مقایسه شاخص DMFT در بزرگسالان چاق و بزرگسالان با وزن نرمال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال97

پوسیدگی دندان یکی از شایع ترین بیماری های دهان است که درنتیجه انحلال شیمیایی موضعی سطح دندان ناشی از تولید اسید توسط بیوفیلم دندان (پلاک دندانی) که در اثر مصرف قندها ایجاد می شود تعریف میگردد (1, 2). پوسیدگی دندان یک بیماری مزمن گسترده است که بر میلیون ها نفر در سراسر جهان تأثیر می گذارد و  مشکلات ناشی از  پوسیدگی دندان در بیشتر کشورهای صنعتی وجود دارد(3).این بیماری تحت تاثیر عوامل بسیاری از جمله میزبان، میکروارگانیسم ،کربوهیدرات های قابل تخمیر و زمان قرار دارد.در سال 1938، شاخص DMFT به عنوان یکی از معیارهای مهم سنجش سلامت بهداشت دهـان و دنـدان مطرح شد که  شـامل اندازه گیری شاخصهای تعداد دندانهای دارای پوسیدگی، تعداد دندانهای کشیده شده بر اثر پوسـیدگی و بـالاخره تعداد موارد ترمیم شده میباشد (4).رژیم غذایی و تغذیه با تاثیر بر روی مقاومت دندانها، خصوصیات بزاق حفره دهـان و رشد میکروارگانیسم ها بـر روی پوسـیدگی هـای دندانی اثر می گذارد(5).

چاقی یک بیماری مزمن است که در کشور های در حال توسعه و جهان سوم در حال افزایش است.چاقی و اضافه وزن به تجمع مقدار زیاد چربی در بدن گفته میشود که عوامل محیطی، عدم فعالیت و رژیم نامناسب در ایجاد این شرایط دخیل هستند.چاقی حاصل از عدم تعادل بین دریافت انرژی و متابولیسم بدن است.اصطلاح اضافه وزن زمانی استفاده میشود که شاخص توده بدنی  در محدوده ی 25-29.9 کیلوگرم/مترمربع باشد و اگر فرد BMI≥30 داشته باشد در گروه افراد چاق قرار میگیرد(6).

مصرف مواد غذایی قندی، کربوهیدرات های ساده، و نوشیدنی های شیرین شده با قند علاوه بر اینکه میتوانند عامل پوسیدگی دندان باشند در ایجاد چاقی و اضافه وزن نقش موثری ایفا میکنند. مواد غذایی از لحاظ توانایی ایجاد پوسیدگی در دندان ها به 3 دسته کاریوژن،آنتی کاریوژن و کاریواستاتیک طبقه بندی میشوند(7) مواد غذایی کاریوژن  که اکثرا حاوی کربوهیدراتها هستند غذاهایی میباشند که توسط میکروارگانیسم های طبیعی دهان تخمیر میشوند و با تغییر PH دهان به کمتر ار 5.5 منجر به پوسیدگی میشوند (8).همچنین از دست دادن دندان ها به سبب پوسیدگی میتواند روی دریافت غذایی فرد موثر باشد.کسانی که دندان دهای خود را از دست داده اند تمایل بیشتری به دریافت غذاهای فراآوری شده دارند . همچنین چون غذا های طبیعی و پروسه نشده مانند میوه و سبزی ها بافت سختی دارند دریافت این مواد در آنها کمتر است(9).در طی تحقیقاتی که انجام شده نشان داده شده است که افرادی که وضعیت دندانهای آنها تغییر کرده است به طور مثال دندان را به علت پوسیدگی از دست داده اند  شاخص توده بدنی بالاتری دارند(10).طی مطالعات انجام شده در بین افراد چاق تمایل آنها به مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات, قندهای ساده و نوشیدنی های شیرین شده بیشتر است و همانطورکه گفته شد خود این مواد غذایی میتواند عاملی در ایجاد پوسیدگی دندانی باشند.

