بررسی ارتباط ارضا نیازهای اساسی با منابع مراقبت از خود و برخی ویژگی های فردی در مراجعه کنندگان به بخش سرپایی خیریه کهریزک البرز

نظریه'مدلینگ و رل مدلینگ' اریکسون و همکاران (1983)از نظریه های کاربردی پرستاری است که از بالین منشا گرفته است. این نظریه مددجو – محور است. درک مددجو یا الگویی که ازدنیا دارد، اساس تعامل پرستار- مددجو است. در این نظریه از هرم نیازهای اساسی مازلو بعنوان چارچوب ارضا نیازهای پایه ای استفاده شده است. انسانها بطورذاتی نیازمند تبدیل توانایی هایشان از بالقوه به بالفعل هستند. در صورتی که نیازهای اساسی انسان برآورده نشود، انسان رشد ی همه جانبه نخواهند داشت. ارضا نیازهای اساسی نه تنها یکی از مفاهیم موجود در این نظریه است که در واقع مفهوم مرکزی این الگو محسوب می شود. نظریه پردازان این نظریه عقیده دارند زمانی که نیازهای اساسی ارضا گردد و وابستگی مطمئنی در فرد ایجاد شود وی قادر خواهد بود با استرسها سازگار شود، احساس ارزشمندی کند و منابع خود را برای سازگاری با استرس ها بسیج کند . در صورتی که نیازهای اساسی در فرد ارضا نگردد و وابستگی مطمئنی در فرد شکل نگیرد، توانایی وی برای سازگاری وبسیج منابع برای سازگاری با استرس کاهش می یابد(1).  منابع مراقبت از خود شامل منابع داخلی و خارجی می باشند. منابع خارجی اکتسابی میباشند  مانند منابع اجتماعی، مالی، وضعیت ازدواج. منابع داخلی مانند عزت نفس و یا دانش فرد می باشند. در این تئوری منابع داخلی و خارجی همیشه مرتبط با ارضای نیازهای اساسی هستند(2). اریکسون و همکاران(1983)سه طبقه از سازگاری بالقوه را در تئوری خود مطرح کرده اند که عبارت است از احساس تعادل(equilibrium)،تحریک(arousal) و بینوایی(impoverishment). حالت تعادل وضعیتی است که می تواند به صورت سازگاری موثر یا غیر موثر ایجاد شده باشد که در هر دو صورت این وضعیت همراه با استرس یا تنش نیست. در حالت سازگاری غیر موثر، مددجو از این وضعیت آگاه نیست که نیازمند تغییر در یک یا چند زیر سیستم خود می باشد. حالت تحریک (arousal)وضعیتی است که فرد دچار استرس، تنش و اضطراب باشدو در صورتی که احساس غم و افسردگی به احساسات قبلی اضافه شود مددجو به حالت بینوایی می رسد. در حالت بینوایی فرد به سختی میتواند چیزی یاد بگیرد یا از خود مراقبت کند. در این تئوری ارضای نیازهای اساسی هسته مرکزی مدل محسوب می شود و اینکه فرد بتواند توانایی مواجهه با استرس و بسیج نیروها برای سازگاری با استرس را داشته باشد مرتبط با منابع داخلی و خارجی است(3) .  اگرچه بر اساس نظریه های مختلف، انسان در طی دوره زندگی خود از مراحل متعدد می گذرد، اما سنین سالمندی به سبب برخی تغییرات فیزیولوژیک که بطور طبیعی با افزایش سن ایجاد می شوند ازقبیل مرگ همسر و مستقل شدن فرزندان، بازنشستگی و تغییرات فیزیولوژیکی حایز اهمیت است(4) و با توجه به تغییر شرایط سنی در این مرحله ارضای نیازهای اساسی ممکن است بیشتر وابسته به دیگران باشد واحتمال عدم ارضای نیازهای اساسی و عواقب سوء آن در این مرحله پررنگ ترمیشود(5)

بلیزر و همکاران(2005)   مطالعه ای با هدف تعیین ارتباط متغیرهای 'ارضا نشدن نیازهای اساسی' ، 'فرهنگ 'و' نژاد' در پیش بینی احتمال وقوع مرگ در سالمندان انجام دادند. در این مطالعه که در یک دوره 10 ساله در دو گروه کنترل و شاهد انجام شد، مشخص گردید که عدم ارضای نیازهای اساسی(درآمد کافی، وضعیت منزل و همسایگان)  پیش بینی کننده مهم احتمال مرگ در سالمندان بوده است(p<0.0001)(5).

