مقایسه تاثیر آموزش پرستار و همتا بر بار روانی، استرس، اضطراب و افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران مبتلا به اختلالات اسکیزوفرنی بستری در بیمارستان روان پرشکی زاهدان 1396

-

خانواده نخستین واحد جامعه است وجایگاه خاصی در تشخیص و درمان اختلالات روانی را به خود اختصاص می دهد. زمانی که عضوی از خانواده بیمار می شود، تعادل موجود در سیستم خانواده در مرزها ، نقش ها، انتظارات، امید و آرزوها بر هم می ریزد (1). مراقبت از خانواده پدیده جدیدی نیست و طبق تعهدات خانوادگی و اجتماعی، هنجار خانواده محسوب می شود. براساس نظرسنجی که در سال 2009 توسط اتحاد ملی امریکا برای مراقبت انجام شده است، 65.7 میلیون مراقبت کننده حدود 29 درصد از جمعیت بزرگسال ایالات متحده و 31 درصد از تمام خانواده های ایالات متحده را تشکیل می دادند(2). با وجودی که برخی از بزرگسالان مبتلا به بیماری های روان به طور مستقل زندگی می کنند اما بسیاری از آنها با اعضاء خانواده زندگی می کنند و اعضا خانواده از آنها مراقبت کنند و خانواده نقش مهمی بر فعالیت های روزانه بیماران دارند(3). بر طبق آمار حدود 919 میلیون نفر در جهان از اختلال های روانپزشکی رنج می برند و طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت ، یک نفر از هر چهار نفر در جهان در طول زندگی به یکی از اختلال های روانپزشکی، مبتلا خواهد شد به عبارتی در هر زمان ، حدود 19 درصد از جمعیت بزرگسال به اختلال های روانی مبتلا هستند (4). همچنین بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال 2008، 14 درصد از بار کلی بیماری ها به اختلال های روانی از جمله اسکیزوفرنیا و سوء مصرف مواد ، مربوط بوده است، و به طور تقریبی ، سه چهارم این بیماری ها در کشورهایی با درآمد کم و متوسط بوده است(5). حدود ١ درصد افراد جامعه مبتلا به اسکیزوفرنی هستند (6)همچنین آمار منتشر شده از سوی سازمان جهانی بهداشت حاکی از این است که تعداد 27 میلیون نفر از کل جمعیت جهان مبتلا به انواع مختلف اسکیزوفرنی میباشند(7) این نسبت در ایران تقریبا مشابه کشورهای غربی است به طوری که شیوع اختلالات سایکوتیک در ایران 89/0 درصد تخمین زده شده است(8).

اسکیزوفرنی یک اختلال مزمن روانپزشکی است که نه تنها در بیمار بلکه در خانواده وی هم منجر به ناتوانی های جدی می شود(9). مطالعات نشان می دهند داشتن یک فرد با بیماری روان اعضای خانواده و واحد خانواده را در معرض تجارب منفی سلامت جسمی و روانی قرار می دهد. هنگامی که عضو مبتلا به بیماری روان در همان خانه زندگی کند، بستگان را در معرض خطر بالاتر سلامت قرار می دهد و حتی زمانی که عضو مبتلا به بیماری روان نیاز به نظارت مداوم و یا مراقبت مستقیم داشته باشد، خطر سلامتی مراقبین ضعیف تر می شود (10،3). به علاوه در خانواده این بیماران به علت عدم توافق، هماهنگی و همکاری بین اعضا خانواده و مراقبین منجر به افزایش مشکلات بین اعضا خانواده می شود بطوری که کیفیــت عملکرد خانوادگی را پایین می آورد و با سطوح پایین تـری از حـل مسأ له در خانواده و نبود کارایی والد- فرزنـدی همـراه می شود.(11) .همچنین بار ناشی از مراقبت ، روابط اجتماعی مراقب و شانس برای پیشرفت شخصی و حرفه ای وی را محدود می کند (12)

طی دو دهه اخیر در دنیا نهضت مؤسسه زدایی، کانون اولیه مراقبت را از بیمارستان های روانپزشکی به مراکز بهداشت روانی جامعه نگر تغییر داده است، زیرا بودجه، منابع و امکانات این مراکز حرفه ای محدود و اندک است، لذا از خانواده بیماران مبتلا به بیماریهای روانی شدید خواسته شد تا مسئولیت کمک های عملی و حمایت های عاطفی این بیماران را برعهده گیرند (13). در کنار این تغییر رویه، محدودیت فعالیت های اجتماعی، اوقات فراغت ، غفلت از دیگر اعضاء خاواده ، احساس غم و اندوه و فقدان، از جمله مشکلاتی هستند که توسط مراقبین بیماران گزارش شده است (14 ،15). درواقع وابستگی متقابل موجود در بین اعضاء خانواده باعث می شود که سلامتی هر عضو آن در دیگر اعضاء و در کل خانواده تاثیر گذار باشد (16). تاثیر منفی افراد مبتلا به اختلالات روانی جدی بر اعضای خانواده آنها از دهه 1950 مطرح شده است و در دهه 1970 اصطلاح 'مراقبت کننده' بارها مورد استفاده قرار گرفته است(9).

در هر حال مراقبت خانوادگی از اجزا ضروری خدمات بهداشتی در جامعه محسوب میشود (17). فرد مراقبت کننده با توجه به کاهش زمان برای انجام فعالیت های شخصی و اختلال در زندگی روزمره با مشکلاتی مانند سربار دیگران بودن مواجه است . مراقبان بیماران در معرض خطر بروز علائم استرس، اضطراب، افسردگی، مشکلات ارتباطی و مالی و محرومیت اجتماعی که با کاهش کیفیت زندگی آنان ارتباط دارد رو به رو می شوند (18). سازمان جهانی سلامت روان بر این باور است که 80 درصد مراقبت کنندگان در جهان زن هستند. آنها می توانند همسر، مادر یا دختر بیمار باشند. مطالعات نشان داده اند که در زنانی که مسئولیت مراقبت از بیماران را دارند، علائم افسردگی و اضطراب 6 برابر بیشتر از افرادی است که چنین مسئولیتی ندارند(19)اعضاء خانواده بیماران روان اغلب مسئولیت زیادی برای حمایت بیمار شان دارند(20). این خانواده ها معمولا از چندین بیماری روان مراقبت می کنند بنابراین استرس بالایی را تجربه می کنند (21) .حتی زمانی که این بیماران در خانه زندگی نمی کنند باز هم خانواده منبع مهم حمایت مالی و عاطفی این افراد هستند (22). استرس زا های موقعیتی ، اجتماعی و درمانی از جمله تنش هایی است که یک خانواده آن را تجربه می کند (23).

