بررسی مقایسه ای سطح کلسیم بزاقی در افراد مبتلا به پریودنتیت مهاجم و مزمن شدید با افراد سالم.

مراکز تخصصی دندانپزشکی 

بیماری پریودنتال ،  یک گروه از بیماری های التهابی باکتریایی است که باعث تخریب بافت حمایت کننده دندان ها می شود . (1) این دسته از بیماری،  دومین بیماری شایع دهان پس از پوسیدگی دندان است که روی 5 تا 30 درصد جمعیت بزرگسال تاثیر می گذارد. (2) پلاک دندانی به عنوان عامل اتیولوژیک اولیه بیماری پریودنتال شناخته شده است (1, 2) ، هرچند عوامل دیگری همچون سیگار ، ژنتیک ، بیماری های سیستمیک و سن نیز با بیماری پریودنتال در ارتباطند . (3)بیماری پریودنتیت مزمن یک بیماری شایع حفره ی دهان بوده که در این بیماری بافت های پریودنتال دچار التهاب مزمن می شوند . در این بیماری برخلاف ژینژیویت مزمن Clinical attachment loss دیده می شود . این بیماری ناشی از پلاک دندانی بوده و بین سطح پلاک دندانی و CAL ارتباط مستقیم وجود دارد .(3)

بزاق انسان مایعی با اعمال بیولوژیک متفاوت جهت حفظ سلامت حفره ی دهان است . (1, 4) بزاق تام انسان حاوی ترکیبی از ترشحات غدد بزاقی ماژور و مینور بوده وهمچنین روی مایع شیار لثه ای تاثیر گذار است . (5) تنوع مولکول های موجود در بزاق باعث شده است که این ماده تبدیل به منبع بالقوه ای جهت بررسی بیومارکر های بیماری های مختلف گردد. (6)در سال های اخیر محققان اقدام به بررسی بزاق و توانایی آن جهت تشخیص بیماری های سیستمیک و همچنین بیماری های دهان کرده اند . (7, 8) بزاق تام ، مایع شیار لثه ای ، پلاک دندانی و سرم می توانند به عنوان منبعی از  بیومارکرهایی تشخیصی بیماری های مختلف مورد استفاده قرار گیرند . (4)  اجزای غیر ارگانیک غالب در ساختار پلاک دندانی ، کلسیم و فسفر است . (2) با افزایش مواد معدنی موجود در بزاق ، پلاک دندانی که به صورت یک توده روی دندان ها چسبیده است کلسیفیه و سخت شده و کلکلوس تشکیل خواهد شد . (9)  کلسیم و فسفر موجود در بزاق به آسانی توسط پلاک دندانی جذب شده و باعث تشکیل کلکلوس و در نتیجه پریودنتیت می شود . (2) کلسیم موجود در بزاق به سبب جذب آسان توسط پلاک ، عامل مهمی در خصوص ایجاد بیماری پریودنتال و همچنین سلامت خود دندان ها است . (10)

مطالعه ای دیگر توسط Vasavi و همکاران در سال 2016 در هند به منظور اندازه گیری و مقایسه کلسیم سرم و بزاق در افراد سالم و بیماران پریودنتیت صورت گرفت . در این مطالعه از 3 گروه 10 نفره از افراد ( 10 نفر فرد سالم – 10 نفر مبتلا به پریودنتیت مهاجم  و 10 نفر مبتلا به پریودنتیت مزمن) استفاده شد . این مطالعه نشان داد که سطح سرمی و بزاقی کلسیم در افراد مبتلا به پریودنتیت مزمن و مهاجم به صورت معناداری نسبت به افراد سالم بیشتر است و ارتباط معناداری بین غلظت بالای کلسیم - چه در سرم و چه در بزاق – و بیماری پریودنتیت وجود دارد . (10)

 Patel و همکاران در سال 2016 در هند با هدف بررسی غلظت کلسیم ، فسفر و pH  بزاق افراد با شرایط پریودنتال مختلف اقدام به انجام مطالعه ای نمود . نتایج مطالعه وی نشان داد که هر چه شدت بیماری پریودنتال بیشتر باشد کلسیم و فسفر بزاق بیماران بیشتر بوده و pH آن نیز بیشتر خواهد بود . (2))

