ارزیابی ریسک به روش ویلیام فاین در بیمارستان های آموزشی سطح شهر زاهدان در سال 1396

ضروری ترین بخش از هر برنامه ایمنی و بهداشتی و به عبارت دیگر سیستم ایمنی و بهداشت، شناسایی خطر است. ابتدا باید خطرات را شناسایی نمود تا بتوان بر اساس آن راه مقابله و حذف خطر را پیشنهاد کرد و اهداف و برنامه های ایمنی و بهداشتی خود را تنظیم نمود. هرچه شناسایی خطر دقیق تر باشد، سیستم عملکرد بهتری را بروز می دهد. (1)

ریسک، عدم اطمینان در مورد وقوع حادثه در آینده است. هر چه این عدم اطمینان بیشتر باشد میزان ریسک زیادتر است.

پیشرفت روز افزون صنایع و تکنولوژی صنعتی سبب افزایش خطر های گوناگون و ناشناخته در محیط کاری مختلف گردیده است که بسیاری از کارگران و افراد مشغول به کار در آن صنعت را در معرض آسیب قرار می دهد. روزانه با توجه به وجود خطرات ایمنی و بهداشتی گوناگون در صنایع، شاهد حوادث منجر به آسیب و از کارافتادگی فراوانی هستیم. لذا در راستای پیشگیری از حوادث در محیط های کاری، شناسایی خطر و ارزیابی آنها ضروریست. ارزیابی ریسک مناسب یکی از ارکان اصلی سیستم مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست و روشی موثر برای برقراری ایمنی و حفظ سلامتی می باشد. ارزیابی ریسک عبارت است از: شناسایی خطرات موجود در یک فرآیند یا یک شغل، محاسبه عدد ریسک آنها و ارائه اقدامات کنترلی مناسب جهت کنترل آنها. در واقع ارزیابی ریسک یک فرآیند سه مرحله ای است: 1. شناسایی خطرات 2.برآورد ریسک ناشی از خطرات 3. تصمیم گیری راجع به ریسک و تعیین اقدامات کنترلی.(2)

ارزیابی ریسک در بیمارستان، زیر بنای برنامه ریزی در زمینه مدیریت بحران و یکی از مقولات اساسی در طب است. بنابراین توجه مدیریت بیمارستان به جایگاه ارزیابی و مدیریت ریسک برای توسعه کیفی درمان و ایجاد محیطی امن برای کارکنان و بیماران ضروری است.

مدیریت ریسک در مراقبت های سلامتی به گروه متنوعی از اقدامات اطلاق می شود که برای بهبود کیفیت و تضمین ایمنی خدمات برای بیماران انجام می شود. (3) سازمان های بهداشتی – درمانی مسئول ارایه خدمات به گیرندگان خدمت و تامین محیطی امن برای بیماران و کارکنان هستند.(4) محیط پیرامون مراقبت بیمار از سه عامل ساختمان ها، تجهیزات و کارکنان در بیمارستان تشکیل شده است که در ایجاد و احساس آسایش، راحتی و کار برای بیماران، خانواده ها، کارکنان و سایر طرف های ذی نفع ارایه نظام مراقبت از سلامت، موثر هستند. (5) در سیستم های بهداشتی و درمانی به خصوص بیمارستان ها، مسایل و مشکلات ناشی از سهل انگاری و عملکرد نامناسب کارکنان همواره دامنگیر مدیریت بوده است. این مشکلات شامل درمان اشتباه، تشخیص نادرست، قطع اشتباه عضو، صدمات عصبی به نوزادان به هنگام وضع حمل، مرگ مادران به دلیل خطاهای پزشکی، کارکرد نادرست تجهیزات، درآوردن اشتباه یک عضو، جای گذاشتن اسفنج در محل جراحی و عفونت های کسب شده بیمارستانی است. از آنجایی که محیط بیمارستان و نوع کار آن با ریسک های زیادی مواجه است، برنامه های شناسایی ریسک منجر به کارآیی و اثر بخشی بیشتر خدمات می شود. (6) ایمنی در محیط بیمارستان به لحاظ اقتصادی، انسانی، اخلاقی از اهمیت زیادی برخوردار است. مدیریت ریسک در بیمارستان، برنامه ای برای کاهش وقوع و شیوع حوادث قابل پیشگیری است. (6)

در این تحقیق از روش «ویلیام فاین» که از فنون سازمان یافته و نظامند ارزیابی خطر در شناسایی خطرات بالقوه و برآورد سطح خطر، در راستای مدیریت خطر و کاهش آن به سطحی قابل قبول است، استفاده شده است. به این منظور پس از شناسایی فعالیت ها و فرآیند های کارخانه، خطرات و عوامل بالقوه آسیب رسان شناسایی و سپس با توجه به شدت اثر، احتمال مواجهه آن با انسان، محیط زیست و تجهیزات، کار ارزیابی و طبقه بندی خطرات انجام میگیرد. (7)

در سال 85-1383 جوزی و همکاران از روش ویلیام فاین برای شناسایی خطر و ارزیابی ریسک بهداشتی واحد صنعتی خود با هدف شناسایی مخاطرات احتمالی، تخمین میزان خطر، کنترل و کاهش سطح خطر و حفظ سلامت پرسنل، تجهیزات، سرمایه محیط زیست استفاده کردند. نتایج نشان داد که فعالیت هایی مانند کوره القایی با نمره 300 و سنگ زنی داخل لوله با نمره 240 بالاترین سطح ریسک (اضطراری) و فعالیت هایی مانند جوش با نمره 160 و شستوشو با اسید فسفریک با نمره 120 دارای میزان خطر متوسط (غیرطبیعی) و فعالیت هایی مانند سقوط افراد با نمره 16 و غلت خوردن کویل با امتیاز 5 دارای کمترین میزان خطر (طبیعی) بوده اند. در نتیجه این تحقیق و روش های کنترلی ضریب شدت تکرار حوادث به طور متوسط حدود 42 درصد و تعداد روز های تلف شده کاری حدود 49درصد کاهش داشت. (8)

شهرکی و همکاران در مطالعه ای به منظور توسعه و اعتبار سازی روش تاسیس فازی به عنوان یک روش جدید ارزیابی ریسک و رتبه بندی خطرات موجود در شغل اپراتور ارشد واحد شیرین سازی شرکت بهره برداری نفت و گاز کاسپین، از دو روش آنالیز ایمنی شغلی و روش ویلیام فاین استفاده کردند. بنابراین بر طبق نتایج روش ویلیام فاین خطراتی که در رتبه بندی با درجه خطر کم (پایین تر از 890) ارزیابی شدند به اصلاح و پایش نیاز نداشتند، ولی در مورد موارد با خطر بالاتر از 1990 می بایست در کوتاه ترین زمان ممکن و با اختصاص منابع و تجهیزات کافی اقدام به کنترل خطرات با سطح ریسک بالا نمود. (9)

تحقیقی که درویشی و همکاران در 1393 با استفاده از روشو یلیام فاین در یکی از معادن اورانیوم انجام دادند کمبود اکسیژن، استنشاق گاز رادون، تماس با پرتو های یونیزان و فعالیت خدماتی به ترتیب با نمرات خطر 3600، 3000، 3000، 3000 دارای بیشترین سطح خطر و فعالیت های تجاری و اپراتور کمپرسور به ترتیب با نمره 60 . 180 دارای کمترین سطح خطر ارزیابی شدند. (10)

طبق پژوهش سید علی جوزی به همراه همکاران با استفاده از این روش در کارخانه ایران خودرو دیزل انجام شد فعالیت هایی مانند اسکلت بندی و مونتاژ شاسی با نمره 300 بیشترین سطح خطر و فعالیت هایی مانند رنگ نهایی با امتیاز 24 دارای کمترین سطح خطر می باشند. (8)

مطالعات حجت الله کاکایی و همکاران در سال 1391 در پالایشگاه گاز ایلام که به روش ویلیام فاین انجام شد در کل 289 ریسک شناسایی شد که از این تعداد 5 ریسک دارای سطح اضطراری (نیاز به فعالیت های تصحیحی) و 40 ریسک دارای سطح غیر طبیعی (نیازمند بررسی و توجه هر چه سریعتر) و 244 ریسک دارای سطح ریسک طبیعی (بایستی حذف شوند) بودند. (11)

سلامت و ایمنی در کار موضوعی است که تمامی سازمان ها را تحت تاثیر قرار داده و پیاده سازی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای یک الزام قانونی در بسیاری از کشور ها به حساب می آید. سازمان ها به طور روز افزون ملزم به گزارش عملکرد خود در زمینه سلامت و ایمنی می شوند. به دلیل وجود خطرات بالقوه در قسمت های مختلف این گونه سازمان ها و به خصوص بیمارستان ها از قبیل؛ خطرات بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی وجود دارد. جهت کاهش آسیب های ناشی از این گونه خطرات انجام ارزیابی های اولیه جهت شناسایی مناطق خطر ضروری می باشد. (12)

