بررسی اثر محافظتی عصاره هیدروالکی گیاه کلیر(Capparis decidua) بر قند خون ، لیپوپروتیین های سرم و لپتین در موش های صحرایی نر بالغ تغذیه شده با کلسترول.

افزایش وذخیره ی چربی می تواند منجر به تغییر متابولیسم ، از جمله سندرم متابولیک( سندرم مقاومت به انسولین)، دیابت تیپ II و اختلالات قلبی_عروقی منجر شود (1) .بر اساس یافته های اخیر این نظریه مطرح شده است که چاقی نه تنها با افزایش دریافت انرژی، بلکه با اختلال در بالانس بین مواد اکسیداتیو و آنتی اکسیداتیو نیز مرتبط است (2). شواهد تجربی نشان داده است که هیپرکلسترولمی یکی از فاکتور های خطر بیماری های قلبی-عروقی است و افزایش کلسترول خون،سلامت عمومی بدن را تحت تاثیر قرار داده و میزان مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی-عروقی را افزایش می دهد.کلسترول و سایر چربی ها مثل تری گلیسیرید ها که در خون محلول نیستند، توسط ناقل های ویژه ای تحت عنوان لیپوپروتیین ها به شکل های LDL(Low Density Lipoprotein) و HDL(High Density Lipoprotein) به سلول های بدن منتقل شده و یا از داخل آن ها خارج می شوند. در اغلب موارد میزان کلسترول با سطح تری گلیسرید رابطه ی مستقیم دارد (3). گزارشات تجربی نشان می دهد که تغذیه با رژیم غذایی سرشار از کلسترول باعث افزایش میزان LDL و همچنین کاهش فعالیت گیرنده های LDL در کبد می شود و اکسیداسیون لیپوپروتیین موجود در دیواره ی عروق،باعث پیشرفت بیماری آترواسکلروزیس می شود. درنتیجه پراکسداسیون لیپیدها، اسیدهای چرب غیر اشباع تغییر شکل می دهند و سیالیت و پتانسیل غشا ء لیپیدی کاهش یافته و منجر به تغییر نفوذپذیری غشاهای سلولی می شود.همچنین پراکسیداسیون لیپید ها بر آنزیم های غشایی تأثیر گذاشته و در روند انتقال یون ها و رها سازی مواد داخل سلولی تغییر به وجود می آورد و متابولیت های سیتوتوکسیک به دست آمده از پراکسیداسیون لیپیدی موجب اکسیداسیون LDL می گردد. (4). یکی از عمده ترین اختلالات متابولیسمی که نقش موثری در پاتوفیزیولوژی بیماری های شایع انسان نظیر دیابت تیپ دو ، فشار خون ، چاقی ، اختلال لیپیدها و بیماری ها ی قلبی – عروقی ایفا می کند، سندرم مقاومت به انسولین است که به سندرم متابولیک نیز مشهور می باشد.این سندرم در نتیجه ی از بین رفتن حساسیت بافت ها نسبت به عمل انسولین ایجاد می شود و این امر موجب هیپرگلیسمی،هیپرلیپیدمی می گردد.مجمو عه عواملی که سبب ایجاد سندرم متابولیک می شوند، عبارتند از: چاقی ، افزایش سطح سرمی تری گلیسیرید (TG) ، سطح پایین HDL ، اختلال در تحمل گلوکز و مقاومت به انسولین می باشد (5). یکی از هورمون هایی که از سلول های بافت چربی تولید می شود و مرکز اشتها و سیری را در مغز تحت تاثیر قرار می دهد 'لپتین' نام دارد. این هورمون در خون ترشح می شود و به هیپوتالاموس می رسد و با گیرنده های خاص خود در آن جا باند شده و خوردن غذا را کاهش می دهد و از سویی هم استفاده انرژی در بدن را افزایش می دهد. لپتین هورمون پروتیینی است با وزن مولکولی 16 کیلو