بررسی نقش پیش بینی کننده و مشترک سبک شخصیتی، استرس و حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی و افسردگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس.

مولتیپل اسکلروزیس یا  ام اس یکی از اختلال های مزمن و ناتوان کننده عصب شناختی است که در آن غلاف میلین رشته های عصبی دستگاه عصبی مرکزی را تخریب می کند و با انواع بسیاری اختلال های عصبی همچون اختلال های حرکتی، حسی، بینایی، مخچه ای و نقایص دیگر همراه است(1). ام اس اختلالی مزمن و غیر قابل درمان است و با علایمی هم چون عدم کنترل ادرار، ضعف عضلانی پیشرونده، احساس خستگی مفرط همراه می باشد (2). و ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی باعث ایجاد این بیماری می شود.(3).این بیماری در افراد جوان به خصوص در سنین 20تا 40 سالگی بیشتر رایج می باشد(4). زنان به علت تفاوت های اساسی در سیستم ایمنی و به علت تفاوت در هورمونهای جنسی و توزیع ژنی  در کروموزوم  xبیشتر از مردان به این اختلال مبتلا می شوند(5). و بیان شده است که متولدین فصل بهار بیشترین مبتلایان و متولدین فصل پاییز کمترین آمار مبتلایان را تشکیل می دهند(6). طبق مطالعه اخیر توسط پیترنگلو در سال 2014 نسبت مبتلایان به ام اس در جهان2.5 ملیون نفر و در ایالات متحده آمریکا 400 هزار نفر ذکر شده است به طوریکه هر هفته 200 مورد شناسایی می شود(7). مطالعه انجام شده توسط سازمان بهداشت جهانی نشان می دهد که میزان شیوع ام اس در سطح جهانی برابر با 30000 نفر در هر 100000 نفر می باشد همچنین متوسط بروز این بیماری نیز در جهان برابر با 2.5 نفر در هر 100000 نفر است(8). طبق آخرین اطلاعات انجمن مولتیپل اسکلروزیس ایران در سال 1393 قریب به 70000 بیمار مبتلا به ام اس در کشور وجود دارد(9). در حال حاضر در استان سیستان و بلوچستان حداقل میزان شیوع (6 نفر از هر 100000 جمعیت)، است(10).

بیماران مبتلا به بیماری های ناتوان کننده مزمن همچون مولتیپل اسکلروزیس ( ام اس) با مشکلات وابسته به بیماری شان رو به رو هستند عوارض این مشکلات شرکت بیماران در فعالیت های پیشرفت سلامت را محدود نموده و در نتیجه سبب عوارض ثانویه (مشکلات روحی ،افسردگی و اضطراب) و محدودیت در زندگی مستقل می گردد(11).

 یکی از اختلالاتی که بیماران ام اس در برابر آن بسیار آسیب پذیر هستند اختلال افسردگی می باشد.افسردگی از عوامل شایع محدود کننده این بیماران است و کاهش فعالیت های روزانه و فقدان انگیزش را در پی دارد. افسردگی نوعی احساس خشم و غضب  نسبت به اطرافیان ، احساس بیهودگی و پوچی در مورد معنای زندگی و ناتوانی در کسب شادی و لذت است و احساسی هست که طیف گسترده ای از هیجانهای منفی انسان را دربرمیگیرد و بخش وسیعی از تجربه های روزمره و عادی مانند خشم، ترس، غم و اندوه را شامل می شود(12). این تنیدگی های روان شناختی در این بیماران باعث می شود که سبک زندگی، کیفیت زندگی و برخورد متفاوتی با افراد عادی داشته باشند.

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را ارزیابی و ادراک فرد از موقعیت زندگی خود که تحت تاثیر نظام ارزشی و فرهنگی آن است تعریف می کند و اعتقاد دارند که انتظارات، معیارها و خواسته های فرد به میزان وسیعی بر  وضعیت جسمانی، روانی و روابط اجتماعی و اعتقادات فرد تاثیر می گذارد(13).طبق مطالعات گوناگون، تظاهرات بیماری ام اس می تواند بر کیفیت زندگی این بیماران تاثیر منفی گذارد در تحقیقی که توسط فربس انجام گرفت، نتایج نشان داد که بسیاری از عوارض بیماری ام اس بر کیفیت زندگی این افراد تاثرات بسیاری دارد(14). پژوهش ها نشان می دهد که نمره کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به ام اس کمتر از حد متوسط است(15). این سبک خاص  برخورد با محیط در بیماران ام اس باعث می شود در ارزیابی موقعیت ها  و شرایط با توجه به بالا بودن تنیدگی های روانشناختی با دید منفی به وقایع می نگرند و در زندگی خود رویدادهای استرس زای زیادی را تجربه کنند.استرس باعث تشدید علایم ام اس می شود.

رویدائهای استرس زا وقایعی هستند که وقوع آنها خارج ار کنترل افراد هست و امروزه معلوم گردیده است که در 85 درصد موارد تنیدگی های روانشناختی و وقایع استرس زا باعث تشدید این اختلال در افراد می شود(16). بر اساس گزارش های اخیر انجمن عصب شناختی آمریکا، از مهم ترین عوامل تشدید کننده بیماری ام اس تنیدگی های ناشی از اتفاقات زندگی می بشد(17). با توجه به  مطالب مطرح شده در بالا و آسیب پذیری که در این افراد وجود دارد میزان برخورداری آنها از حمایت اجتماعی به عنوان یک موضوع مهم مورد توجه قرار می گیرد.

 منظور از حمایت اجتماعی، کمک ها و حمایت های والدین، دوستان و دیگر افراد مهم می باشد که فرد آنها را با توجه به شرایط اجتماعی و فردی خود درک می نماید (18). یافته های محققان نشان می دهد که درک حمایت اجتماعی، می تواند از بروز عوامل نامطلوب فیزیولوژیکی بیماری در فرد جلوگیری نماید و میزان مراقبت از خود را افزایش دهد و تاثیر منفی بر وضعیت جسمی و اجتماعی بیمار بر جای گذارد و در نتیجه،باعث افزایش عملکرد فرد گردد(19). حمایت اجتماعی برای افراد متناسب با سبک شخصیتی کارایی دارد به نظر می رسد این بیماران دارای سبک شخصیتی خاصی نسبت به سایر افراد می باشند و الگوهای رفتاری متفاوتی در برخورد با رویدادها از خود نشان می دهند .

 در واقع شخصیت بیانگر آن دسته از ویژگی های افراد است که الگوی ثابت رفتاری آنها را تشکیل می دهد(20). بررسی گوناگون نشان داده اند که افراد مبتلا به ام اس در برخی از جنبه های شخصیتی  از جمله ویژگی های شخصیتی  روان رنجورخویی، وظیفه شناسی، توافق، و تیپ شخصیتی با افراد عادی تفاوت دارند(21) .

 در این پژوهش قصد بر آن است دو نوع سبک شخصیتی را در بیماران مبتلا به ام اس بررسی کنیم: 1-سبک شخصیتی اتونومی و2- سبک شخصیتی سوسیوتروپی. افراد سوسیوتروپ نیاز شدیدی به مراقبت،توجه طلبی و تایید از سوی دیگران دارند و معمولا رفتارهای آنان به شیوه ای است که دیگران را راضی نمایند در حالیکه افراد اتونوم علاقه و انگیزه شدیدی به استقلال طلبی دارند و هدفمدار هستند(22).

