تاثیرآموزش همتا بر وضعیت تاب آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان خون بستری در بخش هماتولوژی بیمارستان علی بن ابی طالب(ع) زاهدان در سال 1396

-

بیان مسئله(Problem statement):

یکی از موانع موجود در مسـیر تحـول کودکـان، بیماری است. سرطان از بیمـاریهـای مـزمن و یکـی از علـل اصـلی مـرگ در کودکـان اسـت (1) ­سرطان دوران کودکی شامل مجموعه­ای از تومورهای خوشخیم و بدخیم است که ناشی از اختلال رشد و تکامل سلولی می­باشد (2) واژه سرطان کودکان به مواردی از سرطان­ها اطلاق می­شود که در کودکان زیر 15سال تشخیص داده شود (3).

سرطان سومین عامل مرگ در ایران بعد از بیماریهای قلبی، تصادفات و دیگر پدیده­های طبیعی(4) و دومین عامل مرگ کودکان در کشورهای جهان سوم  محسوب می­شود. در این بین لوسمی (34/1%) به عنوان شایعترین سرطان دوران کودکی در دنیا شناخته شده است(5). در مطالعه موسوی و همکاران میزان بروز لوسمی در ایران 8تا 62 مورد در هر میلیون برای دختران و پسران در سال 2004در مناطق مختلف تخمین زده شده و لوسمی شایعترین سرطان دوران کودکی در ایران بوده است(4). سازمان بهداشت جهانی (WHO) میزان بروز سرطان دوران کودکی را در حدود 100میلیون کودک برآورد کرده است (6). این بیماری حدود 4 درصد مرگ­های کودکان زیر 5 سال و13درصد مرگ های کودکان 5 تا15 سال را در جمعیت ایرانی تشکیل میدهد. با این حال سرطان کودکان یک بیماری علاج پذیر تلقی میگردد. بنابر گزارش انجمن سرطان کودکان ایران امروزه 80 درصد این بیماران به طور کامل بهبود پیدا می­کنند.واگر بیماران به موقع به پزشک مراجعه کنند درمان قطعی به 95 درصد هم می­رسد (7).

ابتلا به بیماریهای سخت و مزمن ، وضعیت روان شناختی ویژه است که سلامت جسمی و روانی کودکان و خانوده­هایشان را تهدید می­کند (8). سرطان به عنوان یک بیماری مزمن رو به رشد، نگرانی های بیشتری را به همراه دارد. بیماریهای مزمن از جمله سرطان، با مشکلات روانشناختی همراه است که مستقیم و غیر مستقیم بر سیر درمان و کیفیت زندگی بیماران و خانوادههای آنها اثر میگذارد (9).

(2000) Scandlyn بر این باور است که بیماریهای مزمن نگاه به زندگی را به عنوان فرایندی منظم و مستمر به چالش می­کشند؛ چالشی که می­تواند پیامدهای روانی مهمی به دنبال داشته باشد (10).

تحقیقات نشان داده است که داشتن یک کودک مبتلا به سرطان می­تواند به بی ثباتی عاطفی، عدم اطمینان و تنش در میان اعضای خانواده به ویژه والدین منجر شود (11). با افزایش میزان بقا در کودکان مبتلا به سرطان، متخصصان مراقبت های بهداشتی از نقش بسیار مهم والدین در مراقبت این کودکان آگاه شده­اند (12). کودکان بخش وسیعی از درمان خود را در منزل دریافت می کنند. این امر موجب تحمیل مسئولیت هایی بیش از مسئولیت والدینی، به والدین می گردد که شامل: کنترل مصرف دارو، کنترل مسمومیت و عوارض دارویی و ارتباط با تیم درمان می­باشد (13). تشخیص سرطان در بین کودکان و نوجوانان یک رویداد تغییر دهنده زندگی برای خود و خانواده محسوب می­شود و استرس قابل ملاحظهای را برای خانوادههای آنها به همراه دارد و نیازمند تاب آوری مناسب و مهارت های سازگارانه است (14).

Sloper طی مطالعه ای در مورد پاسخ ها و نیازهای والدین به دنبال تشخیص سرطان دریافت که 55 درصد مادران و41 درصد پدران سطح بالایی از دیسترس هیجانی را دارا هستند (15).

فشار روانی ناشی از بیماری کودک در برخی از والدین به حدی می رسدکه آنان از آرامش بخشیدن به کودک ناتوان مانده و از به کارگیری تدابیری که باعث بهبود کیفیت زندگی می گردد، باز می مانند. به همین دلیل نقش والدین که مراقبان اولیه کودک هستند در آرامش بخشیدن به کودک بیمار و مراقبت از او نقش به سزایی دارد، زیرا ترس واضطراب والدین بعد ازتشخیص سرطان از عوامل کاهنده کیفیت زندگی در کودک بیمار می باشد (16).

کیفیت زندگی کودک سرطانی یک احساس کلی از سلامت مبنی بر توانایی شرکت در فعالیت های معمولی، تعامل با دیگران، سازگاری با رویدادهای ناراحت کننده شناختی، عاطفی، فیزیکی و ایجاد مفهومی از تجربه بیماری می باشد. ارزیابی کیفیت زندگی جنبه مهمی در درمان کودکان مبتلا به سرطان به شمار می رود(17) زیرا سرطان یک بیماری مزمن است که در طول درمان بر خانواده اثر می گذارد و توجه به کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان و شناسایی خانواده های در معرض مشکلات روانی امری ضروری است (16).

مادرانی که کودک مبتلا به سرطان دارند، با یک تجربه به ستوه آورنده در خانواده خود روبه­رو می­شوند؛ هنگام تشخیص دچار شوک و ناباوری می­گردند و مجبور به زندگی کردن با یک بار مضاعف هستند. بیماری فرزند، خانواده­شان را تحت تأثیر قرار میدهد و در مجموع کیفیت زندگی اعضای خانواده کاهش می­یابد (18). به دلیل نقش مهمی که والدین به خصوص مادر در رشد روانی کودک ایفا میکند و همچنین، از آنجا که مادران تمایل دارند، مسئولیت بیشتر مراقبت روزانه کودک را بر عهده گیرند، سطح استرس و سازگاری آنان به مقدار قابل مشاهده­ای بر کودک تأثیر میگذارد؛ به طوری که هرچه مادر بیشتر تحت تأثیر فشار و ناراحتی باشد، توان کمتری در حمایت از کودک برای گسترش و توسعه راهکارهای مناسب جهت کنار آمدن با بیماری نشان خواهد داد (19).

