بررسی اپیدمیولوژی، سبب‌شناسی، نتایج و هزینه‌های صدمات سوختگی در بیماران بستری در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در فاصله سال‌های 1386-1395

سوختگی، صدمه جدی و پیچیده‌ای در سراسر جهان بوده و به عنوان یکی از مهمترین مشکلات مربوط به سلامت انسان محسوب می‌شود. این صدمات علاوه بر مشکلات اجتماعی پیامدهای متعددی از قبیل مرگ و میر، ناتوانی، درد جسمی، روانی و مشکلات اقتصادی را موجب می‌شود. صدمه های سوختگی پس از تصادفات جاده‌ای، سقوط‌ها و درگیری‌های بین افراد رتبه چهارم را در جهان دارد (1-5).

سوختگی مطابق با گزارش انجمن بین‌المللی صدمه سوختگی(ISBI)[1]، صدمه ای است که در یک یا چند لایه مختلف از سلول‌های پوست بوسیله مایعات داغ، اجسام داغ و شعله ایجاد می‌شود و همچنین هرگونه صدمه پوستی ناشی از اشعه ماورابنفش، مواد رادیواکتیو، برق‌گرفتگی و مواد شیمیایی را در بر می‌گیرد (6). سازمان بهداشت جهانی، (WHO) رعد و برق، اصطکاک و تابش را نیز علاوه بر موارد فوق از عوامل موثر در سوختگی می داند (1, 5, 6) که آب جوش و شعله‌آتش از جمله شایع ترین  علل هستند و همچنین طبق برآورد انجام شده توسط WHO در سال 2004 بیش از300.000 نفر در هر سال بر اثر سوختگی و عواقب آن در جهان فوت کرده‌اند که این میزان معادل 8/4 در 100.000 نفر در سال است. بیش از 90 درصد مرگ و میرهای ناشی از سوختگی در کشورهای کم درآمد و درآمد متوسط اتفاق افتاده است (2, 3, 7-13).

تعداد سوختگی‌ها در هر جامعه، انعکاس‌دهنده جنبه های اجتماعی- اقتصادی مانند شرایط فعلی محل های کار از نظر ایمنی و انجام برنامه ریزی‌های نامناسب در سطح شهرها است. مطالعات انجام شده در دنیا بیانگر ارتباط مستقیم بین فقر و آموزش ضعیف با شدت سوختگی است (10). پس می‌توان گفت که وضعیت اجتماعی، اقتصادی، نژاد، قومیت، سن، جنس، سطح سواد، محیط زندگی، بیماری‌های مشترک، عوامل منطقه ای و قصد خودسوزی و دگرسوزی می توانند وقوع سوختگی ها را تحت تاثیر قرار دهند (11). بیماران سوختگی بیش از سایر افراد صدمه دیده نیاز به بستری شدن دارند و به همین دلیل هزینه‌های مراقبت از این بیماران نیز نسبتا بیشتر است (1). کریمی و همکاران در سال 2015 با بررسی هزینه‌های صدمات سوختگی در ایران مشخص کردند که هزینه متوسط هر بیمار با صدمات سوختگی 2.180 دلار (29.500.000 ریال) و متوسط هزینه هر درصد سوختگی 162 دلار و متوسط هزینه هر روز اقامت در بیمارستان 195 دلار و هزینه هر عمل جراحی 540 دلار بوده است (14).

بیشتر مطالعات، فقط به مرگ و میر بیماران در بیمارستان ها پرداخته اند در حالی که تعدادی از این بیماران در صحنه صدمه فوت می کنند. به عنوان مثال، در منچستر 35 درصد مرگ و میرها در محل وقوع حادثه رخ داده است. (15)، بنابراین پرداختن به محل وقوع حادثه از اهمیت زیادی برخوردار است. معمولا مرگ و میر ناشی از سوختگی ها در بیمارستان در سه مقطع زمانی رخ می دهند؛ 1- مرگ در چند روز اول پس از حادثه که بیشتر به علت احیای ناموفق است، 2- مرگ های ناشی از اختلال پیشرونده در عملکرد اعضا و 3- مرگ هایی که با فاصله زمانی بیشتری نسبت به حادثه اتفاق می افتند که با وقایع ثانویه نظیر سپسیس، آمبولی و مشکلات ریوی ناشی از استنشاق مرتبط می باشند (11).

