بررسی تاثیرآرام سازی بر افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر ساکن خوابگاه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان1397

دانشجویان در هر کشوری سرمایه های اصلی و لازم برای توسعه پایدار آن کشور و متضمّن سازندگی و بالندگی فردای آن می­باشند؛ بنابراین توجّه به سلامت جسمی و روانی آنان از جمله مسائلی است که همواره مورد توجّه مسئولین امر می باشد  (1).

شروع تحصیل در دانشگاه به دلایل مختلفی از قبیل پشت سر گذاشتن سد کنکور و اضطراب های مربوط به آن، دغدغه در خصوص رشته پذیرفته شده و آینده شغلی آن، ابتدای جدا شدن از خانواده، ساکن شدن در منطقه ای با فرهنگ متفاوت، زندگی در خوابگاه دانشجویی و با دوستان جدید  با استرس های زیادی همراه است.  بنابراین یکی از مقاطع حساس زندگی دانشجو می باشد که آنان را در معرض خطر مشکلات روانشناختی  قرار می دهد (2). 

افسردگی یکی از شایعترین  علائم مشکلات روانی در دانشجویان می باشد. افسردگی احساس بیمار گونه غم و اندوه است که با درجاتی از رکود واکنش ها همراه است. دانشجویان، به علت فشار تحصیل، دلهره امتحان، مشکلات حاد عاطفی و اجتماعی در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. در بررسی های انجام گرفته، شیوع این بیماری را در دانشجویان بیشتراز50 درصد برآورد  شده است(3).

درپژوهشی که در بین دانشجویان دانشکده پیراپزشکی دانشگاه مازندران درسال 1394 انجام گردید 18 درصد دانشجویان افسردگی شدید داشتند. دراین مطالعه ملاحظه شد که دختران دارای افسردگی بیشتری نسبت به پسران بودند که بیانگروجود رابطه ی معنادار بین میزان افسردگی وجنسیت می باشد(4).

دانشجویان به  دلیل شرایط سنی و موقعیت خاص اجتماعی در معرض استرس های فراوانی می باشند. عواملی همچون دوربودن از محیط خانه، جدا شدن از خانواده، ورود به محیط جدید، مسائل و مشکلات درسی، رقابت با دیگر دانشجویان، آینده­کاری و زندگی در خوابگاه را می­توان به استرس های موجود در دانشجویان به حساب آورد. استرس در دانشجویان در واقع می تواند منجر به بروز بیماری های جسمی و روانی شود(5).   

تجربه اضطراب در دانشجویان، اثرات منفی بر عملکرد علمی آنها در طی دوران تحصیل و بر سلامت روانی و عملکرد شغلی آنها در آینده دارد (6). در مطالعه ای که برروی 196نفر از دانشجویان دختر دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد 5/28 درصد دختران اضطراب بالا داشتند(7).

در سال های اخیر تلاش های زیادی به منظور فهم اثرات گسترده اختلال اضطراب اجتماعی شده است. اضطراب اجتماعی عبارت است؛ از ترس دائمی و مشخص از یک یا چند موقعیت اجتماعی یا عملکردی که فرد احساس می کند در معرض افراد ناآشنا یا موشکافی احتمالی از سوی دیگران قرار گرفته و تحقیر یا شرمسار خواهد شد (3). با وجود اینکه صحبت کردن در میان جمع یکی از ملزومات سیستم های آموزش می باشد و هراس اجتماعی  به علت ترس از صحبت کردن در جمع می تواند کاهش عملکرد تحصیلی افراد شود (5).دوران دانشجویی برای دانشجویان دوره ای پرچالش محسوب می شود.رویارویی دانشجویان،به ویژه دانشجویان گروه علوم پزشکی با عوامل تنش زای متعدد ولزوم سازگاری مناسب،به منظور کسب موفقیت های تحصیلی وحرفه ای،اهمیت برخورداری ازسطوح بالای سلامت روانی دراین گروه اجتماعی را روشن می سازد.یافته های مطالعه  قزل باش نشان داد دانشجویان در بعد تعاملات اجتماعی دارای بالاترین سطح اضطراب ( 31درصد) بودند (8).

دوران تحصیلات دانشگاهی که به طور معمول در اواخر دوران نوجوانی می باشد، فرد تمایل دارد توسط دیگران مورد قبول واقع گردد و تاثیری که بر روی دیگران می گذارد برای وی مهم است. به همین دلیل آنها در این دوره سطح توقع بالایی از خودشان دارند و اگر نتوانند به این سطح توقع نایل شوند، سطح اضطراب در آنها بالا می رود (9).  اختلال اضطراب اجتماعی یکی ازشایع ترین اختلالات روان پزشکی درجمعیت دانشجویی است (10).   

یافته های مطالعات نشان داد شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در دختران بیشتر از پسران دانشجو بوده است. میزان اضطراب اجتماعی در دختران و پسران به ترتیب 5/5 درصد و 4/7 درصد بود و سطوح اضطراب اجتماعی در گروه دختران و گروه پسران باهم متفاوت بود (11). افزایش اختلال اضطراب اجتماعی در دختران دانشجو موجب میشود، آنها تعاملات اجتماعی خود را کاهش دهند که این مسئله هم می تواند بر افت عملکرد تحصیلی آنها تأثر بگذارد (12).

