آنالیز غلظت ساکارز و pH داروهای ایرانی شایع تجویزی به فرم مایع و با مصرف طولانی مدت در کودکان

پوسیدگی دندانی شایعترین بیماری دهانی و قابل پیشگیرانه ترین بیماری عفونی در حفره دهان می باشد.(1) با وجود پیشرفت هایی که تاکنون در زمینه دندانپزشکی پیشگیرانه بدست آمده است، همچنان پیشگیری و مدیریت پوسیدگی های دندانی در میان کودکان، بعنوان یک عمل دشوار باقی مانده است.(2) همچنین مشخص شده است که پوسیدگی دندانی یک بیماری دینامیک یا وابسته به محرک می باشد که بافت های کلسیفیه دندان را درگیر کرده و به حضور پلاک باکتریال و یک رژیم کربوهیدراتی تخمیرپذیر مانند قند نیاز دارد که باعث تولید اسید و بدنبال آن دمینرالیزاسیون سطح دندان می گردد.(3)

فرم های مایع داروها که در قالب شربت، محلول، سوسپانسیون و قطره طراحی شده اند، بیشترین فرم های تجویزی و انتخاب اصلی در درمان بیماری ها در کودکان هستند.(4, 5) این داروها بطور وسیع در دسترس هستند و توسط خانواده ها و کودکان به راحتی مورد پذیرش قرار گرفته اند.(6) این داروها برای درمان های کوتاه مدت بیماری های شایعی همچون سرفه و سرماخوردگی و همچنین در دوره های طولانی مدت مصرف روزانه در بیماری های مزمنی مثل آسم، صرع، کمبودهای تغذیه ای، نارسایی های قلبی مادرزادی، سرطان ها و دیابت ... توسط پزشکان توصیه می شود.(4, 7)

اکثر فرم های مایع داروهای کودکان (Pediatric Liquid Medicines) با اضافه کردن قندها به آنها خوش طعم شده اند. (8) این عمل، طعم ناخوشایند اجزای فعال داروها را خواهد پوشاند و از طرف دیگر به راحتی و رضایت کودک کمک می نماید. (9) شرکت های دارویی، فرآورده های دارویی مایع را با استفاده از قندهایی همچون ساکاروز، فروکتوز و گلوکز شیرین می کنند. (10)

ساکاروز شایعترین شیرین کننده ی افزودنی در فرمولاسیون اینگونه داروهاست چرا که براحتی مورد استفاده قرار می گیرد، مقرون به صرفه است و به رطوبت حساس نمی باشد (11) و بعنوان یک ماده ی نگهدارنده، آنتی اکسیدان، حلال، تسکین دهنده و حجم دهنده در داروها هم عمل می کند.(3)

اگرچه بسیاری خانواده ها از این واقعیت که قندها باعث پوسیدگی دندان می شوند آگاه هستند اما این موضوع را معمولا تنها به مصرف شیرینی جات و بیسکوییت ها مرتبط می دانند و اغلب از وجود قندهای پنهان و شیرین کننده های افزودنی در بسیاری از غذاها و نوشیدنی ها من جمله داروهای مایع که در کودکان مورد مصرف قرار می گیرد(Pediatric Liquid Medicines)، بی اطلاع هستند.(11) بنابراین بنظر میرسد مصرف طولانی مدت اینگونه داروهای شیرین شده با احتمال وقوع پوسیدگی دندانی مرتبط باشد، که بعنوان یک ریسک فاکتور اضافی در فرایند پوسیدگی زایی عمل می کنند.(4) نمونه ی این ارتباط را در مطالعه حیدری و همکاران در سال 1395 که تاثیر مصرف بلندمدت داروهای درمان آسم بر میزان رخداد پوسیدگی در بین کودکان سه تا 12 سال را بررسی نموده بودند، می توان دید.(12)

داروهای مایع مصرفی در کودکان تنها حاوی مواد شیرین کننده نیستند، بلکه دارای اسیدهایی هم هستند که بعنوان عوامل بافری جهت حفظ ماندگاری شیمایی دارو، کنترل تونیسیته و یا اطمینان یافتن از سازگاری فیزیولوژیکی دارو اضافه شده اند.(4) این مواد همچنین طعم دارو را بهبود می بخشند که در نتیجه مقبولیت توسط بیمار را افزایش می دهند. (13)

