بررسی رابطه بین تغذیه با شیر مادر و نمایه توده بدنی کودکان دبستانی شهر زاهدان درسال 1396

از مزایای استفاده از شیر مادر ارتقای سطح سلامت مادر و کودک است که این مس‍‍ْله می تواند به اقتصاد کشور کمک کند(1). تغذیه با شیر مادر نیاز های تغذیه ای شیر خواران را تامین نموده و بهترین الگوی رشد و تکامل مطلوب کودکان را فراهم میکند . شیر مادر یک مایع بی نظیر و زنده حاوی عوامل ضد عفونت است که شیر خوارا را در مقابل بسیاری از بیماری ها و عفونت ها (مثل اسهال و عفونت های گوارشی و تنفسی ،عفونت گوش ،آسم و اگزما و آلرژی ...) محافظت میکند و مرگ ومیر ناشی از این بیماری ها را کاهش میدهد و همچنین احتمال چاقی و بیماری های مزمن از جمله : بیماری های قلبی _ عروقی ، پر فشاری خون ،سرطان ها و دیابت را در بزرگسالی کاهش میدهد(2). شیر دهی برای مادران نیز مزایای فراوانی دارد : پیشگیری از کم خونی ، سرطان پستان ، شکستگی گردن ، استخوان ران در سنین کهولت و تاخیر در شروع قاعدگی و بارداری مجدد پس از زایمان از مزایای شیر دهی برای مادران است و نیز وزن اضافی دوران بارداری را زودتر از دست میدهند(1). پژوهش های متعدد بیانگر آن است که برخی از ترکیبات موجود در شیر مادر می تواند در پیشگیری از بروز اضافه وزن و چاقی موثر باشد (3). مصرف شیر مادر و تداوم آن در دو سال اول زندگی کودک علاوه بر فواید جسمی و عاطفی برای مادر و کودک می تواند از اضافه وزن و چاقی در بزرگسالی و همچنین از بیماری های غیر واگیر در بزرگسالی پیشگیری نماید(4). در تحقیقات انجام شده علاوه بر تاکید ،تغذیه با شیر مادر مضرات تغذیه مصنوعی نیز ذکر شده است (5). ترکیب شیر مصنوعی یکسان است و مانند شیر مادر تغییر نمی کند . هورمون ها ، آنزیم ها ،انواع املاح و نحوه جذب آنها و صد ها فاکتور ایمنی بخش موجود در شیر مادر ، در شیر مصنوعی وجود ندارد . به علاوه کودکان از فواید شیر مادر در ارتقاء بهره هوشی و همچنین از فواید عاطفی تغذیه باشیر مادر و امنیت روانی ناشی از آن در دوران بلوغ محروم می شوند و این امر بر تکامل روانی اجتمای کودک در آینده اثر میگذارد . احتمال آلوده شدن هنگام تهیه و طرز تهیه نادرست یعنی رقیق یا غلیظ درست کردن شیر مصنوعی کودک را با بیماری و دریافت ناکافی یا زیلد مواد مغذی و در نتیجه کاهش رشد ،اشکال دیگر سوءتغذیه ، گرسنگی ،بیقراری و... مواجه می کند . برخی دیگر از خطرات تغذیه باشیر مصنوعی عبارتند از : ابتلا شیر خوار به بسیاری از بیماری ها ( مثل اسهال و استفراغ ، دل دردهای قولنجی ، عفونت های گوش و ادراری ،منن‍ژیت ،اگزما و آسم و...) ، احتمال ابتلا به چاقی، بیماری های قلبی و عروقی و بیماری قند نیزدر بزرگسالی بیشتر میشود . همچنین مادر نیز از فواید شیر دهی محروم میشود (2). آمار های سازمان جهانی بهداشت نشان داده است که تقریبا یک میلیارد و سیصد میلیون بزرگسال چاق یا دارای اضافه وزن هستند(6). اپیدمی چاقی و اضافه وزن در حدود سال 1980 به اوج رسیده است وسازمان جهانی بهداشت در سال 1997 چاقی رایک معضل سلامت عمومی اعلام کرد (7). مطالعه ای که در جنوب آلمان توسط ونکوری و همکاران بروی کودکانی که به سن مدرسه رسیده اند انجام شد نشان میدهد که اضافه وزن و چاقی در شیر مادر خواران 8/2 درصد در حالیکه در غیر شیر مادر خواران 5/4 درصد می باشد (3) .