مروری بر مطالعات پیشین

A. Sheiham و همکاران در سال 2002 با بررسی ارتباط بین سلامت دهانی و شاخص توده بدنی در بین 629 نفر در بریتانیا به صورت تصادفی به این نتیجه دست یافتند که کسانی که سلامت دهان و  دندان بهتری داشتند  شاخص توده بدنی پایین تری داشتند.(10)

Swati Tripat و همکاران مطالعه ای مقدماتی به منظور ارتباط چاقی و پوسیدگی دندان در سال 2010 بر روی 2688 دانش اموز هندی انجام دادند. شاخص های آنتروپومتریک  روی افراد مورد مطالعه اندازه گیری شد و برای تعیین پوسیدگی دندان از شاخصDMFT استفاده گردید.نتایج مطالعه نشان داد که کودکانی که چاق تر بودند شیوع پوسیدگی دندان در آنها بیشتر بود.(11)

Teresa و همکاران 2017 در مطالعه ای ارتباط بین پوسیدگی دندانی، شاخص توده ای بدنی و طبقه اجتماعی در بین بچه های اسپانیایی را مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد میانگین BMI به ترتیب برای افراد 6، 12 و 15 ساله 21/17، 39/21 و 38/22 بود و بین شاخص پوسیدگی (DMFT) و درجه چاقی در تمامی گروهای اجتماعی مورد مطالعه تفاوت معنی داری یافت نشد. و نیز بین شاخص پوسیدگی (DMFT) و BMI در گروه های سنی مورد مطالعه تفاوت معنی داری یافت نشد.(12)

Werner, Stephanie L و همکاران در مطالعه ی انجام شده برروی 230 کودک 6-8ساله در سال 2013 نشان دادند که کودکانی که دچار کم وزنی هستند و یا وزن طبیعی دارند نسبت به کودکان چاق پوسیدگی دندانی در آنها شیوع کمتری دارد(13)

Hilgers  و همکاران با بررسی چاقی در کودکان و ارتباط آن با پوسیدگی دندان روی 178کودک 8-11 ساله نشان دادند که با افزایش BMI  پوسیدگی دندان در آنها افزایش می یابد.(14)

صاحب نسق و همکاران در مطالعه ای بر روی 298 دانش اموز 14 ساله (160 پسر و 138 دختر)  از مدارس شهر بجنورد در سال 1389 به این نتیجه دست یافتند که از لحاظ آماری ارتباط مشخصی بین شاخص DMFِT با شاخص توده بدنی مشاهده نشد. بر اساس یافته های این مطالعه DMFT و BMI به نظر پدیده هایی مستقل هستند.(15)

در مطالعه صادقی و همکاران در سال 2011 روی 747 نوجوان 12 تا 15 ساله ایرانی مشخص شد که میان شاخص های BMI  و DMFT افراد مورد بررسی ارتباطی وجود ندارد.(16)

با توجه به افزایش پوسیدگی دندان به عنوان شاخصی از سلامت دهان و دندان و گسترش چاقی درکشور ما و همچنین عدم انجام مطالعه ای مشابه در سطح شهر زاهدان به خصوص بزرگسالان و اهمیت این موضوع برآن شدیم تا مطالعه ای با عنوان مقایسه شاخص DMFT دندانی در بزرگسالان چاق و با وزن نرمال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 97-96 انجام دهیم

× میانگین شاخص DMFT در افراد چاق چقدر است؟

× میانگین شاخص DMFT در افراد با وزن نرمال چقدر است؟

× میانگین شاخص DMFT در افراد چاق و افراد با وزن نرمال متفاوت می باشد .

مقایسه شاخص DMFT در بزرگسالان چاق و بزرگسالان با وزن نرمال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال97

×تعیین میانگین شاخص DMFT در افراد چاق

× تعیین میانگین شاخص DMFT در افراد با وزن نرمال

× مقایسه میانگین شاخص DMFT در افراد چاق وافراد با وزن نرمال

دانشگاه های علوم پزشکی

BMI (شاخص توده بدنی): Body mass index بهﻋﻨﻮان ﺷﺎﺧﺼی ﺑﺮای ﺗﻌییﻦ ﺣﺠﻢ ﺗﻮده ﺑﺪﻧی ﺑﺮای ارزیﺎﺑی وﺿﻌیﺖ ﭼﺎﻗی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣی ﮔیرد و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ آن ﺑﺎ ﺗﻘﺴیﻢ وزن ﺑﻪ کیﻠﻮﮔﺮم ﺑﺮ مجذور ﻗﺪ ﺑﻪ ﻣﺘﺮ مربع ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣیشود(17)

چاق: افراد با BMI بیشتر,مساوی 30kg/^m2 داشته باشد در گروه افراد چاق قرار میگیرند(6).