داروهای به فرم مایع به جهت داشتن شیرین کننده های قندی و همچنین اجزای فعال اسیدی مثل سیتریک اسید(13) بنزوئیک، تارتاریک و هیدروکلریک اسید(14) می توانند نقش مهمی در فرایند پوسیدگی زایی(15) و ایجاد اثرات مخرب بر روی بافت های دندانی از جمله کاهش سختی دندانهای شیری(16)، تغییرات مورفولوژیکی مینا(6)، افزایش حساسیت دندانی(17) و اروژن داشته باشند.(18) کودکانی که به مدت طولانی دارودرمانی می شوند و یا آن دسته از کودکانی که به علت سرفه های مکرر و سرماخوردگی های معمول، بطور متناوب دارو مصرف می کنند، در معرض ریسک بیشترگسترش پوسیدگی های دندانی می باشند.(11, 16)

تحقیقات گوناگون به منظور بررسی و آنالیز قندهای موجود در داروهای مایع مصرفی در کودکان و همچنین میزان اسیدی بودن آنها انجام شده است، از جمله می توان به مطالعه ای که در سال 2014 میلادی توسط Nankar و همکاران انجام شد اشاره کرد که مقدار ساکاروز 5 نمونه داروی شایع از طریق روشهای آزمایشگاهی مورد سنجش قرار گرفته شد و داروهای حاوی ساکاروز به ترتیب مقدار قند و درنتیجه میزان ریسک ایجاد پوسیدگی مشخص شدند، شماری از داروها هم فاقد ساکاروز بودند. (4)

مطالعه Sunitha و همکاران هم در سال 2009 میلادی مقدار ساکارز 6 داروی شایع که از دسته ی داروهای ضددرد، آنتی بیوتیک و شربت های سرماخوردگی بودند را اندازه گیری نمود و نشان داده شد که همه دارای غلظت های بالای ساکارز بودند.(2) وجود این مقدار بالای ساکارز در مطالعه Cavalcanti و همکاران در سال 2013 که به بررسی محتوای قند 22 نمونه دارویی پرداخته شده بود هم مشاهده شد.(19)

مطالعه Saeed و همکاران در سال 2015 علاوه بر تعیین محتوای قند داروها، میزان pH آنها را هم مورد اندازه گیری قرار داد و مشخص شد که اکثر داروهای مطالعه pH پایین تر از حد بحرانی مینا یعنی 5/5 را داشتند.(20) Neves و همکاران هم در سال 2010 میلادی و همچنین Xavier و همکاران در سال 2013 در اندازه گیری مقدار pH داروهای مایع به نتایج مشابه رسیدند.(14) pH دارو تحت تاثیر حضور اسیدهای مختلف بکاررفته در فرمولاسیون است.(21) حضور این اسیدها، بخصوص سیتریک اسید باعث چلاته شدن کلسیم از هیدروکسی آپاتیت میگردد که این خودش موجب افزایش سرعت انحلال مینای دندانی در مواجه با اسیدها و در نتیجه اروژن دندانی خواهد شد.(22, 23)

در مطالعه Passos و همکاران در سال 2010 که به بررسی مقدار pH و غلظت ساکاروز 71 یک نمونه دارویی که بصورت طولانی مدت(long-term)  در کودکان استفاده می شدند و شامل 4 دسته دارویی آنتی بیوتیک، سیستم تنفسی، مکمل های تغذیه ای، قلبی عروقی و غدد اندوکرین و در فرم های دارویی شربت، سوسپانسیون، محلول و الگزیر بودند پرداخته شده بود، مشخص شد که دسته های دارویی سیستم تنفسی و آنتی بیوتیک بیشترین مقدار ساکاروز را داشته و 21 نمونه دارویی pH زیر حد بحرانی مینا را داشتند، همچنین میزان ساکاروز در داروهای به فرم شربت از سایر اشکال دارویی بیشتر بود.(24)

برای مشخص شدن میزان توانایی اسیدوژنیک دارو اندازه گیری pH به همراه میزان اسیدیته قابل تیتراسیون (Titratable Acidity) لازم است(1)، چراکه نشان داده شده است قابلیت ایجاد اروژن یک محلول علاوه بر pH آن به قابلیت و توانایی بافری آن محلول هم بستگی دارد که این ویژگی همان میزان اسیدیته قابل تیتراسیون (TA) می باشد.(25) اسیدیته قابل تیتراسیون یون هیدروژن واقعی در دسترس به جهت مقابله با سطح دندان است(26) و از طریق اندازه گیری میزانی از ماده قلیایی که توسط آن، محتوای اسید سیتریک دارو خنثی شده و به pH نرمال می رسد انجام می شود، بنابراین TA میزان اسیدیته دارو در ایجاد اروژن دندانی را بطور شاخص تری نشان می دهد.(15, 27)