پژوهش انجام شده در آمریکا نشان میدهد که چاقی بروی 30% جمعیت بزرگسال ایالت متحده آمریکا و بروی 20 % جمعیت جوان آن اثر گذار است و همچنین مطالعات نشان میدهد که در دوره های اول زندگی بیشتر دیده می شود(8) . پژوهش های انجام شده نشان میدهد که روند روز افزون چاقی در دوران کودکی مربوط به کشور های در حال توسعه به ویژه منطقه خاور میانه بوده است(4). مطالعات انجام شده در ایران نشان دهنده این است که در کودکان شیوع چاقی 3/14 – 1/2 درصد و اضافه وزن 8/18 -2/5 درصد می باشد (9). تا به حال پژوهش های متعددی در رابطه با تغذیه با شیر مادر و ارتباط آن با چاقی و اضا فه وزن انجام شده است (3). چاقی یک بیماری مزمن است که شیوع آن در بالغین ، نوجوانان و کودکان در حال افزایش بوده و در حال حاضر به عنوان یک اپیدمی در نظر گرفته میشود (10). با افزایش چاقی عواملی نظیر مرگ و میر ،کاهش امید به زندگی ، دیابت ملیتوس (نوع 2) ، فشار خون ، دیس لیپیدمی ،بیماری های قلبی ،بیماری عروق کرونری قلب ، نارسایی قلبی ، سکته ، استئوآرتریت ، اختلالات سیستم تنفسی ،سرطان ، بیماری های کلیوی و سنگ های کلیوی افزایش می یابد (10). در برخی از پژوهش ها نشان داده شده که کودکان و شیر خوارانی که از شیر مادراستفاده می کنند اضافه وزن و چاقی در آنها کاهش چشمگیری داشته است (3). عوامل گوناگونی در بروز چاقی موثر است به ویژه بعد از دوران کودکی ، از این این عوامل تاثیر گذار میتوان به وزن بالا و پایین هنگام تولد ، نوع شیر مصرفی و طول دوره تغذیه با شیر مادر اشاره نمود (11). مطالعات انجام شده در زمینه تغذیه انحصاری با شیر مادر تا 6 ماهگی میتواند باعث کاهش چاقی شود (11). داشتن شاخص توده بدنی بالا قبل از بارداری ،افزایش وزن زیاد در دوران بارداری ، سیگار کشیدن و دیابت از ریسک فاکتور های ابتلا به چاقی نوزادان در دوران کودکی می باشد(10). بعد از بررسی ویژگی کودکان و مادران ، جنس ، میانگین مصرف انرژی ، سطح فعالیت های بدنی متوسط و شدید ، مدت زمان غربال کردن و مدت زمان استراحت به این نتیجه رسیدند کودکانی هرگز با شیر مادر تغذیه نشدند نسبت به کودکانی که به مدت شش ماه و بیشتر با شیر مادر تغذیه شدند به طور قابل توجهی بیشتر به اضافه وزن و چاقی در دوران بعداز کودکی مبتلا می شوند (12).  مطالعه چراغی و همکاران نشان دادکه اولین شیردهی از سینه مادر بلافاصله پس از تولد کودک و نیز در فاصله 2 ساعت پساز تولد به صورت معنی داری با شاخص توده بدنی طبیعی در هر دو جنس کودکان ارتباط معکوس وجودارد .از سوی دیگر وجود ارتباط بین تغذیه انحصاری به مدت 6 ماه کامل باشیر مادرو شاخص توده بدنی طبیعی را در هردوجنس به صورت معنی داری به طور مستقیم نشان میدهد (13).تغذیه باشیر مادر اثر محافظتی بروی کودک دارد و میتواند از چاقی در بزرگسالی پیشگیری نماید وهمچنین با توجه به نقش خطر ساز چاقی درکودکان که یکی از مهم ترین عوامل شروع بیماریهای زمینه ای در بزرگسالی است ، این مطالعه باهدف تعیین رابطه تغذیه با شیر مادر و اضافه وزن وچاقی در کودکان دبستانی 12-6 ساله شهر زاهدان انجام میگیرد . در رابطه با تغذیه با شیر مادر در دوران شیرخواری و ارتباط آن با شیوع اضافه وزن و چاقی در کودکی مطالعات زیادی صورت گرفته است که بعضی پژوهش ها نشان میدهد که کودکانی که با شیر مادر تغذیه شده اند اضافه وزن و چاقی در آنها کاهش چشمگیری داشته است ولی در برخی از مطالعات دیگر اثر محافظتی شیر مادر بر اضافه وزن و چاقی ذکر نشده است ، از آنجا که تاکنون مطالعه ای با این عنوان در شهر زاهدان انجام نشده است بر آن شدیم که رابطه تغذیه باشیر مادر و شاخص توده بدنی کودکان 12- 6 ساله را بررسی کنیم . این مطالعه به منظور افزایش سطح آگاهی والدین در خصوص اهمیت تغذیه با شیر مادر در شهر زاهدان انجام میگیرد .