درمان افسردگی، اضطراب و استرس شامل مداخلات دارویی و غیردارویی است. با توجّه به مشکلات وعوارض زیاد ناشی از دارو درمانی و عدم تمایل افراد برای مصرف دارو در افراد با مشکلات فوق، استفاده از روش های غیردارویی که بتوانند باعث کاهش افسردگی، اضطراب و استرس در دانشجویان شوند، منطقی به نظر می­رسد. به دلیل هزینه و عوارض بالای روش های دارویی، استرس و وابستگی به این داروها، می توان از روش های غیر دارویی برای کنترل افسردگی، اضطراب و استرس استفاده کرد (13). در سال­های اخیر روش­های غیردارویی توجّه زیادی را به خود جلب کرده است که این روش­ها تحت عنوان درمان‌های مکمل^[1] مطرح هستند. درمان‌های مکمل می‌توانند روند و سیر بیماری را کند و شروع ناتوانی همیشگی را به تأخیر بیندازند (14).

 آرام سازی به عنوان یک وضعیت آزاد از هر اضطراب و فشار عضلانی اسکلتی توصیف می شود و همین طور ایجاد وضعیت ذهنی آرام و متعادل تعریف شده است. مداخلات متنوع آرام سازی شامل ماساژ، لمس درمانی، موزیک درمانی، بیوفیدبک، تصویر سازی ذهنی، دعا خواندن و تمرکز کردن می باشد (15).

انواع تکنیک های آرامسازی  برای درمان بسیاری از مشکلات روانشناختی مورد استفاده قرار گرفته است. اعتقاد بر این است که فرایندهای فیزیولوژیکی و روانی به یکدیگر وابسته هستند که یکی را بدون دیگری نمی­توان در نظر گرفت و ذهن انسان را به عنوان ارگانیسم واحد نمی­توان از بدن جدا کرد. دوساهو^[2]  نیز به عنوان یک روش آرام سازی ژاپنی مطرح است که فرایندی کلی نگر^[3] دارد و شامل فعالیت‌های روانی- داخلی حرکات بدنی می‌باشد. ابتدا پروفسور ناروسه آن را برای بهبود مشکلات حرکتی کودکان دچار فلج مغزی مورد مطالعه قرار داد و معتقد بود علی­رغم اینکه ناتوانی­های مربوط به فلج مغزی^[4] در اثر اختلالات فیزیولوژیکی ایجاد می­شود ولی فعالیت­های روانشناختی نیز برآن تأثیر مهمی دارد (16).

فرایند آرام سازی دوساهو مبتنی بر سه عنصر اراده، تلاش و حرکت^[5] می­باشد و عمده‌ وظایف درمانگر در دوساهو، کاهش عدم تطبیق بین سه عنصر اراده، تلاش و حرکت که دچار ناهنجاری شده‌اند، می‌باشد (17). در واقع وقتی ما اراده می­کنیم قسمتی از بدنمان را حرکت دهیم، تلاش می­کنیم حرکت را طبق اراده خود درک کنیم. چنانچه این تلاش متناسب با حرکت باشد، حرکت اراده شده می­تواند به فعل درآید. بنابراین با این شیوه هم ذهن فعال شده و هم احساسات و وضعیت بدن دچار تغییرات مثبت می‌شوند. به دلیل اینکه این روش منجر به دریافت مستقیم درونی شده، باعث می‌شود که فرد به راحتی راجع به خودش صحبت کند، بنابراین به عنوان یک تکنیک در مشاوره و رواندرمانی هم به کار می‌رود. بر همین اساس است که می­توان روش دوسا را به دو بخش تقسیم کرد: بخش روانشناختی (شامل تلاش و اراده) و دیگری بخش فیزیولوژیکی ­(شامل وضعیت بدنی و حرکتی). این فرایند به مثابه اراده، تلاش و حرکت بدنی طرح ریزی شده است. در واقع با کمک به مراجع در جهت تصور یک هدف برای مثال (اراده نمودن حرکت در یک عضو) و از طریق کمک به او در جهت تصحیح حالات و حرکات بدن چه به طور کلامی و چه  غیرکلامی تمایل فرد به حرکت یا ریلکس کردن خود (حس تلاش) افزایش می‌یابد. با افزایش حس تلاش، تلاش در جهت درک حرکت هدف و اصلاح حرکات نادرست آغاز می‌شود و هشیاری بدنی فرد اعم از خصوصی، عمومی و کاربرد بدنی افزایش می‌یابد و سپس حس حرکت که همان حس تغییر در حرکت می‌باشد، ظاهر شده و در نتیجه تصور فرد از بدن تغییر پیدا می‌کند (18).

مطالعات نشان می دهد  افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی در دانشجویان بخصوص در دانشجویان دختر هم  در مطالعاتی که سالهای گذشته انجام شده  و هم مطالعاتی که اخیراً انجام شده است قابل  مشاهده است(11و 12) و همچنان این مسئله منجر به  کاهش عملکرد  تحصیلی دانشجویان می شود. براساس یافته­ها اینگونه استنباط می­شود که استفاده از تکنیک­های آرام بخشی می­تواند در کاهش علایم روانشناختی( افسردگی، استرس و اضطراب ) دانشجویان موثر واقع شود با این وجود همچنان دانشجویان با مشکلات روانشناختی درگیر هستند.  مطالعات نشان دادند، روش آرامسازی دوسا توانسته در  تغییر خلق نوجوانان  افسرده ( 19)،  کاهش افسردگی، اضطراب و استرس بیماران همودیالیزی(13) و کاهش حملات پانیک (25) موثر واقع شوند.  به علاوه نتایج مطالعه ای که در دانشگاه اوزاکا ژاپن بر روی دانشجویان  انجام شد نشان داد آرامسازی به روش دوسا منجر به افزایش خودآگاهی و کاهش پریشانی روانی دانشجویان شده است (35).