لوی و همکاران(2002) در مطالعه ای که روی 660 نفر در طی 23 سال انجام دادند، گزارش کردند افرادی که  ادراک مثبت پیری در خود دارند 7.5 باربیشتر از افرادی که کمتر نگرش مثبتی درمورد این مسئله دارند،عمر می کنند)6).

لانگ و همکاران (2002) در مطالعه ای طولی که در 737 سالمندانجام دادند، گزارش کردند که تنها عامل پیش بینی کننده مرگ از بین متغیر های متعدد اجتماعی، سابقه کار خارج از منزل بود. زنانی که خانه دار بودند، 3.5 برابر احتمال خطر بیش تری برای مردن داشتند. در حالی که در زنان شاغل این متغیر منجر به 2.7 تغییر واریانس می شد (در صورتی که بقیه متغیرها یکسان بود) (7). بالفور وکاپلان(2002) در پژوهش خود که در افراد سالمند انجام شده بود گزارش کردند که محیط و همسایگان می توانند بر سلامت عملکردی افراد در سنین سالمندی تاثیر بگذارند. مشکلاتی گزارش شد عبارت بودند از: ترافیک، سروصدا، جرم وجنایت، زباله، نور و وسایل نقلیه عمومی. افرادی که در همسایگی خود این مشکلات را داشتند در معرض خطر بیشتراز دست دادن سلامت عملکردی بودند (8).

در ایران، طبق سرشماری سال 1375، میزان 6.7% جمعیت کشور را سالمندان 60 سال به بالا تشکیل میدهند. درواقع در طی سالیا ن اخیر جمعیت زیر 15 سال کشور به شدت کاهش یافته است و در سال 1385 به حدود 25درصد رسیده است. بر اساس شاخص های اماری چنان چه این رقم در یک کشور بیش از 40درصد باشد، جمعیت آن کشور جوان اطلاق میشود. با توجه به کاهش شاخص جوانی جمعیت کشور از حدود 46 درصد دربه حدود 25 درصد در سال 1385 که به نحوی تغییر ساختار سنی جمعیت کشور را در پی دارد(9)

به نظر می رسد با توجه به اهمیت گروه سنی  سالمندان و روند افزایش آن در کشور ایرانو با توجه به اینکه تا کنون مطالعه ای بر اساس مدل اریکسون،تاملین و سواین در کشوردر مطالعات کتابخانه ای یافت نشده است دراین مطالعه تلاش می شود که میزان ارضای نیازهای اساسی سالمندان در مرکز خیریه کهریزک البرز و ارتباط آن با منابع داخلی و خارجی سالمندان و همچنین میزان توانایی آنان در انجام عملکرد روزانه بررسی شود. زیرا یکی از مسایل مهم در ارضای نیازهای اساسی توانایی مراقبت از خود و انجام عملکرد روزانه به طور مستقل می باشد که تواند بر کیفیت ارضای نیازهای اساسی سالمندان و عزت نفس آنان تاثیر گذار باشد( 10-11)

------------------------

تعیین ارتباط  ارضا ی نیازهای اساسی و منابع مراقبت از خود با برخی ویژگی های فردی در سالمندان بر اساس الگوی 'مدلینگ و رل مدلینگ' اریکسون

1تعیین فراوانی ارضای نیازهای اساسی در  سالمندان 

2.تعیین منابع مراقبت از خود در سالمندان

3.تعیین فراوانی ارتباط ارضای نیازهای اساسی با برخی از ویژگیهای فردی در سالمندان

4.تعیین فراوانی ارتباط منابع مراقبت از خود با برخی ویژگی های فردی در سالمندان

5. تعیین فراوانی ارتباط ارضای نیازهای اساسی و منابع مراقبت از خود در سالمندان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

ارضای نیازهای اساسی : ارضای نیازهای اساسی شامل  برآورده کردن نیازهای زیستی، نیازهای امنیتی، احساس تعلق و امنیت، احترام و خود شکوفایی است که اولین بار به صورت هرم نیازهای انسان توسط آبراهام مازلو مطرح شده است(10).

منابع مراقبت از خود: منابع مراقبتی از خود دو دسته هستند. داخلی و خارجی. منابع مراقبت از خود خارجی اکتسابی از محیط خارجی هستند شامل مواردی چون حمایت مالی، اجتماعی و ازدواج می باشد(12).