زمانی که این بیماران در خانه زندگی نمی کنند و مدتی را در بیمارستان می گذرانند خانواده منبع مهم حمایت آنها است(21) . در این مواقع اغلب خانواده ها در مورد تعاملات خود با سیستم بهداشت روانی ابراز نارضایتی می کنند (24) و مشکلاتی همچون عدم دادن آگاهی در نحوه مراقبت از بیمار، را بیان می کنند(25) از سویی مراقبین درمانی نیز علت مشکلات خود در تعامل با خانواده های این بیماران را بار کاری و نداشتن فرصت جهت آموزش به آنها عنوان می کنند. این در حالی است که مطالعات نشان داده است که مداخلات موثر آموزشی در خانواده هایی که دچار مشکلات روان هستند می تواند در کاهش عود بیماری مفید باشد.(26،27) مطالعات نشان داده است خانواده ها می توانند ، در پر کردن شکاف و نقص خدمات بهداشتی، به سیستم بهداشتی جامعه کمک کنند. (28)

اعضای خانواده نقش مهمی در زندگی افراد با بیماری روانی جدی دارند و اغلب آنان به دنبال اطلاعات پشتیبانی مخصوصاً در موضوع درمان، منابع کمک کننده، مقابله و مهارت های حل مسئله و ارتباط دارند(29). تحقیقات انجام شده توسط دی بوئر و همکارانش نشان داده که 80 درصد از مراقبان نیازمند حمایت بیشتر در قالب اطلاعات، مشاوره و یا راهنمایی را دارند (30) هر اندازه، مراقبین از بیماری و اثرات آن بر روی زندگی شخص و زندگی سایرین آگاهی بیشتری داشته باشند کنترل بیشتری بر بیماری پیدا خواهند کرد، به بیان دیگر با به کارگیری دانش و شیوه های مناسب انتقال آن به دیگران ، حملات عود اختلال های روانی کمتر می شود ، شدت و طول مدت بیماری نیز کاهش می یابد (11). مراقبت خانواده که در نتیجه آموزش های بالینی، روانی و اجتماعی در زمینه اختلالات روانی و جسمی حاصل می شود، به میزان قابل توجهی شرایط مراقبتی را تحت تاثیر قرار می دهد مواردی همچون رابطه حمایتی بیشتر بین بیمار و مراقب ، نگرش اعضاء خانواده نسبت به بیمار ، ابراز احساسات نسبت به بیمار و استفاده از راهبردهای مقابله ای، دریافت حمایت اجتماعی و حرفه ای توسط خانواده ها نام برد(33،31،32)

در هر حال مراقبت از بیماران روان، استرس و بار روانی قابل توجهی دارد که قادر است سلامت روان مراقب را در ابعاد اضطراب،استرس، افسردگی و کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهد (3،34). هرگونه بیماری، به ویژه بیماری های مزمن، فشارهای مختلفی بر خانواده همچون هزینه های اقتصادی و بار مراقبت وارد می کند. علاوه بر این اختلالات روانپزشکی مزمن مانند اسکیزوفرنیا بار مضاعفی بر خانواده به دلیل عدم بهبود کامل، بستری شدن مکرر و بیکاری، تحمیل می کند (35).

بار روانی اشاره به تاثیر منفی اختلال روانی فرد بیمار در خانواده بر سایر اعضاء خانواده دارد (36) به عبارتی مشکلات تجربه شده توسط اعضاء خانواده بیماران در نتیجه نقش مراقبت هایش معمولا بار مراقبتی خانواده نامیده می شود.(37) بار مراقبتی دارای دو بعد عینی و ذهنی است، بار عینی اشاره به مشکلاتی همچون اختلال در روابط خانوادگی ، محدودیت های اجتماعی ، اوقات فراغت ، کار و مشکلات مالی دارد. بار ذهنی ، واکنش روانی است که اعضاء خانواده تجربه می کنند می توان به مواردی همچون افزایش تنش، اضطراب و افسردگی و احساس خجالت در موقعیت های اجتماعی اشاره کرد (34).

انواع مداخلات شناسائی شده اند که میتواند به خانواده های بیماران روانی برای مقابله با، بار مراقبت کمک کند(38) ، این خدمات عبارتند از اطلاعات در مورد اختلالات روانی و درمان آنها ، مشاوره در مورد چگونگی پاسخ به علائم دشوار و شرایط ، حمایت روانی، پشتیبانی، کمک در بحران و مدیریت استرس در خانواده بوده است (39،15) . در برخی مطالعات،ارتباط بین آگاهی مراقبین از بیماری و بار مراقبین بررسی شده است. بعضی منابع معتقدند که میزان بار مراقبین با افزایش سطح آگاهی از بیماری کاهش می یابد(35،40) برخی دیگر نشان می دهد که میزان بار خانواده با افزایش سطح دانش از بیماری افزایش می یابد (41).

علاوه بر این آموزش توسط همتا نیز مورد توجه قرار گرفته است. آموزش همتا یعنی آموزش توسط اعضای داوطلب و آموزش دیده خانواده های دارای بیماری مبتلا به اختلال روانی است. در این نوع آموزش چون با حس همدلی و درک متقابل همراه است تاثیر سریعتر داشته است(42،43) همتا ، یکی از اعضاء خانواده بیمار روانی است. همتاها دارای تجربه زندگی با بیمار ، توسعه روش های مقابله موفق و آشنایی با استراتژی های موفق هستند به علاوه همتاها قادر به ارائه خدماتی هستند که معمولا توسط خدمات رسمی پیشنهاد نمی شود مانند اطلاعات در مورد حقوق خودشان و درمان و روش های جایگزین، در کنار این موارد دارای تعاملی همدلانه با سایر همتاها است (44) هدف از آموزش ها ی همتا محور، توسعه نگرش و ایجاد رفتار های بهداشتی سالم به وسیله کسانی است که به طور تخصصی در آن مورد تربیت نشده اند اما تجارب مشترکی دارند و نیز نوعی حمایت بشر دوستانه و نوع دوستانه است و می توان از آن به عنوان یک رویکرد مکمل در کنار سایر استراتژی های ارتقا سلامت استفاده کرد (45،46) در واقع این آموزش یک برنامه رایگان، اجتماع محور ، آموزشی و حمایتی برای اعضاء خانواده های دارای بیماری های روانی است(29). برنامه های آموزشی شامل اطلاعات و توسعه مهارت آگاهی در مورد بیماری های روانی و درمان آن ، توانایی حل مسئله، مراقبت از خود، استفاده از تجارب همتایان از بیماری های روانی و حمایت می باشد(43). مطالعات Dixon و همکاران (2011) ، Shor و همکاران (2012) ،Smith و همکاران (2014) نشان می دهند آموزش از سوی همتا توانسته تاثیر بیشتری داشته باشد به نظر می رسد آموزش از سوی همتا که تجربه یکسانی با مراقب دارند می تواند به شکلی موثر تر در کاهش فشار روانی و اختلالاتی همچون اضطراب، استرس و افسردگی نقش داشته باشد. همچنین نتایج نشان داد که این نحوه آموزش توانسته بر بهبود روابط خانوادگی، بهبود نیاز های اطلاعاتی، بهبود درک اعضای خانواده و رضایت بیشتر از نقش های مراقبتی ، مراقبین تاثیر داشته باشد (20،29،44). باید در نظر داشت که مراقبان بیمار روانی همواره از استیگما در رنج هستند همین عامل می تواند فشار مراقبتی را افزایش دهد (11)استفاده از کمک همتا در آموزش می تواند با ایجاد همدلی در کاهش فشار روانی و متغیرهایی که بر سلامت روانی آنان تاثیر گذار باشد (43).