متر نواری _ ترازو _ پرسشنامه ترازو مورد استفاده برای اندازه گیری وزن کودکان ، ترازو عقربه ای است که ابتدا برای اطمینان از صحیح کار کردن ترازو آنرا را با وزنه شاهد چک میکنیم پس از مطمئن شدن از صحیح کارکردن ترازو برای اندازه گیری وزن از آن استفاده می نمایم . یکی ازابزار های جمع آوری داده ، پرسشنامه محقق ساخته میباشد که شامل سه بخش سوالات دمو گرافیک (سن جنین در هنگام تولد ،رتبه تولد کودک ، تعداد فرزندان خانواده ، شغل پدر ، قومیت و تعدادفرزندان خانواده و تحصیلات ) ، عوامل تاثیر گذار برتغذیه انحصاری مربوط به مادر ( نوع زایمان ، محل زایمان ، کافی بودن میزان شیراز نظر خود مادر ، دریافت آموزش در مورد مزایای شیر دهی ، سابقه ابتلا مادر به بیماری هایی مانند فشارخون ، مسمومیت حاملگی ) و عوامل مربوط به شیر خوار (جنس نوزاد ،وزن هنگام تولد ، و استفاده از پستانک ،زمان شروع غذای کمکی ) می باشد . روایی پرسشنامه محقق ساخته توسط متخصصان و اساتید مورد تایید قرار گرفت و همچنین جهت روایی صوری پرسشنامه به 10 مادرداده شد و از آنها خواسته شد که مشکلات سوالات را بیان کنند . جهت پایایی پرسشنامه مجددا مورد آزمون قرار گرفت و پایایی آن نیز مورد تایید قرار گرفت . ضریب آلفا کرونباخ پرسشنامه 0/73محاسبه شد  .

با اخذ معرفی نامه از دانشگاه و ارائه آن به سازمان آموزش پرورش و کسب موافقت جهت انجام پ‍ژوهش ، ابتدا از بین مدارس دو ناحیه آموزش و پرورش شهر زاهدان چند مدرسه به صورت تصادفی انتخاب میکنیم ، سپس ازبین مدارس انتخاب شده دانش آموزانی به صورت تصادفی انتخاب می شوند و در ابتدا اهداف تحقیق به آنها بیان خواهد شد و سپس با قد و وزن انها با استفاده از ابزارهای تحقیق بررسی و ثبت خواهد شد. در مرحله بعد بادعوت از مادران دانش آموزان ، برای آنها در مورد اهداف پژوهش و پرسشنامه توضیح داده می شود و سوالات پرسشنامه را از آن ها پرسیده و سپس پرسشنامه با استفاده از روش مصاحبه  تکمیل خواهد شد. پس از آن داده هارا در نرم افزار SPSS وارد میکنیم و تحلیل می شوند.

-  شریعتی ، منصوره ، معموری ، غلامعلی ، خدیو زاده ، طلعت ، بررسی تاثیر مصرف قطره شیر افزا توسط مادران شیر ده بر وزن شیر خواران 6-0 ماهه دارای تغذیه انحصاری با شیر مادر ، مجله دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد ، 1383 ، 10 (1) : 24

2- برکاتی ، سید حامد ، سعدوندیان ،سوسن ،علایی ، شهناز ، فریور ،مریم ، همایونفر ،نسرین ، راهنما مادران برای تغذیه باشیر مادر ،پاسخ به سوالات مادران ، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی _ یونیسف  ،1390 ،5-3

3- سهیلی فر،جعفر ، امدادی ، محمود ، بررسی رابطه تغذیه با شیر مادر و هضافه وزن و چاقی درکوکان دبستانی شهر همدان ،مجله علوم پزشکیو خدمات بهداشتی درمانی همدان ، 1384 ،  12 (2) :55 -54

4- کلیشادی ،رویا ، هاشمی پور ، مهین ، فاموری ،فاطمه ، ثابت ،بابک ، صانعی ، مهدی ، نقش تغذیه باشیر مادر درپیشگیری از چاقی کودکان ، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی قزوین ،1384 ، 35  : 92-91-89

5- رخشانی ،فاطمه ، انصاری مقدم ، علیرضا ،محمدی ،مهدی ،ایمانی ،محمود ،مبارکی ،فرامرز ،میزان تداوم تغذیه باشیر مادر و عوامل مرتبط با آن در کودکان 6-2 سال تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی زاهدان درسال 1380 ، مجله علوم پزشکی شهید بهشتی ، 1383 ، 9(42)  :54

6- میرزائیان ، سهیلا ،فخاری ،مریم ،حسینی ،ریحانه ،حسن زاده ،اکبر ، اسماعیل زاده ،احمد ،ارتباط مدت زمان تغذیه باشیر مادر و شیوع اضافه وزن و چاقی در نوجوانی ، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران ،1390 ، 6(2) :65

7-  کلانتری ،ناصر ،شناور ، رضیه ، رشید خانی ، بهرام ، هوشیار راد ، آناهیتا ،نصیحت کن ، اصغر ،عبدالله زاده ، سیده مریم ،ارتباط چاقی و اضافه وزن کودکان اول دبستان شهر شیراز با الگو تغذیه با شیر مادر ،وزن هنگام تولد و وضعیت اقتصادی - اجتماعی در سال تحصیلی 88-1387 ،مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران ، 1389 ،  5(3) : 19

8- Elliott ، Kristen G ، Kjolhede ، Chris L ، Gournis ، EfJie ، Rasmussen ، Kathleen M. ، Durationof BreastfeedingAssociated WithObesity During Adolescence ، OBESITY RESEARCH Vol ، 1997 ،  ( 6) 5:539   

9- محمودی ، اعظم ،تاج الدینی ، فاطمه ،رنجبر ،حشمت اله ،مقیمی دهکردی ، بیژن ،عوامل تعیین کننده اضافه وزن و چاقی در دانش آموزان مدارس راهنمایی شهرستان پاکدشت ،استان تهران ، ماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه ،1393 ،18 (6) : 229

10- زاهدی ،هدی سادات ، جعفری عدلی ،شهرزاد ، حسنی رنجبر ، شیرین ، پاتوژنز ،علل و عوارض مرتبط با چاقی ، مجله دیابت و لیپید ایران ،1392 ،12 (5) : 385-383-376

11- ابراهیم زاده کر ، بهروز ، کلانتری ، ناصر ، ابدی ، علی رضا ، شیوع چاقی و رابطه آن با سن مادر ، فاصله موالید و نوع شیر مصرفی در کودکان زیر 5 سال شهرستان بندر ترکمن ، مجله دانشگاه  علوم پزشکی کرمان ، 1391 ،19(4) : 388-385

12- A Scott ، Jane ،   Ng ، Su Y ، Cobiac ، Lynne ، The relationship between breastfeeding andweight status in a national sample of Australian children and adolescents  ،BMC Public Health  ، 2012  ، 12(107) :1

 13- چراغی ، رزیتا ، صالحی ، شیوا ، صحبایی  ،فائزه ، زارع ، محمد، بررسی ارتباط شاخص توده بدنی و تغذیه باشیر مادر در کودکان مراکز پیش دبستانی شه ارومیه سال 91-1390 ،مجله دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه ،1392 ،11(5) :330

به افراد شرکت کننده در پزوهش در مورد اهداف تحقیق توضیحات لازم ارائه می شود

ندارد

مزایای طرح به افراد شرکت کننده در پزوهش توضیح داده خواهد شد

ندارد

تامین مالی توسط دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

به افراد این اطمینان خاطر داده خواهد شد که اطلاعات آنها به صورت محرمانه باقی خواهد ماند و صرفا در جهت انجام پزوهش مورد استفاده قرار خواهند گرفت

به سئوالات احتمالی شرکت کنندگان در پزوهش با صبر و حوصله پاسخ داده خواهد شد

افراد شرکت کننده در این پزوهش حق دارند در هر زمان از مطالعه خارج شوند

از شرکت کنندگان در پزوهش فرم رضایت آگاهانه مشارکت در مطالعه گرفته خواهد شد