منابع مراقبت داخلی در همه حال وابسته به ارضای نیازهای اساسی است. در صورت ارضای نیازهای اساسی بدن هر فرد می تواند از خود در مقابل استرس ها مقاومت کند یا اصطلاحا تاب بیاورد این منابع درونی هستند مانند عزت نفس، میزان دانش مددجو(12).

سالند: سالمند به فردی گفته می شود که طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی سن بالاتر از 60 سال را داشته باشد(13)

توصیفی - همبستگی

جامعه مورد مطالعه را کلیه جمعیت سالمندانی که به موسسه خیریه کهریزک استان البرز برای دریافت مراقبت روزانه مراجعه کنند

 تشکیل خواهد داد. . روش نمونه گیری به روش سرشماری خواهد بود

معیار ورود:

1. عدم ابتلا بیماری آلزایمر پیشرفته یا هر گونه اختلال شناختی  دیگر بر اساس فرم AMT(آزمون کوتاه شده شناختی)(14)

2. افرادی که سن بیشتر از 60 سال داشته باشند.

روش نمونه گیری به روش سرشماری خواهد بود و کلیه سالمندانی که به مرکزخیریه البرز برای دریافت مراقبت روزانه  مراجعه می کنند را شامل خواهد شد.

روش نمونه گیری به روش سرشماری خواهد بود و کلیه سالمندانی که به مرکزخیریه کهریزک البرز برای دریافت مراقبت روزانه (مراجعه سرپایی) مراجعه می کنند را شامل خواهد شد.

مراقبت روزانه شامل ویزیت وبرنامه هایی مثل آب درمانی و ورزش و فیزیو تراپی می باشد. این خدمات رایگان است.

داده ها با استفاده از پرسش-نامه سه قسمتی جمع آوری  خواهد شد. قسمت اول پرسش-نامه شامل  سوالاتی در مورد برخی مشخصات دموگرافیک  اعم از سن ، جنس ، تحصیلات ، وضعیت بیمه و منابع حمایتی خارجی مانند خانواده ، دوستان، آشنایان است. قسمت دوم پرسش-نامه 'ارضای نیازهای اساسی 'هایمز و گرین است که بر اساس تئوری مازلو طراحی شده است و روایی آن در مطالعات قبلی  تایید شده است(15).این پرسش-نامه شامل 12عبارت در سه حیطه فیزیولوژیک (4 آیتم)، امنیت(4 آیتم) و وابستگی وتعلق (4 آیتم) است که با مقیاس لیکرت 5 گزینه ای (از کاملا موافقم تا کاملا مخالفم) اندازه گیری خواهد شد.

در قسمت سوم با استفاده از سیاهه منابع مراقبت  از خود داخلی که شامل 32 عبارت پنج گزینه ای لیکرت است  و بر اساس الگوی مدلینگ و رل مدلینگ طراحی شده است و روایی آن در مطالعات قبلی تایید شده است، جمع آوری خواهد شد که پاسخ هرگز نمره (0) و پاسخ بسیار زیادنمره (4) را خواهد گرفت.(2).

 قسمت چهارم  شامل پرسش-نامه بارتل میباشد .این پرسش-نامه برای بررسی وضعیت عملکرد سالمندان استفاده میشود که شامل 10 قسمت( کنترل موفوع، کنترل ادرار، استفاده ازدستشویی، غذا خوردن، انتقال، ویلچر/ تحرک، پله، لباس پوشیدن، حمام کردن، بهداشت فردی) می باشد.  این پرسش-نامه  در ایران روانسنجی شده است و همبستگی نسخه مورد نظر با نسخه اصلی پرسش-نامه بارتل، 0.99 گزارش شده است. یعنی روایی همزمان آن تایید گردید.ICC  در ارتباط با کل ابزار 0.998 بدست آمده است.ضریب ثبات داخلی ابزار 0.99-0.96 محاسبه شده است .(11).

 محقق پس از کسب کد اخلاقی و با دریافت معرفی نامه از دانشگاه و کسب  رضایت از ریاست موسسه کهریزک استان البرز، به  مرکز مراقبت روزانه سالمندان مراجعه کرده و پس از توضیح درمورد پژوهش، در صورت رضایت سالمند ، وی وارد مطالعه خواهد شد.در .ضمن محقق به شرکت کننده توضیح خواهد داد که وی قادر است پاسخ هر سئوالی که تمایل ندارد را ندهد.