در میان اعضای خانواده، مادر نخستین شخصیتی است که با کودک نه تنها در دوران جنینی، بلکه در این جهان رابطه مستقیم و تنگاتنگ دارد (18) و از این روی در فرایند ابتلای کودک به سرطان و در فرایند پیگیری­های درمانی سرطان کودک، مادر بیش از دیگران درگیر تجارب هیجانی شده و بیش از همه نیازمند تاب آوری است (20).

تاب­آوری یکی از موضوعات مطالعه شده در روان شناسی مثبت نگر به توانایی انسان برای سازگاری در برابر بیماریها، درد و رنج ناشی از گرفتاریها و عوامل تنش­زای با اهمیت در جریان زندگی اشاره دارد (21). تاب­آوری به این مسأله می پردازد که فرد علیرغم قرار گرفتن در معرض فشارهای شدید و عوامل خطر می­تواند عملکرد اجتماعی خود را بهبود داده و بر مشکلات غلبه کند(22) کانر و دیویدسون( 2003) تاب آوری را توانمندی فرد در برقراری تعادل زیستی روانی در شرایط خطرناک بیان می کنند. آن ها تاب آوری را تنها پایداری در برابر شرایط تهدیدکننده قلمداد نمی کنند، بلکه شرکت فعال فرد در محیط را مهم می دانند(23) امروزه تاب آوری در حوزه های بهداشت روانی و روان شناسی تحولی، جایگاه ویژه ای برای خود کسب کرده است و بیشتر از دو دهه است که به عنوان یک سازه مهم در تئوری ها و پژوهش های بهزیستی مطرح است(24) تاب آوری که در حقیقت، ظرفیت و توانایی افراد برای استقامت در برابر شرایط دشوار است، با حفظ سلامت روانی و بهزیستی افراد و ارتقای آن رابطه دارد(25)

از آنجاکه مادران دارای کودک مبتلا به سرطان رویداد های پر استرس و وضعیت پیوسته و دنباله داری از اضطراب را تجربه میکنند با تاب­آوری بالا این رویدادها را قابل کنترل می­بینند و راهبردهای مقابله فعال بیشتری را به کار میگیرند وتوان کنار آمدن آنها با شرایط دشوار افزایش می یابد. بنابراین تاب­آوری انعطاف پذیری فرد را افزایش می­دهد واین ویژگی باعث افزایش سازگاری افراد با شرایط مختلف می­گردد. همچنین تاب­آوری با کاهش هیجانات منفی سلامت روان را افزایش داده و میزان رضایت­مندی از زندگی افزایش می­یابد.(24)

مطالعات نشان داده­اند که زنان خواهان صحبت با بیماران مشابهی که با بحـران بیماری و یاردرمــــان آن کنــــار آمــــده و زنــــدگی طبیعــــی را ســــپری می­کنند، هستند (26) ملاقات افراد مشابه مایه تسـکین و اطمینـان خاطر برای بیماران است؛ که می­تواند آنها را به یادگیری شیوه هـای تطابقی برای غلبه بر بیماری و داشتن شـانس بیشـتر بـرای زنـدگی وادار سازد.(27)

از روشهای مناسب، دادن آموزش و اطلاعات کافی درارتباط با بیماری، کنترل و پیگیری مراقبت از طرف افراد مطلع و درگیر با بیماری تحت عنوان گروه همتا می­باشد. (28). همتا فردی است که در یک سری ویژگیهای خاص نظیر سن، جنس، شغل،وضعیت اقتصادی- اجتماعی یا وضعیت سلامتی با شخص دیگر مشابه باشد(29)

با توجه به اهمیت روابط اجتماعی و سرویسهای مراقبت بهداشتی، استفاده از حمایت افراد غیرحرفه­ای به ویژه همتا گسترش یافته است (30) دراین رویکرد آموزشی با توجه به ویژگی­های مشابه اعضا، محیط یادگیری ساده و مطمئنی ایجاد می­شود و بیماران می­توانند از تجربیات افراد همتای خودشان جهت بهبود علایم بهره گیرند(31) اعضا گروه همتا قادرند با همتایان خود ارتباط بهتری برقرار کنند و آنها را به انجام رفتارهای بهداشتی مناسب کمک و تشویق نمایند، چرا که آنان میتوانند نقاط ضعف، قوت و تجارب خود را با کمترین هزینه به اشتراک بگذارند(32).

تکنیک آموزش گروه همتا ازتئوری یادگیری اجتماعی بندورا منشأ می­گیرد؛ بر این­اساس که افراد از طریق مشاهده، تقلید و مدلسازی از یکدیگر یاد میگیرند.(33) آمــوزش همتــا نوعــی تبــادل اطلاعــات، نگـــرش و رفتــار توســط کســانی اســت کــه بــه طــور تخصصـــی در آن مــورد تربیــت نشــده اند امــا تجــارب مشـــترک دارنـد.(34)

دهقانی و همکاران(1390) نیز در پژوهش خود با هدف بررسی تاثیر برنامه آموزش گروه همتا براسترس بیماران مولتیپل اسکلروزیس به این نتیجه رسیدند که گروه همتا باکاهش استرس این بیماران همراه بوده است( 35) اما نتایج مطالعه Mohrوهمکاران نشان داد که گروه همتایان در افزایش سلامت جسمی بیماران تاثیری نداشته است.(36)

با عنایت به ماهیت مزمن و عودکننده بیماری سرطان کودکان که باعث تجربه رویدادهای پر استرس و وضعیت های پیوسته و دنباله­داری از اضطراب والدین به خصوص مادران دارای کودک مبتلا به سرطان و کاهش کیفیت زندگی  این کودکان می­گردد و با توجه به اینکه صحبت با همتایان نیز می­تواند در روحیه بیماران تأثیرگذار باشد، این سؤال در ذهن پژوهشگر ایجاد شد که آیا استفاده از آموزش همتا میتواند وضعیت تاب­آوری مادران کودکان مبتلا به سرطان و به دنبال آن کیفیت زندگی این کودکان را بهبود ببخشد. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش همتا بر وضعیت تاب آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان خون انجام خواهد گرفت

بررسی متون(Literature review):