 نرمال: BMI بین 18.5 تا 24.9 kg/m² (18)

لاغر: BMI کمتر از 18.5 kg/m² (18)

adult( بزرگسالان): فردی که رشد و بلوغ کامل داشته است. بزرگسالان از سن 19 تا 44 سالگی هستند.

شاخص DMFT: شاخص کمیت اثر پوسیدگی بر روی دندان ها

شـامل : T[1](دندان ها )، D[2] (تعداد دندانهای دارای پوسیدگی)، M[3] (تعداد دندانهای کشیده شده بر اثر پوسـیدگی) F[4] (تعداد موارد ترمیم شده) میباشد. کهDMFT از جمع میانگین امتیازات به دست آمده از D, M, F محاسبه میشود (4)

توصیفی - تحلیلی از نوع مقطعی

بیماران بزرگسال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی زاهدان در سال 1397 که جهت انجام خدمات دندانپزشکی مراجعه می کنند.

معیار ورود:

سن : بیماران با سنین 19-44 سال

دارای  BMI چاق و یا نرمال

بیماری سیستمیک نداشته باشند

تحت رادیوتراپی و کموتراپی قرار نگرفته باشند

استعمال دخانیات نداشته باشند

داروهای کاهش دهنده بزاق مصرف نکنند 

حجم نمونه با استفاده از مطالعه Costacurta.M وهمکاران(19)  بر اساس فرمول زیر بدست می آید.

n =  (( Z_1-α/2 +  Z_1-β )² ( S₁² + S₂² ))/ (( µ₁ - µ₂ ))= 64/9311/( 0/6)² =180

با توجه به خوشه ای بودن نمونه گیری به تعداد 180 در یک اثر طرح 1/8 ضرب شده و تعداد نمونه لازم 324 نفر میباشد

 Z₁-α/ 2 = 1/96        α= 0/05

Z₁-β = 0/84          β = 0/2

S₁²= (2/18)²→   در گروه چاقDMFTواریانس   

µ₁ =2/9→ در گروه چاق DMFT میانگن

واریانسDMFT در گروه نرمال →²(1/89)= S₂²

میانگین شاخص DMFT در افراد نرمال→ 2/3 = µ₂

ابتدا به صورت خوشه ای از مراکز بهداشتی درمانی زاهدان( که تعداد آنها حدود 52 مرکز می باشد) به صورت تصادفی ساده تعداد 16 مرکز انتخاب می شود. سپس از هر مرکز حدود 21 نفر از افرادی که دارای شرایط ورود به مطالعه می باشند به صورت آسان و در دسترس وارد مطالعه می شوند.

معاینه و پرسشنامه

در این پژوهش ابتدا از مراکز بهداشتی درمانی زاهدان( که تعداد آنها حدود 52 مرکز می باشد) به صورت تصادفی ساده تعداد 16 مرکز انتخاب می شود. سپس از هر مرکز حدود 21 نفر از بزرگسالانی که دارای شرایط ورود به مطالعه می باشند به صورت آسان و در دسترس وارد مطالعه می شوند.تمام افراد شرکت کننده از نحوه کار و هدف مطالعه آگاهی می یابند و فرم رضایت آگاهانه به صورت داوطلبانه توسط آنها امضا میشود.