در مطالعه انجام شده توسط Cavalcanti و همکاران در سال 2012 مشخص شد که یک دارو می تواند pH پایین تری داشته اما TA آن بالاتر نبوده و همینطور دارویی با TA بالاتر، لزوما pH پایینتری نداشته باشد.(28) بطور کلی محلولی که TA بالاتری دارد، قابلیت بافری بیشتری نیز دارد، در نتیجه به راحتی خنثی نشده و قدرت اروزیو بیشتری از خود نشان می دهد.(13)

در مطالعه ای دیگر که توسط Cavalcanti و همکاران در سال 2013 میلادی صورت پذیرفت علاوه بر تعیین مقدار قند 22 نمونه دارویی، اندازه گیری pH و  TAهم انجام گرفت و داروهای با بیشترین میزان اسیدیته از طریق ارتباط بین pH و میزان اسیدیته قابل تیتراسیون که برابر با محتوای سیتریک اسید نمونه دارویی بود، معرفی شدند.(19) مشابه این تحقیق در سال 2007 و توسط Maguire و همکاران بصورت اندازه گیری مقدار pH و اسیدیته قابل تیتراسیون 41 نمونه دارویی که بصورت متناوب و طولانی مدت مصرف می شدند انجام شد.(13)

پاسدار و همکاران در سال 1390 به بررسی میزان pH و اسیدیته قابل تیتراسیون 85 نمونه دارویی که بصورت طولانی مدت در کودکان مصرف می شدند پرداختند، داروها در اشکال دارویی شربت، قطره، سوسپانسیون و الگزیر بودند و 7 دسته دارویی مکمل های غذایی، اعصاب، سیستم ریوی و تنفسی، گوارش، آنتی بیوتیک، آنتی هیستامین و قلب و عروق را شامل می شدند که از این بین، داروهای گروه سیستم تنفسی و گروه مکمل های غذایی پایینترین pH را نشان دادند، همچنین گروه مکمل های غذایی دارای بالاترین مقدار TA و در نتیجه بیشترین قدرت اروزیو بودند. از بین فرم های دارویی هم قطره ها بالاترین میزان TA را داشته و قطره فروس سولفات دارای بیشترین پتانسیل اروژن دندانی بود.(25)

طبق آنچه که ذکر شد، و نظر به اینکه تحقیقی با هدفِ مشابه این مطالعه بر روی نمونه های دارویی در دسترس و رایج مصرفی در بین کودکانِ ایرانی، انجام نشده است و تحقیقاتِ مشابه اندکی در دسترس است؛ لزوم انجام یک بررسی از مقدار قند و بطور خاص ساکاروز موجود در داروهای مایع مصرفی در کودکان و همچنین تعیین مقدار اسیدیته داروها به منظور مشخص شدن داروهای با ریسک بالا از نظر پتانسیل کاریوژنیسیتی در جهت اطلاع و آگاه سازی بیشتر پزشکان و متخصصین و بخصوص خانواده ها، احساس می شود تا از عوارض دهانی و تاثیرات مخربی که بر دندان ها بعلت مصرف طولانی مدت این فرم های دارویی پدیدار می گردد تا حد امکان کاسته شود.

سئوالات پژوهش

1. میانگین غلظت ساکارز برحسب داروهای رایج مصرفی در کودکان چقدر است؟
2. میانگین مقدار pH برحسب داروهای رایج مصرفی در کودکان چقدر است ؟
3. میانگین میزان TA برحسب داروهای رایج مصرفی در کودکان چقدر است ؟

آنالیز غلظت ساکارز و pH داروهای شایع تجویزی به فرم مایع و با مصرف طولانی مدت در کودکان

1. تعیین میانگین غلظت ساکارز برحسب داروهای مایع مصرفی در کودکان
2. تعیین میانگین مقدار pH برحسب داروهای مایع مصرفی کودکان
3. تعیین میانگین مقدار TA برحسب داروهای مایع مصرفی کودکان

معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و شرکت هامون آزمای شرق

1. داروهای مایع مصرفی در کودکان    Pediatric Liquid Medicines  

داروهای به فرم شربت، سوسپانسیون، الگزیر و قطره که بیشترین میزان مصرف و تجویز در کودکان را دارند. (4, 29)

2. pH

لگاریتم منفی غلظت یون هیدروژن یا غلظت واقعی یون هیدورژن که نشان دهنده ی محتوای اسیدی نمونه می باشد.(14)

3. TA

اسیدیته قابل تیتراسیون که نشان دهنده ی یون هیدروژن واقعی در دسترس به جهت مقابله با سطح دندان است.(26)

توصیفی

آنالیزهای ذکر شده بر روی شایعترین داروهای مایع تجویزی در کودکان که تولید داخلی هستند و به منظور درمان بیماری های مزمنی که حداقل سه ماه و یا بیشتر ادامه پیدا میکنند و طولانی مدت مصرف می شوند انجام می گیرد. (30)  بدین منظور تعداد 8 دارو پس از نظرخواهی به این ترتیب مشخص شدند:

فروس سولفات در فرم های شربت و قطره، مولتی ویتامین ها به فرم شربت، ویتامین آ+د به فرم قطره، ستیریزین به فرم شربت، سالبوتامول به فرم شربت، دیگوکسین به فرم الگزیر، کتوتیفن به فرم شربت و سدیم والپروات به فرم شربت.

معیارهای ورود، کلیه داروهایی که به فرم مایع برای کودکان تا رنج سنی 15 سال تجویز می شوند شامل شربتها، سوسپانسیون ها، الگزیرها و قطره های خوراکی بودند، و اینکه ساخت شرکت های داخل ایران هستند می باشند.

معیارهای خروج هم داروهایی هستند که بر روی لیبل آنها استفاده از شیرین کننده های مصنوعی ذکر شده است و اینکه وارداتی می باشند.

تعداد 8 دارو پس از نظرخواهی(ضمیمه شماره یک) از دوازده متخصص و فوق تخصص کودکان و نوجوانان شاغل در سطح شهر زاهدان بعنوان شایعترین داروهای مایع تجویزی در موارد مزمن مشخص شدند.

نمونه گیری این مطالعه به صورت نمونه گیری آسان و در دسترس (Convenience sampling) بود. بدین صورت که  داروهای واجد شرایط بررسی پس از نظرخواهی و مشاوره از دوازده متخصص و فوق تخصص کودکان و نوجوانان شاغل در سطح شهر زاهدان بعنوان شایعترین داروهای مایع تجویزی در موارد مزمن به مطالعه وارد شدند. سپس آنالیزهای لازم جهت اندازه گیری میزان غلظت ساکاروز، مقدار TA و میزان  pHسه مرتبه انجام شده و نتایج حاصل در جدول نتایج (ضمیمه شماره2) ثبت و مقادیر میانگین هر پارامتر اندازه گیری شده محاسبه می گردد.

با استفاده از فرم اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

مشابه با تحقیق پاسدار و همکاران(25) و مطالعه Passos و همکاران(24) شایعترین داروهای مایع تجویزی  ساخت شرکت های ایرانی که منظور درمان شرایط مزمنی همچون انواع آلرژی ها، آسم، سرطان ها، صرع، کمبودهای تغذیه ای، عفونت ها، نارسایی های قلبی مادرزادی، نارسایی های کلیوی، بیماری های عودکننده، اختلالات روانی و سایر شرایط مزمنی که به مدت حداقل سه ماه ادامه پیدا می کنند و تجویز می شوند(31)، با نظرخواهی از دوازده پزشک متخصص و فوق تخصص کودکان و نوجوانان شاغل در سطح شهر زاهدان مشخص شدند. این داروها به ترتیب شیوع عبارتند از :

فروس سولفات در فرم های شربت و قطره، مولتی ویتامین ها به فرم شربت، ویتامین آ+د به فرم قطره، ستیریزین به فرم شربت، سالبوتامول به فرم شربت، دیگوکسین به فرم الگزیر، کتوتیفن به فرم شربت و سدیم والپروات به فرم شربت.

این 8 دارو در قالب 9 نمونه دارویی غلظت ساکارز، pH و TA آنها سه مرتبه اندازه گیری می گردد و مقادیر میانگین آنها ثبت خواهد شد.