1. شریف و همکارانش (1391) پژوهشی تحت عنوان تاثیر آموزش همتایان بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پستان پس از جراحی با هدف بررسی تاثیر انجام مداخله آموزش همتایان بر کیفیت زندگی بیمـاران پـس از جراحـی برداشـتن پستان در زنان مراجعه کننده به کلینیکهای سرطان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز انجام دادند. در این مطالعه ٩٩ بیمار مبتلا به سرطان پستان که رادیکال ماستکتومی شده بودند، شرکت داشتند که به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و شاهد قرار گرفتند. سپس گروه آزمایش به طور تصادفی به ٥گروه تقسیم شدند و به مدت یـکمـاه هفتـه ای یکبـار در برنامـه آمـوزش همتایان شرکت نمودند. جهت بررسی کیفیت زندگی از پرسشنامه استاندارد در رابطه با سرطان و از پرسشنامه ٢٣سوالی کیفیت زندگی در رابطه با سرطان پستان استفاده شد. مقایسه قبل، بلافاصله ودو ماه پس از مداخله نشانگر تغییرات آماری معنی­دار در جهت افزایش عملکرد در کلیه حیطه هـای عملکـردی و کـاهش علایـم در گـروه آزمایش نسبت به گروه شاهد بود(37).
2. پاشایی و همکاران(1392) پزوهشی با عنوان بار مراقبتی والدین کودکان مبتلا به سرطان در مرکز آموزشی درمانی کودکان با هدف بررسی و مقایسه ابعاد مختلف بار مراقبتی والدین کودکان مبتلا به سرطان طراحی و اجرا انجام دادند در این مطالعه 150 کودک مبتلا به سرطلان تحت درمان در مرکز آموزشی درمانی کودکان تبریز تشکیل می دانند که به روش نمونه گیری در دسترس وارد مطالعه شدند و با استفاده از پرسشنامه مراقبت از کودکان سرطانی بار مراقبتی والدین اندازه­گیری شد0 یافته­های این مطالعه بر تأثیر سرطان کودکان بر روی خانواده های آنان تأکید داشت؛ لذا پیشنهاد شد در حین مراقبت جسمی از بیماران، اطلاعاتی راجع به بیماری، درمان و نحوه مراقبت از کودک به مادران ارائه و بدین طریق مقداری از بار مراقبتی آن­ها را کاهش داد. همچنین با مداخلات حمایتی بار مراقبتی عاطفی که بر دوش پدران وجود دارد را کاهش داد(38).
3. خنجری و همکاران(1392) مطالعه­ای با عنوان کیفیت زندگی والدین کودکان مبتلا به لوسمی و عوامل مرتبط با آن و با هدف تعیین کیفیت زندگی والدین کودکان مبتلا به لوسمی انجام دادند.این مطالعه به روش توصیفی بر روی 200 نفر از والدین کودکان مبتلا به لوسمی مراجعـه کننـده بـه درمانگـاه­هـای خـون بیمارستانهای منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران به روش نمونه گیری مستمرانجام شد. با توجه به نتایج مطالعه و نا مناسب بودن کیفیت زندگی کودکان مبتلا به لوسمی آموزش به این خانواده ها در زمینه مراقبت از کودک و همچنین شناخت نحوه تطابق آنان ضروری به نظر می رسد(39).
4. اصغری نکاح و همکارانش(1394) در مقاله­ای تحت عنوان وضعیت تاب­آوری و آسیبهای هیجانی در مادران دارای کودک مبتلا به سرطان به بررسی وضعیت تاب­آوری و آسیبهای هیجانی مادران کودکان مبتلا به سرطان پرداختند. این پژوهش یک بررسی توصیفی بود و تعداد 95مادر دارای کودک مبتلا به سرطان که جهت پیگیریهای درمانی به بیمارستان دکتر شیخ و یکی از مطب­های خصوصی شهر مشهد مراجعه کرده بودند به روش نمونه گیری در دسترس به منظور بررسی میزان افسردگی، اضطراب و استرس و بررسی وضعیت تاب آوری مادران مورد پژوهش قرار گرفتند نتایج حاصل از این تحقیق درجات بالای افسردگی، اضطراب و استرس و همچنین وجود ارتباط منفی و معنی­دار آنها با تاب­آوری، در مادران دارای کودک مبتلا به سرطان را نشان داد. این پزوهشگران بر اساس نتایج مطاله چاره جویی برای تدوین خدمات بالینی سودمند و برنامه های مشاوره­ای مناسب و هدفمند جهت بهبود کیفیت زندگی این مادران و فرزندشان را ضروری دانستند(40).
5. حسینی قمی و همکاران(1391) مطالعه­ای با عنوان اثربخشی آموزش تاب­آوری بر استرس مادران دارای فرزندان مبتلا به سرطان در بیمارستان امام خمینی (ره) تهران به منظور بررسی تاثیر آموزش تاب­آوری بـر اسـترس مـادرانی کـه فرزندان آنها دچار سرطان شده اند، انجام دادند. جامعه آماری این پـژوهش کلیـه مـادران فرزنـدان سـرطانی بـین 13 – 11بـودند. روش پژوهش به کار گرفته شده طرح نیمه آزمایشی که شامل پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. با روش نمونه گیری تصادفی یک گروه 31نفری از مادران انتخاب شدند. آنهـا در دو گـروه مسـاوی قـرارداده شده­اند که نیمی از آنها در گروه آزمـایش و نیمـی دیگـر در گـروه کنتـرل بـوده انـد. نتایج مطالعه نشـان داد کـه مـادرانی که تحت آموزش معین قرار گرفتند در افزایش تا آوری و کاهش استرس به نسبت مـادرانی کـه از ایـن آموزشها برخوردار نبودند پیشرفت بهتری داشتند(41).     
6. رحیمی و همکاران(1392) مطالعه­ای باعنوان بررسی ارتباط سلامت عمومی مادران با کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان باهدف تعیین ارتباط سلامت عمومی مادران با کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان 4-16سال انجام دادند. این پژوهش یک مطالعه مقطعی از نوع توصیفی تحلیلی بود که در آن 124 کودک 14_6 ساله مبتلا به سرطان شرکت داشتند که طی 4 ماه به درمانگاه امام رضا (ع) و بیمارستان امیر شهر شیراز مراجعه نموده بودند. داده‌ها در این پژوهش، با استفاده از پرسشنامه‌ای مشتمل بر چهار بخش: 1- عوامل مرتبط با کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان، 2- سلامت عمومی مادر، 3- کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و 4-کیفیت زندگی اختصاصی کودکان مبتلا به سرطان از طریق مصاحبه با مادر و مشاهده پرونده کودک گردآوری شد.با توجه به نتایج این مطالعه پیشنهاد شد که علاوه بر تقویت حمایت ابزاری و اطلاعاتی از قبیل تامین هزینه درمان و آموزش، حمایت عاطفی نیز در این گروه تقویت شود و با شناسایی خانواده‌های در معرض مشکلات روانی، کیفیت زندگی این گروه از بیماران و خانواده‌های آنان ارتقا یابد(42).
7. سانتوس وهمکاران (2015) مطالعه­ای تحت عنوان آیین خانواده و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان و والدینشان با هدف بررسی نقش انسجام خانواده و امیدواری که به عنوان واسطه ارتباط کودکان مبتلا به سرطان و پدر و مادرشان بود انجام دادند. در این مطالعه 389 کوک پرتقالی مبتلا به سرطان تحت درمان و قطع درمان شده و یکی از والدینشان به صورت خود گزارشی مورد مطالعه قرار گرفتند. نتیجه مطاله نشان داد که انسجام و امیدواری والدین با کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان ارتباط دارد(43)