دالتون که در سال 1994 در آمریکا کشف شد و پروتیین تولیدی از ژن (Ob) می باشد (6). وظایف متعددی برای لپتین شناخته شده است که عبارتند از: جلوگیری از مصرف غذا ، تنظیم و تحریک مصرف انرژی، سیگنالی برای سیستم تولید مثل،تنظیم شروع بلوغ، تنظیم وضع تغذیه در دوران محدودیت غذایی، جلوگیری از اضافه وزن و تاثیر آن بر سیستم های نورو آندوکرین (7). طبق مطالعات انجام گرفته، نشان داده شده است که در موش هایی که ژن کد کننده ی لپتین آن ها دارای جهش می باشد، پرخوری، افزایش بافت چربی ، کاهش اکسیداسیون چربی و کاهش ترموژنز دیده می شود (8). همچنین در موش هایی تغذیه شده با جیره ی غذایی غنی از اسید های چرب غیر اشباع ، سطح سرمی لپتین آن ها کاهش یافته بود (9). داروهای شیمیایی که امروزه جهت بهبود درمان بیماری ها استفاده می شوند بدون عارضه نیستند،بر این اساس سازمان بهداشت جهانی، در نشست 31 خود به کشورهای پیشرفته به دلیل اثر بخشی ، سالم بودن و استاندارد بودن، تاکید به استفاده از گیاهان داروئی کرده است(10). قدمت استفاده از گیاهان دارویی در مدیریت بیماری های مختلف به دلیل حضور ترکیبات فیتوشیمیایی خود به دوران باستان می رسد با این حال در دهه های اخیر استفاده از گیاهان دارویی در سراسر جهان رو به افزایش است. Capparis decidua' “متعلق به خانواده ی 'Capparidaceae” است و به طور معمول در مناطق خشک هند،پاکستان،مصر و مناطق گرمسیری یافت می شود.این گیاه درختچه ای بدون کرک دارای پوست گس،تیز و طعم گرم می باشد. این گیاه به صورت بوته های انبوه به ارتفاع 6 متر، شاخه های باریک ،صاف ،انبوه و سبز رنگ با گوشوارک های خاری تیز خمیده به طول 4 میلی متر است. آذین آن خوشه ای کم گل یا پر گل به رنگ زرد یا سرخ حنایی و کاسه ی آن کرک دار و میوه ی آن گرد به قطر 12 میلی متر که پس از رسیدن ،کبود رنگ می گردد. پراکندگی آن در ایران در دامنه های البرز ، اردبیل،کرمانشاه، شیراز، یزد،کرمان و سیستان و بلوچستان می باشد و با نام های کلیر، کبر ، کور و علف مار نیز شناخته می شود (11). این گیاه در حفظ کیفیت تغذیه و عمر مفید مواد غذایی با استفاده از مهار اکسیداسیون چربی و به حداقل رساندن خواص اسیدی باعث از بین بردن محصولات اکسیداتیو می شود (12). گیاه کلیر دارای فعالیت های ضد دیابتی و آنتی اکسیدانی است و تمام قسمت های این گیاه دارای خواص دارویی می باشد .عصاره ی الکلی پالپ میوه و ریشه ی آن دارای فعالیت ضد انگلی می باشد و از میوه و دانه ی آن برای درمان وبا ،اسهال خونی و دیابت استفاده می شود.استرولی که از روغن دانه ی گیاه کلیر گرفته شده،نشان داده که بتا استریول ، ماده تشکیل دهنده ی اصلی آن بوده و این گیاه باعث کاهش قند خون از طریق مهار α آمیلاز می باشد (13). این گیاه منبع عالی (Quercetin) بوده که نوعی آنتی اکسیدان عالی می باشد،کورستین خاصیت ضد باکتریایی،ضد سرطانی ،ضد التهابی و درد دارد.