 با توجه به اینکه شرکت دارویی خاصی توسط هیچ یک از پزشکان ذکر نشده، این داروها از یک داروخانه بصورت اتفاقی تهیه می شوند. سپس داروها بر اساس نوع دسته دارویی تقسیم بندی می شوند و مشخصات هر دارو شامل نام تجاری، فرم تجویزی، حجم دارو، نام شرکت سازنده، سال تولید و مقدار معمول تجویز ثبت می گردد. آنالیز پارامترهای فیزیکوشیمایی بر اساس روش های زیر و در آزمایشگاه خصوصی دارو و مواد غذایی شهر زاهدان انجام می گیرد.

جهت اندازه گیری غلظت ساکاروز طبق مطالعه Nankar و همکاران(4) از روش آزمایشگاهی Lane-Eynon استفاده می شود. روش کار بصورت بدست آوردن غلظت گلوکز بعنوان یک راهنمای استاندارد و استفاده از این نکته که ساکاروز یک دی ساکارید متشکل از گلوکز و فروکتوز می باشد. بدین منظور ابتدا نمونه ی گلوکز استاندارد و نمونه ی دارو با حجم 2 تا 5 گرم مشخص میشوند. حجم 100 میلی لیتر از نمونه دارویی با وزن مشخص با استفاده از آب دی یونزه بدست می آید. این محلول به یک بورت انتقال داده می شود و از آن به منظور تیتراسیون محلول فهلینگ استفاده می شود. محلول تکان داده می شود و به جوش می آید. مقدار و حجم نمونه دارو که از آن برای تیتراسیون محلول فهلینگ استفاده می شود ثبت می گردد و در فرمول زیر به جهت بدست آوردن غلظت گلوکز آزاد بصورت درصدی بکار می رود.

3.905×V^(-1.0251)/2×  100/P

که V حجم نمونه برحسب میلی لیتر و P مقدار نمونه بر حسب gr می باشد.

نمونه های دارویی مجددا به حجم 100 میلی لیتر با استفاده از آب دیونیزه شده، رسانده می شوند. سپس حجم 1 میلی لیتر از هیدروکلریک اسید 32% به آن ها اضافه شده و در یک حمام آب گرم به دمای 100درجه سانتی گراد به مدت 40 دقیقه قرار داده می شوند تا هیدرولیز ساکاروز سریعتر صورت پذیرد. پس از این مرحله، نمونه ها سرد شده و با سدیم هیدروکساید 40% خنثی می گردند. این محلول خنثی شده نمونه دارویی جهت تیتراسیون محلول فهلینگ استفاده می شود. غلظت گلوکز نمونه دارو پس از واکنش با اسید (اینورژن اسیدی) محاسبه می شود و در نهایت غلظت ساکاروز هر نمونه دارویی از تفاوت بین مقدار غلظت گلوکز قبل و پس از واکنش اسیدی بدست می آید.

مشابه با مطالعه پاسدار و همکاران(24) به منظور اندازه گیری pH، مقدار 5 میلی لیتر از هر دارو در یک بشر قرار داده شده و از دستگاه pH meter دیجیتالی Basic 20+ (CRISON INSTRUMENTS, S.A. Spain) مقدار pH اندازه گیری می گردد.

سپس برای اندازه گیری مقدار اسیدیته قابل تیتراسیون یا TA طبق مطالعه پاسدار و همکاران(24) مقدار 2 میلی لیتر از دارو با 40 میلی لیتر آب مقطر رقیق شده و سپس حجم معینی از محلول سدیم هیدروکساید یک دهم نرمال (0.1 N) به آن اضافه شده تا تا به pH خنثی 7 برسد. سپس این حجم سود مصرفی در فرمول زیر قرار داده می شود و میزان TA محاسبه می گردد:

اسیدیته قابل تیتراسیون= ( a/2× 5) × 0.1

که a حجم هیدورکسید سدیم مصرفی به میلی لیتر، 5 دوز استاندارد نمونه برای تیتراسیون و 0.1 مولاریته هیدروکسید سدیم مصرفی می باشد.