سوختگی ها در ایران هم مانند سایر کشورهای در حال توسعه در مقایسه با کشورهای توسعه یافته بسیار رایج هستند (12). این صدمه علت هشتم مرگ و میر و سیزدهمین علت ناخوشی و از شایع‌ترین علل ایجاد انواع صدمه‌های روحی در ایران است (16, 17). سالانه  حدود 100.000 سوختگی در ایران  رخ می دهد. 6/92 درصد از سوختگی ها تصادفی و بیش از 80 درصد آنها خارج از محیط کار بوده اند (18). طبق اطلاعات انجمن پزشکی قانونی تهران[2]، 18 درصد از مرگ و میر های مربوط به آسیب ها در ایران مربوط به سوختگی ها می باشد که این میزان مطابق با نتایج مطالعات مختلف انجام شده از 4/1 تا 7/9 در هر صد هزار نفر جمعیت مختلف، متفاوت بوده است (12). عوارض و مرگ و میر ناشی از سوختگی ها در دو گروه سنی کودکان و سالخوردگان بیشتر رخ می دهند (16). در توصیف علت‌های سوختگی در مطالعات مختلف انجام شده در ایران، توافق وجود ندارد. ممکن است برخی از تناقض ها به علت استفاده از اصطلاحات و تعاریف متفاوت در گزارش علت صدمه های سوختگی باشد. به عنوان مثال، در برخی مطالعات سوختگی های با علت مواد قابل اشتعال و شعله به صورت جداگانه دسته‌بندی شده اند (12). در اغلب مواردی که مصدومان به طور سرپایی درمان شدند، مایعات داغ علل سوختگی بوده و از سوی دیگر بیشترین علت سوختگی در بیماران بستری شعله آتش بوده است.  (18). همانطور که گفته شد، خود آزاری یکی از علل سوختگی است و طبق مطالعات انجام شده در ایران و سایر کشورها، خودسوزی در میان زنان بیشتر شایع است (17).

لالو[3] در مطالعه خود اشاره کرده است که 41 درصد از سوختگی ها به حوادث مربوط به چراغ های نفتی مربوط می شود (2). رینا[4] و همکاران در مطالعه خود نشان دادند که صدمه های سوختگی ناشی از دستگاه های گرمایشی مانند شومینه ها، بخاری ها معمولا در ماه های زمستان شایع تر است (19). سمال[5] و همکاران با توجه به توزیع جنسیت سوختگی ها در مطالعه خود دریافتند که کودکان هر دو جنس در معرض خطر سوختگی هستند. در سنین بالاتر، محیط های مختلف کاری و احتمالا فعالیت های اوقات فراغت مختلف نیز باعث افزایش نسبی سوختگی ها در مردان می شود و در افراد مسن، نسبت سوختگی در هر دوجنس تفاوت چندانی ندارد (15).

کوشیار و همکاران در سال 1383 با مطالعه 'اپیدمیولوژی سوختگی‌ها در مجمتع سوختگی اما رضا (ع) وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد' پرونده مربوط به 2394 بیمار را به صورت توصیفی گذشته‌نگر با استفاده از پرسشنامه استخراج و مورد تحلیل قرار دادند که یافته‌های پژوهش حاکی از آن بوده است که بیش از نیمی از بیماران مرد بوده (6/56 درصد) و مابقی زن بودند. بعلاوه حدود 61 درصد از بیماران ساکن شهر بوده‌ و میانگین سنی کل بیماران 35/22 سال بوده است. میانگین وسعت سوختگی در کل بیماران 68/32 درصد بوده و حدود 41 درصد از بیماران ترکیبی از سوختگی درجات 2 و 3 را داشته‌اند. عمده‌ترین مکانیسم سوختگی در این پژوهش خودسوزی عنوان شده است (58 درصد). میانگین مدت بستری کل بیماران 68/19 روز بوده است، بیشترین میزان وقوع مرگ و میر در فصل پاییز اتفاق افتاده و میزان کلی مرگ و میر 9/25  درصد گزارش شده است (20).

انصاری‌مقدم  و همکاران در سال 2013 یک مطالعه گذشته نگری را با عنوان اپیدمیولوژی آسیب‌های سوختگی در جنوب شرق ایران در شهر زاهدان بر روی 713 پرونده پزشکی بیمارانی که بین سال‌های 2008 تا 2010  در بیمارستان بستری شده بودند انجام دادند. بیش از نیمی از بیماران (54 درصد) مرد بودند. عمده‌ترین دلیل سوختگی شعله آتش بیان شده (62 درصد) و اکثر سوختگی به صورت غیرعمدی اتفاق افتاده است. همچنین در 3/14 درصد از تمامی پذیرش‌ها قصد آسیب خود سوزی بیان شده است. اختلاف معناداری بین سن و جنس بیمار و علت سوختگی و همچنین بین افزایش درصد سطح سوختگی با مرگ و میر و طول اقامت بیماران در بیمارستان وجود داشته است. پژوهشگران عواملی همچون فقدان زیر ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی، موانع فرهنگی، پایین بودن سطح سواد، قابل اشتعال بودن لباس های زنانه و طراحی غیرایمن اجاق گاز و بخاری را موجب افزایش فراوانی ضایعات سوختگی در این منطقه بیان کردند(6). باید توجه داشت که مطالعه انجام شده توسط انصاری‌مقدم و بعلاوه پژوهش حاضر قبل از اتصال گاز شهری در شهر زاهدان بوده و لذا ممکن است در آینده دلیل سوختگی متفاوت از مطالعات کنونی باشد.