با توجه به مطالعات انجام شده در خصوص شیوع نشانه های روانی و اختلالات روانپزشکی در کشور به نظر می رسد که شیوع اختلال های روانپزشکی طی سال های اخیر ، سیر صعودی داشته است . با توجه به ماهیت اختلالات روانی از جمله اسکیزوفرنیا صرف نظر از جنبه های مراقبتی که خانواده ها بر دوش دارند از استیگما نیز برخوردارند لذا خانواده این بیماران فشار روانی بیشتری را نسبت به مراقبت از سایر بیماران تحمل می کنند،این منجر می شود علانم استرس و اضطراب و افسردگی بیشتری را نشان دهند. حضور یک همتا در آموزش به خانواده ها می تواند با ایجاد حس همدلی از بار مراقبتی بکاهد. این مطالعه با رویکرد آموزش توسط پرستار و همتا که بتواند در کنار آموزش اطلاعاتی جنبه های حمایتی و همدلی را برای مراقب به همراه داشته باشد، انجام خواهد شد. لذا هدف این مطالعه مقایسه آموزش پرستار و همتا بر بار روانی، استرس، اضطراب و افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران به اختلالات اسکیزوفرنی بستری در بیمارستان روان پزشکی خواهد بود.

مروری بر مطالعات

در مطالعه حاضر، به‌منظور دستیابی به مطالعات انجام‌شده، از کلید واژه­های انگلیسی peer education, burden, stress, anxiety , depression, family caregivers , schizophrenia و کلید واژه­های فارسی فشارمراقبتی، آموزش همتا، مراقب خانوادگی، اسکیزوفرنیا، اضطراب، استرس و افسردگی در پایگاهای اطلاعاتی Pubmed، ProQuest، SID، Magiran و IranMedex استفاده شد؛ همچنین از منابع کتابخانه‌ای استفاده شد. در اینجا تعدادی از مطالعات به تناسب با موضوع ارائه می گردند.

مطالعه ای توسط Shor و Birnbaum (2012)با عنوان بررسی نیازهای برآورده نشده خانواده های دارای بیماری روانی توسط همتا انجام شد. نمونه ها شامل 800 خانواده دارای بیمار روان بودند. مداخله به شیوه تلفنی با همتاهای خانواده های دارای بیماری روان انجام شد. یافته ها نشان داد تجربه زندگی، انعطاف پذیری و در کار آن ناشناس ماندن آنها در ارائه کمک به خانواده ها، توانست مکمل خدمات رسمی ارائه شده به خانواده بیماران روان باشد (44)

مطالعه ای توسط Dixon و همکاران (2011) با عنوان تاثیر برنامه آموزش همتا خانواده به خانواده افراد مبتلا به بیماری روان بر روی 318 نفر انجام شد. آموزش توسط داوطلبان آموزش دیده عضو خانواده انجام شد. در این مطالعه 3 ماه بعد از مداخله آموزشی پیگری در زمینه بار روانی بیماری، پریشانی و راههای حل مسئله انجام شد. شرکت کنندگان در این برنامه آموزشی بهبود قابل توجهی در کاهش بار روانی و پریشانی و ارتقا راههای مقابله ای کسب کردند. (29)

مطالعه ای توسط Toohey و همکاران (2016) با عنوان ارزیابی های مثبت و منفی مراقبت کنندگان خانوادگی انجام شد. نمونه ها 318 نفر از اعضای خانواده افراد مبتلا به بیماری روان بودند. مداخله شامل آموزش خانواده به خانواده بر اساس تجارب مراقبین بود. پرسشنامه تجارب مراقبت قبل از مداخله و 3 ماه بعد از آن تکمیل شد. یافته ها ارزیابی مثبت قابل توجهی را نشان داد، در حالیکه در ارزیابی منفی نتایج قابل توجهی مشاهده نشد(47).

مطالعه ای توسط Lucksted و همکاران (2013) با عنوان برنامه آموزش توسط همتا خانواده بیمار روان بر پریشانی ، عملکرد خانواده ، راههای مقابله و توانمندسازی خانواده انجام شد. پرسشنامه ها پس از اتمام برنامه آموزشی و نیز 3ماه بعد تکمیل شدند. یافته ها عبارت بودند از کاهش اضطراب ، بهبود حل مسئله در خانواده، افزایش مقابله مثبت، افزایش دانش و کاهش افسردگی (43).

• ای توسط برزو و همکاران (1393) با عنوان مقایسه شیوه آموزشی فردی و همتا بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به نارسایی قلب انجام شد. این نیمه تجربی در سال 92در بیمارستان اکباتان دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام گرفت. 64 بیمار مبتلا به نارسایی قلبی به صورت تصادفی به دو گروه آموزش فردی و همتا (هر گروه 32نفر) تقسیم شدند. بعد از آماده کردن گروه همتا، 4جلسه آموزشی توسط افراد همتا برای گروه همتا در طول یک ماه اجرا شد. آموزش فردی توسط پژوهشگر به مدت 15تا 20دقیقه صورت گرفت. نتایج نشان داد که هر دو شیوه آموزشی منجر به افزایش کیفیت زندگی میگردد اما تأثیر شیوه آموزش همتا در طولانی مدت بیشتر است (48).

مطالعه ای توسط پهلوان زاده و همکاران با عنوان تأثیر آموزش روانی خانواده بر میزان افسردگی، اضطراب و استرس مراقبین خانوادگی بیماران روانی (1388) که تأثیر یک برنامه آموزش روانی چهارهفته ای را برای یک دوره زمانی سه ماهه بر روی 100 نفر از مراقبین خانوادگی بیماران روانی انجام شد . یافته ها نشان داد که برنامه آموزش خانواده به منظور کاهش افسردگی، اضطراب و استرس در مراقبین خانوادگی بیماران روانی مؤثر بوده و این امر می تواند کیفیت زندگی بیماران و مراقبین را به طور بالقوه ای بهبود و ارتقاء بخشد (49).