برای هر نمونه دارویی همه ی اندازه گیری ها سه بار انجام می شود و داده میانگین ثبت می گردد. برای تعیین میزان پتانسیل کاریوژنیک دارو، میزان ساکاروز موجود در فرمولاسیون پس از اندازه گیری، مورد توجه قرار می گیرد و داروها بر اساس محتوای ساکارز به ترتیب رتبه بندی می شوند. همینطور جهت مشخص شدن توانایی اسیدیته دارو، پس از اندازه گیری میزان pH و اسیدیته قابل تیتراسیون، با توجه به ارتباطی که بین این دو پارامتر از لحاظ شیمایی وجود دارد، دارویی که میزان اسیدیته قابل تیتراسیون آن بیشتر باشد، خاصیت اسیدی بیشتری دارد و بطور موثرتری می تواند در روند اروژن دندانی نقش داشته باشد(14, 26) چرا که به میزان بیشتری مایع بافری نیاز دارد تا خنثی گردد(12). با توجه به این نکته داروهای با میزان TA بالاتر و pH پایینتر به ترتیب دسته بندی می شوند و درنهایت بر اساس میزان TA ، توانایی اسیدوژنیک دارو سنجیده می شود و بر این اساس رتبه بندی می گردند. 

جهت توصیف داده ها از شاخص میانگین و انحراف معیار استفاده خواهد شد. در نهایت داروها بر اساس میزان پارامترهای ذکرشده به ترتیب بیشترین و کمترین رتبه بندی شده (جداول یک تا سه و ضمیه های شماره سه تا پنج) و بصورت نمودارهای آماری ارائه می گردد و میزان پتانسیل کاریوژنیک بر اساس میانگین مقدار ساکارز و توانایی اروزیو بر اساس میانگین میزان pH و مقدار TA و مقایسه این دو پارامتر با یکدیگر و برتری پارامتر TA در بیان میزان اروزیو، مشخص می گردند.

جدول یک: میانگین غلظت ساکاروز

جدول دو: میانگین میزان pH

جدول سه: میانگین مقدار TA

بر اساس کد 7 از کدهای مصوب کمیته کشوری اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی، نحوه ی ارائه گزارش و اعلام نتیجه تحقیقات متضمن رعایت حقوق مادی و معنوی عناصر مرتبط با تحقیق خواهد بود. همچنین بر طبق راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران، راهنمای شماره یک که ارتقای سلامت را هدف پژوهش ها دانسته، رعایت می شود. علاوه بر آن، بر اساس توصیه راهنمای شماره 9 مبنی بر رعایت روشهای استاندارد زیست محیطی در فرایندهای پژوهشی، پسماندهای دارویی حاصل از پژوهش پیش رو، طبق راهنمای مدیریت پسماندهای شیمیایی و دارویی در مراکز بهداشتی و درمانی که توسط پژوهشکده محیط زیست منتشر شده است، جزو پسماندهای داروهای تحقیقاتی محسوب می شود و به شیوه های دفع بهداشتی(پراکنده و دفن کردن در میان مقادیر زیاد پسماند شهری) و تخلیه به سیستم فاضلابرو شهری (که برای مقادیر کم داروهای مایع استفاده می شوند)، مورد دفن و پاکسازی قرار می گیرند. همچنین راهنماهای اخلاقی شماره 10 و 11 هم رعایت شده است و راهنماهای شماره 28، 29 و 30 هم مورد توجه قرار خواهد گرفت.

همچنین از آنجا که در این تحقیق، آزمودنی انسانی ای شرکت نخواهد داشت، و صرفاً ارزیابی آزمایشگاهی نمونه های دارویی تولیدی کارخانجات می باشد، تکمیل فرم رضایت نامه آگاهانه نیاز نخواهد بود.

با توجه به وجود شرکت های دارویی مختلف در کشور و نظر به اینکه هر کارخانه دارویی فرمولاسیون اختصاصی خود را در تولید داروها بکار می برد، در میزان قند و اسید موجود در انواع داروهای تولیدی شرکت ها تفاوت هایی وجود خواهد داشت. در این تحقیق هدف، انجام آزمایشات و بررسی ها در میان شایعترین فرم های دارویی مایع که توسط پزشکان تجویز می شوند می باشد و در هنگام نظر خواهی خواسته می شود تا اگر شرکت دارویی خاصی مورد نظر پزشکان در میان هر کدام از داروهای تجویزی وجود دارد، ذکر گردد. در صورتی که شرکت دارویی خاصی مدنظر هیچ کدام از پزشکان در مصرف داروها نباشد، بصورت اتفاقی دارو از داروخانه تهیه میگردد و آنالیزها بر روی آن نمونه دارویی با ذکر مشخصات شرکت تولیدی دارویی صورت می گیرد. 