اپیدمیولوژی و نتیجه سوختگی ها در نقاط مختلف جهان به طور قابل توجهی متفاوت هستند و تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند عوامل فرهنگی، تمدن و صنعتی شدن قرار دارند (7, 20, 21). مطالعه آقاجانی و همکاران در خصوص اپیدمیولوژی صدمات در فاصله سال‌های 1392-1388 در کشور ایران بیانگر آن است که صدمات سوختگی در اواسط این دوره روند نزولی داشته و در انتهای این دوره سیر صعودی به خود گرفته است (22).  سمال و همکاران با بررسی نظام‌مند روند سوختگی در دنیا اظهار داشتند که صدمات سوختگی در ایران روند افزایشی داشته است (15). بنابراین قبل از طراحی و اجرای یک برنامه پیشگیرانه موثر، مطالعات اپیدمیولوژیک در این مورد در هر منطقه مورد نیاز است (23). کشورهای با درآمد بالا در پیشگیری اولیه و ثانویه به علت تحقیقات اپیدمیولوژیک پایدار، بهبود سیستم‌های جمع‌آوری اطلاعات، قوانین سختگیرانه، حمایت از بهداشت عمومی و راهبردهای بازاریابی اجتماعی، پیشرفت چشمگیری داشته‌اند (2). با درک اپیدمیولوژیک سوختگی‌ها به ویژه در کشور‌های درحال توسعه می توان استراتژی هایی را برای بهبود کارایی مراقبت‌های بهداشتی تخصصی در نظر گرفت (10, 24)

بر اساس  مطالعات پیشین (12) و همچنین بر اساس بررسی پژوهشگر متغیرهای مورد بررسی در مطالعات اپیدمیولوژیک صدمات سوختگی در ایران و جهان  همسان نبوده و تفسیر اصطلاحات بکار رفته نیز گاها به صورت متناقض انجام شده است. کتاب دهمین ویرایش طبقه‌بندی بین‌المللی آماری بیماری‌ها و مشکلات مرتبط با سلامت (ICD-10)[6] مربوط به WHO به تفصیل جزئیاتی از قبیل موضع، شدت، درصد و علل صدمات سوختگی و بعلاوه مکان رخداد و نوع فعالیت فرد صدمه دیده پرداخته است (25)، لذا بررسی اپیدمیولوژیک صدمات سوختگی بر اساس ICD-10 قابلیت مقایسه نتایج هم به صورت ملی و بین‌المللی را امکانپذیر کرده و تفسیر یکسانی از متغیرها ارائه می‌دهد.

صدمه سوختگی(ISBI)[1]، صدمه ای است که در یک یا چند لایه مختلف از سلول‌های پوست بوسیله مایعات داغ، اجسام داغ و شعله ایجاد می‌شود و همچنین هرگونه صدمه پوستی ناشی از اشعه ماورابنفش، مواد رادیواکتیو، برق‌گرفتگی و مواد شیمیایی را در بر می‌گیرد (6). سازمان بهداشت جهانی، (WHO) رعد و برق، اصطکاک و تابش را نیز علاوه بر موارد فوق از عوامل موثر در سوختگی می داند (1, 5, 6) که آب جوش و شعله‌آتش از جمله شایع ترین  علل هستند و همچنین طبق برآورد انجام شده توسط WHO در سال 2004 بیش از300.000 نفر در هر سال بر اثر سوختگی و عواقب آن در جهان فوت کرده‌اند که این میزان معادل 8/4 در 100.000 نفر در سال است. بیش از 90 درصد مرگ و میرهای ناشی از سوختگی در کشورهای کم درآمد و درآمد متوسط اتفاق افتاده است (2, 3, 7-13).

تعداد سوختگی‌ها در هر جامعه، انعکاس‌دهنده جنبه های اجتماعی- اقتصادی مانند شرایط فعلی محل های کار از نظر ایمنی و انجام برنامه ریزی‌های نامناسب در سطح شهرها است. مطالعات انجام شده در دنیا بیانگر ارتباط مستقیم بین فقر و آموزش ضعیف با شدت سوختگی است (10). پس می‌توان گفت که وضعیت اجتماعی، اقتصادی، نژاد، قومیت، سن، جنس، سطح سواد، محیط زندگی، بیماری‌های مشترک، عوامل منطقه ای و قصد خودسوزی و دگرسوزی می توانند وقوع سوختگی ها را تحت تاثیر قرار دهند (11). بیماران سوختگی بیش از سایر افراد صدمه دیده نیاز به بستری شدن دارند و به همین دلیل هزینه‌های مراقبت از این بیماران نیز نسبتا بیشتر است (1). کریمی و همکاران در سال 2015 با بررسی هزینه‌های صدمات سوختگی در ایران مشخص کردند که هزینه متوسط هر بیمار با صدمات سوختگی 2.180 دلار (29.500.000 ریال) و متوسط هزینه هر درصد سوختگی 162 دلار و متوسط هزینه هر روز اقامت در بیمارستان 195 دلار و هزینه هر عمل جراحی 540 دلار بوده است (14).