با توجه به مطالبی که در بالا بیان شد  در مرحله اول سبک شخصیتی غالب در این افراد را بسنجیم  و با توجه به حمایت اجتماعی که این افراد دریافت می کنند و وقایع استرس زایی که در زندگی روزمره خود با آن روبه رو می شوند ،این موضوع را بررسی کنیم  که تا چه حد استرس و حمایت اجتماعی که این افراد دریافت می کنند در کیفیت زندگی و افسردگی در آن ها نقش دارد؟ تا نتایج مطالعه حاضر در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های کشوری مورد استفاده قرار بگیرد.

مروری بر پیشینه تحقیق:

در تحقیقی  که در سال 1392 توسط محمدخان کرمانشاهی و معماریان با عنوان بررسی شیوع فراوانی استرس، اضطراب و افسردگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس انجام شد،معلوم شد که ابتلا به ام اس عاملی برای بروز اضطراب و افسردگی در افراد می باشد (23).

در پژوهشی که توسط به منش، فرهنگ  در سال 2012 با عنوان آموزش روانشناختی برای بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس انجام شد معلوم گردید که 9.17 درصد بیماران ام اس مشکلات جسمانی شدید و 8.38 درصد آنها مشکلات شدید اجتماعی دارند، و معلوم شد که افسردگی و اضطراب شدید به ترتیب در 2.11 درصد و 9.14 درصد بیماران مشاهده شده است (24).

در پژوهشی که در سال 1394 با عنوان مقایسه ویژگی های تنیدگی، شیوه های مقابله، تیپ شخصیتی سی و تیپ شخصیتی دی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس و افراد عادی توسط مرادی،آقا یوسفی، علیپور و بهرامی  انجام شد معلوم گردید که استرس به عنوان عامل مهمی در تشدید علایم ام اس و همچنین عوامل شخصیتی و شیوه های مقابله به عنوان عوامل تعدیل کننده  استرس و بیماری نقش  مهمی را در بیماری مولتپیل اسکلروزیس ایفا می کند (25).

در پژوهشی که توسط زنگین،اربای،یلدریم و آلتینداگ  در سال 2017 با عنوان کیفیت زندگی ،سبک های مقابله ای و حمایت اجتماعی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس  انجام شد معلوم گردید که حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی و نحوه کنارآمدن این بیماران با بیماری ام اس تاثیر میگذارد (26).

 در پژوهشی که توسط فرناندز، سیگاران مندز،ناوارو پاردو و همکاران در سال 2018  با عنوان بررسی نقش واسط سلامت مرتبط با کیفیت زندگی و فرسودگی با افسردگی د بیماران مولتیپل اسکلروزیس انجام شد نقش واسطه ای کیفیت زندگی مرتبط با فرسودگی در بین بیماران مبتلا به ام اس معلوم گردید (27).

1-توزیع فراوانی سبک های شخصیت در بیماران ام اس چگونه می باشد ؟

2-میانگین و انحراف استاندارد نمره حمایت اجتماعی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی چقدر می باشد؟

3-میانگین و انحراف استاندارد نمره استرس در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی چقدر می باشد؟

4-میانگین و انحراف استاندارد نمره کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی چقدر می باشد؟

5-میانگین و انحراف استاندارد نمره افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی چقدر می باشد؟

6- استرس می تواند نقش پیش بینی کننده بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشد.

7- حمایت اجتماعی می تواند نقش پیش بینی کننده بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشد.

8- استرس و حمایت اجتماعی می توانند نقش مشترک و پیش بینی کننده بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشند.

9- استرس می تواند نقش پیش بینی کننده بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشد.

10- حمایت اجتماعی می تواند نقش پیش بینی کننده بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشد.

11- استرس و حمایت اجتماعی می توانند نقش مشترک و پیش بینی کننده بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی داشته باشند.

تعیین نقش پیش بینی کننده و مشترک سبک شخصیتی، استرس و حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی و افسردگی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس.

1-تعیین توزیع فراوانی سبک های شخصیت در بیماران مبتلا به ام اس.

2-تعیین میانگین و انحراف استاندارد میزان حمایت اجتماعی بر حسب سبک شخصیتی در بیماران ام اس.

3-تعیین میانگین و انحراف استاندارد میزان استرس بر حسب سبک شخصیتی در بیماران ام اس.

4-تعیین میانگین و انحراف استاندارد کیفیت زندگی بر حسب سبک شخصیتی در بیماران ام اس.

5-تعیین میانگین و انحراف استاندارد افسردگی بر حسب سبک شخصیتی در بیماران ام اس.

6-تعیین نقش پیش بینی کننده استرس بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

7-تعیین نقش پیش بینی کننده حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

8-تعیین نقش مشترک و پیش بینی کننده استرس و حمایت اجتماعی بر کیفیت زندگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

9-تعیین نقش پیش بینی کننده استرس بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

10-تعیین نقش پیش بینی کننده حمایت اجتماعی بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

11-تعیین نقش مشترک و پیش بینی کننده استرس و حمایت اجتماعی بر افسردگی در بیماران ام اس بر حسب سبک شخصیتی.

انجمن حمایت از بیماران مبتلا به ام اس، خانواده هایی که دارای عضوی هستند که مبتلا به ام اس می باشد، کمیته امداد، پزشکان، روانشناسان و دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

حمایت اجتماعی: سارافینو(1998) حمایت اجتماعی را میزان برخورداری از محبت، همراهی، مراقبت، احترام، توجه و کمک دریافت شده توسط فرد از سوی افراد یا گروه های دیگر نظیر اعضای خانواده، دوستان و دیگران تعریف کرده است. شاید بتوان گفت که حمایت اجتماعی یعنی این احساس که شخص مورد توجه دیگران است و دیگران برای او ارزش قائلند و این که او به یک شبکه اجتماعی متعلق است(28).

استرس: استرس به طور وسیع به عنوان یک حالت هیجانی تعریف می گردد که در پاسخ به حوادثی که ماورای منابع یا توانایی فرد برای تطابق و کنار آمدن با آن ها ادراک می گردند، به وجود می آید. رویدادهای استرس زا مجموعه ای از وقایعی می باشند که به طور غیر منتظره ایجاد می شود و با طیف وسیعی از پیامد های روان شناختی و سلامت جسمانی در ارتباط می باشند(29).

کیفیت زندگی: سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را برداشت فرد از وضعیت زندگی خود با توجه به فرهنگ و نظام های ارزشی موجود در متن زندگی اش و ارتباط این دریافتها با انتظارات، استانداردها و اولویت های مورد نظر فرد می داند(30).

افسردگی: افسردگی حالت عاطفی همراه با غم و اندوه که فرد احساس گناه و تقصیر همراه با ترس و پوچی می کند. افسردگی نوعی حالت مالیخولیایی و احساس ناامیدی می باشد و که اگر این حالت ادامه داشته باشد باعث یک اختلال روانی شدید می شود(12).

تیپ شخصیتی: شخصیت از واژه لاتین پرسونا گرفته است که به نقابی اشاره دارد که هنر پیشه ها در نمایش به صورت خود می زنند. شخصیت جنبه آشکار منش فرد به گونه ای که بر دیگران اثر می گذارد می باشد(31).