همچنین قابل ذکر است که این پارامترها، بطور آزمایشگاهی اندازه گیری می گردند و توانایی پوسیدگی زایی و اسیدوژنیک داروها را در محیط خارج از دهان بازگو می نمایند. با توجه به وجود مکانیسم بافری بزاق دهان و وجود تفاوت های جزئی با محیط بافری آزمایش، نمی توان بطور دقیق میزان اسیدیته داروها را بیان نمود، بنابراین نتایج تحقیق بطور حدودی میزان پوسیدگی زایی و اسیدی داروها را بر اساس پارامتر های اندازه گیری شده، نشان می دهد.

داروهای مایع کودکان ، غلظت ساکاروز ، pH

Pediatric liquid medicines, PLM, Sucrose concentration, pH

1.         Cavalcanti AL, Fernandes LV, Barbosa AS, Vieira FF. pH, titratable acidity and total soluble solid content of pediatric antitussive medicines. Acta Stomatol Croat. 2008;42(2):164-70.

2.         Sunitha S, Prashanth G, Chandu G, Reddy VS. An analysis of concentration of sucrose, endogenous pH, and alteration in the plaque pH on consumption of commonly used liquid pediatric medicines. Journal of Indian Society of Pedodontics and Preventive Dentistry. 2009;27(1):44.

3.         Agrawal N, Shashikiran N, Vanka A, Thakur R, Sandhu S. Cariogenic potential of most commonly prescribed liquid oral medicines for children. 2010.

4.         Nankar M, Walimbe H, Bijle MNA, Kontham U, Kamath A, Muchandi S. Comparative evaluation of cariogenic and erosive potential of commonly prescribed pediatric liquid medicaments: an in vitro study. The journal of contemporary dental practice. 2014;15(1):20.

5.         Xavier AFC, Moura EF, Azevedo WF, Vieira FF, Abreu MH, Cavalcanti AL. Erosive and cariogenicity potential of pediatric drugs: study of physicochemical parameters. BMC oral health. 2013;13(1):71.

6.         Babu KG, Doddamani GM, Naik LK, Jagadeesh K. Pediatric liquid medicaments–Are they cariogenic? An in vitro study. Journal of International Society of Preventive & Community Dentistry. 2014;4(2):108.

7.         Dean AJ, Walters J, Hall A. A systematic review of interventions to enhance medication adherence in children and adolescents with chronic illness. Archives of disease in childhood. 2010;95(9):717-23.

8.         Neves BG, da Silva Pierro VS, Maia LC. Pediatricians' perceptions of the use of sweetened medications related to oral health. Journal of Clinical Pediatric Dentistry. 2007;32(2):133-7.

9.         Nunn JH, Ng SK, Sharkey I, Coulthard M. The dental implications of chronic use of acidic medicines in medically compromised children. Pharmacy World and Science. 2001;23(3):118-9.

10.       Pierro V, Abdelnur JP, Maia LC, Trugo LC. Free sugar concentration and pH of paediatric medicines in Brazil. Community dental health. 2005;22(3):180-3.

11.       Bigeard L. The role of medication and sugars in pediatric dental patients. Dental Clinics of North America. 2000;44(3):443-56.

12.       Heidari A, Seraj B, Shahrabi M, Maghsoodi H, Kharazifard MJ, Zarabian T. Relationship Between Different Types and Forms of Anti-Asthmatic Medications and Dental Caries in Three to 12 Year Olds. Journal of Dentistry (Tehran, Iran). 2016;13(4):238.

13.       Maguire A, Baqir W, Nunn JH. Are sugars‐free medicines more erosive than sugars‐containing medicines? An in vitro study of paediatric medicines with prolonged oral clearance used regularly and long‐term by children. International journal of paediatric dentistry. 2007;17(4):231-8.

14.       Neves B, Farah A, Lucas E, De Sousa V, Maia L. Are paediatric medicines risk factors for dental caries and dental erosion? Community dental health. 2010;27(1):46-51.

15.       Trivedi K, Bhaskar V, Ganesh M, Venkataraghavan K, Choudhary P, Shah S, et al. Erosive potential of commonly used beverages, medicated syrup, and their effects on dental enamel with and without restoration: An in vitro study. Journal of pharmacy & bioallied sciences. 2015;7(Suppl 2):S474.

16.       Costa C, Almeida I, Costa Filho L. Erosive effect of an antihistamine‐containing syrup on primary enamel and its reduction by fluoride dentifrice. International Journal of Paediatric Dentistry. 2006;16(3):174-80.