در هر حال آرام سازی  یکی از روشهای رایج برای درمان مشکلات روانشناختی است و  بسیاری از روش های آرام سازی درمان های موثر برای مشکلات مختلف  روانی هستند.  از آنجا که آگاهی بدن می تواند جزء مهم درمان روان شناختی بدن باشد و  روش آرامسازی  دوسا تاکید بر آگاهی بدن دارد و به به کرات در مطالعات در  ژاپن استفاده شده و  توانسته علائم روانشناختی را در گروههای مختلفی همچون  بیماران بیش فعال(26) بیماران پانیک (25)و  دانشجویان(35)کنترل نماید، لذا چون مطالعه ای در کشور که از این روش بر روی جامعه دانشجویان استفاده نماید،  یافت نشد پژوهشگر در صدد بر آمد تا مطالعه ای با هدف بررسی تاثیرآرام سازی  به شیوه دوسا  بر افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر ساکن خوابگاه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان1397 انجام دهد.

مروری برمطالعات

در  مطالعه  حاضر، به‌منظور دستیابی به مطالعات انجام‌شده، از کلید واژه­های انگلیسی Relaxation (Dohsa- Hou)- Depression- Stress- Social Anxiety و  Student   و کلید واژه­های فارسی آرام سازی به شیوه دوسا-افسردگی-استرس-اضطراب اجتماعی- دانشجو  در پایگاهای اطلاعاتی  Pubmed، ProQuest، SID، Magiran و IranMedex  استفاده شد. در اینجا تعدادی از مطالعات به تناسب با موضوع ارائه می گردند.

1 - دادخواه و رئوفی (2007) مطالعه ای در زمینه تأثیر روش درمان دوساهو بر افسردگی عمده نوجوانان انجام دادند. نتایج مطالعه آنها نشان داد که این روش درمانی در کاهش افسردگی تأثیر داشته است(19).

2- مطالعه ملکشاهی و دادخواه، روش دوساهو باعث افزایش معنی دار خلق مثبت سالمندان افسرده گردید و ارتباطات انسانی آنها با کاهش حالات غمگینی بهتر شده بود (20).

3- نتایج مطالعه ریگی کوته و همکاران(1392) در مطالعه ای که بر روی زنان مبتلا به  MS انجام دادند این پژوهش از نوع نیمه تجربی باطرح پیش آزمون-پس آزمون وپیگیری باگروه شاهدبود با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس تعداد30 بیمار درقالب دوگروه آزمایش (15نفر) وشاهد(15نفر)انتخاب شدند ابزارگردآوری داده ها پرسشنامه های مقیاس شدت خستگی (FSS)،مقیاس افسردگی،اضطراب واسترس(DASS-21 ) وپرسشنامه کیفیت زندگی بیماران مبتلا به MS MSQOL-54)) نشان داد که  روش دوساهو، بر کاهش میزان شدت خستگی، افسردگی، اضطراب و استرس و ارتقای کیفیت زندگی بیماران مبتلا به  MS تأثیر داشته است (21).  

4. شیرازی  و همکاران مطالعه ای در سال 1395 با هدف بررسی اثربخشی توانبخشی روانی به شیوه دوسا بر کاهش میزان افسردگی، اضطراب و استرس بیماران همودیالیزی انجام دادند. این مطالعه نیمه‌تجربی، بر روی 30 نفر از بیماران مرد همودیالیزی. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-21) بود.نتایج نشان داد که توانبخشی روانی به شیوه دوسا بر کاهش میزان افسردگی، اضطراب و استرس بیماران همودیالیزی تأثیر داشته است (13).

5- حسن پور دهکردی وهمکاران تحقیقی با هدف بررسی تاثیر آرام سازی پیشرونده عضلانی بر اضطراب آشکار دانشجویان پرستاری قبل از ورود به محیط بالینی انجام دادند. در این مطالعه نیمه تجربی ابتدا 40 نفر از دانشجویان پرستاری که قصد گذراندن کارورزی را داشتند انتخاب و بطور تصادفی در دو گروه 20 نفری آزمون و شاهد تقسیم شدند. در گروه آزمون به مدت دو هفته روزی سه بار (یک بار به همراه پژوهشگر و دوبار به تنهایی در منزل) آرام سازی پیشرونده عضلانی انجام گرفت. پرسشنامه اضطراب آشکار اشپیل برگر و کنترل شاخص های فیزیولوژیکی (فشار خون، نبض، تنفس، درجه حرارت) در هر دو گروه قبل و بعد از مطالعه (قبل از ورود به محیط بالینی) تکمیل شد. نتایج نشان داد تمرینات آرام سازی پیشرونده عضلانی باعث کاهش اضطراب می شود لذا توصیه می شود دانشجویان قبل از ورود به محیط های بالینی تمرینات آرام سازی پیشرونده عضلانی را انجام دهند (22).

6. در مطالعه ی هروی کریموی و همکاران  در سال 1383 به منظور تعیین تاثیر آموزش تمرینات تن آرامی برسطح اضطراب امتحان دانشجویان پرستاری در دانشگاه شاهد انجام گرفت. این مطالعه یک کارآزمایی بالینی است که بر روی 60 دانشجوی پرستاری و در دو گروه مورد (28 نفر) و شاهد (32 نفر) انجام گرفت.  نمونه ها به صورت تصادفی انتخاب شده و از نظر سن، جنس، تاهل، سال تحصیلی، استفاده از خوابگاه و معدل متناظر بودند. بررسی سطح اضطراب با پرسشنامه سنجش اضطراب اشپیلبرگر  انجام گرفت و میزان آن قبل و بعد از آموزش تمرینات تن آرامی ثبت شد. آموزش تمرینات تن آرامی (تنفس آرام سازی پیشرونده عضلانی) در یک جلسه 2 ساعته به صورت عملی آموزش داده شد؛ به علاوه جزوه آموزشی چگونگی انجام تمرینات نیز به دانشجویان تحویل داده شد و از آن ها درخواست شد تمرینات را تا پایان امتحانات روزی دو بار یا روزانه 30 دقیقه انجام دهند. تمرینات تن آرامی موجب کاهش اضطراب امتحان دانشجویان پرستاری می گردد (23).