آنلیز آماری با نرم افزار SPSS نسخه شانزده ودر سطح اطمینان 95 درصد وخطای برآورد   0.05 محاسبه  خواهد شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی وهمبستگی  پیرسون استفاده خواهد  شد. از آزمون همبستگی اسپیرمن برای بررسی همبستگی بین ابعاد مختلف پرسش- نامه انجام کارهای روزانه بارتل و پرسش-نامه نیازهای اساسی هایمز و گرین استفاده  خواهد شد.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

-----------------------------

1.ارضا نیازهای اساسی 

2.منابع مراقبت از خود 

3.نظریه مدلینگ و رل مدلینگ 

Refrences: 

1. Peterson SJ. Bredow TS. Middle Range Theory:Application to nursing research.philadelphia.lippincott Williams and wilkins.2004.
2. Baas LS. Self-care resources and activity as predictors of quality of life in persons after myocardial infarction. Dimensions of Critical Care Nursing. 2004 May 1;23(3):131-8
3. Sappington J, Kelley JH. Modeling and role-modeling theory: A case study of holistic care. Journal of Holistic Nursing. 1996 Jun;14(2):130-41.
4. Kakhki AD. Factors related to Health-Related Quality of Life (HRQoL) of elderly people in Tehran. Advances in Nursing & Midwifery. 2014 May 10;23(82).
5. Blazer DG.andetal.Perception of Unmet Basic Needs as a Predictor of Mortality Among Community-Dwelling Older Adults.Am J Public Health.95(2).2005.
6. Levy B, Slade M, Kunkel S, Kasl S. Longevity increased by positive self-perceptions of aging. J PersSoc Psychol. 2002;83:261–270.
7. Long J, Ickovics J, Gill T, Horwitz R. Social class and mortality in older women. J ClinEpidemiol. 2002; 55:952–958.
8. Balfour JL, Kaplan GA. Neighborhood environment and loss of physical function in older adults: evidence from the Alameda County Study. Am J Epidemiol. 2002;155:507–515
9. Mirzaei M, Shams Ghahfarokhi M. Demography of elder population in Iran over the period 1956 to 2006. Iranian Journal of Ageing. 2007 Oct 15;2(3):326-31.
10. 1. Koltko-Rivera ME. Rediscovering the later version of Maslow’s hierarchy of needs: Self-transcendence and opportunities for theory, research, and unification. Vol. 10, Review of General Psychology. 2006. p. 302–17. 
11. Tagharrobi Z, Sharifi K, Sooky Z. Psychometric evaluation of Shah version of modified Barthel index in elderly people residing in Kashan Golabchi nursing home. Feyz. 2011; 15 (3) :213-224
12. BarnfatherJS.Ronis DL. Test of a Model of Psychosocial Resources, Stress, and Health Among Undereducated Adults. Research in Nursing & Health.23.2000.P: 55–66.
13. World Health Organization. Definition of an older or elderly person. World Health Organization. Available at: http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefn older/en/
14. Bakhtiyari F, Foroughan M, Fakhrzadeh H, Nazari N, Najafi B, Alizadeh M, Arzaghi M, Sharifi F, Shoaee S, Mostafa Q. Validation of the persian version of Abbreviated Mental Test (AMT) in elderly residents of Kahrizak charity foundation. Iranian Journal of Diabetes and Metabolism. 2014 Sep 15;13(6):487-94.
15. Barnfather JS. Testing a theoretical proposition for modeling and role-modeling: Basic need and adaptive potential status. Issues in mental health nursing. 1993 Jan 1;14(1):1-8.

 ارتباط ارضا نیازهای اساسی با منابع مراقبت از خود و برخی ویژگی های فردی در مراجعه کنندگان به بخش سرپایی خیریه کهریزک البرز

ندارد.

-------

مداخله ندارد.

مداخله ندارد.

-----------------

------------------------------

تمامی پرسش نامه ها بدون نام خواهند بود و  به شرکت کنندگان اطمینان داده 

خواهد شد که نتایج به صورت جمعی گزارش می شوند.

دانشکده پرستاری و مامایی زاهدان 09128686293

 حق امتناع از شرکت در مطالعه وجود دارد

فرم رضایت نامه آگاهانه برای کلیه سالمندان خوانده شده و در صورت رضایت وی وارد مطالعه خواهد شد.