8. ولی زاده وهمکاران(1392) مطالعه­ای با عنوان مقایسه کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان، گزارش شده توسط کودک و والدین در مرکز آموزشی درمانی کودکان تبریز و با هدف توصیف و مقایسه کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان بر اساس گزارشات کودکان و والدینشان انجام دادند. در این مطالعه توصیفی، مقایسه ای به روش نمونه گیری در دسترس، تعداد 150 خانواده واجد شرایط از بین مراجعه کنندگان مرکز آموزشی درمانی کودکان تبریز انتخاب و وارد مطالعه شدند. کودک و والدینش پرسشنامه های کیفیت زندگی کودکان تکمیل نمودند و جنبه های مختلف کیفیت زندگی در این کودکان مقایسه شد. یافته­های مطالعه نشان داد که در بعد روانشناختی، خانوادگی و اجتماعی، کودکان و هر دو والد کیفیت زندگی را بیشتر از حد متوسط بیان نمودند میانگین نمره کیفیت زندگی گزارش شده توسط والدین نسبت به فرزندان کمتربود (44).

مروری در متون  نشان میدهد تشخیص سرطان در بین کودکان و نوجوانان یک رویداد تغییر دهنده زندگی برای خود و خانواده محسوب می­شود و استرس قابل ملاحظهای را برای خانوادههای آنها به همراه دارد که نیازمند تاب آوری مناسب و مهارت های سازگارانه است. همچنین وجود این بیماری در میان کودکان منجر به کاهش کیفیت زندگی این کودکان میگرد ملاقات با افراد مشابه میتواند مایه تسـکین و اطمینـان خاطر بیماران و یادگیری شیوه هـای تطابقی برای غلبه بر بیماری و داشتن شـانس بیشـتر بـرای زنـدگی گردد. مروری در متون پژوهشی ایران هم نشان می­دهد، تاکنون مطالعه­ای در رابطه با بهبود وضعیت تاب­آوری مادران کودکان مبتلا به سرطان و افزایش کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان با به کارگیری روش آموزش همتا صورت نگرفته است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش همتا بر وضعیت تاب آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان خون انجام خواهد گرفت

1. میانگین نمرات تاب آوری مادران و ابعاد آن در گروه مداخله وکنترل قبل،بلافاصله و 2ماه بعد از مداخله تفاوت دارد
2. میانگین نمرات کیفیت زندگی کودکان و ابعاد آن در گروه مداخله و کنترل قبل،بلافاصله و2ماه بعد از مداخله تفاوت دارد.

تعیین تاثیر آموزش گروه همتا بر وضعیت تاب آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان خون بستری در بخش هماتولوژی اطفال بیمارستان علی بن ابی­طالب زاهدان1396

1. تعیین و مقایسه  میانگین نمرات تاب آوری مادران و ابعاد آن قبل و بلافاصله و2ماه  بعد از مداخله در گروه مداخله  وکنترل
2. تعیین و مقایسه میانگین نمرات کیفیت زندگی کودکان و ابعاد آن قبل و بلافاصله  و2 ماه بعد از مداخله در گروه مداخله و کنترل

-

آموزش همتا(تعریف نظری): همتا فردی است که در یک سری ویژگیهای خاص نظیر سن، جنس، شغل، وضعیت اقتصادی– اجتماعی و وضعیت سلامتی با شخص دیگر مشابه میباشد(29) و آمــوزش همتــا نوعــی تبــادل اطلاعــات، نگـــرش و رفتــار توســط کســانی اســت کــه بــه طــور تخصصـــی در آن مــورد تربیــت نشــده اند امــا تجــارب مشـــترکی دارنـد (34)

آموزش همتا(تعریف عملی): در این مطالعه آموزش همتا، آموزش توسط مادری است که تجربه مشترکی از بیماری سرطان فرزند خود با سایر مادران کودکان مبتلا به سرطان دارد.

تاب­آوری(تعریف نظری): توانایی سازگاری انسان در برابر بیماریها، درد و رنج ناشی از گرفتاریها و عوامل تنش­زای با اهمیت در جریان زندگی میباشد(24)

تاب­آوری(تعریف عملی): در این مطالعه تاب­آوری نمره ای است که مادر کودک مبتلا به سرطان از محدوده نمرات 0-100 پرسشنامه استاندارد تاب­آوری کانر- دیویدسون کسب میکند.

سرطان کودکان(تعریف نظری): واژه سرطان کودکان مواردی از سرطانها اطلاق می­شود که در کودکان زیر 15سال تشخیص داده شود(6)

سرطان کودکان(تعریف عملی): در این پژوهش منظور از سرطان کودکان، کلیه سرطان­های غیر متاستاتیک بروز یافته در کودکان زیر 15 سال می­باشد که حداقل شش ماه از تشخیص گذشته باشد.  