مطالعه ای توسط نویدیان و همکاران (1388) با عنوان اثربخشی آموزش خانواده بر میزان بار روانی مراقبان خانگی بیماران روانی بستری بـر روی 100نفـر مراقـب خـانوادگی بیمـاران روانـی بـستری در بیمارسـتان در یک دوره سه ماهه انجام شد. یافته ها نشان داد که برنامـه مداخله گروهی به منظور کاهش بار روانی، در نمونه ای از مراقبان خانگی بیماران مؤثر بود و این امر میتواند کیفیت زنـدگی بیمـاران و مراقبـان را به طور ضمنی بهبود و ارتقاء بخشد.(50)

شریف و همکاران(2012) ، مطالعه با عنوان ' تاثیر برنامه های آموزشی روانی برفشار مراقبتی مراقبین خانوادگی و علایم روانشناختی بیماران مبتلابه اسکیزوفرنی ' مراقبین و بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی به طورتصادفی به دوگروه مداخله (35نفر) وکنترل (35نفر) تقسیم شدند. در گروه مداخله جهت بیماران درمان دارویی آنتی سایکوتیک و جهت مراقبین جلسات آموزشی90 دقیقه هر هفته دو جلسه (طی پنج هفته) برگزارشد. هر مراقب 10 جلسه ، آموزش در طی دو هفته دریافت کرد گروه مداخله در 4 گروه 8 یا 9 نفره برگزارشد. مداخله برای گروه مداخله توسط یک روانپرستار، یا روانپزشک اجرا گردید وگروه کنترل مراقبتهای روتین را دریافت کردند ابزار جمع آوری اطلاعات شامل فرم پرسشنامه فشارمراقبتی و مقیاس درجه بندی روانپزشکی مختصر BPRS بود. پرسشنامه فشارمراقبتی و مقیاس درجه بندی روانپزشکی مختصر BPRS قبل از مداخله ، بلافاصله بعد و یک ماه بعد از مداخله تکمیل شد. نتایج نشان داد فشارمراقبتی مراقبین وشدت علایم بیماران در گروه مداخله بلافاصله بعد و یک ماه بعد از مداخله کاهش یافت(51).

مرور مطالعات نشان می دهد که شیوع بیماری های روانی در دنیا سیر صعودی دارد و کشور ما نیز از این قاعده مستثتی نیست. مراقبین بیماران روان بخصوص بیماران اسکیزوفرنیا که به دلیل عدم بهبودی، بستری شدن های مکرر و بیکاری فرد بالغ بیمار، بار مضائفی را تحمل می کنند، آنها نقش مهمی در حمایت و مراقبت از بیمار دارند. از سویی سیستم های حمایتی مناسب برای مراقبین خانوادگی که بار روانی زیادی را در مراقبت و نگهداری این بیماران بر دوش دارند در کشور در دسترس نیست، در کنار این موارد کمبود پرستاران در بخش ها جهت آموزش به این خانواده ها نیز مطرح است لذا همتاهای خانوادگی می توانند مکمل ارائه خدمات بهداشتی به خانواده ها باشند. مرور مطالعات نشان داد که تاکنون از همتاهای خانوادگی برای مراقبین بیماران روان در کشور ما استفاده نشده است همچنین کمتر به تفاوت آموزش توسط پرستار و همتای مراقب در مطالعات توجه شده است لذا انجام این مطالعه در ایران به منظور مقایسه آموزش توسط پرستار و همتا بر بار روانی ، استرس، اضطراب و افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران مبتلا به اختلالات اسکیزوفرنیا ضروری به نظر می رسد.

-

• بار روانی مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا ،آموزش پرستار و کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

• استرس مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا،آموزش پرستار و کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

• اضطراب مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا و آموزش پرستار و کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

• افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا و آموزش پرستار و کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

تعیین و مقایسه آموزش پرستار و همتا بر بار روانی ، استرس، اضطراب و افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران مبتلا به اختلالات اسکیزوفرنی بستری در بیمارستان روان پزشکی زاهدان 1396

• تعیین و مقایسه میانگین نمره بار روانی مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا، آموزش پرستار و کنترل قبل و بعد از مداخله
• تعیین و مقایسه میانگین نمره استرس مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا ،آموزش پرستار و کنترل قبل و بعد از مداخله
• تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا ،آموزش پرستار و کنترل قبل و بعد از مداخله
• تعیین و مقایسه میانگین نمره افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن در گروه های آموزش همتا ،آموزش پرستار و کنترل قبل و بعد از مداخله

-

آموزش

تعریف نظری: آموزش تجربه‌ای است مبتنی بر یادگیری و به‌منظور ایجاد تغییرات نسبتا پایدار در فرد، تا او را قادر به انجام کار و بهبود بخشی توانایی‌ها، تغییر مهارت‌ها، دانش، نگرش و رفتار اجتماعی نماید. (Ostlund و همکاران، 2015، ص114)

تعریف عملی :منظور آموزشی است که توسط روانپرستار ارائه می شود. آموزش بر طبق برنامه تهیه شده به صورت 4 جلسه 90 دقیقه ای به صورت 2 بار در هفته انجام خواهد شد.

آموزش همتا

تعریف نظری:آموزش همتا رویکردی برای ارتقاء سلامت است. یک ابزار یا راهبرد مورد استفاده برای افرادی که سن، پس زمینه یا منافع مشابه دارند که آگاهی و اطلاعات در زمینه مسائل مشترک را به اشتراک می گذارند.(50)

تعریف عملی: منظور از آموزش همتا، آموزشی است که توسط همتا یا به عبارتی یکی از مراقبین اصلی بیمار اسکیزوفرن به همتاهای دیگر داده می شود. همتای آموزش دهنده فردی است که توسط روانپرستار در طی چند جلسه آموزش می بیند سپس اطلاعات و تجارب موفقیت آمیز خود در امر مراقبت را به سایر همتاها آموزش می دهد. آموزش بر طبق برنامه تهیه شده به صورت 4 جلسه 90 دقیقه ای به صورت 2 بار در هفته انجام خواهد شد.

مراقبین خانوادگی

تعریف نظری: عضوی از خانواده است که به عنوان فراهم کننده اصلی مراقبت برای عضو بیمار یا معلول خانواده به حساب می آید (51).

تعریف عملی : در این مطالعه منظور کسی است که بیشترین وقت را با بیمار میگذراند و مسئولیت اصلی مراقبت از بیمار اسکیزوفرن را به عهده دارد.

اسکیزوفرنیا

تعریف نظری: اسکیزوفرنی مجموعه اختلالاتی است که با آشفتگی در گفتار، ادراک، تفکر، عاطفه، و فعالیت های اجتماعی مشخص می شود.(کاپلان، 2015)

تعریف عملی:منظور بیمارانی است که با تشخیص اسکیزوفرنی در بخش بستری می شوند.

بار مراقبتی

تعریف نظری: مشکلات تجربه شده توسط اعضاء خانواده بیماران ناشی از نقش مراقبتی آنها معمولا بار مراقبتی خانواده نامیده می شود. بار اشاره به تاثیر منفی اختلال روانی فرد بیمار، در خانواده بر سایر اعضاء خانواده دارد.(10)

تعریف عملی:منظور از بار مراقبتی در این مطالعه نمره ایست که مراقبت کننده از پرسشنامه 22 سوالی بار مراقبتی بدست می آورد. حداقل و حداکثر امتیاز هر فرد بین صفر تا 88 می باشد، نمره بالاتر نشان دهنده فشار روانی بیشتر می باشد .