این گیاه نیز همچنین تقویت کننده ی اشتها نیز می باشد (14). طبق مطالعات انجام شده در موش های صحرایی که رژیم غذایی آنها مخلوط با پودر گیاه کلیر بود باعث ایجادکاهش سطح قند خون و تری گلیسیرید در آنها شده بود. نتایج نشان می دهد که درمان با کلیر باعث کاهش سطح پراکسیداسیون لیپیدی در بافت ها می شود که حتی تاثیر آن از روش درمان با انسولین بیشتر است. همچنین باعث کاهش آلوکسان القاء شده در پراکسیداسیون لیپیدی و تغییرات آنزیم های سوپر اکسید دیسموتاز(SOD) و کاتالاز (CAT) در جهت کاهش استرس اکسیداتیو می باشد، و ازآن به عنوان یک عامل ضد و کاهنده استرس اکسیداتیو در دیابت استفاده می شود (15). عصاره این گیاه به دلیل وجود ترکیباتی چون آلکالوئید ها ، فلاونوئیدها ،تانن ها، استرول ،ساپونین، گلیکوزیدهای سیانوژنیک و کومارین ها که از اجزای اصلی عصاره هستند می توانند دارای اثرات محافظتی باشند . به علاوه در مطالعات مختلف اثر مثبت ترکیبات آلکالوئیدی به بهبود عوامل بیوشیمیایی خون گزارش شده است.در مطالعه ای ثابت شده است که ، ترکیبات آلکالوئیدی با کاهش قند خون باعث بهبود دیابت نوع II می شود آلکالوئید های موجود در گیاه کلیر ، سطح سرمی قند ، تری گلیسیرید و کلسترول را در موش های سوری کاهش می دهند (16). مطالعه ی Brusq و همکارانش نیز گزارش دادند که آلکالوئید ها با تأثیر بر پروتئن کیناز ها ، مانع از ساخت لیپید ها و کلسترول می شود (17). این گیاه دارای پتانسیل بالقوه ای در کاهش لیپید است که باعث مهار جذب چربی ها به دلیل حضور ساپونین و تانین می باشدکه باعث ایجاد راه های درمانی مفیدی در جلوگیری و درمان آرترواسکلروزیس می شود. از این رو از آن به عنوان یک داروی هیپوکلسترومیک استفاده می شود (18). عصاره ی این گیاه دارای فعالیت محافظت کبدی می باشد (13). طی مطالعات صورت گرفته نشان داده شده است که عصاره ی این گیاه با کاهش پراکسیداسیون لیپیدی و نکروز هپاتوسیتی تا حدودی کبد را در مقابل آسیب ها محافظت کنند (19). عصاره ی گیاه کاپاریس (C.decidua) باعث کاهش قابل توجهی در سطح سرمی فسفولیپید ها، کلسترول ، تری گلیسیرید و LDL در نمونه های انسانی می شود .مکانیسم این موضوع بر اساس عصاره ی این گیاه می باشد که باعث افزایش فعالیت های آنزیمی در تولید و ترشح اسید های صفراوی می باشد.اکثر داروهای هیپولیپیدمیک سطح سرمی تری گلیسیرید را کاهش نمی دهند اما عصاره ی این گیاه باعث کاهش قابل توجه آن می شود که مکانیسم این اثر ممکن است مربوط به افزایش فعالیت پیوند های لیپوپروتیین لیپاز ها در آندوتلیوم و هیدرولیز تری گلیسیرید اسید های چرب باشد(20). شواهد چندی حاکی از آن است که مصرف آنتی اکسیدان ها مانع از هیپرکلسترولمی می شود. وجود ترکیبات آلکالوئیدی و آنتی اکسیدان های موجود در عصاره ی این گیاه باعث تأثیر مثبت این عصاره بر پارامترهای بیوشیمیایی سطح سرمی می شود و از این رو با توجه به اهمیت و خواص درمانی این گیاه ، هدف این مطالعه بررسی اثر محافظتی عصاره هیدروالکلی گیاه کلیر برسطح سرمی گلوکز ، لیپوپروتیین های سرم و لپتین در موش های صحرایی نر بالغ تغذیه شده با رژیم غذایی پرچرب می باشد.