کیفیت زندگی (تعریف نظری): یک احساس کلی از سلامت مبنی بر توانایی شرکت در فعالیت های معمولی، تعامل با دیگران، سازگاری با رویدادهای ناراحت کننده شناختی، عاطفی، فیزیکی و ایجاد مفهومی از تجربه بیماری می باشد.(20)

کیفیت زندگی (تعریف عملی):در این مطالعه کیفیت زندگی کودکان نمره ای است که کودک از پرسشنامه تخصصی کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان کسب میکند

مطالعه مداخله ای از نوع نیمه تجربی

جامعه مورد مطالعه:در این پژوهش، جامعه مورد مطالعه را کلیه کودکان مبتلا به سرطان خون بستری در بخش هماتولوژی بیمارستان علی ابن ابی­طالب شهر زاهدان و مادران این کودکان تشکیل خواهند داد. 

معیارهای ورود:     

معیارهای ورود مادرکودک مبتلا به سرطان   

• سلامت روانی و جسمانی مادر در حدی که مانع از اجرای پژوهش نشود.
• مراقب اصلی کودک بودن

معیارهای ورود کودک مبتلا به سرطان:

• کودک مبتلا به سرطان زیر 15 سال
• گذشت حداقل شش ماه از تشخیص بیماری کودک
• متوسط طول مدت بستری 5 روز
• غیر متاستاتیک بودن سرطان کودک
• معیار های خروج:

• معیارهای خروج از مطالعه شامل عدم تمایل شرکت­ کننده به ادامه شرکت در پژوهش و وقوع هر حادثه­ای مانند فوت، مهاجرت و قطع درمان که سبب عدم حضور وی درپژوهش شود.

حجم نمونه بر اساس  مطالعه ظفریان مقدم و همکاران (2016) (45) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد و بر اساس فرمول دو گروهی زیر در هر گروه تعداد حدودا 15 نفر برآورد گردید. برای افزایش اعتبار مطالعه و امکان تعمیم بخشی نسبی بیشتر و در نظر داشتن  ریزش احتمالی ، در هر گروه 40 نفر و در مجموع 80 نفر حجم نمونه تعیین شد

در این پژوهش نمونه ها به صورت در دسترس از بین مادران کودکان مبتلا به سرطان خون و خود کودکان بستری در بخش هماتولوژی اطفال بیمارستان علی ابن­ ابی­طالب زاهدان که شرایط ورود به مطالعه را داشته باشند، انتخاب خواهند شد

1. پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک مشتمل بر سوال­هایی درمورد جنسیت کودک،رتبه تولد کودک، مدت ابتلا به بیماری کودک، سن کودک و مادر،تعداد فرزندان، وضعیت تأهل مادر، وضعیت اشتغال مادر، محل سکونت  می­باشد.
2. مقیاس تاب­آوری کانر- دیویدسون (CD-RIS)

3. این پرسشنامه دارای 25 سوال بوده و هدف آن سنجش میزان تاب­آوری در افراد مختلف است. طیف پاسخگویی آن از نوع لیکرت بوده (کاملاغلط=0 تا حدودی غلط=1 نظری ندارم=2 تاحدودی=3 کاملا درست=4) و برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه، مجموع امتیازات همه سوالات با هم جمع می­شود. این امتیاز دامنه ای از 0 تا 100را خواهد داشت. هر چه این امتیاز بالاتر باشد، بیانگر میزان تاب­آوری بیشتر فرد پاسخ دهنده خواهد بود و برعکس. نقطه برش این پرسشنامه امتیاز 50 می باشد. به عبارتی، نمره بالاتر از 50 نشانگر افراد دارای تاب­آوری خواهد بود و هرچه این امتیاز بالاتر از 50 باشد به همان میزان شدت تاب­آوری فرد نیز بالاتر خواهد بود و برعکس. در پژوهش بشارت و همکاران (1386) روایی و پایایی این پرسشنامه مورد تایید قرار گرفته است و آلفای کرونباخ .... برای آن گزارش گردیده است (به نقل از حق رنجبر و همکاران، 1390). در پژوهش حق رنجبر و همکاران (1390) نیز پایایی پرسشنامه با استفاده از آزمون ضریب آلفای کرونباخ مورد آزمون قرار گرفت که آلفای 84/0 برای این پرسشنامه بدست آمد. بنابراین این ابزار از پایایی خوبی برخوردار است (46). برای تعیین پایایی مقیاس تاب آوری از روش آلفای کرونباخ بهره گرفته خواهد شد

   3. پرسشنامه کیفیت زندگی Kid-KINDL

   پرسشنامه  Kid-KINDLدر سال 1998توسط Bullinger , Ravens-Sieberer  بازبینی شد تا به تعیین کیفیت زندگی عمومی کودکان مبتلا به بیماری های مزمن از جمله سرطان بپردازد(47) این پرسشنامه دارای 24گویه است که کیفیت زندگی کودک به گزارش والدین را در ابعاد جسمی، عاطفی، روانشناختی(اعتماد به نفس)، عملکرد خانوادگی، اجتماعی و مدرسه مورد بررسی قرار می دهد. علاوه برآن دارای 7سوال مربوط به بستری شدن کودک بیمار نیز می باشد. پاسخ به هر گویه بر روی یک طیف لیکرت 5گزینه ای می باشد که عبارتند از هرگز، به ندرت، بعضی اوقات، غالباً و همیشه که به ترتیب نمره 1تا 5به آن ها تعلق می گیرد. بر طبق دستور العمل ارجاعی تدوینگر نمره دهی برخی از ایتم ها به دلیل منفی بودن سوال برعکس خواهد شد و نمرات کل و حیطه ها محاسبه می گردد. در نهایت به صفر تا صد نیز تبدیل خواهد شد. روایی پرسشنامه فارسی ارسال شده توسط تدوین گر در مطالعه ولی زاده و همکاران(1392) با روش روایی محتوا و با توجه به نظرات حداقل 8نفر از اساتید پرستاری و انکولوژی تعیین شد ه است. ضریب الفا کرونباخ 0/8برای کل و در ابعاد حدوداً 0/7برآورد گردید(44) ). برای تعیین پایایی مقیاس کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان از روش آلفای کرونباخ بهره گرفته خواهد شد

پس از اخذ معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان علی ابن ابی­طالب(ع) مراجعه و پس از هماهنگی با مسئولین بیمارستان و بخش هماتولوژی اطفال نمونه گیری انجام خواهد شد.