در سال 2015 Kambalyal و همکاران در مطالعه ای اقدام به بررسی و مقایسه سطح بزاقی کلسیم در افراد سیگاری و غیر سیگاری مبتلا به پریودنتیت مزمن ، مهاجم و افراد سالم کردند. در این مطالعه 56 فرد داوطلب به 5 گروه تقسیم شدند. این مطالعه نشان داد که افراد سیگاری مبتلا به پریودنتیت مزمن همانند افراد سیگاری مبتلا به پریودنتیت مهاجم سطح بزاقی کلسیم بالایی دارند. همچنین تفاوت معناداری بین سطح بزاقی کلسیم افراد مبتلا به پریودنتیت مزمن و پریودنتیت مهاجم مشاهده نشد.(15)

Acharya و همکاران با انجام مطالعه ای بر روی 25 فرد سالم و 25 فرد مبتلا به Chronic generalized periodontitis هندی در سال 2011 اقدام به بررسی ارتباط بین پریودنتیت و کلسیم بزاقی نمود . نتایج حاصل از بررسی ها نشان داد که میزان کلسیم بزاقی افرادی که پریودنتیت ژنرالیزه مزمن دارند به طور معناداری بیشتر از افراد سالم است . (11)

 در سال 2010 ، Shetty در مطالعه ای  بر روی 4 گروه 25 نفره از افراد با شرایط مختلف پریودنتال مشاهده کرد که بین میزان کلسیم بزاقی و شدت بیماری پریودنتال رابطه مثبت وجود دارد . وی پیشنهاد داده است که میتوان از بیومارکر های بزاقی برای بررسی شدت بیماری پریودنتال استفاده کرد . (12)

Sewon و همکاران در سال 1995 در فنلاند ، در مطالعه ای اقدام به بررسی متغییر های مختلف بزاق از جمله غلظت بزاقی کلسیم در بزاق 20 فرد مبتلا به پریودنتیت و 15 فرد سالم کردند . نتایج مطالعه ی آن ها نشان داد که غلظت کلسیم بزاقی در بیماران پریودنتیت به طور معناداری از افراد سالم بیشتر است . (13)تمامی مطالعاتی که در بالا به انها اشاره شده است به بالاتر بودن غلظت کلسیم بزاقی در پریودنتیت مزمن اذعان دارند با توجه به اینکه پریودنتیت مهاجم از نظر اتیولوژی و ماهیت بیماری متفاوت از نوع مزمن  میباشد مطالعات فوق در مورد نوع مهاجم قابل تعمیم نمیباشد واین بیماری باید بطور جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.

با توجه به این که مطالعات کمی در مورد میزان کلسیم بزاقی بیماران پریودنتیت مهاجم وجود دارد و  این موضوع که تشخیص دیر هنگام پریودنتیت مهاجم منجر به تضعیف پروگنوز بیمار می شود تصمیم بر آن شد تا با انجام مطالعه ای ، اقدام به بررسی سطح بزاقی کلسیم در افراد پریودنتیت مهاجم و پریودنتیت مزمن شدید و ارتباط کلسیم بزاقی با این دو بیماری پریودنتال  کنیم .

تشخیص مطئن بیماری پیرودنتیت مهاجم 

مراکز پژوهشی دانشگاه های علوم پزشکی و درمانی

سوالات

1. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در بیماران مبتلا به پریودنتیت مهاجم چقدر است ؟
2. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در بیماران مبتلا به پریودنتیت مزمن شدید چقدر است ؟
3. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در افراد سالم از نظر پریودنتال چقدر است ؟

فرضیات

1. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در بیماران مبتلا به پریودنتیت مهاجم با افراد سالم متفاوت است .
2. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در بیماران مبتلا به پریودنتیت مزمن شدید با افراد سالم متفاوت است .
3. میانگین غلظت کلسیم بزاقی در بیماران به پریودنتیت مزمن شدید با بیماران مبتلا به پریودنتیت مهاجم متفاوت است.