1. میزان سطح سرمی قند ناشتا در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیر کاهش می یابد.

   میزان سطح سرمی تری گلیسیرید در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیر کاهش می یابد.

   میزان سطح سرمی LDL در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیر کاهش می یابد.

   میزان سطح سرمی HDL در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیرافزایش می یابد.

   میزان سطح سرمی لپتین در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیر کاهش می یابد.

   میزان سطح سرمی کلسترول در گروه دریافت کننده ی عصاره کلیر کاهش می یابد.

بررسی اثر محافظتی عصاره هیدروالکی گیاه کلیر(Capparis decidua) ، برسطح سرمی گلوکز، لیپوپروتیین ها و لپتین در موش های صحرایی نربالغ تغذیه شده با رژیم غذایی پر چرب .

1. تعیین سطح سرمی قند ناشتا و مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

   تعیین سطح سرمی تری گلیسیرید و مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

   تعیین سطح سرمی LDLو مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

   تعیین سطح سرمی HDL و مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

   تعیین سطح سرمی لپتین و مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

   تعیین سطح سرمی کلسترول و مقایسه ی آن در گروه های مورد بررسی.

دانشگاه های علوم پزشکی و مراکز تحقیقات گیاهان دارویی-

 LDL: لیپوپروتیین با چگالی پایین.

 HDL: لیپوپروتیین با چگالی بالا.

تجربی ( Study Exprimental)

موش های صحرایی نر بالغ نژاد ویستار آلبینو با محدوده ی وزنی 250-200گرم (21).

با توجه به مطالعات قبلی ، 4 گروه و در هر گروه 10 حیوان و در مجموع 40 حیوان با مشخصات فوق الذکر.(21).

تصادفی_ در این مطالعه 40 سر موش صحرایی (رت) نر، نژاد ویستار، با وزن تقریبی 250-200 گرم به گونه ای تقسیم خواهند شد ،که میانگین وزنی گروه ها تفاوت معنی داری نداشته باشند.

تمام اطلاعات به دست آمده پس از اندازه گیری کمیت های بیوشیمیایی با استفاده از کیت های آزمایشگاهی در جداول اطلاعاتی ثبت تا درپایان آزمایش مورد آنالیز قرار گیرد.

جمعیت مورد بررسی در این مطالعه 40 سر موش صحرایی نر بالغ از نژاد Wistar_Albino در محدوده ی وزنی 250-200 گرم و با سن تقریبی 10 هفته که از اطاق حیوانات دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انتخاب خواهند شد.حیوانات مورد بررسی در شرایط 12 ساعت روشنایی و 12 ساعت تاریکی (6صبح تا 6بعدازظهر) که با تایمر (Timer Model: SUL180a, AC220V, China.) به طور مصنوعی آماده خواهد شد،قرارخواهندگرفت و محیط زندگی آن ها دارای تهویه ی مناسب و بدون آلودگی صوتی خواهد بود .تمام حیوانات مورد بررسی آزادی کامل در مصرف آب و غذا خواهند داشت. در این مدت موش ها ی صحرایی از غذای استاندارد تهیه شده از شرکت (خوراک دام پارس) تغذیه خواهند شد و همچنین آب توسط بطری شیشه ای مخصوص در اختیار آن ها قرار خواهد گرفت و قفس آن ها هفته ای 3 بار با الکل 70 % ضد عفونی خواهد شد.درجه حرارت اطاق نگه داری حیوانات 2±22 درجه سانتی گراد خواهد بودکه با دماسنج جیوه ای نشان داده می شود و با رطوبت نسبی 50-45 درصد خواهد بود. هر کدام از حیوانات مورد بررسی پس از توزین با ترازوی دقیق ( مدل GE 212, Sartorius آلمان ) در یک قفس جداگانه قرار خواهند داشت و تا حد امکان سعی خواهد شد که تحت استرس محیطی قرار نگیرند. قبل از شروع خوراندن عصاره و رژیم غذایی پر چرب ، حیوانات به مدت یک هفته جهت سازگار شدن با محیط مطالعه، با رژیم غذایی معمولی نگه داری خواهند شد. سپس حیوانات مورد مطالعه به 4 گروه مساوی 10 تایی که شامل یک گروه کنترل و 3 گروه تیمارخواهند بود،به گونه ای تقسیم خواهند شدکه میانگین وزنی گروه ها تفاوت معنی داری نداشته باشند. طول مدت مطالعه 6 هفته می باشد که روزانه میزان مصرفی آب و غذا و وزن گیری نیز قبل از شروع رژیم درمانی و در پایان هر هفته انجام خواهد شد (22).

گروه های مورد بررسی :

1.گروه کنترل (C) ،شاهد سالم : این گروه از آب و غذای معمولی استفاده خواهند کرد.(گروه کنترل منفی ، بدون هیچ مداخله).

2.گروه دوم : این گروه تیمار، تغذیه با رژیم غذایی پرچرب خواهد بود (22).

3. گروه سوم : این گروه تیمار، تغذیه با رژیم غذایی پرچرب به همراه دریافت داروی لوواستاتین. (به عنوان گروه کنترل مثبت) . لوواستاتین ( ساخت شرکت دارویی سینا دارو) را به میزان mg/kgbw6 ، روزانه از طریق گاواژ دریافت خواهندکرد. (22) .

4.گروه چهارم : این گروه تیمار، تغذیه با رژیم غذایی پرچرب به همراه دریافت عصاره گیاه کلیر به میزان mg/kgbw300 ، روزانه به صورت گاواژ، دریافت خواهندکرد (22) .

برای انجام گاواژ با توجه به وزن موش،میزان مورد نیاز از دارو و عصاره را محاسبه و سپس توسط سرنگ انسولین و لوله ی گاواژ دارو و عصاره از راه دهان وارد مری حیوان می گردد ، به این ترتیب اطمینان حاصل می شود که حیوان همه ی میزان مورد نظر از دز دارو و عصاره را دریافت نموده است.

روش تهیه ی رژیم غذایی پرچرب :

جهت تهیه ی رژیم غذایی پر چرب کلسترول دار یک درصد ، یک گرم پودر کلسترول (ساخت شرکت سیگما) را در 4 میلی لیتر روغن زیتون بکر گرم شده حل نموده و به 100 گرم از پودر غذای معمولی حیوانات که به کمک آسیاب برقی کاملأ پودر خواهد شد ، اضافه کرده و به خوبی مخلوط می کنیم. سپس با اضافه کردن آب به مخلوط حاصل آن را به صورت خمیر در آورده و خشکانده و آن را به شکل پلت (حبه) در آورده و سپس این غذای تهیه شده را در آون خشک خواهیم کرد و در طول دوره ی مورد نظر ، روزانه به طور مساوی به حیوانات خورانده خواهد شد (22) .

روش تهیه ی عصاره ی هیدروالکلی گیاه کلیر :

گیاه وحشی کلیراستفاده شده جهت این مطالعه از رویشگاه های منطقه ی بمپور جمع آوری خواهد شد.سپس این گیاه جهت تأیید نزد کارشناسان مرکز پژوهش گیاهان دارویی و زینتی دانشگاه سیستان و بلوچستان قرار خواهد گرفت . بعد از تأیید آن سر شاخه های گیاه و ساقه های نازک به طور جداگانه برداشت و به قطعات کوچکتر تقسیم، شستشو و در سایه درشرایط دمایی 25-20 درجه ی سانتی گراد خشک خواهند شد . به منظور عصاره گیری،ساقه های نازک و خشک شده ی گیاه مورد نظر توسط آسیاب برقی کاملأ پودرخواهد شد.50 گرم از پودر خشک شده ی این گیاه را داخل کاغذ صافی ریخته و به دستگاه سوکسله (مدل H626) منتقل می کنیم.حلال آب – اتانول را به نسبت (cc150 آب مقطر و cc 150 اتانول 96 % ) در محفظه ی مخصوص داخل دستگاه ریخته و بدین منظور پودر به مدت 7 ساعت در دستگاه سوکسله باقی می ماند.سپس محلول به دست آمده را در دمای محیط سرد و از کاغذ صافی وات من شماره ی یک عبور می دهیم تا ذرات آن گرفته شود و در درون پلیت های شیشه ای می ریزیم .برای جداسازی کامل حلال از عصاره پلیت ها را به مدت 3 روز در دستگاه آون در دمای 37 درجه سانتی گراد قرار می دهیم تا عصاره تغلیظ و خشک گردد.عصاره ی جامد را از کف پلیت ها جمع آوری کرده و در درون ظروف شیشه ای رنگ تیره در یخچال نگه دار ی می کنیم.سپس میزان خشک ماده ی عصاره تعیین می شود و بر اساس آن غلظت 300 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن ، با آب مقطر استریل تهیه کرده و روزانه به صورت خوراکی ( از طریق گاواژ) در ساعت معینی از روز به گروه تیمار (چهارم) خورانده می شود .حجم تیمار شده در گروه مورد نظر نیم میلی لیتر می باشد (23).

پس از اتمام دوره ی آزمایش نیز مجددا تمام حیوانات توزین( وزن نهایی) خواهند شد و در شرایط بی غذایی شبانه به مدت 16-14 ساعت قرار خواهندگرفت. حیوانات مورد بررسی با استفاده از اتر در دیسیکاتور عمیقا بیهوش و خون گیری ازعروق گردنی حیوانات جهت اندازه گیری قند، لیپوپروتیین های سرم ،تری گلیسیرید ،کلسترول و لپتین انجام خواهد شد و از نمونه های خون جمع آوری شده سرم گیری خواهد شد.سرم نمونه های خون توسط سانتریفیوژ با سرعت 3500 دور در دقیقه و به مدت 15 دقیقه در دمای 30 درجه سانتی گراد جدا و تا زمان انجام آزمایش در دمای 70- درجه ی سانتی گراد نگه داری خواهد شد.

میزان قند خون ناشتا ، تری گلیسیرید ،کلسترول و HDL با استفاده از کیت های تهیه شده از شرکت زیست شیمی تهران-ایران به روش فتومتری اندازه گیری خواهد شد (24).

اندازه گیری LDL با استفاده از فرمول فرید والد (Friedewald) به شرح زیر تعیین خواهدگردید (25).

LDL­­- Chol = Total Chol – HDL - Chol – (Triglycerides ÷ 5 )

سنجش لپتین نیز با روش الایزا (ELIZA) لپتین موش صحرایی، ساخت شرکت (BioVendor) جمهوری چک استفاده خواهد شد .حد تشخیص برای لپتین موش صحرایی pg/ml50 ،حساسیت آن pg/ml1000 و ویژگی آن 100% خواهد بود (26).

   همه ی آنالیز های آماری به وسیله ی (spss v.18) انجام می گیرد. تجزیه وتحلیل داده ها در این تحقیق با استفاده از آزمون آماری آنالیز واریانس یک طرفه (One-WayANOVA) و مقایسه ی بین گروه ها بر طبق آزمون تعقیبی توکی (Tukey) مورد بررسی قرار خواهد گرفت . نتایج داده های به دست آمده کمی به صورت میانگین ± انحراف استاندارد (mean ±SEM) محاسبه می گردد. اختلافات در سطح (P˂ 0.05) معنی دارتلقی می گردد و برای کلیه ی پارامتر های آماری وآماره ها حدود اطمینان 95%محاسبه خواهد شد. از آزمون آماری کلموگروف-اسمیرنف (Smirnov-Kolmogorov) نیز برای تعیین نرمال بودن توزیع پراکندگی داده ها استفاده خواهد شد .

درطی مطالعه براساس پروتکل کار با حیوانات آزمایشگاهی رفتار شده و انجام کار به تائید کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان خواهد رسید همچنین چک لیست کار با حیوانات ازمایشگاهی بر اساس کدهای راهنمای کار با حیوانات ابلاغی وزارت بهداشت تکمیل و پیوست میشود . در این مطالعه کد اخلاقی شماره 20 رعایت خواهد شد

20-انجام روشهای گوناگون تحقیق نباید مغایر با موازین دینی و فرهنگی ازمودنی و جامعه باشد

مرگ موش های صحرایی در طی آزمایش و تهیه ی کیت لپتین (وارداتی) بودن آن اشاره داشت

Capparis decidua, Serum Lipoprotein , Leptin

1. Hajer GR, Van Haeften TW, Visseren FL. Adipose tissue dysfunction in obesity, diabetes, and vascular diseases. Eur Heart J. 2008;29(24):2959-71.

   Campion J, Milagro FI, Fernández D, Martínez JA. Vitamin C supplementation influences body fat mass and steroidogenesis-related genes when fed a high-fat diet. Int J Vitam Nutr Res. 2008;78(2):87-95.

   میرزایی حمید، عمواغلی تبریزی بهرام، رفیعی مهدی. مطالعه ی تاثیر مصرف شیر تخمیر شده با لاکتو باسیلوس کازئی 01 بر الگوی لیپیدی موش های صحرایی تغذیه شده با غذای غنی شده با کلسترول.مجله ی دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز،1388؛دوره ی 3،شماره ی 3، صفحات54-547.

   Agric, J. Bucar F. Antioxidant effect of some essential oils. Food Chem.2000; 4: 156-61.

   Basciano H, Fedrico O,Adeli K. Fructose,insulin resistance and metabolic dyslipidemia. Nut Metab.2005; 2:5-29.

   Janeckova R. The role of leptin in human physiology and pathophysiology. Physiol Res.2001; 50:443-59.

   Morris DL, Rui L. Recent advances in understanding leptin signaling and leptin resistance. Am J Physiol Endocrinol Metab.2009; 297(6): 1247-59.

   Williams KW, Scott MM, Elmquist JK. From observation to experimentation: leptin action in the mediobasal hypothalamus. Am J Clin Nutr. 2009; 89(3): 985-90.

   Reseland JE, Haugen F. Hollung K, Solvoll K, Halvorsen B, Brude IR, et al. Reduction of leptin gene expression by dietary polyunsaturated fatty acids. J Lipid Res. 2001; 42:743-50.

   World Health Organization Resolution: drug Policies and management: Medicinal plant. Geneva, Switzerland: World Health Organization. 1978; pp: 31-3.

   سهیلا نراقی طیبه ، امام میترا، قمری زارع عباس ، دمی زاده غلامرضا و شریعت آناهیتا. ریزازدیادی گونه کلیر (Capparis decidua)از طریق کشت سرشاخه درختان برگزیده و دانهال های کلیر. دو فصلنامة علمی-پژوهشی تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران،1390؛جلد 20،شماره ی 1،صفحات 44-134.

   Shad AA, Shabir A, Ullah R, Naser M, Abdel-Salam H. Fouad N, Rehman U, Hidayat H, Wajid S. Phytochemical and Biological Activities of Four Wild Medicinal Plants. The Scientific World Journal.2014; pp:7.

   Zia-Ul-Haq M, Ćavar S, Qayum M, Imran I and de Feo V. Compositional Studies: Antioxidant and Antidiabetic Activities of Capparis decidua (Forsk.) Edgew. Int. J. Mol. Sci. 2011;12:8846-61.

   Rathee S, Rathee P, Rathee D, RatheeDE, Kumar V. Phytochemical and pharmacological Potential of Kair (Capparis Decidua). International Journal of Phytomedicine. 2010;2:10-7.