بیشتر مطالعات، فقط به مرگ و میر بیماران در بیمارستان ها پرداخته اند در حالی که تعدادی از این بیماران در صحنه صدمه فوت می کنند. به عنوان مثال، در منچستر 35 درصد مرگ و میرها در محل وقوع حادثه رخ داده است. (15)، بنابراین پرداختن به محل وقوع حادثه از اهمیت زیادی برخوردار است. معمولا مرگ و میر ناشی از سوختگی ها در بیمارستان در سه مقطع زمانی رخ می دهند؛ 1- مرگ در چند روز اول پس از حادثه که بیشتر به علت احیای ناموفق است، 2- مرگ های ناشی از اختلال پیشرونده در عملکرد اعضا و 3- مرگ هایی که با فاصله زمانی بیشتری نسبت به حادثه اتفاق می افتند که با وقایع ثانویه نظیر سپسیس، آمبولی و مشکلات ریوی ناشی از استنشاق مرتبط می باشند (11).

سوختگی ها در ایران هم مانند سایر کشورهای در حال توسعه در مقایسه با کشورهای توسعه یافته بسیار رایج هستند (12). این صدمه علت هشتم مرگ و میر و سیزدهمین علت ناخوشی و از شایع‌ترین علل ایجاد انواع صدمه‌های روحی در ایران است (16, 17). سالانه  حدود 100.000 سوختگی در ایران  رخ می دهد. 6/92 درصد از سوختگی ها تصادفی و بیش از 80 درصد آنها خارج از محیط کار بوده اند (18). طبق اطلاعات انجمن پزشکی قانونی تهران[2]، 18 درصد از مرگ و میر های مربوط به آسیب ها در ایران مربوط به سوختگی ها می باشد که این میزان مطابق با نتایج مطالعات مختلف انجام شده از 4/1 تا 7/9 در هر صد هزار نفر جمعیت مختلف، متفاوت بوده است (12). عوارض و مرگ و میر ناشی از سوختگی ها در دو گروه سنی کودکان و سالخوردگان بیشتر رخ می دهند (16). در توصیف علت‌های سوختگی در مطالعات مختلف انجام شده در ایران، توافق وجود ندارد. ممکن است برخی از تناقض ها به علت استفاده از اصطلاحات و تعاریف متفاوت در گزارش علت صدمه های سوختگی باشد. به عنوان مثال، در برخی مطالعات سوختگی های با علت مواد قابل اشتعال و شعله به صورت جداگانه دسته‌بندی شده اند (12). در اغلب مواردی که مصدومان به طور سرپایی درمان شدند، مایعات داغ علل سوختگی بوده و از سوی دیگر بیشترین علت سوختگی در بیماران بستری شعله آتش بوده است.  (18). همانطور که گفته شد، خود آزاری یکی از علل سوختگی است و طبق مطالعات انجام شده در ایران و سایر کشورها، خودسوزی در میان زنان بیشتر شایع است (17).

لالو[3] در مطالعه خود اشاره کرده است که 41 درصد از سوختگی ها به حوادث مربوط به چراغ های نفتی مربوط می شود (2). رینا[4] و همکاران در مطالعه خود نشان دادند که صدمه های سوختگی ناشی از دستگاه های گرمایشی مانند شومینه ها، بخاری ها معمولا در ماه های زمستان شایع تر است (19). سمال[5] و همکاران با توجه به توزیع جنسیت سوختگی ها در مطالعه خود دریافتند که کودکان هر دو جنس در معرض خطر سوختگی هستند. در سنین بالاتر، محیط های مختلف کاری و احتمالا فعالیت های اوقات فراغت مختلف نیز باعث افزایش نسبی سوختگی ها در مردان می شود و در افراد مسن، نسبت سوختگی در هر دوجنس تفاوت چندانی ندارد (15).

کوشیار و همکاران در سال 1383 با مطالعه 'اپیدمیولوژی سوختگی‌ها در مجمتع سوختگی اما رضا (ع) وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد' پرونده مربوط به 2394 بیمار را به صورت توصیفی گذشته‌نگر با استفاده از پرسشنامه استخراج و مورد تحلیل قرار دادند که یافته‌های پژوهش حاکی از آن بوده است که بیش از نیمی از بیماران مرد بوده (6/56 درصد) و مابقی زن بودند. بعلاوه حدود 61 درصد از بیماران ساکن شهر بوده‌ و میانگین سنی کل بیماران 35/22 سال بوده است. میانگین وسعت سوختگی در کل بیماران 68/32 درصد بوده و حدود 41 درصد از بیماران ترکیبی از سوختگی درجات 2 و 3 را داشته‌اند. عمده‌ترین مکانیسم سوختگی در این پژوهش خودسوزی عنوان شده است (58 درصد). میانگین مدت بستری کل بیماران 68/19 روز بوده است، بیشترین میزان وقوع مرگ و میر در فصل پاییز اتفاق افتاده و میزان کلی مرگ و میر 9/25  درصد گزارش شده است (20).