تعیین و مقایسه غلظت کلسیم بزاقی در بیماران مبتلا به پریودنتیت مهاجم، پریودنتیت مزمن شدید و افراد سالم

1. تعیین میانگین غلظت کلسیم بزاقی در افراد گروه پریودنتیت مهاجم
2. تعیین میانگین غلظت کلسیم بزاقی در افراد گروه پریودنتیت مزمن شدید
3. تعیین میانگین غلظت کلسیم بزاقی در افراد گروه سالم
4. مقایسه میانگین کلسیم بزاقی گروه پریودنتیت مهاجم و گروه افراد سالم
5. مقایسه میانگین کلسیم بزاقی گروه پریودنتیت مزمن شدید و گروه افراد سالم
6. مقایسه میانگین کلسیم بزاقی گروه پریودنتیت مهاجم و گروه پریودنتیت مزمن شدید

بررسی کلسیم بزاقی در سایر بیماری های پریودنتال و مقایسه نتیجه به دست آمده با نتایج حاصل از این مطالعه

دانشکده های دندانپزشکی – مراکز تحقیقاتی دهان و دندان – دانشگاه های علوم پزشکی – متخصصین پریودانتیکس – دندانپزشکان عمومی

پریودنتیت مهاجم :   پریودنتیت مهاجم نوعی از بیماری پریودنتال است که با سرعت زیاد پیشرفت کرده و معمولا بدون حضور پلاک و جرم زیاد باعث تخریب انساج پریودنتال می شود . در این بیماری در گذشته به نام Early onset periodontitis شناخته می شد . (14)

افراد مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی زاهدان

معیار های ورود به گروه سالم:

1. سن بین 20 تا 50 سال
2. سلامت ظاهری لثه (عدم وجود تغییر رنگ التهابی ،  عدم وجود BOP یا تغییر در شکل و کانتور لثه تایید توسط متخصص پریودنتیکس)
3. عدم مشاهده هرگونه تحلیل استخوان در نمای رادیوگرافیک
4. عمق پروب کمتر از 3 میلیمتر
5. عدم ابتلا به بیماری های سیستمیک موثر بر لثه ، بزاق ، بافت های پریودنتال یا زروستومیا
6. نداشتن سابقه دریافت درمان های پریودنتال یا آنتی بیوتیک در 6 ماه گذشته
7. وجود حداقل 20 دندان در سیستم دندانی
8. عدم سابقه شیمی درمانی و رادیوتراپی
9. خانم هایی که در دوران بارداری ، شیردهی یا یائسگی نباشند .

معیار های ورود به گروه پریودنتیت :

1. سن بین 20 تا 50 سال
2. تشخیص بالینی پریودنتیت مهاجم بیمار و تایید توسط متخصص پریودنتیکس
3. عدم ابتلا به سایر بیماری های پریودنتال
4. عدم ابتلا به بیماری های سیستمیک موثر بر لثه ، بزاق ، بافت های پریودنتال یا زروستومیا
5. نداشتن سابقه دریافت درمان های پریودنتال یا آنتی بیوتیک در 6 ماه گذشته
6. وجود حداقل 20 دندان در سیستم دندانی
7. عدم سابقه شیمی درمانی و رادیوتراپی
8. خانم هایی که در دوران بارداری ، شیردهی یا یائسگی نباشند .

معیار هار خروج :

1. عدم رضایت افراد جهت شرکت در مطالعه
2. آسیب به نمونه ها قبل از بررسی غلظت کلسیم

با توجه به مطالعه  Gupta و همکاران(6)   و فرمول آماری زیر در هر گروه تعداد 18 نفر به عنوان حجم نمونه وارد خواهند شد که جهت افزایش دقت مطالعه و جلوگیری از ریزش نمونه ها این تعداد به 20 نفر در هر گروه و مجموعا 60 نفر افزایش پیدا خواهد کرد . 

N=S² Z² / d²

n = (1.96)² (10.89)² / (5)²

n= 3.8416 * 118.5921 / 25

n=18.2233

آسان و در دسترس

به این صورت که تمام افراد واجد شرایط ورود و فاقد شرایط خروج به مطالعه وارد خواهند شد و بر اساس شرایط پریودنتال خود در یکی از گروه های مورد مطالعه قرار خواهند گرفت .