تیپ شخصیتی سوسیوتروپ: افراد این تیپ شخصیتی نیاز شدیدی به مراقبت، توجه طلبی و تایید از سوی دیگران دارند و معمولا رفتارهای آنان به شیوه ای است که دیگران را راضی نمایند(22).

تیپ شخصیتی اتونوم: افراد این تیپ شخصیتی علاقه و انگیزه شدیدی به استقلال طلبی دارند و هدفمدار هستند(22).

مولتیپل اسکلروزیس(ام اس): بیماری ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس یکی از بیماری های مهم دستگاه عصبی مرکزی و از شایع ترین بیماری های منجر به ناتوانی در جوانان است. این بیماری ارتباطی با پاسخ های خود ایمنی در بدن دارد(25).

این مطالعه از نوع مقطعی توصیفی تحلیلی می باشد.

کلیه بیماران مبتلا به ام اس که از فروردین 1397 تا شهریور1397 به انجمن بیماران ام اس در شهرستان زاهدان مراجعه خواهند کرد.

ملاک های ورود:1-باسواد بودن( حداقل مدرک متوسطه). 2-گذشتن بیش از یک سال از تشخیص ام اس. 3-عضو بودن در انجمن ام اس. 4-داشتن سن کمتر از 50 سال.5-نداشتن بیماری های زمینه ای( دیابت، فشار خون و ...)6-نداشتن سابقه تشخیص اختلال افسردگی.

ملاک های خروج: در صورت عدم تمایل افراد یا عدم تمایل بیمار، فردی دیگر جایگزین وی می شود.

در انجام این پژوهش برای انتخاب آزمودنی ها از سرشماری استفاده می کنیم. 

به منظور انتخاب نمونه از نمونه گیری در دسترس استفاده می شود.

پرسشنامه افسردگی بک:

پرسش‌نامه افسردگی بک از نوع آزمون‌های خودسنجی است و در پنج تا ده دقیقه تکمیل می‌شود. ماده‌های آزمون در مجموع از 21 ماده مرتبط با نشانه‌های مختلف تشکیل می‌شود که آزمودنی‌ها باید روی یک مقیاس چهار درجه‌ای از صفر تا سه به آن پاسخ دهند. این ماده‌ها در زمینه‌هایی مثل غمگینی، بدبینی، احساس ناتوانی و شکست، احساس گناه، آشفتگی خواب، از دست دادن اشتها، از خود بیزاری و ... هستند. به این ترتیب که 2 ماده از آن به عاطفه، 11 ماده به شناخت، 2 ماده به رفتارهای آشکار، 5 ماده به نشانه‌های جسمانی و 1 ماده به نشانه‌شناسی میان‌فردی اختصاص یافته است. به‌این‌ترتیب این مقیاس، درجات مختلف افسردگی را از خفیف تا بسیار شدید تعیین می‌کند و دامنه نمرات آن از حداقل صفر تا حداکثر 63 است. پاسخ‌دهندگان به این آزمون، برای درک ماده‌های آن باید حداقل در سطح کلاس پنجم یا ششم توانایی خواندن داشته باشند. آن‌ها باید به هر ماده بر مبنای یک مقیاس لیکرت چهار درجه‌ای از صفر تا سه پاسخ دهند. حداقل نمره در این آزمون صفر و حداکثر آن 63 است0 تا 13: هیچ یا کمترین افسردگی

لیست ارزیابی حمایت بین فردی   ISEL : فهرست ارزیابی حمایت بین فردی د ر سال 1983 توسط کوهن و هوبرمن به منظور ارزیابی سطح حمایت اجتماعی دریافتی آزمودنی ها طرح شد،به عبارت دیگر این آزمون به ارزیابی منابع حمایتی که مقابله فرد در مواجهه با موقعیت های فشارزا را تسهیل می سازد، می پردازد. به طور کلی حمایت اجتماعی به انواع مختلف کمک هایی که فرد از طرف دیگران دریافت می کند اشاره دارد و اغلب به دو دسته: حمایت عاطفی و حمایت ابزاری تقسیم می شود.حمایت عاطفی به فعالیت هایی اشاره دارد که موجب می شودما احساس دوست داشتنی بودن و تحت توجه بودن کنیم و عزت نفس ما را بالا می برد.اینگونه حمایت ها معمولا ناملموس هستند، در مقابل حمایت ابزاری به حمایت های ملموس دیگران از ما اشاره دارد. فهرست ارزیابی حمایت بین فردی دارای 40 گویه و 4 زیر مقیاس است که شامل : حمایت مرتبط خودارزیابی،حمایت ملموس، حمایت مرتبط با عزت نفس و حمایت مرتبط با تعلق پذیری است.به عبارت دیگر این آزمون تصور فرد درباره اینکه در چهار حیطه یاد شده چقدر از حمایت اجتماعی برخوردار است را می سنجد.

پرسشنامه کیفیت زندگی   SF36: از پرسشنامه SF36 با مجموع 35 سوال در 8  قلمرو وابسته به سلامت به شرح زیر استفاده شده است:

عملکرد جسمانی: یک قلمرو 10 سوالی ) 4_الف تا ی پرسشنامه(  است که توانایی انجام فعالیت های زندگی مانند راه رفتن و انجام کارهای شخصی را مورد بررسی قرار می دهند.

نقش فیزیکی:شامل4 سوال )سوالات 5_ الف تا د پرسشنامه)  است که میزان محدودیت عملکرد را به دلیل مشکلات جسمانی نشان می دهد.

درد جسمانی: شامل دو سوال )سوالات 7و8  پرسشنامه( است که تجربه درک شده ا ی را که بر فعالیت های معمول و روزمره تاثیر می گذارد می سنجد.

احساس فرد از وضعیت سلامت عمومی خود )سلامت عمومی): درک کلی فرد از وضعیت سلامت خود را شامل 5 سوال)سوالات 1 و11- الف تا د پرسشنامه( است را می سنجد.

احساس انرژی و سرزنده بودن: یک قلمرو4 سوالی است) سوالات 9-الف،9-ه،9-ز،9-ط) که احساس چالاکی،نیرو، انرژی و فرسودگی را ارزیابی می کنند.

عملکرد اجتماعی:قلمرو دو سوالی(6و10) که میزان تاثیر مشکلات اجتماعی و روانی را انجام فعالیتهای اجتماعی و ارتباط با خانواده، دوستان و سایر افراد جامعه مورد سنجش قرار می دهد.

محدودیت در ایفای نقش ناشی از مشکلات عاطفی و روحی: شامل 3 سوال(5-الف تا 5-ج) که میزان مداخله عوامل عاطفی و هیجانی در انجام کار و سایر فعالیتها را ارزیابی می کنند.

احساس فرد از وضعیت بهداشت روانی خود)سلامت روانی( :قلمرو6 سوالی(9-ج،9-ب،9-و،9-ح) که به طور عمده احساسات افسردگی و اضطراب را مورد ارزیابی قرار می دهد و یه ک سوال در مورد تغییرات درک شده در وضعیت سلامت عمومی در یک سال گذشته است.

پرسشنامه LES:یک پرسشنامه 60 ماده ای است(57 ماده مشخص 3 فضای خالی که چنان چه فرد رویدادی را تجربه کرده باشد و در فهرست نباشد، آن را یادداشت میکند) که وقوع،شدت و اثر مثبت یا منفی رویدادهای زندگی را در طی یک سال گذشته اندازه می گیرد. در هنگام اجرای LES از آزمودنی خواسته می شود مشخص نماید کدام یک از رویدادها را در طی یک سال گذشته تجربه کرده است و مشخص نماید که هر رخداد تجربه شده بر روی او اثر مثبت داشته است یا اثر منفی و شدت اثر آن از 3- تا 3+ درجه بندی می کند.

پرسشنامه سبک شخصیتی PSI: یک پرسشنامه 48 ماده ای می باشد که با مقیاس لیکرت طراحی شده است و دو تیپ شخصیتی سوسیوتروپی و اتونومی را می سنجد .24 ماده این پرسشنامه خصوصیات تیپ شخصیتی سوسیوتروپی را می سنجد و 24 ماده این پرسشنامه خصوصیات تیپ شخصیتی اتونومی را بررسی می کند.

با توجه به زمان تعیین شده، برای اجرای طرح به انجمن ام اس شهرستان زاهدان مراجعه می کنیم و بعد از کسب رضایت از موسسه و رضایت بیماران به طور داوطلبانه از آنها برای همکاری و پر کردن پرسشنامه ها دعوت به عمل می آید.

در این پژوهش در بررسی نتایج از دو روش آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده می شود. در آمار توصیفی به بررسی میانگین، انحراف استاندارد، فراوانی و درصد محاسبه می شود و در آمار استنباطی از رگرسیون گام به گام استفاده می شود.

دراین پژوهش کدها و اصول اخلاقی زیر از دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت شده است.

1- هدف اصلی هرپژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توام با رعایت کرامت و حقوق ایشان می باشد.

2- درتمامی پژوهش برآزمودنی انسانی سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی ها درطول و بعد ازاجرای پژوهش برتمامی مصالح دیگر اولویت دارد.

3- پژوهش برانسان فقط درصورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هرفرد آزمودنی بیش تر ازخطرهای آن باشد

4- مواردی ازقبیل سرعت،سهولت کار،راحتی پژوهشگر ،هزینه ی پایین ترو یا صرفا عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قراردادن آزمودنی درمعرض خطریا افزودن یا تحمیل هرگونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7-اگردرحین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت دراین پژوهش برای آزمودنی ها بیش ازفواید بالقوه ی آن است باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8- طراحی و اجرای پژوهش هایی که بروی آزمودنی انسانی انجام می گیرند،باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده براساس دانش روزو مبتنی برمرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش های قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم حیوانی مناسب باشد.

10- هرپژوهشی باید براساس و منطبق بر یک طرح نامه به انجام برسد.درکارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل نیزتهیه و ارائه شود.طرح نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد.

11- کمیته ی اخلاق درپژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد ازاجرا ازنظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قراردهد.

12- انتخاب آزمودنی ها بالقوه ازمیان جمعیت بیماران یا هرگروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توطیع بارها و منافع شرکت در پژوهش در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض امیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هرپژوهشی که بروی آزمودنی انسانی اجرا می شود،الزامی است.این رضایت باید به شکل کتبی باشد.اگر کسب رضایت کتبی غیرممکن باشد باید با ذکر دلایل به کمیته اخلاق منتقل شود.

14- اگردر طول پژوهش تغییری در نحوه ی اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که برتصمیم آزمودنی مبنی برادامه ی شرکت در پژوهش تاثیرگذارباشد، باید موضوع با اطلاع کمیته اخلاق رسانده شود.

15- پژوهشگرباید ازآگاهانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند.برای این منظور درتمامی پژوهش های پزشکی اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگرموظف است  فرد در نظرگرفته شده به عنوان آزمودنی را ازتمامی اطلاعاتی که می تواننددر تصمیم گیری اوموثر باشند،به نحومناسبی آگاه سازد.

16- پژوهشگر باید ازآزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند.

17- پژوهشگرارشد مسؤل مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است.

20- درمواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبارپژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل ازطرف پژوهشگرباید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود.

24- اگردر حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را اط دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت واجد ظرفیت شود، با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش ازسرپرست  قانونی یا خود فرد اخذشود.

25- پژوهشگرمسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشارآن است.

26- هرنوع آسیب یا خسارت ناشی ازشرکت در پژوهش بایدبرطبق قوانین مصوب جبران خسارت شود.

27- در پایان پژوهش ، هرفردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج آگاه شود و از مداخلات یا روش هایی که سودمندی شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه، دقیق، و کامل منتشرکنند.

29- نحوهی گزارش نتایج باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، ازجمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران ، آزمودنی ها و موسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد.

30-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

1-عدم همکاری بیماران: قبل از انجام پرسشنامه ها از بیماران رضایت نامه می گیریم.

 2-عدم دسترسی به بیماران: در زمان هایی به مرکز ام اس مراجعه می کنیم که بیماران حضور داشته باشند.

  3-کامل نبودن لیست بیماران انجمن ام اس.

حمایت اجتماعی، استرس، کیفیت زندگی، افسردگی، تیپ شخصیتی

1-جعفری جوزانی.ر،موسوی.س ع، احمدی.ع، عسگری.ن، کنش های اجرایی و خودکارآمدی در افراد مبتلا به ام اس.روان شناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، سال دوازدهم،شماره48،تابستان 1395.

2-مروانی ولندانی.م، غفاری.ز،اثربخشی معنادرمانی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ام اس شهرکرد، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام،دوره 23، شماره5،آبان95.

3-Olival GSd, Lima BM, Sumita LM, Serafim V, Fink MC, Nali LH, et al. Multiple sclerosis and herpesvirus interaction. Arquivos de Neuro-Psiquiatria. 2013;71:727-30. 

4-Koch-Henriksen, N., Sorensen, P.S.,. The changing demographic pattern of multiple sclerosis epidemiology. Lancet Neurol. 2010 9 (5), 520–532.

5-Kantarci O, Wingerchuk D. Epidemiology and natural history of multiple sclerosis: new insights. Curr Opin Neurol 2006;19:248-54.

6-Jefferson Beckera, J, callegarob.D,(20013).season of birth as a risk factor for multiple sclerosis in Brazil., Journal of the Neurological Sciences, volume329, Issues1-2,15page 6-10.

7-Pietrangelo A.Medically Reviewed by George Krucik MD MBA.2014.

8- Statistic of multiple sclerosis in World Heealth Organization Available From http://WHo. Int.2008.

9-Status of MS patients in IRAN MS society.2014.Available From: http://www.new.iranms.ir.

10-ایزدی.س، نیک سرشت.ا، شریفیان. م ا، حمیدیان جهرمی.ا،حقیقی.م، و دیگران، افزایش معنادار شیوع اسکلروزیس مولتیپل در ایران،مجله ایرانیان علوم پزشکی،2014.

11- رفیعیان.ز،آذربرزین.م، موسی.ف م، حسن زاده.آ،اثرات ورزش های آبزی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس ، مجله پرستاری مامایی رز،2010.

12-. Siergert RJ, Abernethy DA. Depression in multiple sclerosis: a review. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005;76:469-75.

13-. Benitoleon J, Morales JM, Riveranavarro J. Health related quality of life and its relationship to cognitive and emotional functioning in multiple sclerosis patients. Eur J Neurol 2002; 9: 497-502.

-14Forbes A,While A, Mathes L, Griffiths P. Health problems and health related quality of life in people with multiple sclerosis. Clin Rehabil2006:67-78.

-15 Benitoleon J, Morales JM, Riveranavarro J. Health related quality of life and its relationship to cognitive and emotional functioning in multiple sclerosis patients. Eur J Neurol 2002:9:497-502.

-16Ackerman KD, Heyman R, Rabin Bs,Anderson Bp, Houck DR, Frank E, et al.(2002). Stressful life events precede exacerbation of multiple sclerosis psychosom Med;64:216-20.

-17Mohr Dc, Hart Sl, Julian L, cox D, pelltier D.(2004). Association between stressfull life events and exacerbations in multiple sclerosis: A metaanalysis. BMJ.

-18Orozco,v.(2007). Ethnic Identity.percieved social support,Coping strategies university Enviroment, cultural congruity,and Resilience of latina/o college students Dissertation. The ohio state university, United  state of America.

-19M, Rafii F. Relationship between perceived social support and quality of life in hemodialysis patients. J Nurse Scholarship.2010,42(3):242-9.

20-یوسفی.ع، جباری.ع، کوشکی. جواد، حیدری. ع، بررسی ارتباط تیپ شخصیتی و سبک رهبری مدیران بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مجله بهداشت و توسعه، سال سوم، شماره 1، بهار 1393.

21-فراهانی،محمدنقی. اعلمی:پ؛ اعلمی، مهدی؛(1384)؛ مقایسه 5 عامل بزرگ شخصیت و منبع کنترل در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلیروزیس و افراد سالم، مجله دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، دوره 12، شماره 1-2،صص 41-46.

22- بخشانی.ن م. نقش سبک های شخصیتی(سوسیوتروپی و اتونومی) و اثرات تعدیل کننده حمایت اجتماعی در بیماران افسرده بالینی.2007:106-110.

23-دهقانی.ع،محمدخان کرمانشاهی.س،معماریان.ر(1392)، بررسی شیوع فراوانی استرس، اضطراب و افسردگی در بیماران مبتلا  به بیماری مولتیپل اسکلروزیس، مجله دانشگاه علوم پزشکی البرز.

24- به منش.ب، فرهنگ.س ا،روان شناسی ام اس، آموزش روانشناختی برای بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس. تهران: جامعه روانشناسی،2012.

25- مرادی. کبری، آقایوسفی.علیرضا، علیپور.احمد،بهرامی.پرویز،مقایسه ویژگی های تنیدگی، شیوه های مقابله، تیپ شخصیتی سی و تیپ شخصیتی دی در بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس و افراد عادی،فصلنامه علمی-پژوهشی روانشناسی بالینی و شخصیت،دوره14،شماره1، 1395.

-26Oguzhan Zengin, Ercument Erbay,Bugra Yildrim, Ozgur Altindag. Gualify of Life,Coping,and Social Support in Patients with Multiple Sclerosis: A Pilot study, DOI:10.427. Turk J Neurol . 2017.

-27Fernandez- Munoz.Juan J, Cigaran-Mendez.Margarita, Navarro-Pardo.Esperanza, Perez-de Heredia-Torres.Marta,Paras-Bravo.Paula,Fernandez-de-las-Penas.Cesar, Is the association between health-related quality of life and fatigue mediated by depression in patients with multiple sclerosis?,BMJOpen2018,doi:10.1136.

28-گاچل، رابرت. جی. زمینه روان شناسی تندرستی، ترجمه دکتر غلامرضا خوی نژاد، (1377) ، تهران، انتشارات آستان قدس رضوی.

-29Hatch Sl,Dohrenwend BP.Distribution of traumatic and other stressfull life events by race/ethnicity, gender,SES and age;areview of the research. Am J community psychol 2007;40(3-4):313-32 .

30-حیدرسورشجانی.س،اسلامی.ا، حسن زاده.ا؛ کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به ام اس شهر اصفهان، مجله سلامت،2011.

31-علی فری.ملیحه، وکیلی فرد.حمیدرضا،بنی مهد.بهمن، رویایی.رمضانعلی، نقش تعدیل کننده تیپ شخصیتی افراد در تاثیر درک مسئولیت اجتماعی بر رضایت و تعهد شغلی حسابداران، فصلنامه علمی پژوهشی حسابداری مدیریت، سال یازدهم،شماره36

در این پژوهش قصد بر آن است پس از کسب رضایت از بیماران با پرسشنامه هایی که در اختیار داریم سبک شخصیتی را در بیماران ام اس بسنجیم و این موضوع را بررسی کنیم حمایت اجتماعی و استرس در هر کدام از این سبک شخصیتی چقدر می تواند پیش بینی کننده کیفیت زندگی و افسردگی در بیماران ام اس باشد.

نیاز ندارد.

1-سبک شخصیتی غالب در بیماران ام اس مشخص می شود.

2-تعیین میزان حمایت اجتماعی و میزان استرسی که این بیماران تجربه می کنند.

3-پیش بینی اثرات حمایت اجتماعی و استرس این بیماران بر کیفیت زندگی و افسردگی در این بیماران تا راهنمایی برای دیگر پژوهش گران باشد تا بتوانند مدل هایی برای افزایش کارایی در بیماران ام اس طراحی کنند.

از آنجا که پژوهش حاضر از نوع توصیفی مقطعی می باشد و متغیرها از طریق پرسشنامه هایی که در نظر گرفته شده است سنجیده می شود مداخله ای در این پژوهش صورت نمی گیرد و شرکت در این پژوهش برای بیماران عوارضی را همراه نخواهد داشت.

امکان دارد تعدادی از بیماران در هنگام پر کردن پرسشنامه ها دچار اضطراب شوند.

برای کنترل کردن اضطراب احتمالی در این بیماران جلسات مشاوره انفرادی توسط درمانگر انجام می شود.

کلیه هزینه ها به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیماران هزینه ای را پرداخت نخواهند کرد.

روش جایگزین ندارد.

نتایج پرسشنامه ها به اطلاع بیماران خواهد رسید و این نتایج به صورت کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

آدرس مجریان طرح:زاهدان- میدان دکتر حسابی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

دکتر نورمحمد بخشانی:09153411424

دکتر مهدی محمدی:09156407880

مالک طرح:09158427395

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است وآزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار مالک طرح و پزشکان در مراقبت از بیماری  ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

در بالای پرسشنامه ها این جمله ذکر می شود:

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری و یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم.

یک نسخه از این فرم به بیمار داده می شود تا فرصت خواندن آن را داشته باشد.

دو پرسشنامه سبک شخصیتی PSI و پرسشنامه رویدادهای استرس زا LES در حال بررسی و تهیه هستند.

پرسشنامه افسردگی بک:

1-ﻏﻤﮕﯿﻨﯽ 

0-اﺣﺴﺎس ﻏﻤﮕﯿﻨﯽ ﻧﻤﯽکنم.

1.خیلی اوقات احساس غمگینی می کنمو

2.همیشه غمگین هستم.

3.به قدری غمگین هستم که نمی توانم تحمل کنم.

2-بدبینی

0.نسبت به آینده بدبین نیستم.

1. بیشتر از گذشته ، نسبت به آینده بدبین هستم.

2.انتظار ندارم اوضاع بر وفق مراد من باشد.

3.احساس می کنم امیدی به آینده نیست و اوضاع فقط بدتر می شود.

3- احساس شکست

0.احساس نمی کنم فردی شکست خورده ام.

1.بیش از آنچه که سزاوار بوده ا، شکست خورده ام.

2.وقتی به گذشته می نگرم، شکست های زیادی را می بینم.

3.احساس می کنم فرد کاملا شکست خورده ای هستم.

4-نارضایتی

0.به اندازه گذشته،از زندگی لذت می برم.

1.دیگر به اندازه گذشته،از زندگی لذت نمی برم .

2.از چیزهایی که در گذشته از آنها لذت می بردم، خیلی کم لذت می برم.

3.اصلا نمی توانم از چیزهایی که قبلا از آنها لذت می بردم، هیچ لذتی ببرم.

5-احساس گناه

0.احساس گناه خاصی ندارم.

1.در مورد خیلی از چیزهایی که انجام داده ام و یا باید انجام می دادم احساس گناه می کنم.

2.اغلب اوقات احساس گناه می کنم.

3.همواره احساس گناه می کنم.

6-انتظار تنبیه

0.احساس نمی کنم دارم تنبیه می شوم.

1.احساس می کنم ممکن است تنبیه شوم.

2.من انتظار تنبیه شدن را دارم.

3.احساس می کنم که دارم تنبیه می شوم.

7-دوست نداشتن خود

0.همان احساسی را در مورد خودم دارم که همیشه داشته ام.

1.اعتماد به نفسم را از دست داده ام.

2.از خودم مایوس شدم.

3.از خودم بدم می آید.

8-خودسرزنشی

0.بیشتر از حد معمول، خود را مورد انتقاد و سرزنش قرار نمی دهم.

1.بیشتر از گذشته از خودم انتقاد می کنم.

2. به خاطر تمامی اشتباهاتم، از خودم انتقاد می کنم.

3.برای هر چیز بدی که اتفاق می افتدخود را سرزنش می کنم.

9-افکار خودکشی

0.اصلا در فکر آن نیستم که به خودم آسیبی برسانم.

1.درباره اینکه به خودم آسیبی برسانم فکر می کنم، ولی این کار را نمی کنم.

2.دلم می خواهدخودم را بکشم.

3.اگر امکان داشت، خودم را می کشتم.

10-گریه کردن

0.بیشتر از گذشته گریه نمی کنم.

1.بیشتر از گذشته گریه می کنم.

2.به خاطر هر چیز کوچکی، گریه می کنم.

3.دلم می خواهد گریه کنم، ولی نمی توانم.

11-بی قراری

0.بیشتر از حد معمول بی قرار و تحریک پذیر نیستم.

1.احساس می کنم بیشتر از حد معمول، بی قرار و تحریک پذیر شده ام.

2.به قدری بی قرار و ناراحت هستم که نمی توانم آرام بگیرم.

3.به قدری بی قرار و ناراحت هستم که باید دایما یا حرکت کنم یا به کاری مشغول باشم.

12-کناره گیری اجتماعی

0.علاقه ام را نسبت به مردم و فعالیت ها از دست نداده ام.

1.در مقایسه با قبل، کمتر به مردم و چیزها علاقه دارم.

2.بیشتر علاقه ام را نسبت به مردم و چیزها از دست داده ام.

3.علاقه مند شدن به هر چیز برایم دشوار است.

13-بی تصمیمی

0.تقریبا به خوبی گذشته تصمیم گیری می کنم.

1.تصمیم گیری برایم دشوارتر از حد معمول است.

2.بیشتر از گذشته،در تصمیم گیری مشکل دارم.

3.در گرفتن هر نوع تصمیمی مشکل دارم.

14-بی ارزشی

0.احساس می کنم آدم ارزشمندی هستم.

1.احساس نمی کنم به اندازه گذشته ارزشمند و مفید هستم.

2. در مقایسه با دیگران خود را کم ارزش تر می دانم.

3.بی نهایت احساس بی ارزشی می کنم.

15-از دست دادن انرژی

0.به من اندازه گذشته انرژی دارم.

1.نسبت به گذشته انرژی ام کمتر شده است.

2.انرژی لازم برای انجام کارهای زیاد را ندارم.

3.انرژی انجام هیچ کاری را ندارم.

16-تغییر در الگوی خواب

0.در الگوی خوابم هیچ تغییری ایجاد نشده است.

الف:کمی بیشتر از حد معمول می خوابم.

ب:تا حدودی کمتر از حد معمول می خوابم.

2.الف: خیلی بیشتر از حد معمول می خوابم.

ب:خیلی کمتر از حد معمول می خوابم

3.الف:بیشتر اوقات روز را می خوابم

ب:صبح ها یک تا دو ساعت زودتر بیدار می شوم و دیگر نمی توانم بخوابم.

17- تحریک پذیری

0.بیش از حد معمول تحریک پذیر نیستم.

1.بیش از حد معمول تحریک پذیر هستم.

2.خیلی بیش از حد معمول تحریک پذیر هستم.

3.همیشه تحریک پذیر هستم.

18-تغییر در اشتها

0.اشتهایم تغییری نکرده است.

1.الف:اشتهایم کمتر از حد معمول است.

ب:اشتهایم بیشتر از حد معمول است.

2.الف:اشتهایم خیلی کمتر از حد معمول است.

ب:اشتهایم خیلی بیشتر از حد معمول است.

3.الف:اصلا اشتها ندارم.

ب:همیشه میل زیادی به غذا خوردن دارم.

19-اشکال در تمرکز

0.تمرکزم به خوبی گذشته است.

1.نمی توانم به خوبی گذشته تمرکز داشته باشم.

2.نمی توانم فکرم را روی موضوعی به مدت طولانی متمرکز کنم.

3.احساس می کنم نمی توانم روی هیچ چیزی تمرکز کنم.

20-خستگی پذیری

0.بیش از حد معمول خسته یا کسل نیستم.

1.بیش از حد معمول خسته یا کسل می شوم.

2.به قدری خسته یا کسل هستم که نمی توانم کارهایی را که قبلا انجام می دادم،انجام دهم.

3.به قدری خسته یا کسل هستم که نمی توانم اغلب کارهایی را که قبلا انجام می دادم، انجام دهم.

21-کاهش علاقه جنسی

0.متوجه تغییر تازه ای در علاقه جنسی ام نشده ام.

1.کمتر از گذشته به امور جنسی علاقه دارم.

2.در حال حاضر خیلی کم به امور جنسی علاقه دارم.

3.علاقه جنسی ام را کاملا از دست داده ام.

پرسشنامه حمایت بین فردی

                عبارات                                                                            کاملا درست      تا حدی درست      تا حدی غلط        کاملا غلط

1.افراد زیادی وجود دارد که می توانم برای حل مشکلاتم به آنها اعتماد کنم.

2.اگر ماشین یا یکی از وسایلم نیاز به تعمیر پیدا کند کسی را دارم که به من کمک کند.

3.بیشتر دوستانم جالب تر از من هستند.

4.کسی را دارم که به موفقیت های من افتخار کند.

5.وقتی احساس تنهایی می کنم افراد زیادی هستند که می توانم با آنها صحبت کنم.

6. هیچ کس را ندارم که بتوانم با او به راحتی در مورد مشکلات خصوصی ام صحبت کنم.

7.من غالبا افراد خانواده یا دوستانم را می بینم یا با آنها حرف می زنم.

8.بیشتر افرادی که می شناسم من را قبول دارند.

9.اگر لازم باشد صبح خیلی زود به فرودگاه بروم به سختی باید به دنبال کسی بگردم تا مرا برساند.

10. احساس می کنم همیشه در زنجیره دوستانم جای ندارم.

11. واقعا هیچ کس وجود ندارد که بتواند به من بگوید حقیقتا چگونه با مشکلاتم کنار می آیم.

12. افراد متعدد و متفاوتی وجود دارند که من از گذران اوقات با آنها لذت می برم.

13. فکر می کنم دوستانم احساس می کنند من نمی توانم به خوبی آنها را در حل مشکلاتشان کمک کنم.

14.اگر مریض شوم و به کسی (از دوستان،اعضای خانواده یا آشنایان)نیاز داشته باشم که مرا به دکتر برساند ،به سختی می توانم کسی را پیدا کنم.

15.اگر بخواهم به یک سفر یک روزه بروم(مثلا کوه، ساحل یا اطراف شهر) به سختی باید کسی را پیدا کنم که با من همراه شود.

16.اگر به علت شرایط اضطراری(مثلا قطع برق یا آب خانه ام) مجبور شوم یک هفته در جایی دیگر بمانم به راحتی می توانم کسی را بیابم که به من مکانی برای زندگی بدهد.

17.احساس می کنم هیچ کس وجود ندارد که بتوانم خصوصی ترین نگرانی ها و ترس هایم را با او در میان بگذارم.

18.اگر مریض شوم به راحتی می توانم کسی را پیدا کنم که در انجام کارهای روزمره ام کمکم کند.

19.کسی را دارم که برای حل مشکلات خانوادگی ام از او راهنمایی بگیرم.

20. من کارهایم را به همان خوبی دیگران انجام می دهم.

21.اگر یک روز غروب تصمیم بگیرم که به سینما بروم به راحتی می توانم کسی را پیدا کنم که همراهم بیاید.

22. وقتی برای حل یک مساله شخصی نیاز به راهنمایی دارم کسی را دارم که پیشش بروم.

23.اگر در یک موقعیت اضطراری به مقدار نسبتا زیادی پول نیاز داشته باشم کسی(از دوستان، فامیل یا آشنایان) هست که این مقدار را به من قرض بدهد.

24. در کل به نظر می رسد که مردم زیاد به من اعتماد ندارند.

25.بیشتر افرادی که می شناسم با من علایق مشترکی ندارند.

26. کسی را دارم که از او در مورد برنامه های شغلی ام یا تغییر شغل کمک بگیرم.

27. معمولا دیگران مرا برای همراهی با خود در انجام کارها دعوت نمی کنند.

28. بیشتر دوستانم در ایجاد تغییر در زندگی شان موفق تر از من هستند.

29. اگر لازم باشد برای چند هفته بیرون از شهر باشم پیدا کردن کسی که در این مدت از خانه یا چیزهای دیگر(گیاهان،حیوانات خانگی، باغچه و ...)من مراقبت کند برایم دشوار است.

30واقعا هیچ کس نیست که بتوانم به او اعتماد کرده و در مسائل مالی از او راهنمایی بگیرم.

31.اگر بخواهم با کسی ناهار بخورم به راحتی فردی را پیدا می کنم که با من همراه شود.

32.من در مقایسه با اکثر افراد رضایت بیشتری از زندگی ام دارم.

33.اگر چندین کیلومتر دور از خانه سرگردان شوم کسی هست که با او تماس بگیرم تا دنبالم بیاید.

34.هیچ فردی از کسانی که می شناسم برایم جشن تولد راه نمی اندازد.

35.به سختی می توانم کسی را پیدا کنم که ماشینش را چند ساعت به من قرض دهد.

36.چنانچه یک بحران خانوادگی پیش بیاید پیدا کردن کسی که بتواند راهنمایی مناسبی برای حل آن به من ارائه دهد برایم دشوار است.

37. من در مقایسه با اکثر افراد با دوستانم صمیمی تر هستم.

38.حداقل یک نفر وجود دارد که واقعا می توانم به توصیه هایش اعتماد کنم.

39. اگر هنگام اسباب کشی به خانه ای جدید نیاز به کمک داشته باشم به سختی می توانم کسی را پیدا کنم که کمکم کند.

40.برای من سخت است که از دوستانم عقب نمانم.

پرسشنامه کیفیت زندگی

از پرسشنامه SF36 با مجموع ۳۵ سوال در ۸ قلمرو وابسته به سلامت به شرح زیر استفاده شده است:

• عملکرد جسمانی: یک قلمرو ۱۰ سوالی (۴-الف تا ی پرسشنامه) است که توانایی انجام فعالیت های زندگی مانند راه رفتن و انجام کارهای شخصی را مورد بررسی قرار می دهند.
• نقش فیزیکی: شامل چهار سوال (سوالات ۵-الف تا د پرسشنامه) است که میزان محدودیت عملکرد را به دلیل مشکلات جسمانی نشان می دهد.
• درد جسمانی درد جسمانی: شامل ۲ سوال (سوالات ۷ و ۸ پرسشنامه) است که تجربه درک شده ای را که بر فعالیت های معمول و روزمره تاثیر می گذارد می سنجد.
• احساس فرد از وضعیت سلامت عمومی خود (سلامت عمومی): درک کلی فرد از وضعیت سلامت خود را شامل ۵ سوال(سوالات ۱ و ۱۱-الف تا د پرسشنامه) است را می سنجد.
• احساس انرژی و سرزنده بودن: یک قلمرو ۴ سوالی است (سوالات ۹-الف٬ ۹-ه٬ ۹-ز، ۹-ط) که احساس چالاکی٬ نیرو٬انرژی و فرسودگی را ارزیابی می کنند.
• عملکرد اجتماعی قلمرو ۲ سوالی (۱۰ و ۶) که میزان تاثیر مشکلات اجتماعی و روانی را انجام فعالیت‌های اجتماعی و ارتباط با خانواده دوستان و سایر افراد جامعه مورد سنجش قرار می دهد.
• محدودیت در ایفای نقش ناشی از مشکلات عاطفی -روحی: شامل ۳ سوال (۵-الف تا ۵-ج) که میزان مداخله عوامل عاطفی و هیجانی در انجام کار و سایر فعالیت ها را ارزیابی می کنند.
• احساس فرد از وضعیت بهداشتی روانی خود (سلامت روانی): قلمرو ۶ سوالی (۹-ج، ۹-ب، ۹-و، ۹-ح) که به طور عمده احساسات افسردگی و اضطراب را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و یک سوال در مورد تغییرات درک شده در وضعیت سلامت عمومی در یک سال گذشته دارد.

1. به طور کلی سلامتی خود را چگونه ارزیابی می کنید؟

1. عالی                        2. بسیار خوب                  3.متوسط                         4.بد

2. آیا طی چهارهفته گذشته درکار یا سایر فعالیت‌های روزمره به علت مشکلات روحی خود یکی از مشکلات زیر را داشته اید؟

3. در مقایسه با سال گذشته به طور کلی سلامت خود را در حال حاضر چگونه ارزیابی می کنید؟

 بسیار بهتر از سال گذشته است

کمی بهتر از سال گذشته است

تقریباً مشابه سال گذشته است

کمی بدتر از سال گذشته است

بسیار بدتر از سال گذشته است

4. ۴- موارد زیر شامل فعالیت‌های است که پاسخگو احتمالاً طی یک روز عادی انجام می دهد آیا وضعیت سلامتی شما در حال حاضر این فعالیت‌ها را محدود نموده است اگر چنین بوده به چه میزانی؟

5. آیا طی چهار هفته گذشته در کار و یا سایر فعالیتهای روزمره به علت وضعیت سلامت جسمانی خود یکی از مشکلات زیر را داشته اید؟

6. طی چهار هفته گذشته سلامت جسمانی یا مشکلات روحی شما، تا چه حدی فعالیت های معمول اجتماعی شما را در رابطه با خانواده، دوستان،همسایگان و یا مردم مختل کرده بود؟

1- اصلا           2 -  کمی        3 - تا حدی     4 - زیاد                   5 - خیلی زیاد

7. طی چهار هفته گذشته چقدر درد داشته اید؟

1 – اصلا        2- بسیارکم      3- کم      4- تاحدی       5- شدید         6- بسیار شدید

طی چهار هفته گذشته درد تا چه حد در کار معمولی و همیشگی شما اختلال ایجاد کرده بود)کار

خارج از منزل و داخل منزل(

1. اصلا       2- کمی                   3- تاحدی                 4- زیاد 5- بسیار زیاد

8. این پرسشها مربوط به احساسات و وضعیت شما طی چهار هفته گذشته است.لطفا برای هر سوال

نزدیکترین پاسخ را انتخاب کنید.

9. چهار هفته گذشته وضعیت جسمانی یا مشکلات روحی چه مدتی فعالیت های اجتماعی شما را مختل کرده بود؟)مثل دیدار دوستان، بستگان و غیره(

1. تمام وقت     2- بیشتر اوقات       3- بعضی اوقات               4- به ندرت                     5- هیچ وقت

10. هرکدام از عبارات تا چه حدی درمورد شما درست یا نادرست است؟

به دو طریق می توان از تحلیل این پرسشنامه استفاده کرد

A . تحلیل بر اساس مولفههای پرسشنامه

B. تحلیل بر اسا س میزان نمره به دست آمده

تحلیل بر اساس مولفه های پرسشنامه

به این ترتیب که ابتدا پرسشنامهها را بین جامعه خود تقسیم و پس از تکمیل پرسشنامهها داده ها را وارد نرم افزار اس پی اس اس کنید. البته قبل از وارد کردن داده ها شما باید پرسشنامه را در نرم افزار اس پی اس اس تعریف کنید و سپس شروع به وارد کردن داده ها کنید.

چگونگی کار را برای شفافیت بیشتر به صورت مرحله به مرحله توضیح می دهیم

مرحله اول. وارد کردن اطلاعات تمامی سوالات پرسشنامه ) دقت کنید که شما باید بر اساس طیف لیکرت عمل کنید .

مرحله دوم . پس از وارد کردن داده های همه سوالات، سوالات مربوط به هر مولفه را کمپیوت(compute )کنید. مثلا اگر مولفه اول X و سوالات آن 9 تا 7 است شما باید سوالات 9 تا 7 را  Compute کنید تا مولفه x ایجاد شود.

به همین ترتیب همه مولفه ها را ایجاد کنید و پس از این کار در نهایت شما باید همه مولفه ها که ایجاد کردید را با هم compute کنید تا این بار متغیر اصلی تحقیق به وجود بیاید که به طور مثال متغیر مدیریت دانش یا ... است.

مرحله سوم. حالا شما هم مولفهها را به وجود آورده اید و هم متغیر اصلی تحقیق را؛ حالا می توانید از گرینه آنالیز هر آزمونی که می خواهید برای این پرسشنامه) متغیر( بگیرید. مثلا می توانید آزمون توصیفی) میانگین، انحراف استاندارد، واریانس( یا می توانید آزمون همبستگی را با یک متغیر دیگر بگیرید.

• نمره گذاری پرسشنامه:

قلمروهای SF36 همراه با سوالات مورد بررسی هر پرسشنامه از یک مقیاس رتبه ای برخورد است.

این مقیاس شامل نمرات صفر تا 911 میباشد. در 99 سوال این پرسشنامه، نمره صفر نشانگر بدترین و 911 بهترین حالت ممکن برای فرد است و در 13 سوال دیگر نمره صفر نمایانگر بهترین حالت ممکن برای فرد است. بنابراین ترتیب مقیاس اندازه گیری در 99 سوال با نمره مربوط به اندازه گیری کیفیت زندگی کلی رابطه مستقیم دارد.

روایی و پایایی پرسشنامه

روایی ابزار جمع آوری داده ها

اعتبار یا روایی با این مسئله سر و کار دارد که یک ابزار اندازه گیری تا چه حد چیزی را اندازه می گیرد که ما فکر می کنیم

) سرمد و همکاران، (1390 در پژوهش کبیران عین الدین (1392) به منظور بررسی روایی) محتوایی (پرسش نامه مذکور از روش های تحلیل عاملی و تفاوت های گروهی استفاده شهد. نتایج نشان داد که آزمون از هفت عامل تشکیل شده و اشتراکات سوال ها)همبستگی تک تک سوالات با مفهوم کلی آزمون یعنی مسئولیت پذیری ( بین 48% و 78% و اکثرا بالا بوده است. برسی روایی سازه از طریق تفاوت های گروهی نیز بر روی دو گروه با مسئولیت پذیری بالا و پایین ، با استفاده از آزمو ن t برای گروه های مستقل صورت گرفت که نتایج متفاوت معنی داری را در تمامی هفت عامل ذکر شده ، نشان داد.

یعنی آزمون مسئولیت پذیری محقق ساخته به خوبی توانسته این دو گروه را از یک دیگر تفکیک کرده و از روایی سازه ی بالایی بر خوردار بوده است.

پایایی ابزارهای جمع آوری داده ها

قابلیت اعتماد یا پایایی یک ابزار عبارت است از درجه ثبات آن در اندازه گیری هر آنچه اندازه می گیرد.

یعنی اینکه ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد) سرمد و همکاران(1390) در پژوهش کبیران عین الدین محسنی(1392)،  پایایی پرسشنامه با استفاده از تحلیل آماری همخوانی داخلی و آزمون روایی با استفاده از روش مقایسه گروههای شناخته شده و روایی همگرایی مورد ارزیابی قرار گرفت. تحلیل همخوانی داخلی نشان دهنده این مساله بود که مقیاسهای گونه فارسی SF36 از حداقل ضرایب استاندارد پایایی در محدوده./77   تا ./9  برخوردارند.آزمون مقایسه گروههای شناخته شده نشان داد که گونه فارسی پرسشنامه قادر به افتراق زیر گروههای جمعیتی به تفکیک جنس و سن است به این نحو که افراد مسن تر و زنان در تمام مقیاس ها امتیازهای پایین تری بدست آورند.

منابع:

سرمد، زهره؛ حجازی، الهه و عباس بازرگان(1390) روش تحقیق در علوم رفتاری، تهران: انتشارات

آگه.

کبیران عین الدین، حمید(1392) بررسی رابطه بین سبک زندگی ارتقا دهنده سلامتی با کیفیت زندگی دانشجویان دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران در سال 1392.  پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه آموزشی مدیریت رفاه اجتماعی.