درمرحله اول باید آموزش دهنده همتا انتخاب و آماده شود. برای اینکار از بین مادرانی که مراقبین اصلی کودک در حین پروسه  درمان بوده اند 1 نفر که واجد شرایط است انتخاب خواهد شد. این شرایط شامل: 1-داشتن حداقل سطح تحصیلات دیپلم 2-توانایی آموزش و برقراری ارتباط 3-تسلط به زبان فارسی و بومی ،محلی 4- ساکن شهر زاهدان 5-تجربه موفق در درمان .

جهـت آمـاده سـازی آموزش دهنده همتـا ابتـدا سـه جلسـه آموزشـی یـک سـاعته(48) بـه صـورت کلاس آموزشی و بـا اسـتفاده از روش پرسـش و پاســخ و اســتفاده و بــارش افــکار بــرای افــراد همتــا برگــزار خواهد شد کـه در آن ضـرورت کار و چگونگـی مداخلـه، مراحـل پژوهـش و برنامـه آموزشـی بـه طـور کامـل شـرح و آمـوزش داده میشود. هـدف از ایــن جلســات مــرور تجربیــات و اطلاعــات و اصــلاح آنهــا بــراســاس اصــول علمــی مــورد قبــول و نهایتــاً آمــاده ســازی ایشــان بـرای آمـوزش همتـا محـور خواهد بـود. همتا از لحـاظ توانایـی آمـوزش و فراگرفتـن اطلاعـات صحیـح بـه صـورت پرسـش و ایفـای نقـش بررسی و ارزیابی خواهند شد (49).

مرحله دوم با انتخاب واجدین شـرایط جهت شرکت در پژوهش شروع می­شود. جهت پیشگیری از مواجه گروه کنترل با گروه مداخله و کاهش خطا ابتدا گروه کنترل انتخاب وبررسی خواهد شد به این صورت که از طریق نمونه گیری در دسترس از بین مادرانی که مراقبین اصلی کودک در حین پروسه درمان هستند و کودکشان شرایط ورود به مطالعه را دارد گروه کنترل انتخاب می­شود و پرسشنامه در اختیارشان قرار خواهد گرفت. در گروه کنترل هیچ مداخله ای صورت نخواهد گرفت و این افراد فقط مراقبتها و آموزشهای روتین بخش را دریافت خواهند کرد. پس از اینکه گروه  مداخله به حد لازم(40 نفر)رسید انتخاب و بررسی گروه مداخله آغاز خواهدشد و به این صورت که از طریق نمونه گیری در دسترس از بین مادرانی که مراقبین اصلی کودک در حین پروسه درمان هستند و کودکشان شرایط ورود به مطالعه را دارد گروه مداخله (گروه همتا) انتخاب خواهد شد. مناسب ترین اندازه گروه برای تغییرات بهداشتی در گروه های بهداشتی 8 تا 12نفر می باشد (50). بنابراین، افراد همتا به گروههای 10نفره تقسیم خواهند شد که در صورت ریزش حداقل 8نفر برای هر گروه باقی بماند. سپس از آموزش­دهنده همتا درخواست میگردد تا به بـه گروه­های همتا رفته و در یک محیط دوستانه و مطلوب بر اساس موارد آموزش دیده به بحث و هدایت گروه بپردازند.

پژوهشگر در کلیه جلسات تنها به عنوان ناظر شرکت خواهد داشـت. محتوی برنامه طبق مطالعه حسینی قمی و همکاران (1391) و تایید توسط مشاور روانپرستار، بـرای هر گروه آموزشی طی 9جلسـه، یک ساعته آموزش داده خواهد شد (41) شـروع هـر جلسـه بـاصحبت در مورد اهـداف آن جلسـه بـوده و ٢٠درصـد زمـان در هـر جلسه به بحـث آزاد و حمایـت عـاطفی از یکدیگر و بیان تجـاربی خوش اختصاص داده می­شود. در پایان هر جلسـه آمـوزش­دهنـدگان همتا موارد مطرح شده در گروه را جمع­بنـدی نمـوده وبـه سـئولات پاسخ داده و در صـورت عـدم توانـایی آمـوزش دهنـدگان همتـا در پاسخگویی خارج از جلسه گروه از پژوهشگر و یا متخصصـین کمـک گرفته می­شـود. در پایـان جلسـات آموزشـی جـزوه آموزشـی شـامل محتوای آمـوزش (کتابچه آموزشی )داده شـده در اختیـار مادران قـرار خواهد گرفـت.انجام مداخله 5 روز به طول خواهد انجامید بلافاصـله پس از اتمام دوره آموزشی و دوماه پس از اتمام مداخله، در گروه همتا وضعیت تاب­آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان اندازه گیری وبا قبل از مداخله مقایسه خواهد شد. در گروه کنترل هم 5روز پس از پیش آزمون و سپس 2ماه پس از پیش­آزمون این پرسشنامه ها پر خواهد شد (37).

محتوای برنامه آموزشی مداخله:

جلسه اول:

هدف: ارائه رهنمودهایی برای مشارکت اعضاء و تشریح چگونگی انجام کار و آشنایی با چهارچوب کلی بحث
1. معرفی پژوهشگر
2. معرفی اعضا ء
توضیح خطوط کلی جلسات برای اعضاء

آشنایی با چهارچوب کلی بحث :
vتعریف تا آوری
vمعرفی خصوصیات افراد تاب آور:
1. شادی 2. خردمندی و بینش 3. شوخ طبعی 4. همدلی 5. کفایت های عقلانی 6. هدفمندی
در زندگی 7. ثبات قدم
راهکار: شناخت موقعیتهای ناخوشایند زندگی و افزایش سازگاری و تحمل درحیطه فردی

جلسه دوم:

 هدف : آشنایی با عوامل حمایتی خارجی و عوامل حمایتی خارجی

عوامل حمایتی خارجی
vمفهوم خوش بینی
vعزت نفس
vمنبع کنترل
راهکار : شناخت استعدادها و علایق و تاکید بر آنها و تمایل به استفاده از آنها
عوامل حمایتی خارجی
1. سیستم حمایتی اجتماعی
2. مسئولیت پذیری فردی و پذیرش نقشهای معنی دار
راهکار : احساس تعلق داشتن و با ارزش بودن و تمایل به مشارکت کردن

جلسه سوم                                                                                                                 هدف : آشنایی با راههای ایجاد تا آوری :
vبرقراری و حفظ ارتباط با دیگران
vچهارچو دادن به استرسها
vپذیرفتن تغییر
vهدفمندی و امید داشتن نسبت به آینده
 