معاینه بالینی – بررسی رادیوگرافیک – بررسی آزمایشگاهی – فرم اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

در این مطالعه ی موردی-شاهدی ، تعداد 20 فرد مبتلا به پریودنتیت مهاجم ، 20 فرد مبتلا به پریودنتیت مزمن شدید و 20 فرد سالم از افراد مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی زاهدان که دارای معیار های ورود و فاقد معیار های خروج باشند به مطالعه وارد خواهند شد . به داوطلبین توضیح کاملی از طرح تحقیقاتی داده شده و از آن ها خواسته می شود تا در صورت تمایل به شرکت در پژوهش ، فرم رضایت نامه آگاهانه (ضمیمه شماره 2) را تکمیل نمایند .

 اطلاعات دموگرافیک و گروه داوطلب بر اساس شرایط پریودنتال وی(که پس از معاینه توسط آینه دهانی و پروب ویلیامز و پر کردن فرم معاینه پریودنتال و تایید متخصص پریودنتیکس تعیین می شود )  توسط دانشجو دندانپزشکی در  فرم اطلاعاتی ( ضمیمه شماره 1)  ثبت خواهد شد . بعد از انتخاب صحیح نمونه ها ، بزاق غیر تحریکی افراد به روش Spitting  جمع آوری خواهد شد . بدین صورت که از تمام بیماران خواسته می شود که 90 دقیقه قبل از نمونه گیری از خوردن ، آشامیدن و مسواک زدن خود داری کنند . همه نمونه ها بین ساعت 8 تا 11 صبح جمع آوری خواهد شد . هنگام جمع آوری بزاق ،بیمار در حالت نشسته و کاملا راحت ، با چشمان باز و به صورتی که سر کمی به جلو خم شده باشد قرار می گیرد . بیمار بزاق خود را در مدت 10 دقیقه و هر دقیقه 1-2 بار در لوله آزمایشی که در اختیار وی قرار داده شده تخلیه می کند . بعد از جمع آوری بزاق ، لوله های آزمایش در اسرع وقت به آزمایشگاه انتقال داده شده و با سرعت 3500 دور در دقیقه به مدت 10 دقیقه به منظور جدا شدن دبری ها سانتریفوژ خواهند شد و تا زمان انجام بررسی ها در دمای 70- نگهداری خواهد شد .  اندازه گیری کلسیم به روش رنگ سنجی ، به وسیله دستگاه اسپکتوفتومتری و کیت تعیین غلظت کلسیم  و توسط کارشناس آزمایشگاه صورت خواهد گرفت .

پس از جمع آوری داده ها ، اطلاعات وارد نرم افزار SPSS  نسخه 22 ویندوز شده و مورد بررسی قرار می گیرد . ابتدا توسط آزمون آماری کولموگرف-اسمیرنوف، نرمال بودن توزیع داده ها بررسی می شود . در صورت نرمال بودن توزیع داده ها از آزمون آماری T-test و در صورت غیر نرمال بودن از آزمون غیر پارامتریک mann-whitney با سطح اطمینان 95 درصد استفاده خواهد شد . مقادیر P value کمتر از 05/0 معنا دار در نظر گرفته می شود .

جدول شماره 1 :میانگین و انحراف معیار سطح بزاقی کلسیم در دو گروه مورد مطالعه 

براساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران در این مطالعه کدهای 1، 2، 3، 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16، 17، 18، 20، 24، 25، 26، 27، 28، 29، 30 و 31 رعایت خواهد شد.

همچنین براساس راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو بافت انسانی در جمهوری اسلامی ایران، کدهای 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 11 و 12 رعایت خواهد شد.

عدم رضایت فرد نسبت به شرکت در مطالعه ، آسیب به نمونه ها قبل از بررسی غلظت کلسیم آن ها  

راه حل : استفاده از داوطلبین و نمونه های دیگر

1.         Newman MG, Takei H, Klokkevold PR, Carranza FA. Carranza's clinical periodontology. 11, editor: Elsevier health sciences; 2011. 90-1 p.

2.         Patel RM, VaRMa S, SuRaGiMath G, Zope S. Estimation and Comparison of Salivary Calcium, Phosphorous, Alkaline Phosphatase and pH Levels in Periodontal Health and Disease: A Cross-sectional Biochemical Study. Journal of Clinical and Diagnostic Research: JCDR. 2016;10(7):ZC58.

3.         Van Dyke TE, Dave S. Risk factors for periodontitis. Journal of the International Academy of Periodontology. 2005;7(1):3.