   Singh P, Mishra G, Srivastava SH, Jha K.K and Khosa R.L. Traditional uses, phytochemistry and pharmacological properties of Capparis decidua : An Overview. Der Pharmacia Lettre. 2011; 3(2): 71-82.

   Sharma B, Salunke R, Balomajumder C, Daniel S, Roy P. Anti-diabetic potential of alkaloid rich fraction from Capparis decidua on diabetic mice. J Ethnopharmacol. 2010; 127: 457-62.

   Brusq JM, Ancellin N, Grondin P, Guillard R, Martin S, Saintillan Y, et al. Inhibition of lipid synthesis through activation of AMP kinase: an additional mechanism for the hypolipidemic effects of berberine. J Lipid Res. 2006; 47: 1281-8.

   Chahlia N.K. Evaluation of Hypolipidaemic Activity of Capparis decidua. Int J Biomed Sci. 2009; 5 (1): 70-3.

   Al S, Al-Amin TH, Mohamed A, Gameel A. Hepatoprotective activity of aqueous and methanolic extracts of Capparis decidua stems against carbon tetrachloride induced liver damage in rats.Journal of Pharmacology and Toxicology. 2009; 4(4): 167-72.

   Goyal R , Grewal R.B. The Influence of Teent (Capparis decidua) on Human Plasma Triglycerides, Total Lipids and Phospholipids. Department of Foods and Nutrition.2003;17 )1 (: 71-6.

   . کفاشی الهی رامین.تاثیرات پیشگیرانه پودر زردچوبه خوراکی از ابتلا به کبد چرب در موش های صحرایی تغذیه شده با جیره غذایی پرچرب. پاتوبیولوژی مقایسه ای،علمی –پژوهشی ،1392؛ سال دهم ، بهار ،شماره ی 1، صفحات 98-889.

   دشتی غلام رضا، تیموری نزاد احمد، صالحی منصور،سجادی سید ابراهیم،ترابی نیا نکیسا.اثر عصاره ی گیاه بیلهر بر بروز پروتئین CD40 در آئورت سینه ای خرگوش های نر سفید تغذیه شده با رژیم پر کلسترول.مجله دانشکده پزشکی اصفهان.هفته دوم بهمن ماه1390؛سال بیست و نهم ،شماره ی 166، صفحات 11-1.

   احمدی محمود آبادی نارگل.بررسی اثر عصاره هیدروالکلی شوید (Anethum graveolens L.) و کنگر فرنگی (Cynara scolymus L.) در مقابله با دیابت نوع اول.فصلنامه ی علمی –پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران.1387؛جلد 24،شماره ی 3، صفحات 41-333.

   تخت فیروزه سید مهدی ،تمتاجی امیدرضا ،فرزین نرجس ،تقی زاده محسن،فراهانی قاسم.بررسی اثر عصاره هیدروالکلی دانه اسپند بر وزن و فاکتورهای بیوشیمیایی خون در موش های صحرایی نر.مجلهی غدد درون ریز و متابولیسم ایران ،دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی شهید بهشتی.خرداد و تیر 1394؛دوره ی هفدهم،شماره ی 2،صفحات 28-124.

   محیطی اردکانی جواد،اکبریان زهرا،نظریان ابوالفضل. تاثیر اسانس زیره سبز بر میزان گلوکز و لیپید های خون در موش های صحرایی. مجله علمی – پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد.مرداد و شهریور 1390؛دوره ی نوزدهم ،شماره ی 3 ، صفحات 97-388.

   صائب مهدی ، نظیفی سعید، بیضایی آزاده، قیصری رضا، جلالی جعفر.بررسی اثر مصرف خوراکی روغن پسته ی وحشی (بنه) بر میزان لپتین و هورمون های تیروئید سرم موش صحرایی نر.مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران.اسفند 1386؛دوره ی نهم، شماره ی 4، صفحات 37-428.

   Guidelines for Proper Conduct of Animal Experiments Science Council of Japan 2006.

ندارد.