انصاری‌مقدم  و همکاران در سال 2013 یک مطالعه گذشته نگری را با عنوان اپیدمیولوژی آسیب‌های سوختگی در جنوب شرق ایران در شهر زاهدان بر روی 713 پرونده پزشکی بیمارانی که بین سال‌های 2008 تا 2010  در بیمارستان بستری شده بودند انجام دادند. بیش از نیمی از بیماران (54 درصد) مرد بودند. عمده‌ترین دلیل سوختگی شعله آتش بیان شده (62 درصد) و اکثر سوختگی به صورت غیرعمدی اتفاق افتاده است. همچنین در 3/14 درصد از تمامی پذیرش‌ها قصد آسیب خود سوزی بیان شده است. اختلاف معناداری بین سن و جنس بیمار و علت سوختگی و همچنین بین افزایش درصد سطح سوختگی با مرگ و میر و طول اقامت بیماران در بیمارستان وجود داشته است. پژوهشگران عواملی همچون فقدان زیر ساخت‌های اجتماعی و اقتصادی، موانع فرهنگی، پایین بودن سطح سواد، قابل اشتعال بودن لباس های زنانه و طراحی غیرایمن اجاق گاز و بخاری را موجب افزایش فراوانی ضایعات سوختگی در این منطقه بیان کردند(6). باید توجه داشت که مطالعه انجام شده توسط انصاری‌مقدم و بعلاوه پژوهش حاضر قبل از اتصال گاز شهری در شهر زاهدان بوده و لذا ممکن است در آینده دلیل سوختگی متفاوت از مطالعات کنونی باشد.

اپیدمیولوژی و نتیجه سوختگی ها در نقاط مختلف جهان به طور قابل توجهی متفاوت هستند و تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند عوامل فرهنگی، تمدن و صنعتی شدن قرار دارند (7, 20, 21). مطالعه آقاجانی و همکاران در خصوص اپیدمیولوژی صدمات در فاصله سال‌های 1392-1388 در کشور ایران بیانگر آن است که صدمات سوختگی در اواسط این دوره روند نزولی داشته و در انتهای این دوره سیر صعودی به خود گرفته است (22).  سمال و همکاران با بررسی نظام‌مند روند سوختگی در دنیا اظهار داشتند که صدمات سوختگی در ایران روند افزایشی داشته است (15). بنابراین قبل از طراحی و اجرای یک برنامه پیشگیرانه موثر، مطالعات اپیدمیولوژیک در این مورد در هر منطقه مورد نیاز است (23). کشورهای با درآمد بالا در پیشگیری اولیه و ثانویه به علت تحقیقات اپیدمیولوژیک پایدار، بهبود سیستم‌های جمع‌آوری اطلاعات، قوانین سختگیرانه، حمایت از بهداشت عمومی و راهبردهای بازاریابی اجتماعی، پیشرفت چشمگیری داشته‌اند (2). با درک اپیدمیولوژیک سوختگی‌ها به ویژه در کشور‌های درحال توسعه می توان استراتژی هایی را برای بهبود کارایی مراقبت‌های بهداشتی تخصصی در نظر گرفت (10, 24)

بر اساس  مطالعات پیشین (12) و همچنین بر اساس بررسی پژوهشگر متغیرهای مورد بررسی در مطالعات اپیدمیولوژیک صدمات سوختگی در ایران و جهان  همسان نبوده و تفسیر اصطلاحات بکار رفته نیز گاها به صورت متناقض انجام شده است. کتاب دهمین ویرایش طبقه‌بندی بین‌المللی آماری بیماری‌ها و مشکلات مرتبط با سلامت (ICD-10)[6] مربوط به WHO به تفصیل جزئیاتی از قبیل موضع، شدت، درصد و علل صدمات سوختگی و بعلاوه مکان رخداد و نوع فعالیت فرد صدمه دیده پرداخته است (25)، لذا بررسی اپیدمیولوژیک صدمات سوختگی بر اساس ICD-10 قابلیت مقایسه نتایج هم به صورت ملی و بین‌المللی را امکانپذیر کرده و تفسیر یکسانی از متغیرها ارائه می‌دهد.

با توجه به پیامدهای عدیده صدمات صدمات سوختگی اعم پیامدهای روانی، ناتوانی‌های طولانی مدت و تحمیل هزینه‌های روانی و اقتصادی به خانواده‌‌ها و هزینه‌های اقتصادی به صنعت سلامت و اهمیت و لزوم برنامه‌ریزی مناسب و متکی به اطلاعات صحیح بر اساس اطلاعات گذشته‌نگر بیماران پذیرفته شده در مراکز سوختگی شهر زاهدان بررسی اپیدمیولوژیک صدمات سوختگی و مشخص کردن عوامل، نتایج، هزینه‌ها و روند این صدمات در طی زمان جهت پیشگیری از این صدمات، و کاهش پیامدهای ناشی از صدمات سوختگی ضروری به نظر می‌رسد. این مطالعه با هدف بررسی اپیدمیولوژی، سبب‌شناسی، نتایج و هزینه‌های صدمات سوختگی بیماران بستری در بیمارستان خاتم الانبیا(ص) دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در فاصله سال‌های 1395-1386 انجام خواهد شد.

1. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک محل سکونت چگونه است؟
2. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک گروه سنی چگونه است؟
3. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک جنس چگونه است؟
4. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک طول اقامت چگونه است؟
5. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک موضع سوختگی چگونه است؟
6. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک درجه سوختگی چگونه است؟
7. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک درصد سوختگی چگونه است؟
8. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک مکان رخداد حادثه. چگونه است؟
9. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک نوع فعالیت فرد مصدوم چگونه است؟
10. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک قصد سوختگی چگونه است؟
11. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک عوامل سوختگی چگونه است؟
12. توزیع فراوانی مرگ و میر در بیماران سوختگی چگونه است؟
13. روند پذیرش بیماران سوختگی به تفکیک جنس در سال های 86 تا 95 چگونه است؟
14. روند پذیرش بیماران سوختگی به تفکیک سن در سال های 86 تا 95 چگونه است؟
15. تعیین میانگین هزینه (اعم از هزینه‌های ویزیت، خدمات پرستاری، خدمات درمانی و پاراکلینیکی و اعمال جراحی، تخت) سوختگی برحسب هر فرد بستری چقدر است؟
16. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب هر روز بستری چقدر است؟
17. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب عمل جراحی چقدر است؟
18. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب درصد سوختگی چقدر است؟

فرضیه های پژوهش

1. ارتباط بین سن و میزان مرگ و میر بیماران سوختگی.
2. ارتباط بین عوامل سوختگی  (اعم از شعله، اجسام داغ، ...)و مرگ و میر بیماران سوختگی.
3. ارتباط بین درصد سوختگی و مرگ و میر بیماران سوختگی.
4. ارتباط بین عامل سوختگی با شدت سوختگی.
5. ارتباط بین عامل سوختگی و درصد سوختگی.
6. ارتباط بین عامل سوختگی و عوارض سوختگی.
7. ارتباط بین عامل سوختگی و انتقال بیمار.
8. ارتباط بین عامل سوختگی و طول اقامت بیماران.
9. ارتباط بین درجه سوختگی و طول اقامت بیماران.
10. ارتباط بین موضع سوختگی و طول اقامت بیماران.
11. ارتباط بین سن و طول اقامت بیماران.

تعیین اپیدمیولوژی، سبب‌شناسی، نتایج و هزینه‌های بیماران سوختگی بستری در بیمارستان خاتم الانبیاء (ص) دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در فاصله سال‌های 1395-1386

1. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک محل سکونت (شهری یا روستایی).
2. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک گروه سنی.
3. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک جنس.
4. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک طول اقامت.
5. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک موضع سوختگی.
6. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک درجه سوختگی .
7. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک درصد سوختگی .
8. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک مکان رخداد حادثه.
9. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک نوع فعالیت فرد مصدوم.
10. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک قصد سوختگی.
11. توزیع فراوانی بیماران سوختگی به تفکیک عوامل سوختگی.
12. توزیع فراوانی مرگ و میر در بیماران سوختگی.
13. روند پذیرش بیماران سوختگی به تفکیک جنس در سال های 86 تا 95.
14. روند پذیرش بیماران سوختگی به تفکیک سن در سال های 86 تا 95.
15. تعیین میانگین هزینه (اعم از هزینه‌های ویزیت، خدمات پرستاری، خدمات درمانی و پاراکلینیکی و اعمال جراحی، تخت) سوختگی برحسب هر فرد بستری
16. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب هر روز بستری
17. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب عمل جراحی
18. تعیین میانگین هزینه سوختگی برحسب عمل درصد سوختگی
19. بین سن و میزان مرگ و میر بیماران سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
20. بین عوامل سوختگی  (اعم شعله، اجسام داغ، مواد شیمایی و ...) و مرگ و میر بیماران سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
21. بین درصد سوختگی و مرگ و میر بیماران سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
22. بین عامل سوختگی با شدت سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
23. بین عامل سوختگی و درصد سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
24. بین عامل سوختگی و عوارض سوختگی رابطه معنادار وجود دارد.
25. بین عامل سوختگی و انتقال بیمار رابطه معنادار وجود دارد.
26. بین عامل سوختگی و طول اقامت بیماران رابطه معنادار وجود دارد.
27. بین درجه سوختگی و طول اقامت بیماران رابطه معنادار وجود دارد.
28. بین موضع سوختگی و طول اقامت بیماران رابطه معنادار وجود دارد.
29. بین سن و طول اقامت بیماران رابطه معنادار وجود دارد.

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان جهت برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در خصوص تدارک درمان و خدمات بهتر

برنامه‌‌ریزی در سطح استان جهت کاهش میزان رخداد صدمات سوختگی  

بیمارستان خاتم الانبیا(ص) شهر زاهدان جهت برنامه‌ریزی جهت تدارک خدمات درمانی به بیماران دچار صدمات سوختگی

  این مطالعه کاربردی بوده و به صورت توصیفی- تحلیلی گذشته‌نگر در سال 1397 انجام خواهد شد.

پرونده پزشکی تمامی افرادی که در فاصله سال های ۹۵-۸۶ دچار صدمات سوختگی شده و در بیمارستان خاتم الانبیاء (ص) زاهدان بستری شدند. بر اساس آمار بیمارستان فوق‌الذکر، تعداد جامعه 3070 پرونده پزشکی خواهد بود.

از آنجایئکه کل پرونده‌های زمان مذکور مورد مطالعه قرار خواهند گرفت بنابراین نمونه‌گیری انجام نخواهد شد و کل پرونده‌های دوره زمانی مذکور یعنی پرونده3070 بیمار مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.

باتوجه به عدم تعیین نمونه و بررسی کل جامعه پژوهش، روش نمونه‌گیری کاربرد ندارد.

ابزار این مطالعه چک لیست پژوهشگر ساخته‌‌ای است که بر اساس بررسی متون طراحی شده است. اعتبار چک لیست از طریق کسب نظرات 4 نفر از اعضای هیات علمی گروه فناوری اطلاعات و یک نفر اپیدمیولوژیست سنجیده شد و اصلاحات مدنظر انجام شد و توسط افراد مذکور تایید شد. چک‌لیست مذکور حاوی اطلاعاتی در زمینه سن، جنسیت، وضعیت تاهل، نوع بیمه، محل سکونت، عامل سوختگی (اعم شعله و ...)، درجه سوختگی، موضع سوختگی، قصد سوختگی، فصل رخداد سوختگی، نوع فعالیت فرد دچار سوختگی و محل رخداد حادثه، مدت اقامت، وضعیت ترخیص بیمار و بعلاوه هزینه‌های تخت، ویزیت پزشک، خدمات پاراکلینیکی (رادیولوژی و آزمایشگاه)، خدمات پرستاری، جراحی و خدمات درمانی جهت استخراج اطلاعات از پرونده بیماران دچار صدمه سوختگی است. این اطلاعات با مراجعه حضور پژوهشگران و مطالعه تک تک پرونده‌های بیماران استخراج و وارد چک‌لیست شده و سپس جهت تحلیل وارد نرم افزار SPSS می گردد.

پژوهشگران با صورت حضوری به بخش مدارک پزشکی بیمارستان خاتم الانبیا(ص)شهر زاهدان مراجعه کرده و همه پرونده ها را به صورت دقیق بررسی خواهند کرد و اطلاعات مربوطه را بر اساس پرونده‌ها در چک‌لیست از پیش‌طراحی شده وارد خواهند کرد.

داده‌های گردآوری شده وارد نرم افزار SPSS شده و در قالب آمار توصیفی (میانگین، فراوانی و درصد) و تحلیلی (آزمون‌های مجذور کای و تی ) توصیف و تحلیل خواهد شد و نتایج حاصله در قالب نمودار و جدول ارائه خواهد شد.

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

پیش‌بینی می‌شود عدم ثبت کامل و صحیح اطلاعات پرونده پزشکی به عنوان مهم‌ترین محدودیت اجرایی در انجام این طرح در نظر گرفته شده است.

اپیدمیولوژی، اتیولوژی، نتایج، هزینه، سوختگی

1.            del Rosario Aldana MC, Navarrete N. Epidemiology of a decade of Pediatric fatal burns in Colombia, South America. Burns. 2015;41(7):1587-92.

2.            Golshan A, Patel C, Hyder AA. A systematic review of the epidemiology of unintentional burn injuries in South Asia. Journal of public health. 2013;35(3):384-96.

3.            Hashemi SS, Sharhani A, Lotfi B, Ahmadi-Juibari T, Shaahmadi Z, Aghaei A. A systematic review on the epidemiology of pediatric burn in Iran. Journal of Burn Care & Research. 2017;38(6):e944-e51.

4.            Kumar S, Ali W, Verma AK, Pandey A, Rathore S. Epidemiology and mortality of burns in the Lucknow Region, India—a 5 year study. Burns. 2013;39(8):1599-605.

5.            Rybarczyk MM, Schafer JM, Elm CM, Sarvepalli S, Vaswani PA, Balhara KS, et al. A systematic review of burn injuries in low-and middle-income countries: Epidemiology in the WHO-defined African Region. African Journal of Emergency Medicine. 2017.

