بررسی ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادر ووزن گیری کلی بارداری بروزن هنگام تولد نوزاد در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی – شهر زاهدان در سال 96

نمایه توده بدنی مادر وافزایش وزن دوره بارداری نقش مهمی در نتیجه بارداری دارد واز آن به عنوان یک شاخص مهم در پیش بینی موربیدیتی ومورتالیتی نوزاد ومادر یاد می شود( 1).

برهمین اساس وبا توجه به اهمیت این موضوع در سال 1990 موسسه پزشکی آمریکا جدولی را پیشنهاد نمود که بر طبق آن افزایش وزن زن باردار بر اساس تعیین شاخص توده بدنی (BMI )قبل از بارداری وبا استفاده از شاخص کتلت (Quetlet) از فرمول تقسیم وزن بر اساس کیلوگرم بر مجذور قد بر اساس متر تعیین می شد که البته در سال 2009 مورد بازنگری قرار گرفت . این موسسسه BMI کمتر از 5/18 را وزن کمتر از حد نرمال، BMI بین 9/24-5/18 را نرمال ، BMI بین 9/29 – 25 اضافه وزن و BMI بالاتر از 30را چاقی تعریف کرد . ( 2). مطالعات متعددی نشان داده اند که وزن گیری بیشترمادر در دوران بارداری منجر به تولد نوزادان با وزن بیشتر می گردد. علاوه بر این چاقی مادر و وزن گیری نامناسب میزان شیوع ماکروزمی وسزارین وچاقی دوران کودکی را افزایش می دهد دیگر مطالعات نشان داده اند که بین وزن گیری مادر و شاخص توده بدنی مادر ارتباط وجود دارد به عنوان مثال مادران چاق وزن گیری کمتری در دوره بارداری دارند . از طرف دیگر میزان شیوع نوزادان کم وزن در مادران با BMI کمتر از حد نرمال و وزن گیری کمتر از میزان توصیه شده IoM بیشتر است . (3 ).

وزن هنگام تولد نوزاد یکی از مهمترین شاخص های مربوط به مراقبت های دوران بارداری وشناخت وضعیت بهداشتی مادر در دوران بارداری می باشد وتاثیر بسیار مهمی بر عوارض ومرگ ومیر نوزادی وسلامتی طولانی مدت ووزن دوران بزرگسالی دارد.( 4 ) .مطالعات نشان می دهند که افزایش موربیدیته ومرگ ومیر پری ناتال نظیر مرگ جنینی ،آسفیکسی زایمانی ،آسپیراسیون مکونیوم ، هیپوگلیسمی وهیپو ترمی در دوره نوزادی وهمچنین میزان شیوع تکامل نرولوژیک غیر طبیعی مانند عقب ماندگی ذهنی ، ناتوانی یادگیری ، مشکلات بینایی ومشکلات حرکتی ، ارتباط چشمگیری با وزن هنگام تولد دارند(1 ).علاوه براین، مرگ ومیرنوزادان با وزن کمتر از نرمال نسبت به نوزادان با وزن نرمال 5تا 10بار در طول سال اول عمر بیشتر است (5). همچنین این فرضیه مطرح شده است که مرگ ومیر وموربیدیته در دوره بزرگسالی وابتلاء به بیماری های مختلف نظیر هیپر تانسیون ، تصلب شرایین ، دیابت نوع دو وحتی بدخیمی ها نیز با سلامت جنین ، نوزاد وبا وزن هنگام تولد ارتباط دارند.(4 )

وزن هنگام تولد تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند وضعیت تغذیه ای مادر ، وضعیت اقتصادی – اجتماعی ، بیماری های مادر وجنین، مراقبت های بهداشتی دوره بارداری ، شاخص توده بدنی مادر ووزن گیری مادر در طول بارداری دارد . (5).

درهمین زمینه مطالعه ای توسط اسماعیلی وهمکاران (1392) در مشهد تحت عنوان ارتباط بین شاخص توده بدنی مادر در ابتدای بارداری با وزن هنگام تولد نوزاد وبرخی پیامدهای بارداری انجام شد .نتایج نشان داد میانگین وزن تولد با افزایش شاخص توده بدنی افزابش یافته بود . فراوانی زایمان زودرس وکم وزنی نوزاد نیز در مادران لاغر به طور معنی داری بیشتر بود . ماکروزومی نوزاد در مادران چاق بیشتر بود وبا افزایش شاخص توده بدنی میزان زایمان سزارین افزابش یافته بود(1).