براساس فرم اطلاعاتی(ضمیمه شماره 1) اطلاعات بیمار تکمیل می شود. وزن ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﭘﻮﺷﺶ و ﺑﺪون کﻔﺶ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از یک ﺗﺮازوی دیﺠیﺘﺎﻟی ﺑﺎ دﻗﺖ 5/0 ﮔﺮم اﻧﺪازه ﮔیﺮی می شود . ﻗﺪ اﻓﺮاد ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺘﺮ ﻧﻮاری در ﺣﺎﻟﺖ ایﺴﺘﺎده در ﺷﺮایﻂ ﻋﺎدی و ﺑﺪون کﻔﺶ اﻧﺪازه ﮔیﺮی می شود. ﻧﻤﺎیﻪ ﺗﻮده ﺑﺪن (BMI) از ﺗﻘﺴیﻢ وزن( کیﻠﻮﮔﺮم ) ﺑﺮ ﻣﺠﺬور ﻗﺪ (متر مربع)  ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ می شود .

سپس معاینه کلینیکی  در یک اتاق با روشنایی مناسب در زیر نور یونیت دندانپزشکی انجام می شود معاینه ابتدا توسط مشاهده با اینه دندانپزشکی و سپس استفاده از سوند با نوک کند که یکی از روش های پیشنهادی WHO  است انجام می شود.معیار تشخیص وضعیت دندانها از نظرپوسیدگی، پرشدگی و از دست رفتگی بر پایه ی استانداردهای تعریف شده از سوی سازمان بهداشت جهانی است. به این ترتیب، که هرگاه در سطوح صاف دندانی یا درون پیت ها و شیارهای دندان، آسیبی دیده شود که در آن زیر مینا خالی شده یا کف و پیرامون آسیب نرم شده باشد و این نرمی با سوند احساس شود، دندان پوسیده به شمار می آید و هر دندانی هم که با یکی از موارد پرکردگی موقت پانسمان شده است و نیز دندانی که ترمیم شده باشد، ولی پوسیدگی داشته باشد، پوسیده به شمار میآید. نقطه ی سفید(white spot)جزء پوسیدگی به شمار نمیآید. دندانهایی که تنها به علت پوسیدگی از دست رفته اند، جزء از دست رفته ها به شمار میآید و دندانهایی که به علت ارتودنسی، تصادف و ... موجود نیستند، جزء از دست رفته منظور نمیگردند. دندانی که یک یا چند سطح آن پرکردگی دایمی دارد و هیچگونه پوسیدگی قدیمی یا جدید در آن مشاهده نمی شود، جزء دندان ترمیم شده به شمار می آید(20)

جهت توصیف داده های کمی از میانگین و انحراف معیار و داده های کیفی از فراوانی و درصد و برای مقایسه میانگین بین دو گروه از آزمون T مستقل استفاده می شود

جدول تو خالی:

جدول میانگین و انحراف معیار ایندکس DMFT در گروه چاق و باوزن نرمال:

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران

بند های اخلاقی 1،2،3،4،5،10،11،12،14،15،16،19،28،29،31

لحاظ خواهد شد

عدم همکاری افراد شرکت کننده

کمبود نمونه های مورد نیاز

برای جبران این محدودیتها ممکن است برای جمع آوری داده ها زمان بیشتری گذاشته شود.

توضیح به مراجعه کنندگان که در صورت همکاری در اجرای طرح معاینه کامل رایگان دهان و دندان را دریافت خواهند کرد.

obesity،DMFT index،BMI

1.            MOHTADINIA J, EJTAHAD H, PARIZAN S, KALEJAHI PN. The relationship between dental caries and body mass index and food habits in children referred to dentistry clinic of Tabriz University of medical sciences. 2010: 71-78.

2.            Frencken JE, Sharma P, Stenhouse L, Green D, Laverty D, Dietrich T. Global epidemiology of dental caries and severe periodontitis–a comprehensive review. Journal of clinical periodontology. 2017 Mar 1;44(S18).

3.            Lagerweij MD, van Loveren C. Declining caries trends: are we satisfied?. Current oral health reports. 2015 Dec 1;2(4):212-7.

4.            Pancholi S, Patil S, Shivakumar KM, Malik N, Pawar R, Suresh KV, Kadshetti V. Utility of pediatric cariogenicity index among preschoolers of the western part of Maharashtra: A cross-sectional study. Journal of Indian Association of Public Health Dentistry. 2015 Jan 1;13(1):30.