ما برآنیم که با استفاده روش ارزیابی ریسک ویلیام فاین که یک روش کمی می باشد و به این منظور از از روش ویلیام فاین استفاده کردیم که رتبه بندی شدت اثر، رتبه بندی احتمالی وقوع خطر و رتبه بندی میزان تماس هر یک از فعالیت و جنبه های آن مطابق با جداول مربوطه روش مزبور استخراج کنیم و همچنین هدف دیگر از انتخاب این روش تصمیم گیری درباره ضرورت و موجه بودن هزینه های حذف خطر و همچنین لزوم اجرای به موقع برنامه های کنترل خطرات می باشد. که از مهمترین مزایای این روش، ارائه روشی ساده برای ارزیابی انواع خطرات و کنترل ها جهت بررسی و تصمیم گیری می باشد. و از آنجا که در دنیای پیشرفته و مدرن امروز کلیه کارها و امور به تکنولوژی پیچیده و پر مخاطره وابسته است، بنابراین همواره ترس آن که حوادث ناشی از کار، باعث بروز حوادث جبران ناپذیر شود وجو دارد. طبق آمار های موجود از سال 1900 تاکنون تلفات ناشی ازکار، نسبتاً بیشتر از تلفات جنگ و سایر بلایای طبیعی بوده است. (13) همه روزه در محیط کار، حوادث زیادی رخ می دهد که منجر به مرگ و آسیب می شود افزون برآن، خسارات اقتصادی و اجتماعی حوادث بسیار هشدار دهنده و بحرانی است و میزان آن به میلیاردها دلار می رسد. ایمنی را می توان به معنای پیشگیری از حادثه در نظر گرفت. (14, 15) نقضان آگاهی، کم تحرکی و وابستگی بیماران به تجهیزات ثابت اهمیت ایمنی بیمارستان را در تمام مسائل ایمنی آشکار می کند. (16) رعایت ملاحظات ایمنی در بخش های مختلف بیمارستان منجر به کاهش خطرات و دعاوی احتمالی می شود. وخامت حوادث در بیمارستان ها بسیار گسترده و شدید است حوادث نیز بار مالی زیادی برای بیمارستان ها دارند لذا مدیریت ایمنی در بیمارستان دارای اهمیت زیادی است. (17) بنابراین هدف ما از انجام این تحقیق شناسایی و ارزیابی دقیق خطرات در بخش های حساس بیمارستان با استفاده از روش ویلیام فاین و همچنین تعیین خطراتی که اضطراری هستند و پیاده سازی اقدامات اصلاحی برای کنترل آنها و برآورد هزینه های لازم جهت کنترل خطرات می باشد تا از حوادث احتمالی که می توانند خسارات مالی و جانی دو چندان ایجاد می کنند جلوگیری و پیشگیری شود

1. کدام خطر شناسایی شده بیشترین سطح ریسک را دارد؟
2. درجه و رتبه کدام خطر از بین تمامی خطرات شناسایی شده بیشتر است؟
3. چه راهکار ها و اقداماتی لازم کنترل خطرات لازم می باشد؟
4. چگونه می توان سلامت پرسنل را در برابر خطرات حفظ کرد؟
5. کدام خطر ضروری تر و لازم به کنترل ضروری دارد؟
6. هزینه های برآورد شده برای کنترل خطرات ارزیابی شده چه مقدار می باشد؟
7. راهکار های پیشنهادی برای مرتفع کردن خطرات و رساندن آنها به سطح قابل قبول چه می باشند؟

ارزیابی ریسک به روش ویلیام فاین در بیمارستان های آموزشی شهرستان زاهدان در سال 1396

1. ارزیابی ریسک در بیمارستان های تحت بررسی
2. شناسایی خطرات و عوامل بالقوه آسیب رسان
3. درجه و رتبه بندی خطرات ارزیابی شده
4. مدیریت خطر و کاهش آن به سطحی قابل قبول
5. کنترل خطرات موجود در بیمارستانهای تحت بررسی
6. حفظ سلامت پرسنل، تجهیزات، سرمایه و محیط زیست از خطرات موجود در محیط بیمارستان
7. برآورد هزینه های حذف یا کاهش خطر
8. ارائه روشی ساده برای کنترل خطرات جهت بررسی و تصمیم گیری

بیمارستان های آموزشی سطح شهر زاهدان

ریسک: ریسک، عدم اطمینان در مورد وقوع حادثه در آینده است. هر چه این عدم اطمینان بیشتر باشد میزان ریسک زیادتر است.

ارزیابی ریسک:  ارزیابی ریسک عبارت است از: شناسایی خطرات موجود در یک فرآیند یا یک شغل، محاسبه عدد ریسک آنها و ارائه اقدامات کنترلی مناسب جهت کنترل آنها.