چنگ وهمکاران (2010 )نیز در تایوان مطالعه ای تحت عنوان تاثیر شاخص توده بدنی قبل از بارداری ووزن گیری مادر بر وزن نوزاد انجام دادند .نتایج این مطالعه نشان داد مادرانی که شاخص توده بدنی بین 24 تا 27 داشتند نسبت به مادرانی که شاخص توده بدنی بیشتر از 27 وکمتر از 5/18 داشتند ، بطور معنی داری وزن نوزادنشان بیشتر بود ومادرانی که وزن گیری کمتر از 10کیلو گرم داشتند نسبت به مادرنی که وزن گیری 14-10 ،16-14 وبیش از 16 کیلوگرم داشتند نوزادان کم وزن تری داشتند (3).

از آنجا که تغذیه مناسب در دوران بارداری ، جهت رشد وتکامل جنینی ضروری است وتغذیه نامناسب مادر با عوارض زیادی هم برای مادر وهم برای جنین همراه است اهمیت بررسی های بیشتر در این زمینه بیش از پیش آشکار می شود، لذا این مطالعه با هدف تعیین ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادر ووزن گیری کلی بارداری بروزن هنگام تولد نوزاد ان انجام می شود.

پرسنل شاغل در مراکز بهداشتی - درمانی واحد بهداشت مادر وکودک

مشاوره تغذیه به مادران مبتلا به سوء تغذیه (لاغر ، دارای اضافه وزن وچاق )ومادرانی که وزن گیری مطلوبی در دوره بارداری ندارند .

2- سئوالات و/ یا فرضیات پژوهش :

1.شاخص توده بدنی مادران قبل از بارداری چگونه است؟

2. میزان وزن گیری مادران در دوره بارداری چگونه است؟

3.وزن نوزادان در هنگام تولد چگونه است؟

فرضیات پژوهش

1.بین شاخص توده بدنی اولیه مادران باوزن هنگام تولد نوزادان ارتباط وجود دارد

2.بین میزان وزن گیری مادران در دوره بارداری با وزن هنگام تولد نوزادان ارتباط وجود دارد

تعیین ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادر ووزن گیری کلی بارداری بروزن هنگام تولد نوزادان

1.تعیین شاخص توده بدنی مادران قبل از بارداری

2.تعیین میزان وزن گیری مادران در دوره بارداری

3.تعیین وزن نوزادان در هنگام تولد

4.تعیین ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادران بروزن هنگام تولد نوزادان

5.تعیین ارتباط بین میزان وزن گیری مادران در دوره بارداری بروزن هنگام تولد نوزادان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

تعریف نظری شاخص توده بدنی اولیه مادر: شاخص توده بدنی (BMI )قبل از بارداری با استفاده از فرمول تقسیم وزن بر اساس کیلوگرم بر مجذور قد بر اساس متر تعیین می شود . BMI کمتر از 5/18 وزن کمتر از حد نرمال، BMI بین 9/24-5/18نرمال ، BMI بین 9/29 – 25 اضافه وزن و BMI بالاتر از 30چاق می باشد . ( 2).

تعریف عملی شاخص توده بدنی اولیه مادر:منطبق با همان تعریف نظری خواهد بود .

- تعریف نظری وزن گیری بارداری:میزان افزایش وزن مادر باردار در طول بارداری که بطور متوسط 12-10 کیلوگرم می باشد .

- تعریف عملی وزن گیری بارداری :میزان افزایش وزن مادر باردار براساس تفاوت وزن در هفته های آخر بارداری با وزن اولیه مادر خواهد بود .

تعریف نظری وزن هنگام تولد نوزاد:عمده ترین شاخص تغذیه وسلامت است ودر محدوده 5/2 تا 4 کیلوگرم است .

تعریف عملی وزن هنگام تولد نوزاد:براساس توزین نوزاد درفاصله 15-10 روزگی بعد از تولد 

پژوهش حاضر یک مطالعه مقطعی وتوصیفی تحلیلی است که به منظور بررسی ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادر ووزن گیری کلی بارداری بروزن هنگام تولد نوزاد انجام خواهد شد.

- جامعه مورد مطالعه (معیارهای ورود و خروج ذکر شوند):

جامعه پژوهش در این مطالعه کلیه زنان باردار ایرانی مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان خواهد بود که جهت تشکیل پرونده بارداری مراجعه کرده باشند .

روش نمونه گیری به شکل دردسترس (آسان )خواهد بود .

معیارهای ورود

1. سن زنان باردار بین 35-18 سال باشد .

2.حاملگی اول آنان باشد (برای اولین بار حامله شده باشند).

3.حاملگی آنها تک قلو باشد .

4.سن بارداری زن هنگام تشکیل پرونده بارداری کمتر از 12 هفته باشد .

معیارهای خروج

زنان بارداری که بیماریهای طبی زمینه ای شامل فشار خون مزمن ،دیابت شیرین ، بیماریهای کلیوی ،قلبی و ریوی و... مرافبت ناکامل پره ناتال ویا زایمان زودرس (کمتر از 37 هفته ) داشته باشند از مطالعه حذف خواهندگردید.

حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر تعیین خواهد شد .

باتوجه به مطالعات مشابه ودر نظر گرفتنP برابر با 50/. و Z برابربا6 9/1،q برابربا1-P وdبرابربا 05/.، حجم نمونه 384نفر برآورد گردید که در عمل 400 نمونه بررسی خواهد گردید .

N=Z²pq

d²

در این مطالعه از روش نمونه گیری چند مرحله ای استفاده خواهد شد،با توجه به اینکه شهر زاهدان دارای 40مرکز بهداشتی – درمانی می باشد ،ابتدا شهر زاهدان به 4 منطقه شمال ، جنوب، مشرق و مغرب تقسیم خواهد شد ودر مرحله بعد از هر منطقه بطور تصادفی سه مرکزودر مجموع12 مرکزانتخاب و سپس با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس تعداد نمونه لازم مورد بررسی قرار خواهد گرفت .

داده ها توسط یک فرم اطلاعاتی حاوی مشخصات دموگرافیک، تاریخچه طبی و اطلاعات مامایی جمع آوری خواهد شد .مشخصات فردی ،وزن وقد مادر وسابقه باروری در اولین ویزیت بارداری ثبت خواهد شد،سطح هموگلوبین و FBS مادر نیز در دو نوبت بارداری ثبت خواهد گردید. کلیه مادران مراقبت ها وآموزش های معمول بارداری را تاهنگام زایمان دریافت خواهند کرد ودرروزهای 15-10  بعد از زایمان ، نوع زایمان مادرمورد پرسش قرار خواهد گرفت ونوزاد وزن خواهد گردید .

در این مطالعه سن بارداری زنان براساس اولین روز آخرین قاعدگی ( LMP )وسونوگرافی اوایل بارداری محاسبه خواهد شد وزنان باردار بر اساس شاخص توده بدنی برطبق راهنمای وزن گیری مادران در ایران ، به 4 گروه زنان لاغر (شاخص توده بدنی کمتر از 5/18) ، طبیعی (شاخص توده بدنی9/24- 5/18)، اضافه وزن ( شاخص توده بدنی 9/29-25)وچاق (شاخص توده بدنی بیشتر از 30) تقسیم خواهند شد .

در این مطالعه که از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد پس ازکسب اجازه از کمیته اخلاق و هماهنگی لازم با مرکز بهداشت شهرستان زاهدان 400نمونه واجد شرایط مورد بررسی قرار خواهندگرفت.

پس از توضیح اهداف مطالعه به واحدهای مورد پژوهش و کسب رضایت نامه آگاهانه از آنها در صورت موافقت به مطالعه وارد خواهند شد .

ابزار گردآوری داده‌ها فرم جمع آوری اطلاعات خواهدبود که به روش مصاحبه مستقیم با واحد های مورد پژوهش واجد شرایط در محل مراکز بهداشتی – درمانی تکمیل خواهد‌شد.

داده ه داده هابا استفاده از نرم افزار آماری spss نسخه 21 تجزیه وتحلیل خواهد شد واز روش های آماری توصیفی (توزیع فراوانی مطلق ونسبی، میانگین و...) وتحلیلی ( آزمونANOVA وt-test ) برای تجزیه وتحلیل داده ها استفاده خواهد شد .

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1392

13.کسب رضایت آگاهانه از آزمودنی

25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27.در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

-

شاخص توده بدنی اولیه مادر- وزن گیری بارداری- وزن هنگام تولد نوزاد

1. Esmaili H. Farhat AS. Mirzai Najmabadi KH. Dadgar S. Karimi A.Khojasteh Gelayami M . The Relationship between Maternal Body Mass Index at the Beginning of Pregnancy and Infants' Birth Weight and Pregnancy Outcomes (Text in Persian) Iraninan Journal of Obstetrics Gynecology and Infertility.2014.85(123)PP:1-10

2.Pakniat H, Movahed F. Relationship Between Body Mass Index, Weight Gain During Pregnancy and Birth Weight of Infants. 3. 2012; 1 (3)pp :130-136. URL http://aums.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-19&slc_lang=fa&sid=1

3. Chang M . Kuo C, Chiang K . The effects of pre-pregnancy body mass index and gestational weight gain on neonatal birth weight in Taiwan.

International Journal of Nursing and Midwifery.2010.2(2)pp:28-34

4. Mardani M. Rezapour S. Rezapour P .Bekrnejadi P. Alebrahim P. The Relationship between Pre-pregnancy Maternal Weight and BMI and Infant’s Birth Weight.Iranian Journal of Pediatrics .October 2013. 23( 1) (SUPPLEMENT); pp:51 - 52

5.Goshtasebi A, Banaem L, Âlizadeh Rodbary M, Bakouei S. The Association Between Preconception Body Mass Index and Pregnancy Weight gain on Birth Weight . J Mazandaran Univ Med Sci. 2011; 21 (84)pp :81-85
URL http://jmums.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-672&slc_lang=fa&sid=1

6.Zarifian, A.Karimi, Ag. Esmaili, H. Amel, R. The Relationship between the Mother’s Pre-pregnancy Body Mass Index (BMI) and Infant’s Birth Weight.

Iranian Journal of Neonatology;2014; 5 (3): pp:8

7.Abdoli F, Asad poor M, Hydari S, Soltani A. Evaluation of the pattern of maternal over weight during pregnancy in Rafsanjan Health Centers during 2009. Community Health (J Rafsanjan University of Medical Sciences and Health Services) 2010; 4 (3 and 4)pp :35-41
URL http://chj.rums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-29&slc_lang=fa&sid=1

8.Delaram M. Akbari N. Weight Gain in Pregnancy and its Correlation with Birth Weight of Infants . Knowledge & Health Journal(shahrood University of Medical Sciences and Health Services) 2008;3(2)pp:39-43

ندارد

از مزایای طرح غیر تهاجمی بودن آن می باشد وبه عنوان یک راهنما برای زنان باردار قابل استفاده خواهد بود.       

ندارد

ندارد

ندارد

به واحدهای مورد پژوهش اطمینان داده خواهد شد که اطلاعات آنها محرمانه خواهد ماند ونیاز به نوشتن نام ونام خانوادگی در فرم جمع آوری اطلاعات نیست

به سوالات واحدهای مورد پژوهش در زمینه پژوهش پاسخ داده خواهد شد

واحدهای پژوهش حق شرکت کردن یا نکردن در پژوهش خواهند داشت .

رضایت آگاهانه از واحدهای مورد پژوهش اخذ خواهد گردید.

فرم جمع آوری اطلاعات طرح بررسی ارتباط بین شاخص توده بدنی اولیه مادر ووزن گیری کلی بارداری بروزن هنگام تولد نوزاد

بخش اول : مشخصات مادر

1.سن مادر : سال

2.تحصیلات : بیسواد ابتدایی راهنمایی متوسطه دانشگاهی

4.شغل : خانه دار کارمند کار گر

وزن قبل از بارداری کیلوگرم قد سانتیمتر

شاخص توده بدنی قبل از بارداری :

وزن مادر در آخرین مراقیت قبل از زایمان : کیلوگرم

میزان اضافه وزن در دوره بارداری کیلوگرم

بخش دوم : مشخصات نوزاد

نوع زایمان : طبیعی سزارین

وزن کیلوگرم          

    میزان هموگلوبین     در سه ماهه اول بارداری        در سه ماهه دوم بارداری             

    میزان FBS  در  سه ماهه اول بارداری        در سه ماهه دوم بارداری