7- توشیرو در  سال 2001 پژوهشی در ژاپن با عنوان اثربخشی آرام سازی روانی حرکتی به شیوه دوسا بر  روی بیماران دچار اختلال  پانیک انجام دادند. در این مطالعه از بیماران خواسته شد که تحت آرام سازی روانی حرکتی به شیوه دوسا قرار بگیرند. نتایج نشان داد اجرای این روش بر روی بیماران دچار حمله پانیک، از میزان حملات پانیک و تعداد حملات بیماران کاسته شد و  به دنبال آن آگاهی بدنی این بیماران افزایش یافت. این مسئله باعث شد میزان کیفیت زندگی و رضایت از زندگی ارتقاء یابد (24).

8- نتایج پژوهش ریکا[6] (2003) نشان دادکه استفاده از روش دوسا بر روی بیماران دچار بی­اشتهایی عصبی[7] از میزان نگرش منفی آن­ها نسبت به کنترل علائم کاسته شد و روند کیفیت زندگی و روابط بین فردی نیز بهبود یافت (25).

9- دادخواه، اونو و کونو (1983) روش دوسا را برای  کودکان اتیستیک  و بیش فعال بکار بردند از طرح پژوهشی تک آزمونی استفاده شد.جامعه آماری این پژوهش،کودکان مبتلا به طیف اختلالات اتیستیک دربنیاد خیریه اتیسم (شامل 46نفر)بودند.ازمیان داوطلبان شرکت درپژوهش 7کودک مبتلا به اختلالات اتیسم درمحدوده ی سنی 12-8به صورت هدفمند انتخاب شدند.مداخله شامل 8 جلسه ی 55 دقیقه ای بودکه برای هرکودک دوجلسه درهفته برگزار شدابزار مورد استفاده دراین پژوهش،مقیاس نمره گذاری اتیسم گیلیام بود.این پرسشنامه طی 5مرحله توسط والدین کودک تکمیل شد.شاخص بهبودی درهریک ازمتغیرها،سیر نزولی منحنی در هر مرحله ی درمان نسبت به خط پایه درنظر گرفته شد و نتایج نشان داد، این روش در بهبود وضعیت بدنی، حرکت و زندگی عاطفی آن­ها موثر بوده است (26).

10- نائوکی[8] (2003) پژوهشی با استفاده از شیوه دوسا بر کنترل عاطفی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی انجام داد. نتایج نشان داد بیماران پس از مداخله بر احساسات شان کنترل داشتند (27).

مرور مطالعات نشان  داد شیوه دوسا یک روش آرام سازی است که بر اضطراب ،استرس وافسردگی تاثیر داشته است همچنین مطالعات نشان داد دانشجویان دختر از اضطراب بالایی برخوردارند  که برای کنترل اضطراب آن ها از روشهای مختلف آرام سازی استفاده شده است. روش های آرام سازی جز درمان های موثر برای مشکلات مختلف  روانی هستند.  از آنجا که آگاهی بدن می تواند جزء مهم درمان روان شناختی بدن باشد و  روش آرامسازی  دوسا تاکید بر آگاهی بدن دارد در مطالعه حاضر  از این روش به عنوان یک روش آرام سازی متفاوت با  سایر روش ها استفاده خواهد شد .

• افسردگی دانشجویان  دختر ساکن خوابگاه  پس از مداخله دوسا  در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.
• استرس دانشجویان دختر ساکن خوابگاه  پس از مداخله دوسا  در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.
• اضطراب اجتماعی  دانشجویان دختر  ساکن خوابگاه  پس از مداخله دوسا  در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

تعیین تاثیر آرام سازی بر افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی دانشجویان  دختر ساکن خوابگاه  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان1397

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره افسردگی دانشجویان دختر ساکن خوابگاه  در دو گروه مداخله و  کنترل
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره  استرس دانشجویان دختر ساکن خوابگاه  در دو گروه مداخله و  کنترل
3. تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر ساکن خوابگاه  در دو گروه مداخله و  کنترل

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

    تعریف نظری:

آرام سازی به شیوه  دوسا

دو ساهو یک تکنیک آرام سازی با هدف کاهش تنش در بدن است. در این روش اعتقاد بر این است که فرایندهای فیزیولوژیکی و روانی به یکدیگر وابسته هستند که یکی را بدون دیگری نمی­توان در نظر گرفت و ذهن انسان را به عنوان ارگانیسم واحد نمی­توان از بدن جدا کرد و براساس دو فرایند روانشناختی (اراده و تلاش) و فرایند فیزیولوژیک (وضعیت بدنی و حرکت) بنا نهاده شده است (17).

تعاریف عملیاتی

آرام سازی روانی حرکتی دوساهو

در این پژوهش منظور 8 جلسه آرام سازی به شیوه دوسا است که شامل 8تکنیک حرکتی است که به صورت سه جلسه درهفته و به مدت 45 دقیقه انجام خواهد شد.(محتوای جلسات ضمیمه می باشد.)

تعریف نظری: افسردگی

افسردگی یک اختلال روانی است که با خلق افسرده و از دست دادن علاقه به فعالیت­های لذت بخش، اشکال در توجّه و تمرکز، کندی روانی-حرکتی، کم­خوابی یا بی­خوابی، ناتوانی در تصمیم گیری، احساس گناه و افکار مربوط به مرگ و خودکشی مشخص می­شود (3).

تعاریف عملیاتی

افسردگی: نمره­ای است که آزمودنی از پاسخ به 7 سوال  زیر مقیاس افسردگی  پرسشنامه (DASS-21) به دست خواهد آورد.سوالات این قسمت شماره­های 3، 5، 10، 13، 16، 17، 21 هستند.

تعریف نظری: استرس

تعریف نظری: مجموع واکنش های بیولوژیکی به هر محرک نامطلوب، فیزیکی، ذهنی و یا عاطفی، داخلی یا خارجی، که تمایل به برهم زدن هموستاز ارگانیسم را دارد.(3)

تعاریف عملیاتی: استرس

استرس: نمره­ای است که آزمودنی از پاسخ به 7 سوال  زیر مقیاس استرس   پرسشنامه (DASS-21) به دست خواهد آورد نمره­ای است سوالات این قسمت  شماره­های 1، 6، 8، 11، 12، 14، 18 هستند.

تعریف نظری :

اختلال اضطراب اجتماعی ( (social anxiety disorder نوعی اضطراب است که با ترس و اضطراب شدید در موقعیت‌های اجتماعی شناخته می‌شود و حداقل بخشی از فعالیت‌های روزمره شخص را مختل می‌کند.  اضطراب اجتماعی یک اختلال ناتوان کننده‌است که می‌تواند بسیاری از جنبه‌های زندگی فرد را مختل کند. در موارد شدید، اضطراب اجتماعی می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به شکل چشمگیری کاهش دهد (28).

تعاریف عملیاتی: اضطراب اجتماعی

نمره ای که آزمودنی ازمقیاس اضطراب اجتماعی واتسون وفرند ( (SADبه دست خواهد آورد. نمره 12 به بالا نشان دهنده اضطراب اجتماعی بالا است و نمره کمتر از 4  نشان دهنده اضطراب اجتماعی بسیار پایین است.

پژوهش حاضر یک مطالعه  نیمه تجربی با پیش آزمون و پس آزمون  که در دو گروه کنترل و مداخله به اجرا در می آید.

کلیه دانشجویان  دختر مقطع کارشناسی ساکن خوابگاه  که در سال تحصیلی 98-97دردانشگاه علوم پزشکی زاهدان مشغول به تحصیل می باشند جامعه مورد مطالعه  خواهند بود .

شرایط ورود به مطالعه

- مقطع تحصیلی کارشناسی

-سکونت در خوابگاه

-نمره اضطراب اجتماعی بالاتر از 12 باشد.

-تحت درمان روانپزشک نباشد.

- حداقل یک ترم به  از تحصیل را پشت سر گذرانده باشند.

شرایط  خروج از مطالعه

1.غیبت بیش از 2 جلسه

2- هر گونه اتفاق استرس زایی که در حین اجرای مداخله دانشجو  با آن مواجه شود

حجم نمونه بر اساس مطالعه حیدری و همکاران (2011) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد 34 نفر برآورد گردید (28). برای افزایش اعتبار مطالعه و امکان تعمیم بخشی نسبی بیشتر و ریزش احتمالی ( بیش از 20%)، در این مطالعه در هر گروه 50 نفر و در مجموع 100 نفر حجم نمونه تعیین شد

در این پژوهش  در ابتدا نمونه­گیری به صورت  دردسترس خواهد بود و سپس نمونه ها  بصورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهند گرفت.   بدین ترتیب در ابتدا به خوابگاههای دانشجویان دختر دانشگاه علوم پزشکی ( نور و پردیس) مراجعه خواهد شد و دانشجویانی که معیار های ورود به مطالعه را دارا باشند مشخص خواهد شد. در مرحله بعد دانشجویان انتخاب شده  به شیوه تصادفی   (قرعه کشی)در دوگروه مداخله وکنترل قرار خواهند گرفت.

ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل3 بخش خواهد بود .

بخش اول : پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک نمونه­ها خواهد بود و شامل:

سن، رشته تحصیلی، ترم تحصیلی، قومیت، وضعیت تاهل، محل سکونت( بومی استان/ خارج استان)، تحصیلات پدر و مادر، شغل پدر و مادر و علاقه به رشته تحصیلی خواهدبود.

بخش دوم: اجرای پرسشنامه افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-21)

پرسشنامه افسردگی، اضطراب، استرس (Depression Anxiety Stress Scale: DASS-21) اولین بار توسط لویباند و لاویباند در سال ۱۹۹۵ ارایه شد،  این پرسشنامه 21 سوالی است.  دارای سه خرده مقیاس است .هریک از خرده مقیاس های افسردگی، اضطراب و استرس شامل  7 سؤال است. هر عبارت دارای گزینه­های اصلاً، کم، متوسط و زیاد  است که کمترین  نمره مربوط به هر سوال، صفر و بیشترین نمره  ۳ می باشد.  نمره نهایی هر خرده مقیاس از طریق مجموع نمرات سؤال های مربوط به آن یعنی بین  0 تا 21 نمره به دست می آید.  نمره بیشتر نشان دهنده استرس، اضطراب و یا افسردگی بیشتر در هر خرده مقیاس خواهد بود.

در این مطالعه از خرده مقیاس استرس و افسردگی استفاده خواهد شد.

نسـخه مذکور از لحاظ ویژگیهای روانسنجی در چند مطالعه مورد بررسی قرار گرفت که از آن میان میتوان بـه مطالعـه هنری و کرافورد اشاره کرد. این مطالعه بر روی یـک جمعیـــت غیربـــالینی انگلیســـی (1794نفـــر )انجـــام شـد ه اسـت. ضـرایب همسـانی درونـی(آلفـای کرونبـاخ( کـل مقیـاس برابـر بـا 0/ 93 و بـرای سـه خـرده مقیـاس افسردگی، اضـطراب و اسـترس بـه ترتیـب 0/82 ،0/88و 0/90گزارش شده است. پایایی این مقیاس در ایران در یک نمونه 400 نفری در شهر مشهد برای افسردگی  ۷/۰،اضطراب ۶۶/۰و استرس ۷۶/۰گزارش شده است (29). مرادی پناه، میزان ثبات داخلی مقیاس را از طریق آلفای کرونباخ برای افسردگی  ۹۴/۰،اضطراب ۹۲/۰و استرس ۸۹/۰گزارش کرده است(30). پایایی این ابزار در مطالعه حاضر به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

بخش سوم: پرسشنامه اضطراب اجتماعی  واتسون وفرند(SAQ)

این مقیاس توسط واتسون و فرند (1969) به منظور تشخیص و ارزیابی اضطراب اجتماعی ساخته شده است  این  پرسشنامه دارای دوقسمت.اجتناب اجتماعی(28 سوال) و ترس ازارزشیلبی منفی (30 سوال) است. در این مطالعه از قسمت اجتناب اجتماعی استفاده خواهد شد.

پرسشنامه اجتناب اجتماعی دارای 28سوال می باشد. دامنه نمره بین (28-0)می باشدکه نمرات 12به بالا نشان دهنده اضطراب اجتماعی درسطح بالاست. این پرسشنامه از روایی و پایایی بالایی برخوردار است. درپژوهش حیدری وایرانپور(1390)پایایی این پرسشنامه باروش آلفای کرونباخ86/ بدست آمد. (31). پایایی این ابزار در مطالعه حاضر به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود):  

پژوهشگر بعد از دریافت معرفی نامه ازمعاونت  تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  به خوابگاههای دختران دانشگاه علوم پزشکی زاهدان( نور و پردیس) مراجعه خواهد نمود و با مسئولین مربوطه برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. در ابتدا ضمن رضایت کتبی از دانشجویان، افرادی را که دارای معیار های ورود به مطالعه باشند، مشخص خواهد شد. پس از مشخص شدن دانشجویان، شماره تماس آنها گرفته شده تا برای اجرای مراحل بعدی با آنها هماهنگی صورت گیرد.   دانشجویان به شیوه تصادفی (قرعه کشی) از طریق پاکتهایی که به تعداد نمونه ها تهیه شده در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهند گرفت. بعد از مشخص شدن گروه کنترل و مداخله از نمونه ها در هر دو گروه خواسته می شود پرسشنامه های مطالعه را  در مرحله پیش آزمون تکمیل نمایند. پس از تکمیل پرسشنامه ها  در گروه مداخله روش آرام سازی به صورت  فردی توسط پژوهشگر  آموزش دیده بر روی دانشجواجرا خواهدشد. محل انجام مداخله اتاق نمازخانه و یا هر محلی که امکان انجام مداخله در خوابگاه وجود داشته باشد خواهد بود.  سه جلسه درهفته دانشجو دربرنامه آرام سازی دوسا شرکت خواهد کرد. مدت زمان هر جلسه 45 دقیقه که 15 دقیقه  توضیحاتی درخصوص این روش داده می شود. 30دقیقه به تمرینات حرکتی آرام سازی دوساهو پرداخته خواهد شد. این مداخله به مدت 8 جلسه پیوسته ( یک روز درمیان)ادامه خواهد یافت. چهار هفته پس از اتمام مداخله مجددا در مرحله پس آزمون پرسشنامه های افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی توسط دانشجویان  گروه مداخله و کنترل تکمیل خواهد شد( بر اساس مطالعه Fujino 2012)(35) . (دانشجو دارای گواهی آرام سازی دوسا می باشد)

پس از اتمام پژوهش به گروه کنترل اطلاع رسانی می شود و در صورت تمایل این شیوه آرامسازی برای آنان نیز اجرا خواهد شد.  

جلسات به صورتی اجرا خواهد شد که در هر سه جلسه متوالی تعداد 4 تکنیک انجام می گردد.

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار  SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار  خواهند گرفت.  ابتدا به کمک آمار توصیفی درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار، دامنه تغییرات تعیین  خواهد شد، در ادامه  از آمار استنباطی در مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های   بین گروه  ها از آزمون تی مستقل و مقایسه متغیر های کیفی از آزمون کای دو استفاده خواهد شد. در صورت عدم نرمال بودن داده ها از آزمون های ناپارامتری من ویتنی و یلکاکسون استفاده خواهد شد. در مواردی که 05/0 > p بود اختلاف معنادار گزارش خواهد شد.

جدول  مقایسه میانگین ها قبل و بعد از مداخله آرام سازی دوسا در گروه مداخله  و کنترل

ملاحظات اخلاقی(درصورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت ازآزمودنی درپژوهش های علوم پژشکی الزامی است):

راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش برآزمونی انسانی،سلامت وایمنی فرد فردآزمودنی ها درطول وبعد ازاجرای پژوهش،برتمامی مصالح دیگر اولویت دارد.هرپژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می گیرد،باید توسط افرادی طراحی واجراشودکه تخصص ومهارت بالینی لازم ومرتبط راداشته باشند.درکارآزمایی های بالینی برروی بیماران یا داوطلب های سالم نظارت پزشک دارای مهارت ودانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه وآزادانه درهرپژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرامی شود،الزامی است.این رضایت نامه بایدبه شکل کتبی باشد. درمواردی که اخذ رضایت آگاهانه کتبی غیرممکن یا قابل صرف نظر باشد،باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود،درصورت تایید کمیته ی اخلاق،اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگر باید ازآزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند.رفتارهایی که به هرنحوی متضمن تهدید،اغوا،فریب ویا اجبارباشدموجب ابطال رضایت آزمونی می شود.به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد-نظیر اعضای فامیل یا پژشک خانواده -داده شود.هم چنین ،در پژوهش هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد،دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته اخلاق تایید شود، دراین موارد شخص ثالث ومعتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگرمسئول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها واتخاذ تدابیرمناسب برای جلوگیری ازانتشار آن است.هم چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها درطول پژوهش اطمینان حاصل کند.هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده ازبیماران باید براساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه،دقیق و کامل منتشر کنند.نتایج اعم ازمنفی یا مثبت، ونیز منابع تامین بودجه، وابستگی سازمانی،وتعارض منافع-درصورت وجود-باید کاملا آشکار سازی شوند.پژوهشگران نباید درهنگام عقد قرارداد انجام پژوهش،هیچ گونه شرطی را مبتنی برحذف یا عدم انتشار یافته هایی که ازنظر حمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست،بپذیرند.      

از محدودیت هایی شرکت دانشجویان درکلیه  جلسات آرام سازی می باشد که سعی خواهد شد با توزیع هدایای تشویقی آنان را جهت شرکت  ترغیب کرد.

آرام سازی -افسردگی-استرس-اضطراب اجتماعی، دختر، دانشجو

Relaxation, Depression,Stress, Social Anxiety, girl, student

1.Sharifi Kh, Souki Z, Khademi Z, Hosseinian M, Tagharobi Z. Prevalence of depression and its contributing factors among Kashan Medical University students. Feyz. 2001; 4(16): 54-58. [Persian]

2. Hasan Zadeh Tahery & et al Prevalence of depression among new registered students in Birjand University of Medical Sciencesin the academic year 2009-2010.  Journal of Birjand University of Medical Sciences 2011; 18(2):109-116.

3. Foroutani, M. R Depression in Some College Students. Nursery Journal, 2003; 18 (41), 123-130.  

4. Azizi S, Ebrahimi MT, Shamshirian A, Houshmand Sh, Ebrahimi M, Seyyed Esmaeeli SF, Hosseini MR. Evaluation of the Level of Depression in Students of School of Paramedic Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences, in 2015. Tabari J Prev Med. Winter 2015;1(3):41-48.

5. Najafi Kalyani M,  Pourjam  E,  Jamshidi N, Karimi  Sh, Vahid Najafi Kalyani V. 'Survey of stress, anxiety, depression and self-concept of students of Fasa University of medical sciences, 2010.' Journal of Fasa University of Medical Sciences.2013; 3(3): 235-240.

6. Mazhari S.,  Ekhlas pour M., Banazadeh N. Social Phobia and its Association with Academic Performance among Student of Kerman University of Medical Sciences, Iran, Strides in Development of Medical Education Journal of Medical Education Development Center 2015; 11(2):227 -235.

7. Labbafinejad, Y. and A. Bossaghzade (2012). 'Assessment of anxiety prevalence and its contributing factors in female medical students of Tehran University of Medical Sciences in 2010-2011.' Iran Occupational Health Journal 9(3): 32-38.

8.Ghezelbash S, Peyrovi H, Inanloo M, Haghani H. Relationship between Social Anxiety and Some Demographic Characteristics among Nursing Students. (2015): 19-29.

9. Gültekin BK., Dereboy IF. The prevalence of social phobia, and its impact on quality of life, academic achievement, and identity formation in university students. Turk Psikiyatri Derg. 2011;22(3):150-8.

10. Sadock BJ, Sadock VA. Synopsis of Psychiatry. Philadelphia: Wolters Kluwer Press; 2007.

11. Norouzi M, Michaeli Manee F, Issazadegan A. The prevalence of self-reported social anxiety disorder on iranian students. The Journal of Urmia university of medical sciences 2016 May;27(2):155-66.

12. Hofmann SG, Anu Asnaani MA, Hinton DE. Cultural aspects in social anxiety and social anxiety disorder. Depression Anxiety 2010; 27(12): 1117–27.

13. Shirazi, M Kouhlan Azim H., Khosrovani E. Effectiveness of psychological rehabilitation, using Dohsa-Hou, on hemodialysis patients’ depression, anxiety,and stress in Zahdan city. Scientific-exploratory Journal of Birjand medical sciences university 2016, 23 (2), 130-140.

14. Mills NJ, Allen S, Carey M. Does Tai Chi Qi Gorg help patients with Multiple Sclerosis? Journal of body work and movement therapies 2000; 4(11): 39-48.

15. Hanifi N, Bahraminejad N, Dadgaran SAI, Khani M, Oskouie SFH. Effect of Orientation program on Hemodynamic Variables of Patients Undergoing Heart Catheterization. HAYAT 2011;17(3): 38-48.

16. Naruse G. Recent development of Dohsa-hou in Japan. Journal of Rehabilitation Psychology 1992; 19(3): 7-1.

17. Naruse G. The clinical dohsa-hou as psychotherapy. Journal of Rehabilitation Psychology 1997; 25: 9-16.

18. Harizuka S. Dohsa-hou for making sitting posture with legs crossed. The Journal of Rehabilitation Psychology 1992; 19: 27-33.

 19. Dadkhah A, Raoufi MB. A Japanese treatment used in major depressive disorder in adolescence. Percept Mot Skills. 2007; 105(2):531- 8.

20. Malekshahi F, Dadkhah A. The psycho-rehabilitative effect of japanese Dohsa-Hou on the depression of the aged  people. J Sabzevar Univ Med Sci. 2001; 8(2): 4-11.[Persian]

21. Rigikouteh B, Yazdkhasti F, Etemadifar M. The effectiveness of Dohsa-hou psychological rehabilitation program on severity of fatigue, depression, anxiety, stress and improve the quality of life in subjects with Multiple Sclerosis (MS). J Res Rehabil Sci. 2013; 9(3): 445-58. [Persian]

22. Hasanpour Dehkordi A, Masoudi R, SalehiTali S, Frouzandeh N, Naderipour A, Pourmirzakalhori R, et al. The effect of progressive muscle relaxation on anxiety and stress in nursing students at the beginning of the internship program. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences. 2009; 11 (1) :71-77. [persian].

 23. Heravi M, Jadid Milani M, Regea N, Valaei N. The effect of relaxation traning on exam driven anxiety level among nursing student. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences, 2004; 14(43):86-91. [persian].

24. Toshiro I. On the application of the Dohsa-hou (motor action therapy) for patients with panic attack disorder. Journal of Rehabilitation Psychology 2001; 29: 1-10.

25. Rika M. The application of Dohsa-Hou to junior college student with bulimia nervosa. Journal of Rehabilitation Psychology 2003; 31(1): 47-57.

26. Ono M. Analysis of change on hyper-active child through the motor action exercise. The association of Japanese clinical psychology. Tokyo, Seishin shobo, 1983.

27. Naoki E. Process of emotional control by Dohsa-hou in a schizophrenia patient. Journal of Rehabilitation Psychology 2003; 30(2): 21-9.

28.Salehikhah A. Depression from Islam´s view and new science. Tehran: Hossein Fahmide Press; 1995.

29.Stress. In: Vohr H-W, editor. Encyclopedia of Immunotoxicology. Berlin, Heidelberg: Springer BerlinHeidelberg; 2016. p. 847.

30.Sadok BJ, Sadok VA, Ruiz P. Rezaei F‚translator. Kaplan& Sadock’s synopsis of psychiatry behavioral sciences. 11th ed. Tehran:Arjmand Publisher;2015:732.

31. Maleki A, Asghari MJ, Salari R. Credit terms of scale,depression, anxiety Vastrs DASS-21 in the Iranian population.J Iran Psychol. 2005;1(4):9-12.

32. Moradipanah F. The effect of music on anxiety stress and mild depression patients undergoing cardiac catheterization [dissertation]. Tehran: Tarbiyat Modarres University; 2005.[Persian].

33. Heidarian Fard Z, Bakhshipour B ,  Faramarzi M. The Effectiveness of Group Cognitive-behavioral Therapy on Social Anxiety, Social Self-efficacy and Rumination2016;6(21): 152-172. [persian]

34. Heidari A, Saedi S.  The effect of relaxation and gradual stress removal  accompanied by biofeedback on the anxiety of the students. Knowledge & Research in Applied Psychology 2011 ; 12(3): Continuous( 45). 

بررسی تاثیرآرام سازی به شیوه دوسا  بر افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی دانشجویان دختر ساکن خوابگاه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان1397

افسردگی، استرس و اضطراب اجتماعی در دانشجویان باعث افت عملکرد در این گروه می شود.درمان افسردگی، اضطراب و استرس شامل مداخلات دارویی و غیردارویی است.به دلیل هزینه و عوارض بالای روش های دارویی، استرس و وابستگی به این داروها، می توان از روش های غیر دارویی برای کنترل افسردگی، اضطراب و استرس استفاده کرد . لذا در سال­های اخیر روش­های غیردارویی توجّه زیادی را به خود جلب کرده است که این روش­ها تحت عنوان درمان‌های مکمل مطرح هستندکه می توانند روند وسیر بیماری را کند وشروع ناتوانی همیشگی را به تاخیر بیندازند.براساس یافته ها اینگونه استنباط می شودکه استفاده ازتکنیک آرام بخشی به شیوه دوسا درکاهش علایم وبه دنبال آن ارتقای عملکرد دانشجویان موثر باشد.

-

-

چنانچه در طرح تحقیقاتی اقدام تشخیصی یا درمانی انجام شود،هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

اطلاعات پرسشنامه ها به صورت محرمانه خواهد بود ونتایج روش به کار رفته به اطلاع دانشجویان خواهد رسید واین نتایج به صورت محرمانه وصرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

درابتدای هرجلسه 15دقیقه درمورد مداخله وارتباط با دانشجویان توضیحاتی داده خواهد شد.همچنین شماره تلفنی از پژوهشگر دراختیار دانشجویان قرار خواهد گرفت که در صورت داشتن سوال پاسخگو می باشد.

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است وآزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار درمانگر یا نحوه درمان اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات مجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود رابا شرکت دراین مطالعه اعلام می نمایم.یک نسخه ازاین فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

پرسشنامه اطلاعات شناسایی :

لطفا مشخصات خود را بنویسید.

پرسشنامه مقیاس افسردگی، اضطراب، استرس (DASS-21)

لطفا عبارات زیر را به دقت مطالعه کرده و نظر خود را نسبت به هریک از آنها، علامت بزنید.

پرسشنامه ی اضطراب اجتماعی  واتسون وفرند(SAQ)

لطفاً هر یک از عبارات زیر را به دقت بخوانید و سپس یکی از دو گزینه را که به بهترین وجه، ویژگی های شما را بیان می کند با علامت ü در ستون مربوطه، مشخص نمایید.