ویلیام فاین: از فنون سازمان یافته و نظامند ارزیابی خطر در شناسایی خطرات بالقوه و برآورد سطح خطر، در راستای مدیریت خطر و کاهش آن به سطحی قابل قبول است،

مشاهده ای، توصیفی

بیمارستان های آموزشی سطح شهر زاهدان

بیمارستان های آموزشی سطح شهر زاهدان

سرشماری

از طریق برگه کار و چک لیست

ابتدا جامعه نمونه و اعضای نمونه را انتخاب کرده و آنها را بر اساس معیار های ورود و خروج بررسی کرده که برای این پزوهش معیاری مد نظر نبود و تمامی بیمارستان جزء اعضای نمونه می باشند، سپس با استفاده از برگه کار مخصوص روش ارزیابی ریسک ویلیام فاین و چک لیست های مربوط به آن تمامی پارامتر ها و موارد ذکر شده در چک لیست ها مورد ارزیابی قرار می گیرد و پس از تعیین اثر و احتمال تک تک خطرات آنها را رتبه بندی می کنیم و با استفاده از جدول های سطح ریسک آنها را در دسته های متفاوت اضطراری (بالاترین سطح ریسک)، غیر طبیعی (میزان خطر متوسط) و طبیعی (کمترین سطح ریسک) دسته بندی می کنیم. سپس برای خطرات را بر اساس اولویت های تعیین شده راهکار کنترلی پیشنهاد می شود و راهکار ها را برای رساندن خطرات به سطح قابل قبول اجرایی کرده و پس از اجرا دوباره ارزیابی انجام می دهیم تا تاثیر کنترل های انجام شده مشخص شود.

ارزیابی ریسک، ویلیام فاین، بیمارستان

1. Baumer J, editor Clinical risk management in neonatology. Seminars in Fetal and Neonatal Medicine; 2005: Elsevier.
2. Zaboli R, editor Usage of risk evaluation methods on crisis management plan in our country. Tehran. The 2nd Military Health Seminar; 2007.
3. Ekinci D, Beydemir Ş. Risk assessment of pesticides and fungicides for acid–base regulation and salt transport in rainbow trout tissues. Pesticide biochemistry and physiology. 2010;97(1):66-70.
4. Wolk MJ, Bailey SR, Doherty JU, Douglas PS, Hendel RC, Kramer CM, et al. ACCF/AHA/ASE/ASNC/HFSA/HRS/SCAI/SCCT/SCMR/STS 2013 multimodality appropriate use criteria for the detection and risk assessment of stable ischemic heart disease. Journal of the American College of Cardiology. 2014;63(4):380.
5. Zaboli R, Sh T. Survey of Safety Management On Bagiyatallah (as) Hospital, 2006-07‎. Journal Mil Med. 2007;9(2):103-11.
6. زابلی, کرمعلی, مازیار, سالم, رفعتی. ارزیابی وضعیت مدیریت ریسک در بخش های منتخب بیمارستان های شهر تهران. مجله طب‌نظامی. 2011;12(4):197-202.
7. Mardani S, Tabibi SJ, Riahi L. Relationship between safety and staff performance in hospital. International Journal of Hospital Research. 2013;2(4):205-14.
8. عطائی سعج-ص, editor ارزیابی و مدیریت ریسک های بهداشتی، ایمنی کارخانه ایران خودرو دیزل به روش ویلیام فاین. شانزدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران-مهر 1392; 2013: Tabtiz university of medical sciences.
9. Nienstedt KM, Brock TC, van Wensem J, Montforts M, Hart A, Aagaard A, et al. Development of a framework based on an ecosystem services approach for deriving specific protection goals for environmental risk assessment of pesticides. Science of the Total Environment. 2012;415:31-8.
10. Shahraki A, Moradi M. Risk evaluation in the workplace using fuzzy multi-criteria model. Iran Occupational Health. 2013;10(4):43-54.
11. رضایی3 حاکعپحانعمعح, editor مطالعه موردی ارزیابی خطرات پالایشگاه گاز ایلام به روش ویلیام فاین در سال 1391. شانزدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران-مهر 1392; 2013: Tabtiz university of medical sciences.
12. گودرزی عمژنپز, editor معرفی مدل آنالیز مقدماتی خطر (PHA)، جهت ارزیابی ریسک در سیستم های ارائه دهنده ی خدمات سلامت. اولین همایش سراسری دانشجویی حاکمیت بالینی و ارتقای مستمر کیفیت; 2012: Tabtiz university of medical sciences.
13. Buckley PH, Belec J, Levy J. Environmental Resource Management in Borderlands: Evolution from Competing Interests to Common Aversions. International journal of environmental research and public health. 2015;12(7):7541-57.
14. Hola B. General model of accident rate growth in the construction industry. Journal of Civil Engineering and Management. 2007;13(4):255-64.
15. Kawakami T, Kazutaka K, Toyama N, Yoshikawa T. Participatory approaches to improving safety and health under trade union initiative. Industrial Health. 2004;42(2):196-206.
16. Brauer RL. Safety and health for engineers: John Wiley & Sons; 2016.
17. Mahdinia M. Fire Risk Assessment and the Effect of Emergency Planning on Risk Reduction in a Hospital. Qom University of Medical Sciences Journal. 2012;5(3).