جلسه چهارم:

 هدف : ادامه راههای ایجاد تا آوری

vعمل کردن
vخود آگاهی
vپرورش اعتماد به نفس
vخود مراقبتی

جلسه پنجم: هدف : جمع بندی و نتیجه گیری و اجرای پس آزمون

داده ها با استفاده از آمار توصیفی (تعیین فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد) و آزمون های مجذور کای، تی مستقل و تحلیل و اندازه­های تکراری چند متغیره با بکارگیری نرم افزار SPSS نسخه 16 و در سطح معناداری 05/0> p تجزیه و تحلیل خواهد شد.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

و کدهای 29-30-31 و 1 هم رعایت خواهد شد

• دوری مسافت برخی از بیماران وعدم همکاری در شرکت در جلسات

راه حل: مجتوای جلساتی که فرد غیبت داشت توسط آموزش دهنده همتا به صورت تلفنی آموزش داده شود و در جلسه بعدی مراجعه فرد خلاصه ای از مطالب گفته شده جلسه قبل مجدد برای وی تکرار شود.

آموزش همتا -تاب آوری-کیفیت زندگی  

Peer Education - resiliency - Quality of Life

1. Peris-Bonet Rًٌ, Salmerón D, Martínez-Beneito M.A, Galceran, J ,Marcos-Gragera, R.; Felipe S, González, V. Childhood cancer incidence and survival in Spain. Ann Oncology. 2010; 21(3): 103- 110
2. Mahmood Alilo M, Hashemi Nosratabad T, Farshbaf Manei Sefat F. The Effectiveness of Play Therapy According Levy Approach in Reduction of Anxiety in Children with Diagnosed Cancer. Holist Nurs Midwifery J 2015; 22(75):54-62. (Persian).
3. Reza et al. Childhood Cancer in England, Wales, Scotland and Northern Ireland0 Iranian Journal of Diseases0November 2006
4. Naghavi M0 Mortality views in 29 provinces of Iran in 2004. Iranian Journal of Diseases, Ministry of Health. Deputy for Health Directory. Res Dev Office, November 2006; 12, 111–91.
5.  Kaatsch P. Epidemiology of childhood cancer. Cancer treat Rev. 2010;36(4):277-85
6. Mehdiabadi GB, Habibi R, Shariftabrizi A, Vossough P. Epidemiologic survey of infantile cancer in Iran based onthe data of the largest pediatric cancer referral center (AliAsghar children hospital), 1996-2005. Asian Pac J CancerPrev, 15, 1211-7
7. Abolghasemi H. Chief of Children's Cancer Society in Iran. 6th International Congress of Iranian Pediatric Cancer. Fars news. 2012. Retrieved from:http://old.sbmu.ac.ir/SiteDirectory/PublicRea
   lation/Documents/NewsBoltens/22-9-2012.pdf:  (accessed) June 22,2014
8. Roddenberry & Renk
9. World Health Organization. National cancer control programmes: policies and managerial guidelines. Translated to Persian by: Ramezani Daryasari R, Donlou M, khoshideh MM.  Tehran:Vezarat Behdasht, Darman va Amoozesh Pezeshki; 2002. [Persian]
10. White C. Cognitive Behaviour Therapy for Chronic Medical Problems: A Guide to Assesment and Treatment in Practice. Translated by Moloudi R, Fatahi K. Tehran: Arjmand; 2001
11. Grootenhuis MA, Last BF. Adjustment and coping by parents of children with cancer: a review of the literature. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer. 1997;5(6):466-84.
12. Dockerty JD, Skegg DC, Williams SM. Economic effects of childhood cancer on families Journal of paediatrics and child health. 2003; 39(4): 254-8
13. Wells DK, James K, Stewart JL, Moore IM, Kelly KP, Moore B, et al. The care of my child with cancer: a new instrument to measure caregiving demand in parents of children with cancer.  Journal of pediatric nursing. 2002; 17(3): 201-10.
14.  Murphy SL, Xu J, Kochanek KD. Deaths: Final Data for 2010. National Vital Statistics Reports.  Natl Health Stat Report 2013;61(4).
15. Sloper P. Predictors of distress in parents of children with cancer: a prospective study. J Pediatr Psychol 2000;  25(2): 79-91.
16. Hashemi F, Pasyar N. [How Do we improve quality of life of leukemic children and their families?]. Tehran: Barai Farda Publications; 2011. P. 19-22. (Persian)
17. Hinds PS, Billups CA, Cao X, Gattuso JS, Burghen E, West N, et al. Health-related quality of life in adolescents at the time of diagnosis with osteosarcoma or acute myeloid leukemia.  Eur J Oncol Nurs. 2009 Jul; 13(3): 156-63
18. Lotfi Kashani F, Vaziri Sh, Gheissar Sh,  Mousavi SM, Hashemieh M. J Med Figh. 2012;4(11,12):125-49. [Persian].
19. Ganji H, editors. Mental health.Tehran: Arasbaran;2010. [Persian].
20. Hovey JK. Fathers parenting chronically illchildren: concerns and coping strategies. Compr Pediatr Nurs. 2005;28(2):83-95
21. Hosseini GHomi T, Salimi Bajestani H. The Effect of teaching resiliency on stress of mothers with children that have cancer in Imam Khomeini Hospital. Q Health Psychol. 2012;4. [Persian].
22. Hosseini GHomi T, Ebrahimi Ghavam S, Alavi Yazdi Z. The Effect of teaching resiliency on life quality of mothers with children 10-13 years old with cancer in Imam Khomeini Hospital. Q Clin Psychol Stud. 2010;1:77-100. [Persian].
23. .Behzadpoor S, Motahhary Z, GodarzyP. [The relationship of the problem solvingand resilience withhigh risk behavior in the students with high and low educational achievement. School psychol2013;2:25-42].(Persian)
24. . Abraham P, Greeffkarla L. Spirituality as a resiliency quality in xhosa speakingfamilies in South Africa. Relig Health2008; 47:288-30115
25. Weiss GL. Toward the mastery ofresiliency. Canadian J SchoolPsycholo2008;23:127- 37.
26. Rudy RR, Rosensonfeld LB, galassi JP, Participants perceptions of a peer - helper, Telephone based social support intervention for melanoma
    patients. Journal of Cancer Nursing 2001;13: 285-305
27. Taleghani F, Yekta ZP, Nikbakht Naserabadi A. Adjustment process in Iranian women with breast cancer. Journal of Cancer Nursing 2008; 31:32-41[Persian]