6.            Ansari-Moghaddam A, Baghbanian A, Dogoonchi M, Chooban B, Mostaghim-Roudi M, Torkfar G. Epidemiology of burn injuries in south-eastern Iran: a retrospective study. J Pak Med Assoc. 2013;63(12):1476-81.

7.            Amani L, Soleymanzadeh Moghadam S, Roudbari M, Roustapoor R, Armat M, Rastegar Lari A. Epidemiology and Mortality of burned patients referred to Motahari Hospital, Tehran. Razi Journal of Medical Sciences. 2015;21(127):31-8.

8.            Hoogewerf CJ, van Baar ME, Hop MJ, Bloemen MC, Middelkoop E, Nieuwenhuis MK. Burns to the head and neck: epidemiology and predictors of surgery. Burns. 2013;39(6):1184-92.

9.            Kraenzlin F, Mushin O, Ayazi S, Loree J, Bell DE. Epidemiology and Outcomes of Auricular Burn Injuries. Journal of Burn Care and Research. 2017.

10.          Ortiz-Prado E, Armijos L, Iturralde AL. A population-based study of the epidemiology of acute adult burns in Ecuador from 2005 to 2014. Burns. 2015;41(3):582-9.

11.          Queiroz LFT, Anami EH, Zampar EF, Tanita MT, Cardoso LT, Grion CMC. Epidemiology and outcome analysis of burn patients admitted to an Intensive Care Unit in a University Hospital. Burns. 2016;42(3):655-62.

12.          Ahmadi M, Alipour J, Mohammadi A, Khorami F. Development a minimum data set of the information management system for burns. Burns. 2015;41(5):1092-9.

13.          Dokter J, Vloemans A, Beerthuizen G, Van der Vlies C, Boxma H, Breederveld R, et al. Epidemiology and trends in severe burns in the Netherlands. Burns. 2014;40(7):1406-14.

14.          Karimi H, Motevalian S, Momeni M, Ghadarjani M. Financial burden of burn injuries in iran: a report from the burn registry program. Annals of burns and fire disasters. 2015;28(4):310-14.

15.          Smolle C, Cambiaso-Daniel J, Forbes AA, Wurzer P, Hundeshagen G, Branski LK, et al. Recent trends in burn epidemiology worldwide: A systematic review. Burns. 2017;43(2):249-57.

16.          Emami S-A, Motevalian SA, Momeni M, Karimi H. The epidemiology of geriatric burns in Iran: A national burn registry-based study. Burns. 2016;42(5):1128-32.

17.          Hosseini S, Rashtchi V, Kamali K, Moghimi M. Epidemiology and outcome of 2,590 burned patients in Northwest Iran. Annals of burns and fire disasters. 2017;30(2):85.

18.          Karimi H, Momeni M, Motevalian A, Bahar M, Boddouhi N, Alinejad F. The burn registry program in Iran-First report. Annals of burns and fire disasters. 2014;27(3):154.

19.          Brooks RD, McGwin G. The Epidemiology of Emergency Department-Treated Burn Injuries Associated with Portable Heaters in the United States, 2003-2013. Journal of Burn Care and Research. 2017;38(1):e306-e10.

20.          Iqbal T, Saaiq M, Ali Z. Epidemiology and outcome of burns: Early experience at the country's first national burns Centre. Burns. 2013;39(2):358-62.

21.          Lari AR, Alaghehbandan R, Nikui R. Epidemiological study of 3341 burns patients during three years in Tehran, Iran. Burns. 2000;26(1):49-53.

22.          Aghajani MH, Haddadi M, Saadat S. Epidemiological pattern of injuries in Iran; a nationwide review of seven million emergency department admissions. Emergency. 2017;5(1).

23.          Wang K-a, Sun Y, Wu G-s, Wang Y-r, Xia Z-f. Epidemiology and outcome analysis of hand burns: a 5-year retrospective review of 378 cases in a burn center in Eastern China. Burns. 2015;41(7):1550-5.

24.          Delgado J, Ramirez-Cardich M, Gilman RH, Lavarello R, Dahodwala N, Bazán A, et al. Risk factors for burns in children: crowding, poverty, and poor maternal education. Injury Prevention. 2002;8(1):38-41.

25.          World Health Organization. International statistical classification of diseases and related health problems: tenth revision. edition 2010 ed. Geneva: World Health Organization; 2010.

26.          Farrokh-Eslamlou H, Khorasani-Zavareh D, Oshnouei S, Mokhtarpour S. Epidemiology of Burns Injury among Women in Reproductive Age in the West Azerbaijan Province of Iran :( A Three Years Case-Study). Journal of Safety Promotion and Injury Prevention. 2014;21(31-9).

27.          Thind A, Mock C, Gosselin RA, McQueen K. Surgical epidemiology: a call for action. Bulletin of the World Health Organization. 2012;90(3):239-40.

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.