17.       Bamise CT, Olusile AO, Oginni AO. An analysis of the etiological and predisposing factors related to dentin hypersensitivity. J Contemp Dent Pract. 2008;9(5):52-9.

18.       Linnett V, Seow W. Dental erosion in children: a literature review. Pediatric dentistry. 2001;23(1):37-43.

19.       Cavalcanti AL, Vieira FF, Souto RQ, Xavier AFC, Cavalcanti CL. In vitro Evaluation of Different Physicochemical Properties of Pediatric Medicines. Brazilian Research in Pediatric Dentistry and Integrated Clinic. 2013;13(1):69-75.

20.       Saeed S, Bshara N, Trak J, Mahmoud G. An in vitro analysis of the cariogenic and erosive potential of pediatric liquid analgesics. Journal of Indian Society of Pedodontics and Preventive Dentistry. 2015;33(2):143.

21.       Neves BG, Pierro VSdS, Maia LC. Perceptions and attitudes of those responsible for children regarding the use of children's medicines and their relation with caries and dental erosion. Ciênc. Collective health . 2007 Oct; 12 (5): 1295-1300.

22.       Lussi A, Jaeggi T. Chemical factors.  Dental Erosion. 20: Karger Publishers; 2006. p. 77-87.

23.       Lussi A, Jäggi T. Erosion—diagnosis and risk factors. Clinical oral investigations. 2008;12(1):5-13.

24.       Passos IA, Sampaio FC, Martínez CR, Freitas CHSdM. Sucrose concentration and pH in liquid oral pediatric medicines of long-term use for children. Revista Panamericana de Salud Pública. 2010;27(2):132-7.

25.       پاسدار ن، قوجق د، ابوالقاسم زاده ف. میزان PH و اسیدیته قابل تیتراسیون داروهای خوراکی مایع با مصرف طولانی مدت در کودکان. مجله دندانپزشکی کودکان ایران 1390 ; 6 ( 13 :) 50-7.

26.       Kiran KJ, Vinay C, Uloopi K, Sekhar RC, Madhuri V, Alla RK. Erosive Potential of Medicated Syrups on Primary Teeth: An In vitro Comparative Study. British Journal of Medicine and Medical Research. 2015;5(4):525.

27.       پوراسلامی ح، ارسلانی ع. بررسی PH و Titratable Acidity در برخی از نوشابه های گازدار ایرانی. مجله دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی. 1382 ; 24 ( 3 :) 313-9.

28.       Cavalcanti AL, Sousa RI, Clementino MA, Vieira FF, Cavalcanti CL, Xavier AF. In vitro analysis of the cariogenic and erosive potential of paediatric antitussive liquid oral medications. Tanzania journal of health research. 2012;14(2).

29.       Standing JF, Tuleu C. Paediatric formulations—getting to the heart of the problem. International journal of pharmaceutics. 2005;300(1):56-66.

30.       Lajoinie A, Janiaud P, Henin E, Gleize JC, Berlion C, Nguyen KA, et al. Assessing the effects of solid versus liquid dosage forms of oral medications on adherence and acceptability in children. The Cochrane Library. 2017.

31.       Arora R, Mukherjee U, Arora V. Erosive potential of sugar free and sugar containing pediatric medicines given regularly and long term to children. The Indian Journal of Pediatrics. 2012;79(6):759-63.

ضمیمه شماره یک

تعیین شایعترین داروهای تجویزی مایع در درمان های پزشکی کودکان

(جهت آنالیز آزمایشگاهی غلظت ساکاروز و pH داخلی آنها)

با سلام؛

پزشک محترم، لطفا با توجه به حیطه ی فعالیت و تخصص خود تعدادی از شایعترین داروهای به فرم مایع Pediatric Liquid Medicines (شامل شربت، سوسپانسیون، الگزیر و قطره) که جهت درمان و کنترل شرایط مزمنی همچون انواع آلرژی ها، آسم، سرطان ها، صرع، کمبودهای تغذیه ای، نارسایی های قلبی مادرزادی، نارسایی های کلیوی، بیماری های عودکننده، اختلالات روانی و ... برای کودکان به مدت حداقل سه ماه تجویز می نمایید و بصورت ادامه دار و طولانی مدت مصرف می شوند را معرفی نمایید.

پیشاپیش از حسن ‌همکاری حضرتعالی کمال امتنان را دارم.

ضمیمه شماره دو