28. Helgeson VS, Cohen S, Schulz R, Yasko J. Education and peer discussion group interventions and adjustment to breast cancer. Arch Gen Psychiatry. 1999; 56(4): 340-7
29. Muller C, Newburn M, Wise P, Dodds R, Bhavnani V. NCT breastfeeding peer support project. London:NCT;2009
30. Dennis CL. Peer support within a health care context: a concept analysis. Int J Nurs Stud. 2003 Mar;40(3):32132
31. Price N, Knibbs S. How Effective is Peer Education in Addressing Young People’s Sexual and Reproductive Health Needs in Developing Countries? Children & Society. 2009; 23(4): 291-302
32. .Gillespie P, O'Shea E, Paul G, O'Dowd T, Smith SM. Cost effectiveness of peer support for type 2 diabetes. Int J Technol Assess Health Care 2012;28(1):3-11.
33. Backett-Milburn K, Wilson Sh. Understanding peer education: insights from a process evaluation. Health Educ. 2000; 15(1): 85-96
34. Cartagena RG, Veugelers PJ, Kipp W, Magigav K, Laing LM. Effectiveness of an HIV prevention program for secondary school students inMongolia. J Adolesc Health. 2006;39(6):925 e9-16.DOI: 10.1016/j. jadohealth.2006.07.017 PMID: 17116526
35. .Dehghani A,Mohammadkhan Kermanshahi S, Memarian R. The effect of peer group educational program onmultiple sclerosis patients’ level of stress. Arak Med Univ J. 2012;15(65):17-26.[In Persian].
36. .Mohr DC, Burke H, Beckner V, Merluzzi N. A preliminary report on a skills-based telephone administered peersupport programme for patients with multiple sclerosis. Mult Scler. 2005;11(2):222-6
37. Sharif F, Abashshrin, Hazrati, Tahmasbi, Zare N0 The Effect of Peer Education on the Quality of Life of Patients with Breast Cancer after Surgery01391;11(5):703-710[Persian].
38. Valizadeh L, Joonbakhsh F*, Pashaee S. Determinants of care giving burden in parents of child with cancer at Tabriz children medical and training center. Journal of Clinical Nursing and Midwifery  2014; 3(2): 13-20
39. Khanjari , Oskouie ,Eshaghian Dorche , Haghani H. Quality of Life in Parent of Children with Leukemia and its Related Factors. Iran Journal of Nursing (IJN) Vol. Jun 2013; 26, No.82,: 1-10[Persian].
40. Asghari-Nekah, S.M., Jansouz, F, Kamali, F, Taherinia, S. The Resiliency Status and Emotional Distress in Mothers of Children with Cancer. Journal of Clinical Psychology Vol. Spring 2015; 7, No. 1 (25) [Persian].
41. Hosseini Qomi T,  Salimi Bijestani H. The Effect of Resilience Training on the Stress of Mothers with Cancer Children Imam Khomeini Hospital, Tehran0 Health Psychology. 2013[Persian].
42. - Shoelh R, Fadakar Soghe K, Tabari R, Kazem Nejad Lili E. [Relationship between Mother’s General Health Status with Quality of Life of Child with Cancer]. Hayat, Journal of School of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences. 2013; 19(2): 93-108. (Persian)
43. Susana Santos, Carla Crespo M, Cristina Canavarro, Anne E. Family Rituals and Quality of Life in Children With Cancer and Their Parents: The Role of Family Cohesion and Hope. Journal of Pediatric Psychology, 40(7), 2015; 664–671
44. Valizadeh L, Hosseinpour-Feizi AA, Joonbakhsh F. Comparing the quality of
    life in children with cancer in Tabriz Children Medical and Training Center reported by
    themselves and their parents, 2013. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. 2014; 3(1): 1-8[Persian].
45. Zafarian Moghaddam E, Behnam Vashani H, Reihani TNamazi Zadegan S . The Effect of Spiritual education on depression, anxiety and stress of caregivers of children with leukemia. Journal of Tanin Salamat (Health Chimes). 2016; 4(1): 1-7[Persian].
46. Raghbar F, Kakavand A, Barajali A ,Barmas H. Resilience and quality of mothers with low children Mental ability, Behavioral Sciences Journal.Volume 1, Issue 1, Spring1390[Persian].
47. Ravens-Sieberer U, Bullinger M. Assessing health-related quality of life in chronically ill children with the German KINDL: first psychometric and content analytical results. Quality ofLife Research. 1998;7(5):399-407.
48. Varaei S, Cheraghi M, Seyedfatemi N, Talebi M, Bahrani N, Dehghani A. [Effect of peer education on anxiety in patients candidated for coronary artery bypass graft surgery: a randomized control trial]. J Nurs Edu. 2013;2(3):28-37[Persian].
49. Ghadiri E, Shahriari M, Maghsoudi J. The Effects of Peer-Led Education on Anxiety of the Family Caregivers of Patients Undergoing Coronary Artery Bypass Surgery (CABG). May-June 2016, Volume 4, Issue 2: 10.21859/ijpn-04026[Persian].
50. Lassiter PG. Group approaches to practice. InStanhope M and Lancaster J editors. CommunityHealth Nursing. 6th ed. Philadelphia: Mosby; 2005: 540-556.

تاثیرآموزش همتا بر وضعیت تاب آوری مادران و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان خون بستری در بخش هماتولوژی بیمارستان علی بن ابی طالب(ع) زاهدان در سال 1396

ندارد

آموزش ساده و رایگان برای مادران دارای کودکان مبتلا به بیماری های مزمن

عارضه ای ندارد

عارضه ای ندارد

از آزمودنی ها بابت شرکت در طرح هزینه ای دریافت نمی گردد

• اطمینان به شرکت­کنندگان در مورد محرمانه بودن اطلاعات بدست آمده از آنها

پاسخگویی به پرسش بیماران راجع به طرح به صورت چهره به چهره خواهد بود و به تمامی سوالات آنان پاسخ داده خواهد شد

شرکت در پژوهش برای شرکت­ کنندگان اختیاری خواهد بود

از بیماران برای شرکت در پژوهش رضایت آگاهانه گرفته میشود

مقیاس تاب آوری کانر- دیویدسون (CD-RISC)
هدف: سنجش میزان تاب آوری در افراد مختلف