4.         Mandel ID. The diagnostic uses of saliva. Journal of Oral Pathology & Medicine. 1990;19(3):119-25.

5.         Castagnola M, Picciotti PM, Messana I, Fanali C, Fiorita A, Cabras T, et al. Potential applications of human saliva as diagnostic fluid. Acta Otorhinolaryngol Ital. 2011;31(6):347-57.

6.         Gupta VV, Chitkara N, Gupta HV, Singh A, Gambhir RS, Kaur H. Comparison of salivary calcium level and ph in patients with aggressive periodontitis and healthy individuals: a clinico-biochemical study. Oral Health and Dental Management. 2016;15(4):122-26.

7.         Kaur M, Shah S. A Study of Analytical Indicators of Saliva. Annals and Essences of Dentistry. 2012;4(4):9-18.

8.         Al Kawas S, Rahim ZH, Ferguson DB. Potential uses of human salivary protein and peptide analysis in the diagnosis of disease. Archives of oral biology. 2012;57(1):1-9.

9.         Miller CS, King CP, Langub MC, Kryscio RJ, Thomas MV. Salivary biomarkers of existing periodontal disease: a cross-sectional study. The Journal of the American Dental Association. 2006;137(3):322-9.

10.       Vasavi N, Mishra A, Reddy K. Estimation and Comparison of Serum and Salivary Calcium Levels in Periodontitis Patients and Healthy Subjects: A Clinicobiochemical Study. Journal of Periodontal Practice. 2016;1(1).

11.       Acharya A, Kharadi MUA, Dhavale R, Deshmukh VL, Sontakke A. High salivary calcium level associated with periodontal disease in indian subjects—a pilot study. Oral Health and Preventive Dentistry. 2011;9(2):195.

12.       Shetty S . Quantitative evaluation of salivary calcium, phosphorous, protein and ph in health and diseased periodontitis. Annals and essences of dentistry; 2010;2(4):21-4.

13.       Sewón L, Karjalainen S, Sainio M, Seppä O. Calcium and other salivary factors in periodontitis‐affected subjects prior to treatment. Journal of clinical periodontology. 1995;22(4):267-70.

14.       Newman MG, Takei H, Klokkevold PR, Carranza FA. Carranza's clinical periodontology. 11, editor: Elsevier health sciences; 2011. 54 p.

15.Kambalyal P, Kambalyal P, Hungund S. Comparison of salivary calcium level in smokers and non-smokers with chronic periodontitis, aggressive periodontitis, and healthy controls. Journal of International Society of Preventive & Community Dentistry. 2015 Dec;5(Suppl 2):S68.

بیماری پریودنتیت مهاجم یک بیماری التهابی بوده که باعث تخریب بافت استخوانی حمایت کننده ی اطراف دندان ها می شود . هدف ما از انجام این مطالعه بررسی سطح کلسیم بزاقی در افراد مبتلا به این بیماری و مقایسه آن با افراد سالم است .

ندارد

نتایج حاصل از این مطالعه میتواند مسیر تشخیص زودهنگام این بیماری را هموار کند .

ندارد

این مطالعه هیچ عارضه ی جانبی ای ندارد . با این حال هرگونه عوارض حاصل از این مطالعه توسط مجریان طرح جبران خواهد شد .

تمام هزینه های مربوط به طرح تحقیقاتی بر عهده ی مجریان طرح بوده و هیچ هزینه ای در ارتباط با این طرح تحقیقاتی بر عهده ی داوطلب نیست .

ندارد

تمامی اطلاعات افراد شرکت کننده در این پژوهش محرمانه بوده و تنها مجریان طرح به آن دسترسی خواهند داشت . 

در صورتیکه بیماران سوالی در رابطه با طرح حاضر داشته باشند میتوانند با شماره 09215281269 (عباس حاتمی) تماس بگیرند.

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

فرم اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

عنوان طرح: بررسی و مقایسه سطح بزاقی کلسیم در افراد مبتلا به پریودنتیت مهاجم با افراد سالم .

کد داوطلب ..........                                                                           تاریخ ..................................

سن : ........سال                          جنسیت : مرد □   زن□  

گروه :             سالم □           پریودنتیت مهاجم □          پریودنتیت مزمن□

غلظت کلسیم بزاقی :  .........................................

توضیحات : .....................................................................................................