استرس

تعریف نظری: مجموع واکنش های بیولوژیکی به هر محرک نامطلوب، فیزیکی، ذهنی و یا عاطفی، داخلی یا خارجی، که تمایل به برهم زدن هموستاز ارگانیسم را دارد.(52)

تعریف عملی: در این مطالعه منظور نمره ای است که مراقبت کننده از 7 سوال مرتبط با بعد استرس پرسشنامه 21 سوالی DASS دریافت میکنند. دارای گزینه های اصلاً، کم، متوسط و زیاد می باشد. حداقل و حداکثر نمره بین صفر تا 21 می باشد.

اضطراب

تعریف نظری:تشویشی فراگیر ، ناخوشایند و مبهم است که اغلب علائم دستگاه خودکار نظیر سردرد، تعریق ، تپش قلب احساس تنگی در قفسه سینه و ناراحتی مختصر معده نیز با آن همراه است(کاپلان، 2015)

تعریف عملی: در این مطالعه منظور نمره ای است که مراقبت کننده از 7 سوال مرتبط با بعد اضطراب پرسشنامه 21 سوالی DASS دریافت میکنند دارای گزینه های اصلاً، کم، متوسط و زیاد می باشد. حداقل و حداکثر نمره بین صفر تا 21 می باشد.

افسردگی

تعریف نظری: ویژگیهای اصلی اختلال افسردگی شامل یک دوره زمانی حداقل دو هفته ای است که در ضمن آن خلق افسرده یا بی علاقگی و یا فقدان احساس لذت تقریبا در همه کارها وجود دارد.(کاپلان،2015)

تعریف عملی: در این مطالعه منظور نمره ای است که مراقبت کننده از 7 سوال مرتبط با بعد افسردگی پرسشنامه 21 سوالی DASS دریافت میکنند دارای گزینه های اصلاً، کم، متوسط و زیاد می باشد. حداقل و حداکثر نمره بین صفر تا 21 می باشد.

مطالعه از نوع نیمه تجربی سه گروهی با طرح پیش آزمون – پس آزمون خواهد بود.

کلیه مراقبین خـانوادگی بیمـاران اسکیزوفرن بـستری در بیمارسـتان روانپزشکی بهاران در سال 1396 جامعه پژوهش را تشکیل خواهند داد.

معیار های ورود:

1-عضوی از خانواده که کلیه مسئولیت های بهداشتی، درمانی، مراقبتی و حمایتی بیمـار را به عهده داشته باشد.

2-سن بالاتر از 20 سال داشته باشد.

3-قادر به برقـراری ارتباط کلامی باشد.

4-سـابقه ابتلا به بیماریهای جسمی و روانی جدی را نداشته باشد.

5- عدم وجود حادثه ناگوار یک ماه قبل از مطالعه و در زمان مطالعه

6-فرد مراقب فقط مراقبت کننده یک بیمار باشد.

7- عدم وجود بیمار اسکیزوفرنی دیگر در خانواده

معیار های خروج :

-غیبت یا عدم شرکت در بیش از یک جلسه آموزشی

معیارهای انتخاب همتا: انتخاب همتا ها بر اساس ویژگیهایی:

• مسئولیت مراقبت از بیمار اسکیزوفرن

• تحصیلات بالا تر از دیپلم
• میل و رغبت برای همکاری در پژوهش
• علاقمند به شرکت در کلاس های آموزشی و توجیهی توسط پژوهشگر اصلی
• یکسان بودن زبان و گویش فرد همتا با سایر مراقبین

معیارهای خروج انتخاب همتا:

• عدم توانایی اداره جلسات
• همتا به هر دلیلی که نتواند در کلاس های آموزشی شرکت کند از مطالعه حذف خواهد شد.

حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر و با توجه به مطالعه نویدیان و همکاران (2010) و حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون 95 درصد در هر گروه بسیار اندک مشخص شد که با توجه به حجم مطالعات مشابه در کشور و برای افزایش اعتبار مطالعه و امکان تعمیم بخشی بیشتر در هر گروه 50 نفر و در مجموع 150 نفر برآورد گردید.(50)

ابتدا از بین مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرن مراجعه کننده به بیمارستان روانپزشکی بهاران زاهدان که دارای معیارهای ورود به مطالعه باشند، نمونه ها به شیوه در دسترس انتخاب خواهند شد سپس نمونه ها به صورت تصادفی ساده در سه گروه آموزش پرستار و آموزش همتا و کنترل قرار خواهند گرفت.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این مطالعه پرسشنامه ای متشکل از سه بخش خواهد بود. بخش اول شامل اطلاعات فردی مراقب شامل :سن ، جنس ،وضعیت تاهل ، تحصیلات،شغل،محل سکونت ، مدت مراقبت، نسبت با بیمار و تعداد بیماران مراقبت کننده می باشد. بخش دوم پرسشنامه 22 سوالی بار روانی خانواده و بخش سوم پرسشنامه 21 سوالی استرس و اضطراب و افسردگی DASSخواهد بود.

پرسشنامه بار روانی خانواده:

برای سنجش بار روانی خانواده از پرسش نامه زاریت و همکاران استفاده می شود که رایج ترین ابزار سنجش برای اندازه گیری بار روانی ادراک شده ناشی از ارایه مراقبت توسط مراقب خانوادگی است(زاریت¹ ، تاد² و زاریت،1986 ؛ اسمیت³ و اسچاوریان⁴ ،1998؛ لوپلوویکز⁵ ، زاریت، اسمیت، مینتز⁶ و لیبرمن⁷ ، 2003). این پرسشنامه شامل 22 سؤال و 4 بعد است ابعاد بار روانی شامل، فشارهای فردی، اجتماعی، عاطفی و اقتصادی بر روی مراقب بیمار است. برای پاسخ گویی به هرسوال امتیازاتی به صورت هرگز(0)، به ندرت(1)، بعضی اوقات (2) ، اغلب (3) و همیشه (4)اختصاص داده شده است. مجموع امتیازات کسب شده توسط مراقبان بین صفر تا 88 خواهد بود. پایایی پرسشنامه در نسخه اصلی توسط سازنده اصلی به روش آزمون مجدد71/. و همسانی درونی با آلفای کرونباخ91/. بوده است(55). این پرسش نامه توسط نویدیان و همکاران باتوجه به شرایط فرهنگی کشورمان تنظیم و پایایی آن با استفاده از شیوه بازآزمایی94/. و روایی آن علاوه بر روایی محتوا، با توجه به همبستگی مثبت و بالای آن با پرسش نامه اضطراب هامیلتون 89/. r=+ و نیز پرسش نامه افسردگی بک 67/. r=+ تأیید شده است(28) همچنین در پژوهش کشاورز(1390)، روایی محتوایی این پرسشنامه مورد تایید اساتید و صاحبنظران قرار گرفته است، و پایایی این پرسشنامه به شیوه ضریب آلفای کرونباخ 82/. گزارش شده است.(56) پایایی ابزار در مطالعه حاضر به کمک آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

پرسشنامه DASS-21:

پرسشنامه استرس، اضطراب، افسردگیDepression Anxiety Stress Scale: DASS-21 اولین بار توسط لویباند و لاویباند در سال ۱۹۹۵ارایه شد، که فرم خلاصه شده پرسشنامه اصلی 42 سوالی آن است. هریک از خرده مقیاس های افسردگی،اضطراب و استرس شامل 7سؤال است .هر عبارت دارای گزینه های اصلاً، کم، متوسط و زیاد است که کمترین نمره مربوط به هر سوال، صفر و بیشترین نمره ۳ می باشد. نمره نهایی هر خرده مقیاس از طریق مجموع نمرات سؤال های مربوط به آن یعنی بین 0 تا 21 نمره به دست می آید. نمره بیشتر نشان دهنده استرس، اضطراب و یا افسردگی بیشتر در هر خرده مقیاس خواهد بود.

نسـخه مذکور از لحاظ ویژگیهای روانسنجی در چند مطالعه مورد بررسی قرار گرفت که از آن میان میتوان بـه مطالعـه هنری و کرافورد اشاره کرد. این مطالعه بر روی یـک جمعیـــت غیربـــالینی انگلیســـی (1794نفـــر )انجـــام شـد ه اسـت. ضـرایب همسـانی درونـی(آلفـای کرونبـاخ( کـل مقیـاس برابـر بـا 0/ 93و بـرای سـه خـرده مقیـاس افسردگی، اضـطراب و اسـترس بـه ترتیـب 0/82 ،0/88و 0/90گزارش شده است(57). پایایی این مقیاس در ایران در یک نمونه 400 نفری در شهر مشهد برای افسردگی ۷/۰،اضطراب ۶۶/۰و استرس ۷۶/۰گزارش شده است(58). مرادی پناه، میزان ثبات داخلی مقیاس را از طریق آلفای کرونباخ برای افسردگی ۹۴/۰،اضطراب ۹۲/۰و استرس ۸۹/۰گزارش کرده است(59). پایایی این ابزار در مطالعه حاضر به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

مطالعه حاضر از نوع مداخله ای و نیمه تجربی خواهد بود. بعد از دریافت معرفی نامه از کمیته تحقیقات و فناوری به بیمارستان روانپزشکی بهاران زاهدان مراجعه خواهد شد و با مسئولین مربوطه برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. ابتدا به شیوه نمونه گیری در دسترس، افراد دارای بیماری اسکیزوفرن بستری در بخش های مردان و زنان بیمارستان روانپزشکی بهاران شناسایی می شوند، سپس با خانواده های آنان تماس گرفته و مراقب اصلی آنها شناسایی می شود، بعد از وی دعوت می شود به بیمارستان مراجعه نماید.پس از مراجعه و ارتباط با مراقب اصلی مختصری درباره پژوهش توضیح داده می شود و بعد از رضایت آگاهانه کتبی برای شرکت در مطالعه انتخاب می شود. سپس نمونه ها به صورت تصادفی ساده در سه گروه آموزش همتا ، آموزش پرستار و کنترل قرار خواهند گرفت به این صورت که ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت حاوی گروه های مطالعه ( آموزش پرستارA ، آموزش همتاB ، کنترلC ) تهیه و به طور تصادفی مرتب خواهند شد و از هر یک از نمونه ها خواسته می شوند پاکتی را انتخاب کنند بدین ترتیب افراد در گروهها قرار می گیرند. از هر 3 گروه پیش آزمون از طریق تکمیل پرسشنامه های بار روانی و اضطراب و افسردگی و استرس بعمل خواهد آمد . گروه مداخله اول چهار جلسه برنامه آموزش را طی دو جلسه در هفته به صورت گروهی(6-8)و بر اساس محتوای تعیین شده توسط روانپرستار در کلاس آموزشی بیمارستان (با هماهنگی مسئولین واحد مربوطه) دریافت خواهند کرد. محتوای اولیه جلسات آموزشی براساس نیازهای آموزشی و مروری بر مطالعات و منابع داخلی و خارجی و گاید لاین های موجود تنظیم شد(60،61).

انتخاب همتاها ابتدا بر اساس پیگیری مراقب از وضعیت بیمارش و معرفی توسط پرستاران بخش های روانپزشکی به پژوهشگر خواهد بود سپس بر اساس معیارهای ورود یعنی توانایی اداره جلسات ،تحصیلات بالاتر از  دیپلم ، یکسان        بودن زبان و گویش فرد همتا جهت آموزش به مراقبین ،میل و رغبت برای همکاری با محقق وارد مطالعه خواهند شد. همتاها توسط پژوهشگر آموزش خواهند دید. تعداد جلسات آموزشی60-90 دقیقه ای می باشد و بر اساس نیاز همتا طراحی می شود. گروه همتا حداکثر شامل 2 نفر میباشد. محتوای آموزشی و ساختار جلسات بر اساس منابع موجود پزشکی و پرستاری و تاکید بر آنچه مراقب بیمار اسکیزوفرن باید بداند تهیه خواهد شد. به منظور اطمینان از آمادگی همتایان و یکسان سازی شیوه آموزش به صورت آزمایشی به چند نفر از مراقبین بیماران توسط آنان آموزش ارائه می شود تا صلاحیت مشخص شود. سپس گروه آموزش همتا در 4 جلسه برنامه آموزش را طی دو جلسه در هفته به صورت گروهی(8-6 نفره) توسط همتای آموزش دیده و داوطلب دریافت خواهند کرد در طول جلسات آموزش توسط همتا پژوهشگر به صورت ناظر حضور خواهد داشت. پس از گذشت 4 هفته مجددا' پرسشنامه های پژوهش به عنوان پس آزمون با مراجعه به منزل یا در بیمارستان تکمیل خواهد شد.

گروه کنترل در این مدت برنامه ای جز برنامه آموزش معمول بیمارستان را دریافت نمی کنند و در همان فاصله زمانی گروه مداخله پس آزمون در مورد آنان نیز انجام می شود ( البته پس از پایان تحقیق در صورت تمایل کلاس ها برای گروه کنترل هم تشکیل خواهد شد).چنانچه فردی به هر دلیل از مطالعه خارج شوند فرد دیگری جایگرین او خواهد شد. در نهایت کتابچه آموزشی در اختیار همتاها قرار داده خواهد شد.

ساختارجلسات و محتوای آموزشی در گروه آموزش پرستار و همتا

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار SPSS نسخه 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. ابتدا به کمک آمار توصیفی درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار، دامنه تغییرات تعیین خواهد شد، در ادامه برای مقایسه گروه های سه گانه از نظر متغیرهای کیفی از آزمون کای دو و برای آزمودن فرضیه های اصلی از آزمون ANOVA و ANCOVA و در صورت معناداری از آزمون های تعقیبی برای مقایسه های زوجی استفاده خواهد شد. در صورتی که شرط نرمالیتی برقرار نبود از آزمون ناپارامتری معادل آن یعنی کروسکال والیس استفاده خواهد شد. در مواردی که 05/0 > p باشد، اختلاف معنادار گزارش خواهد شد.

جدول .... : مقایسه میانگین ها قبل و بعد از آموزش در گروه های مداخله آموزشی پرستار و همتا و کنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

از محدودیت های این پژوهش مشغله زیاد مراقبین خواهد بود. لذا پژوهشگر جهت مشارکت فعال مراقبین و کنترل ریزش نمونه ها از راهبردهایی نظیر تامین هزینه ایاب و ذهاب و دادن کارت هدیه به آنان استفاده خواهد کرد.

آموزش، همتا،مراقب خانوادگی ،بار روانی،استرس،اضطراب،افسردگی،اسکیزوفرنیا

Education، Peer، ،family caregiver،Burden ،Stress، Anxiety ، Depression schizophrenia,

1. Maj, M., & Sartorius, N. (2002). Schizophrenia (2nd ed.). Canada: John Wiley & Sons
   Ltd.
2. Parker A. Family, Caregiver. In: Gellman MD, Turner JR, editors. Encyclopedia of Behavioral Medicine. New York, NY: Springer New York; 2013. p. 776-8
3. Zauszniewski JA, Bekhet AK, Suresky MJ. Indicators of resilience in family members of adults with serious mental illness. Psychiatric Clinics of North America. 2015;38(1):131-46.
4. World Health Organization. World Health Report 2003: Shaping the Future. Geneva,World Health Organization. 2003.
5. World Health Organization. Mental Health Gap Action Programme: scaling up care for mental, neurological and substance use disorders. 2008.
6. Sadock VA, Sodack BJ, Hallucinations. Synopsis of Psychiatry. 10th ed. Williams and Wilkins Baltimore;2007.
7. Kaplan HI, Sadock BJ. Synopsis of psychiatry: Behavioral sciences; 1993:6 ed
8. Mohammadi M, Davidian H, Noorbala AA, Malekafzali H, Naghavi H, Pouretemad H, et al, editors. An epidemiological survey of psychiatric disorder in Iran. Clin Pract Epidemol Ment Health; 2005. 26(1): 16-20.
9. Yazici E, KARABULUT Ü, Yildiz M, TEKEŞ SB, Inan E, ÇAKIR U, et al. Burden on caregivers of patients with schizophrenia and related factors. Nöro Psikiyatri Arşivi. 2016;53(2):96.
10. Pickett-Schenk SA, Cook JA, Steigman P, et al. Psychological well-being and relationship outcomes in a randomized study of family-led education. Arch Gen Psychiatry 2006;63:1043–50.
11. Fristad, M. A. (2003). Family psychoeducation: An adjunctive intervention for children with bipolar disorder. Journal of Society of Biological Psychiatry, 53, 1000-1008.
12. Grandon P, Jenaro C, Lemos S. Primary caregivers of schizophrenia outpatients: burden and predictor variables. Psychiatry research. 2008;158(3):335-43.
13. Gutierrez- maldonado J, Caqueo-urizar A, Kavanagh D. Burden of care and general health in families of patients with schizophrenia. Social Psych Epid 2005; 40 (11): 899-904.
14. Boye B,Bentsen H,Ulstein I et al. Relatives’ distress and patients’ symptoms and behaviours: a prospective study of patients with schizophrenia and their relatives. Acta Psychiatr Scand 2001;104:42–50.
15. Magliano L, Marasco C, Fiorillo A, Malangone C, Guarneri M, Maj M. The impact of professional and social network support on the burden of families of patients with schizophrenia in Italy. Acta psychiatrica Scandinavica. 2002;106(4):291-8.
16. Barry, P. D. (2002). Mental health and mental illness (7th. Ed.). New York: Lippincott.
17. Cuellar, Norma, and Janie B. Butts. 'Caregiver distress: what nurses in rural settings can do to help.' Nursing Forum. Vol. 34. No. 3. Blackwell Publishing Ltd, 1999.
18. Bijker L, Kleiboer A, Riper H, Cuijpers P, Donker T. E-care 4 caregivers–an online intervention for nonprofessional caregivers of patients with depression: study protocol for a pilot randomized controlled trial. Trials. 2016;17(1):193.
19. Chan SW. Global perspective of burden of family caregivers for persons with
    schizophrenia. Arch Psychiatr Nurs 2011; 25:339-349
20. Smith ME, Lindsey MA, Williams CD, Medoff DR, Lucksted A, Fang LJ, et al. Race‐related differences in the experiences of family members of persons with mental illness participating in the NAMI family to family education program. American journal of community psychology. 2014;54(3-4):316-27.
21. Jewell TC, Downing D, McFarlane WR. Partnering with families: Multiple family group psychoeducation for schizophrenia. Journal of clinical psychology. 2009;65(8):868-78.
22. Brent BK, Giuliano AJ. Psychotic-spectrum illness and family-based treatments: a case-based illustration of the underuse of family interventions. Harvard Review of Psychiatry. 2007;15(4):161-8.
23. Lefley HP. Family psychoeducation for serious mental illness: Oxford University Press; 2009.
24. Brand U. European perspectives: a carer’s view. Acta psychiatrica Scandinavica. 2001;104(s410):96-101.
25. Solomon P, Marcenko MO. Families of adults with severe mental illness: Their satisfaction with inpatient and outpatient treatment. Psychosocial Rehabilitation Journal. 1992;16(1):121.
26. Cornwall P, Scott J. Burden of care, psychological distress and satisfaction with services in the relatives of acutely mentally disordered adults. Social psychiatry and psychiatric epidemiology. 1996;31(6):345-8.
27. Ostman M, Hansson L, Andersson K. Family burden, participation in care and mental health-an 11-year comparison of the situation of relatives to compulsorily and voluntarily admitted patients. International Journal of Social Psychiatry. 2000;46(3):191-200.
28. Navidian A, Bahari F. Burden experienced by family caregivers of patients with mental disorders. Pakistan Journal of Psychological Research. 2008;23(1/2):19.
29. Dixon LB, Lucksted A, Medoff DR, Burland J, Stewart B, Lehman AF, et al. Outcomes of a randomized study of a peer-taught family-to-family education program for mental illness. Psychiatric Services. 2011;62(6):591-7.
30. de Boer A, Broese van Groenou M, Timmermans J, editors. Informal care: an overview of the support given by and to informal carers in 2007. The Hague, the Netherlands: SCP; 2009.
31. Perlick DA, Rosenheck RR, Clarkin JF, Raue P, Sirey J. Impact of family burden and patient symptom status on clinical outcome in bipolar affective disorder. The Journal of nervous and mental disease. 2001;189(1):7.
32. Wearden AJ, Tarrier N, Barrowclough C, Zastowny TR, Rahill AA. A review of expressed emotion research in health care. Clinical psychology review. 2002;20(5):633-66.
33. Brodaty H, Green A, Koschera A. Meta‐analysis of psychosocial interventions for caregivers of people with dementia. Journal of the American Geriatrics Society. 2003;51(5):657-64.
34. Magliano L, Fiorillo A, De Rosa C, Malangone C, Maj M, Group NMHPW. Family burden in long-term diseases: a comparative study in schizophrenia vs. physical disorders. Social science & medicine. 2005;61(2):313-22.
35. Fallahi Khoshknab M, Sheikhona M, Rahgouy A, Rahgozar M, Sodagari F. The effects of group psychoeducational programme on family burden in caregivers of Iranian patients with schizophrenia. Journal of psychiatric and mental health nursing. 2014;21(5):438-46.
36. Grandón P, Jenaro C. Descripción de la carga en una muestra de familias de personas con esquizofrenia (Description of burden in a sample of families of people with schizophrenia). Psiquiatría y Salud Mental. 2002;19:82-92
37. Hoenig J, Hamilton MW. The schizophrenic patient in the community and his effect on the household. International journal of social psychiatry. 1966;12(3):165-76.
38. Dixon L, Adams C, Lucksted A. Update on family psychoeducation for schizophrenia. Schizophrenia Bulletin. 2000;26(1):5
39. Olstad R, Sexton H, Søgaard A. The Finnmark study. Social support, social network and mental distress in a prospective population study. Social psychiatry and psychiatric epidemiology. 1999;34(10):519-25.
40. Worakul P, Thavichachart N, Lueboonthavatchai P. Effects of psycho-educational program on knowledge and attitude upon schizophrenia of schizophrenic patients’ caregivers. J Med Assoc Thai 2007; 90:1199-1204.
41. Sefasi A, Crumlish N, Samalani P, Kinsella A, O’Callaghan E, Chilale H. A little knowledge: caregiver burden in schizophrenia in Malawi. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol 2008; 43:160-4.-
42. Ahmed AO, Doane NJ, Mabe PA, Buckley PF, Birgenheir D, Goodrum NM. Peers and peer-led interventions for people with schizophrenia. Psychiatric Clinics of North America. 2012;35(3):699-715.
43. Lucksted A, Medoff D, Burland J, Stewart B, Fang L, Brown C, et al. Sustained outcomes of a peer‐taught family education program on mental illness. Acta psychiatrica Scandinavica. 2013;127(4):279-86.
44. Shor R, Birnbaum M. Meeting unmet needs of families of persons with mental illness: evaluation of a family peer support helpline. Community mental health journal. 2012;48(4):482-8.
45. van der Maas F, Otte WM. Evaluation of HIV/AIDS secondary school peer education in rural Nigeria. Health education research. 2009;24(4):547-57.
46. Carrico AR, Riemer M. Motivating energy conservation in the workplace: An evaluation of the use of group-level feedback and peer education. Journal of environmental psychology. 2011;31(1):1-13.
47. Toohey MJ, Muralidharan A, Medoff D, Lucksted A, Dixon L. Caregiver Positive and Negative Appraisals: Effects of the National Alliance on Mental Illness Family-to-Family Intervention. The Journal of nervous and mental disease. 2016;204(2):156-9.
48. Borzou SR, Salavati M, Bayat Z, Soltanian AR, Homayounfar S. A comparison of Individual and Peer Educational Methods on Quality of life in patients with heart failure. Iranian Journal of Medical Education. 2014؛ 14(9) : 767-776
49. Pahlavanzadeh S,Navidian A,Yazdani M, The Effectiveness of family psychoeducation on depression, anxiety and stress of family caregivers with Mental Disorders. Journal of Kermanshah University of Medical Sciences.2009؛ 14(3):228-236
50. Navidian A, Pahlavanzadeh S, Yazdani M. The Effectiveness of Family Training on Family Caregivers of Inpatients with Mental Disorders. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, Vol. 2010:16(2) 99-106
51. Sharif F, Shaygan M, Mani A. Effect of a psycho-educational intervention for family members on caregiver burdens and psychiatric symptoms in patients with schizophrenia in Shiraz, Iran. BMC Psychiatry. 2012;12(1):48.

52. Crow K. Peer Education. In: Loue S, Sajatovic M, editors. Encyclopedia of Immigrant Health. New York, NY: Springer New York; 2012. p. 1182-3.

53. Berg-Weger M, Rubio DM, Tebb SS. Strengths-based practice with family caregivers of the chronically ill:Qualitative insights. Families in society Journal of Contemporary Human Services 2001; 82 (3): 263-72.
54. Stress. In: Vohr H-W, editor. Encyclopedia of Immunotoxicology. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2016. p. 847-.
55. Zarit, S. H., Todd, P. A., & Zarit, J. M. (1986). Subjective burden of husbands and wives as caregivers: A longitudinal study. Gerontologist, 26, 260-266.
56. Keshavarz M . Power predictive orientation addicts spiritual and psychological burden on the families of addicts in predicting survival in the treatment of drug abusers.
57. Asgharimoghadam MA ,Saed F,Dibajnia P,Zanganeh J. A preliminary study of validity and reliability As·hay resident of depression, anxiety and Stress (DASS) in non-clinical samples. Scientific-Research Journal of Shahed University Fifteenth Year No. 31:2008 23-38
58. Maleki A, Asghari MJ, Salari R. Credit terms of scale,depression, anxiety Vastrs DASS-21 in the Iranian population.J Iran Psychol. 2005;1(4):9-12.
59. Moradipanah F. The effect of music on anxiety stress and mild depression patients undergoing cardiac catheterization [dissertation]. Tehran: Tarbiyat Modarres University; 2005.[Persian]
60. Fortinash Katherine M & Holoday Worret Patricia A.Psychiatric Mental Health Nursing. Mosby. Last Edition.
61. Rezaee N, Navidian A, Abbasi F. The impact of a group supportive training on caregiving burden in the mothers of children with thalassemia major. Hayat. 2017;23(2):126-37.

مقایسه تاثیر آموزش پرستار و همتا بر بار روانی، استرس، اضطراب و افسردگی مراقبین خانوادگی بیماران مبتلا به اختلالات اسکیزوفرنی بستری در بیمارستان روان پرشکی زاهدان 1396

آموزش موثر می تواند باعث  کاهش استرس اضطراب وافسردگی و بار روانی بر روی مراقبین خانوادگی بیماران اسکیزوفرنی می شود

ندارد

هزینه طرح و کلاس های آموزشی به عهده مجری طرح می باشد و مراقبین بیماران هزینه ای پرداخت نخواهند کرد.

هویت مراقب و بیمار در چارچوب قانون و جامعه  محرمانه خواهد ماند.نتایج آزمون ها و روش های به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج به صورت کاملا محرمانه و صزفا جهت مقاصد پژوهش بکار خواهد رفت.

شماره تماس مجری طرح در اختیار مراقبین قرار داده می شود تا وی در هر زمان که مایل بود بتواند پرسش های خود را درباره روش های بکاررفته مطرح کند وراهنمایی دریافت کند.

شرکت مراقب در مطالعه کاملا اختیاری خواهد بود و آزاد خواهد بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده و هر زمان که مایل بود بدون آنکه تغییری در رفتار مجری ایجاد شود از  پژوهش مذکور خارج شود. 

فرم رضایت آگاهانه به مراقبین داده میشود و توضیحات کامل درباره روش داده میشود و فرم رضایت به صورت کتبی توسط مراقب کامل می شود و اخذ می شود.