیها پس از اتمام مطالعه تعیین شود و در صورت لزوم، برای دسترسی آنها به بهترین روش پیشگیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبتهای مناسب، تمهیدات لازم درنظر گرفته شود. دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نیست.

9- در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، پژوهشگر باید اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب را برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم آورد. تمهیدات مالی برای انجام این تعهد، نظیر بیمه کردن پژوهش، باید در هنگام طراحی مطالعه در نظر گرفته شده باشد.

10- اگر در حین یا بعد از انجام پژوهش، وجود بیماری یا وضعیت مرتبط با سلامت خاصی در آزمودنی تشخیص داده شد، پژوهشگر یا مؤسسهی حامی باید در صورت آزمودنی، وی را از این موضوع آگاه کند.

11- پژوهشگرموظف است که در صورت رضایت آزمودنی، شرکت او در کارآزمایی را به اطلاع پزشک خانوادهی وی برساند.

12- کلیهی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید بهگونهای ثبت، بهکارگیری و ذخیره شود که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آنها فراهم باشد.

13- هرگونه پرداخت مالی به آزمودنی باید تنها در محدودهی بازپرداخت هزینههای تحمیلشده به وی در اثر شرکت در پژوهش و قدردانی از او باشد. باید از هرگونه پرداخت غیرمتعارف - که احتمال داشته باشد که آزادی فرد برای قبول یا تداوم مشارکت در پژوهش را خدشهدار کند - خودداری شود.

14- مطالعات دوسوکور باید بهگونهای طراحی شوند که در صورت وقوع عارضهای برای هرکدام از آزمودنیها که شکستن کد را ایجاب کند، فردی که امکان شکستن کد را برای آن آزمودنی دارد و نحوهی انجام این کار مشخص باشد. جزئیات این موضوع باید در دستورالعمل کارآزمایی آورده شود.

15- هیچ مداخلهای که هنوز بر اساس پزشکی مبتنی بر شواهد تأیید نشده است، نباید به دلایلی نظیر گیاهی یا سنتی بودن از طی تمامی مراحل استاندارد آزمون و کارآزمایی مستثنی شمرده شود.

16- چنانچه برای یک کارآزمایی بالینی فاز یک، آزمودنی زن مورد نیاز باشد، باید این افراد در سن باروری نباشند یا از روشهای قطعی پیشگیری از بارداری استفاده کنند.

17- در کارآزماییهای با پرتوتابی، نوع و دوز مداخله باید به تأیید کمیتهی اخلاق رسیده باشد. این تأییدیه نیز باید بر اساس نظر مشورتی تخصصی باشد.

18- داوطلبان سالم در کارآزماییهای با پرتوتابی باید بیش از ۵۰ سال سن داشته باشند. در صورتی میتوان از افراد با سن کمتر استفاده کرد که مطالعه مربوط به گروه سنی ایشان باشد. تعداد شرکتکنندگان باید در حداقل تعداد ممکن با توجه به هدف مطالعه و دقت مورد نیاز انتخاب شود.

19- در صورتیکه مداخلهی دارویی در مطالعه مد نظر باشد و داروی مورد نظر در فهرست دارویی کشور وجود نداشته یا به ثبت نرسیده باشد، فرایند صدور مجوز انجام مطالعهی بالینی و همچنین واردات و ترخیص داروی تحقیقاتی مورد استفاده در کارآزمایی بالینی تابع مقررات و ضوابط مربوطه و بهعهدهی سازمان غذا و دارو است.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1- اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره بهصورت کتبی باشد. فرم رضایتنامه باید دربردارندهی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیمگیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.

2- فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، بهعنوان نمایندهی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نمایندهی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخهی آن به آزمودنی تحویل داده میشود و نسخهی دیگر باید توسط پژوهشگر نگهداری شود.

3- در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایتنامهی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسشهای او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیشگفته نیز باشد

4- هنگام ارسال طرحنامه برای بررسی توسط کمیتهی اخلاق، فرم رضایتنامهای که قرار است به آزمودنیها ارائه شود، باید به طرحنامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرحنامهی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانهی آن معتبر نخواهد بود.

5- برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نمایندهی قانونی او باید فرصت کافی برای پرسوجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید بهطور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.

6- آزمودنی باید به اطلاعات در مورد بیمه و سایر تمهیدات برای جبران صدمات ناشی از مشارکت در کارآزمایی دسترسی داشته باشد. همچنین، وی باید در مورد درمانهایی که در صورت بروز صدمه یا ناتوانی به دنبال شرکت در کارآزمایی، در اختیار وی قرار خواهد گرفت آگاه شود

7- اخذ رضایت آگاهانه فرایندی است که از آغاز تا پایان ارتباط پژوهشگر-آزمودنی تداوم دارد. هر زمآنکه اطلاعات جدیدی بهدست آید که امکان داشته باشد که در تصمیمگیری آزمودنیها جهت قبول یا تداوم شرکت در پژ. وهش تأثیرگذار باشد، این اطلاعات باید بهصورت مکتوب در اختیار آزمودنیها قرار گیرد.

8- در زمان اخذ رضایت، باید احتیاط شود که آزمودنیها رضایت خود را تحت محذوریت و بهعلت وابستگی درمانی، اداری و. . . نداده باشند. در مواردی که این احتمال وجود دارد، رضایتآگاهانه باید توسط فرد دیگری که اطلاع کافی از مطالعه دارد و در عین حال چنین رابطهای با آزمودنی ندارد، کسب شود.

9- شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش باید آزادانه باشد. از همین رو، هیچیک از اعضای تیم پژوهش نباید آزمودنیها را برای ادامهی مشارکت در مطالعه مورد اجبار، تطمیع، اغوا، تهدید و/ یا تحت محذوریت قرار دهند.

10- از آنجا که تمامی عوارض و خسارات قابل انتساب به پژوهش برای آزمودنیها باید جبران شود، اخذ برائت ذمه هیچ جایگاهی در کارآزمایی بالینی ندارد و نباید در فرم رضایت آگاهانه گنجانده شود. این امر رضایت آگاهانهی پژوهشی را از رضایتنامهی درمانی متمایز میکند.

11- فرم رضایت آگاهانه که برای اخذ رضایت به آزمودنی داده میشود، باید دربردارندهی اطلاعات ذیل باشد:

1-11- عنوان کارآزمایی

2-11- ماهیت پژوهشی کارآزمایی

3-11- هدف کارآزمایی

4-11- درمان (یا مداخله) در کارآزمایی و احتمال تخصیص تصادفی به هر درمان یا مداخله

5-11- روشهای پیگیری شامل روشهای تهاجمی و غیرتهاجمی

6-11- مسؤولیت آزمودنیها

7-11- جنبههایی از کارآزمایی که ماهیت پژوهشی دارد.

8-11- مخاطرات قابل پیشبینی کارآزمایی برای آزمودنیها

9-11- منافع مورد انتظار برای شرکتکنندگان، چنانچه در یک کارآزمایی هیچگونه منافعی پیشبینی نمیشود باید آزمودنی از آن آگاه باشد.

10-11- در صورت استفاده از دارونما، توضیح معنای آن، احتمال تخصیص به گروه دارونما، و ذکر خطرات و فواید احتمالی در صورت تخصیص به شاخه یا گروه دریافت کنندهی دارونما

11-11- روشهای درمانی جایگزین که ممکن است در دسترس آزمودنی باشد به همراه منافع و خطرات بالقوهی آنها

12-11- عدم تحمیل هزینه به آزمودنی بهواسطهی مداخلات پژوهشی

13-11- غرامت و درمان صدماتی که در جریان کارآزمایی ممکن است برای فرد ایجاد شود.

14-11- در صورتیکه وجهی در قبال مشارکت شرکتکنندگان در مطالعه پرداخت میشود، میزان و نحوهی پرداخت آن ذکر شود.

15-11- بازپرداخت مخارجی که آزمودنی در اثر شرکت در مطالعه متحمل میشود.

16-11- داوطلبانه بودن مشارکت افراد در کارآزمایی و تصریح به اینکه آزمودنیها در هر مرحله از کارآزمایی این حق را دارند که از مطالعه خارج شوند بدون اینکه لازم باشد جریمه یا خسارتی را پرداخت کنند یا درمان معمول ایشان تحت تأثیر قرار گیرد.

17-11- محرمانهبودن اطلاعات شخصی آزمودنیها و تصریح به انتشار نتایج بهصورت آماری و بهنحوی که اطلاعات فردی فاش نشود.

18-11- اشخاصی که حق دسترسی به اطلاعات آزمودنی را خواهند داشت، از جمله کمیتهی اخلاق در پژوهش

19-11- تصریح به اینکه چنانچه اطلاعات جدیدی در مورد سلامت افراد یا تأثیرگذار بر تداوم مشارکت آنها در دسترس قرار گیرد، آزمودنی یا نمایندهی قانونی او در اولین فرصت در جریان قرار خواهند گرفت.

20-11- نام و شمارهی تماس شخص یا اشخاصی که آزمودنی میتواند در زمان وقوع عوارض ناخواسته یا برای کسب اطلاعات بیشتر با آنها تماس بگیرد.

21-11- پیشبینی و توصیف شرایطی که در آن شرایط، شرکت فرد در مطالعه ممکن است خاتمه یابد.

22-11- مدت زمان مورد انتظار مشارکت افراد در کارآزمایی

23-11- تعارض منافع احتمالی پژوهشگران و وابستگیهای حرفهای ایشان

12- چنانچه به هر دلیلی کارآزمایی قبل از موعد مقرر خاتمه یافته یا تعلیق شود، مؤسسهی پژوهشی یا پژوهشگر باید آزمودنیرا از این موضوع مطلع کند و به او اطمینان دهد که درمان مناسب و پیگیری مورد نیاز برای آنها انجام خواهد شد.

فصل سوم: دارونما

1- فواید، خطرات، عوارض و کارآیی روش مورد آزمون باید در مقابل بهترین روشهای پیشگیرانه، تشخیصی یا درمانی موجود مورد مقایسه قرار گیرد.

2- استفاده از دارونما در کارآزماییهای بالینی در صورتی که درمان یا مداخلات استاندارد وجود داشته باشد، غیرقابل قبول است، مگر در موارد ذیل

1-2 - شواهدی از اثربخشی بیشتر درمان استاندارد نسبت به دارونما وجود نداشته باشد

2-2 - درمان استاندارد بهدلیل محدویتهای هزینه یا عدم تأمین پایدار آن در دسترس نباشد. البته منظور از محدودیتهای پرداخت هزینه از دیدگاه نظام سلامت است. بنابراین، این مورد شامل حالتی که تأمین درمان استاندارد اثربخش برای افراد غنی یک جامعه ممکن و برای افراد کمدرآمد غیرممکن باشد، نمیشود.

3-2 - چنانچه جامعهی بیماران مورد مطالعه نسبت به درمان استاندارد مقاوم باشند و درمان استاندارد جایگزین برای آنان وجود نداشته باشد.

4-2 - وقتیکه هدف کارآزمایی بررسی تأثیر توأم یک درمان به همراه درمان استاندارد باشد و به هر دلیلی کلیهی افراد مورد مطالعه، درمان استاندارد را دریافت کرده باشند.

5-2 - وقتی که بیماران درمان استاندارد را تحمل نمیکنند و اگر بیماران روی درمان استاندارد نگه داشته شوند، عوارض مرتبط با درمان و زیانهای غیرقابل برگشت با هر شدتی برای آنها ایجاد شود و درمان استاندارد جایگزینی برای آنها وجود ندارد.

6-2 - زمانیکه یک روش پیشگیری، تشخیص یا درمان برای یک وضعیت خفیف مورد بررسی قرار میگیرد و بیمارانی که دارونما دریافت میکنند در معرض خطر اضافی شدید یا غیرقابل برگشتی قرار نمیگیرند.

3- استفاده از جراحی دروغین بهعنوان دارونما پذیرفته نیست مگر در مواردیکه کلیهی شروط زیر صادق باشد:

1-3- پیامد مورد سنجش سوبژکتیو (ذهنی) باشد، از قبیل درد و کیفیت زندگی

2-3- جراحی استاندارد قابل قیاس وجود نداشته باشد و تنها راه سنجش دقیق اثربخشی مداخله، استفاده از کنترل جراحی دروغین باشد.

3-3- خطر جراحی دروغین به حد قابل قبولی پایین باشد.

4-3- بیمار با آزادی کامل و با آگاهی از اینکه ممکن است مورد جراحی دروغین قرار بگیرند که هیچ نفع درمانی برای آنها ندارد، رضایت کتبی داده باشد.

5-3- کمیته ی اخلاق انجام جراحی دروغین را در مورد مداخله مورد نظر با رعایت دستورالعمل ارائه شده مجاز تشخیص بدهد.

با توجه به اینکه این مطالعه بر روی بیماران سرپایی انجام می شود احتمال ریزش آنها وجود دارد که با توجه به حجم نمونه و با پیگیری منظم بیماران تلاش خواهد شد تا این موضوع به حداقل برسد.

زعفران, دولوکستین, روماتوئید آرتریت

1.Arnett FC, Edworthy SM, Bloch DA, McShane DJ, Fries JF, Cooper NS, et al. The American Rheumatism Association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1988; 31(3): 315-24.
2. Martin RH. The role of nutrition and diet in rheumatoid arthritis. Proc Nutr Soc 1998; 57(2): 231-4.
3. Bae SC, Kim SJ, Sung MK. Inadequate antioxidant nutrient intake and altered plasma antioxidant status of rheumatoid arthritis patients. J Am Coll Nutr 2003; 22(4): 311-5.
4. West SG. Excerpts from Secrets of Rheumatology. Trans. Olia MB, Soleimani H. Yazd: Publication of Yazd; 2006.
5. Cush JJ. American Callege of Rhematology. Faetsheet on rheumatoid arthritis [Online]. 2008; Available from: URL: www.rheumaotology.org/patients/rn.hlml/
6. Cimino WG, O'Malley MJ. Rheumatoid arthritis of the ankle and hindfoot. Rheum Dis Clin North Am 1998; 24(1): 157-72.
7. Wolfe F, Cush JJ, O'Dell JR, Kavanaugh A, Kremer JM, Lane NE, et al. Consensus recommendations for the assessment and treatment of rheumatoid arthritis. J Rheumatol 2001; 28(6): 1423-30.
8. Minor M. Rest and exercise. In: Wegener ST, Belza BL, Gall EP, editors. Clinical care in the rheumatic diseases. Washington (DC): American College of Rheumatology; 1996. p. 73-8.
9. Brooks PM. The burden of musculoskeletal disease-a global perspective. Clin Rheumatol 2006; 25(6): 778-81.

10. Carter NJ, McCormack PL. Duloxetine: a review of its use in the treatment of generalized anxiety disorder. CNS Drugs 2009;23(6):523-41.

11. Gupta S, Nihalani N, Masand P. Duloxetine: review of its pharmacology, and therapeutic use in depression and other psychiatric disorders. Ann Clin Psychiatry 2007;19(2):125-32.
12. Khan AY, Macaluso M. Duloxetine for the treatment of generalized anxiety disorder: a review. Neuropsychiatr Dis Treat 2009;5:23-31.
12. Meighen KG. Duloxetine Treatment of pediatric chronic pain and comorbid major depressive disorder. J Child Adolesc Psychopharmacol 2007;17(1):121-7.
13. Desarkar P, Das A, Sinha VK. Duloxetine for childhood depression with pain and dissociative symptoms. Eur Child Adolesc Psychiatry 2006;15(8):496-99.
14. Wernicke J, Gahimehr J, yalcin I, Wulster-Radcliffe M, Viktrup L. Safety and adverse event profile of duloxetine. Expert Opin Drug Saf 2005;4(6):987-93.
15. Wernicke J, Lledó A, Raskin J, Kajdasz DK, Wang F. An evaluation of the cardiovascular safety profile of duloxetine: findings from 42 placebo-controlled studies. Drug Saf 2007;30(5):437-55.

16. Agha-Hosseini M, Kashani L, Aleyaseen A, Ghoreishi A, Rahmanpour H, Zarrinara AR, et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: A double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG. 2008 Mar;115(4):515-9.

17. Hosseinzadeh H, Younesi HM. Antinociceptive and antiinflammatory effects of Crocus sativus L. tigma and petal extracts in mice. BMC Pharmacol. 2002;2:7-15.

18. سیما نصری، سیده یاسمن حسینی، هدایت صحرایی، حمیر زردوز. مهار درد و التهاب ناشی از تست فرمالین در موش های نر کوچک آزمایشگاهی با عصاره اتانولی زعفران و اجزای آن؛ کروسین و سافرانال. مجله پزشکی کوثر. دوره 15، شماره 4، زمستان 1389، صفحات: 195-189.

مقایسه اثر درمانی کپسول زعفران و دولوکستین در درمان درد و افسردگی روماتوئید آرتریت در بالغین : یک مطالعه کار آزمایی بالینی دو سویه کور

با رضایت آگاهانه انجام می شود.

در صورت تایید فرضیه عوارض کپسول زعفران کمتر می باشد

پذیرش درمان توسط بیمار بهتر بوده که موجب ماندگاری بیشتر در درمان خواهد شد

عوارض جانبی کپسول زعفران بسیار پایین می باشد و عارضه مشکل سازی گزارش نشده است

درمان عوارض احتمالی به عهده پژوهشگر خواهد بود

حداکثرسقف مجاز

ندارد

اصل محرمانه بودن رعایت شده است

امکانش فراهم شده است

رعایت شده است

گرفته شده است

پرسشنامه افسردگی هامیلتون و BPI