5.            Mahsewson RJ, Primosch RE. Fundamentals of Pediatrics Dentistry. Chicago: Quintessence; 1995: 93-4.

6.            World Health Organization. Obesity: preventing and managing the global epidemic. World Health Organization; 2000.

7.            Touger-Decker R, Mobley CC. Position of the American Dietetic Association: oral health and nutrition. Journal of the American Dietetic Association. 2007 Aug;107(8):1418-28.

8.            Mahan,L.Kathleen; Raymond, Janice L. Krause's Food & the Nutrition Care Process-E-Book: Elsevier Health Sciences; 2016

9.            N'Gom PI, Woda A. Influence of impaired mastication on nutrition. Journal of Prosthetic Dentistry. 2002 Jun 1;87(6):667-73.

10.          Sheiham A, Steele JG, Marcenes W, Finch S, Walls AW. The relationship between oral health status and body mass index among older people: a national survey of older people in Great Britain. British dental journal. 2002 Jun 29;192(12):703.

11.          Tripathi S, Kiran K, Kamala BK. Relationship between obesity and dental caries in children-A preliminary study. J Int Oral Health. 2010 Dec 1;2(4):65-72.

12.         Almerich-Torres T, Bellot-Arcís C, Almerich-Silla JM. Relationship between caries, body mass index and social class in Spanish children. Gaceta sanitaria. 2017 Nov 1;31(6):499-504.

13.          Werner SL, Phillips C, Koroluk LD. Association between childhood obesity and dental caries. Pediatric dentistry. 2012 Feb 15;34(1):23-7.

14.         Hilgers KK, Kinane DF, Scheetz JP. Association between childhood obesity and smooth-surface caries in posterior teeth: a preliminary study. Pediatric dentistry. 2006 Jan 1;28(1):23-8.

15.         Sahebnasagh M, Razavi Satvati SA, Motamed Sanaye V, Azani A, Lashkardoost H. Association between body mass index and dental caries in students. Journal of North Khorasan University 2014;6(4):819-828.

16.          Sadeghi M, Lynch CD, Arsalan A. Is there a correlation between dental caries and body mass index-for-age among adolescents in Iran?. Community dental health. 2011 Jun 1;28(2):174.

17.         Ghasempour M, Hajian K, Moazzezi Z, Zovvar M. Relationship between BMI and Dental caries index in preschool children in Babol. Journal of Isfahan Dental School. 2011 Oct 1;7(3).

18.         Pakniat H, Movahed F. Relationship between body mass index, weight gain during pregnancy and birth weight of infants. Alborz University Medical Journal. 2012;1(3):130-6.

19.        Costacurta M, Di Renzo L, Bianchi A, Fabiocchi F, De Lorenzo A, Docimo R. Obesity and dental caries in paediatric patients. A cross-sectional study. European Journal of Paediatric Dentistry. 2011 Jun 1;12(2):112.

20.          Wang J, Thornton JC, Bari S, Williamson B, Gallagher D, Heymsfield SB, Horlick M, Kotler D, Laferrere B, Mayer L, Pi-Sunyer FX. Original Research Communications-Nutritional status, dietary intake, and body composition-Comparisons of waist circumferences measured at 4 sites. American Journal of Clinical Nutrition. 2003;77(2):379-84.

.

ندارد

اندازه گیری قد و وزن و بررسی وضعیت دندانهای پوسیده،از دست رفته و ترمیم شده بیمار

ندارد

ندارد

 هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

در صورت عدم پذیرش روش انتخابی پژوهشگر،  روش تشخیصی دیگرتوسط پژوهشگر بیان نشده و بیمار می تواند انصراف دهد.

 نتایج پژوهش به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

نام و نام خانوادگی  داوطلب سالم ( یا قیم قانونی وی) و امضاء:           

              تاریخ:           /       /       13 

                                                                                    امضاء داوطلب سالم ( یا قیم قانونی وی)

ضمیمه شماره 1

فرم جمع اوری داده ها

جنسیت: زن مرد

سن: سال

قد: متر

شاخص BMI : kg/^m2

وزن: کیلوگرم

تعداد دندان های پوسیده(D):

تعداد دندان های از دست رفته(M):

تعداد دندا ن های پر شده(F):

شاخص DMFT: