مقایسه فراوانی سطح آفلاتوکسین B1 درنمونه های برنج با استفاده از کیت و روش استاندارد

امروزه برنج یک محصول مهم جهانی بوده که غذای نیمی از جمعیت کره زمین را تشکیل می دهد همچنین قـوت غالب و یکی از منابع اصلی کربوهیدرات رژیم غذایی مردم ایران می باشد. گرچه مصرف برنج، به واسطه تغییر عادات و الگوی تغذیه ای در نتیجه صنعتی شدن رو به کاهش بوده ولی هنوز به عنوان منبع اصلی کربوهیدرات در  چندین کشور آسیایی بوده و از نظر سطح زیر کشت پس از گندم قرار داشته و 85 درصد از کل تولید  آن به مصرف تغذیه انسان می رسد. در ایران سرانه مصرف برنج 5/42  کیلوگرم برآورده شده که در واقع دومین محصول پر مصرف کشور است. در حال حاضر کشورمان یکی از مهم ترین وارد کنندگان این محصول محسوب می گردد چون تولید این محصول در کشور با هزینه بالایی انجام می شود که عدم مزیت نسبی در تولید این محصول را نشان می دهد [1-3].

 ارزش تغذیه ای برنج به عنوان یک منبع انرژی 2345Kcal/kg بوده که قدرت بالای جذب رطوبت در برنج، آن را به یک سوبسترای ایده آل برای ایجاد و رشد گونه های قارچی به ویژه قارچ های مولد سم که می توانند مایکوتوکسین ها را تولید نمایند تبدیل نموده. فاکتور هایی مانند محتوای رطوبت، فعالیت آبی، دما، مدت انبار داری، شرایط اکولوژیکی، میزان اولیه آلودگی، توانایی تولید سم گونه های قارچی و ماهیت ماده بر تولید مایکوتوکسین ها تاثیر می گذارد. به علاوه درطی مدت انبارداری، قارچ ها سبب تغییرات ارگانولپتیک و رنگ در دانه می شود [4].

آلودگی برخی محصولات کشاورزی به مایکوتوکسین ها سلامت انسان و حیوانات را با نگرانی جدی روبه رو کرده است و همچنین چالشی برای سلامت افراد به ویژه در کشور های در حال توسعه می باشد. خطر آلودگی به مایکوتوکسینها یک نگرانی عمده در زمینــه امنیــت غــذایی انــواع دانــه هــای غــلات و ســایر محــصولات زراعــی محــسوب مــیشــود. آســیب پــذیری محصولات زراعی نسبت به ایـن تهدیـد، یکـسان نیـست . مایکوتوکسین ها بادام زمینی، غلات (ذرت، برنج، سـورگوم، گندم، جو و جو دوسر)، ادویه جات (فلفل سیاه، زنجبیل و جوز هندی) و برخی دیگر از محصولات کشاورزی را آلوده میکنند  [1].

تشکیل مایکوتوکسین ها مشکل جهانی محسوب می شود و طبق آماری که سازمان کشاورزی و غذای ملل متحد ارائه داده است، هر ساله تقریباً 25 درصد دانه های زراعی تولیدی جهان آلوده به مایکوتوکسین هستند [3]. مایکوتوکسین ها متابولیت ثانویه قارچ ها هستند آنها ساختمان شیمیایی متفاوتی داشته و در ساختمان خود دارای یک یا چند حلقه هتروسیکلیک می باشند. مایکوتوکسین ها توسط قارچ هایی چون آسپرژیلوس فلاووس  (A. falvus)، آسپرژیلوس پارازیتیکوس (A. parasiticus) و آسپرژیلوس نومیوس  (A. nomiu)تولید می شوند [5].

آفلاتوکسین ها گروهی از مایکوتوکسین ها هستند که به وسیله قارچ های آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس تولید می گردند. در مجموع 20 نوع آفلاتوکسین ها وجود دارد اما به طور معمول فقط آفلاتوکسین های G1 ، B2 ، B1 و   G2  در مواد غذایی یافت می شوند. آفلاتوکسین B1 به عنوان یکی به عنوان یکی از قوی ترین عوامل سرطان کبد شناخته شده است [6-8]. حیوانات جوان به اثرات آفلاتوکسین حساس تر می باشند. آفلاتوکسین در همه حیوانات می تواند سبب عوارض مختلفی مانند آسیب کبدی، کاهش باروری، کاهش تولید شیر یا تخم مرغ، مرگ جنینی، تومور و سرکوب سیستم ایمنی گردد. حتی هنگامی که در مقادیر کم مصرف شود، آسیب کبدی، با بزرگ شدن کبد، رها کردن آنزیم هایی به خون (آسپارتات آمینو ترانسفراز و آلکالین فسفاتاز) و سنتز ناقص پروتئین قابل تشخیص است. آفلاتوکسین ها در سلول های کبدی با اتصال به، DNA فعالیت آنزیم های DNA پلی مراز و RNA  پلی مراز را متوقف نموده و موجب کاهش سنتز پروتئین ها می گردند. مایکوتوکسین ها بر روی محصولات کشاورزی قبل یا بعد از برداشت، طی حمل و نقل و نگهداری،  ایجاد می شوند. همه مواد غذایی بالقوه، استعداد آلودگی به مایکوتوکسین ها و قارچ های به وجود آورنده آنها را دارند. اما غلات و غذاهای به ظاهر خشک در این میان اهمیت بیشتری دارند [7, 9-11]. میزان حد مجاز این سم در کشورهای مختلف متفاوت بوده و تا 50 µg/kg ماده غذایی می باشد. به عنوان مثال این میزان در هند 30 µg/kgماده غذایی است [3].

تماس انسان با این سموم در مناطقی که مـردم دانه های غلات آسیب دیده توسط حشرات و یا کپـک زده را مصرف میکنند، در بالاترین سطح می باشد. همچنین با توجه به مصرف روز افزون برنج های وارداتی هندی و پاکستانی در ایران و همچنین با توجه به اینکه تحقیقی در این زمینه در ساتان زاهدان صورت نگرفته، این تحقیق با هدف شناسایی آلودگی برنج به آفلاتوکسین B₁ در برنج های وارداتی به استان زاهدان به عنوان یکی از گروه های غذایی مهم در سبد غذایی خانوار و اهمیت تامین امنیت غذایی صورت می پذیرد.

تحقیقات مشابهی در ایران بر روی میزان مایکوتکسین های در برنج های وارداتی صورت گرفته که از جلمه این پژوهش ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

نجفیان در سال 1392 مطالعه ای مقطعی – توصیفی با عنوان ' مقایسه میزان آفلاتوکسین در ارقام مختلف برنج های تولید داخل و وارداتی در فصول مختلف سال و تاثیر نحوه پخت بر مقدار سم' که در شهر رشت صورت گرفت منتشر کرد. این مطالعه بر روی 72 نمونه برنج مصرفی تولید داخل و وارداتی انجام شد که نمونه های داخلی نسبت به نمونه های وارداتی آلودگی کمتری داشتند. همچنین نمونه های جمع آوری شده در فصل تابستان نسبت به فصل زمستان آلودگی کمتری داشتند که در همه موارد برنج پخته نسبت به حالت خام همان برنج آلودگی کمتری داشته. نتایج این پژوهش نشان داد که همه برنج ها به میزان های متفاوتی آلودگی داشتند. بنابراین ضرورت نظارت و کنترل دائمی بر روی میزان آلودگی برنج های مصرفی وجود دارد. از آنجایی که میزان آلودگی برنج های وارداتی بیش از نمونه های داخلی بود، به منظور کاهش واردات برنج باید اقدامات اساسی در راستای افزایش حمایت از تولید داخلی برنج در کشور انجام پذیرد [3].

مسیبی و همکاران در سال 1392 مطالعه ای با عنوان ' تعیین میزان آلودگی مایکوتوکسینها و فلزات سنگین در برنج های خوراکی
وارداتی به استان گلستان' انجام دادند. در این مطالعه تعداد 80 نمونه برنج وارداتی از کشور های هندوستان و پاکستان از نظر میزان مایکوتوکسین ها آفلاتوکسین های G2،G1 ،B2، B1و مجموع آفلاتوکسین ها ، اکراتوکسین A، زرالنون و داکسی نیوالنول) و فلزات سنگین (سرب، آرسنیک و کادمیوم) مورد بررسی قرار گرفتند که میانگین میزان آفلاتوکسین B1، B2، اکستراتوکسین A و آفلاتوکسین توتال به ترتیب 0.93، 0.036، 0.033 و 0.96ng/g بود. آفلاتوکسین G1، G2 و داکسی نیوالنول در هیچ یک از نمونه ها مشاهده نشد.میانگین غلظت سرب، آرسنیک و کادمیوم در نمونه ها نیز به ترتیب 0.067، 0.007 و 0.024mg/kg بود. نتایج این پژوهش نشان داد که همه نمونه ها با بیشینه مجاز تعیین شده برای مایکوتوکسین ها و فلزات سنگین برنج در استاندارد های ملی ایران مطالبقت داشتند [2].

1. فراوانی سطح آفلاتوکسین B₁ در نمونه های برنج با استفاده از کیت چقدر است؟

2- فراوانی سطح آفلاتوکسین B₁ در نمونه های برنج با استفاده از روش استاندارد چقدر است؟

3- مقایسه میزان توافق  فراوانی سطح آفلاتوکسین B₁ در نمونه های  برنج به دو روش چقدر است؟

بررسی فراوانی سطح آفلاتوکسین B₁ در برنج های وارداتی به گمرک زاهدان سال 1397

1- تعیین فراوانی سطح آفلاتوکسین B1 در نمونه های برنج با استفاده از کیت 

2-تعیین فراوانی سطح آفلاتوکسین B1 در نمونه های برنج با استفاده از روش استاندارد 

3- مقایسه میزان توافق  فراوانی سطح آفلاتوکسین B1 در نمونه های  برنج به دو روش 

وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان،گمرک

افلاتوکسین B1 نام نوعی آفلاتوکسین است که توسط آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس تولید می‌شود.

 توصیفی - تحلیلی

برنج های عرضه شده در سطح توزیع در سطح شهر زاهدان در سال 1397

بر اساس مطالعات مشابه ( 2 ) تعداد 80 نمونه برنج وارداتی مورد ارزیابی قرار می گیرند

به صورت تصادفی سیستماتیک از نمونه های در دسترس بر از نقاط مختلف شهر مانند بازار مرکزی و بازار رسولی  نمونه گیری می گردد

فرم اطلاعاتی و نتایج آزمایشگاهی

برنج یکی از غذاهای مرسوم و با قابلیت مصرف بالا در ایران می باشد لذا در این تخقیق نمونه های برنج از سطح توزیع در شهر زاهدان ب نمونه های لازم به میزان سه کیلو گرم از هر بچ ( نمونه هایی که با یک پارت وارد می شوند ) نمونه برداری می شود. سپس نمونه ها به آزمایشگاه  مواد غذایی دانشکده پزشکی منتقل شده و در شرایط مناسب ( خشک و خنک ) تا اندازه گیری سطح افلا توکسین  B1 با کمک کیت سنجش افلا توکسین  B1 شرکت روژان آزما   به صورت کیفی اندازه گیری می شود. این کیت  دارای دقت تشخیص مقادیر بیش از ppb 5 ( حداکثر مقدار قابل قبول در نمونه های برنج ) افلا توکسین  B1 را دارد .ابتدا سه کیلوگرم  نمونه برنج با کمک آسیاب نرقی در شرایط استریل  آسیاب شده و سپس یک گرم نمونه از برنج آسیاب شده وارد بافر A این کیت شده سپس به مدت یک دقیقه مخلوط می گردد ( شیک می گردد) سپس ساکن برای حدود سه دقیقه ساکن قرار داده می شود این عمل سه بار تکرار می شودسپس حدود ده قطره از این محلول را وارد بافر B این کیت میکنیم و سپس کاملا هم زده و بعد از آن یک سی سی از بافر B  را داخل چاهک کیت می ریزیم  چند دقیقه صبر می کنیم اگر دو خط پررنگ شد مقدار افلا توکسین نمون B1 نمونه در مخدوه قابل قبول قرار دارد. میزان افلاتوکسین به روش استاندار ( استفاده از HPLC ) نیز تعیین می گردد و نمونه های بالای حد مجاز بعنوان نمونه های آلوده در نظر گرفته خواهد شد نتایج با روش کیت مقایسه و میزان توافق دو روش محاسبه می گردد.

جهت توصیف داده ها از جداول و نمودارها و آمار توصیفی شامل فراوانی و درصد استفاده خواهد شد جهت مقایسه میزان توافق بین دو روش ازمایشگاهی از ضریب توافق کاپا استفاده می گردد

 بر اساس  دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

و بندهای 1-  9- 10- 11- -25 – 28- 29 – 30 –و 31

1- هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

9-در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

30 -گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

‌

با توجه به تنوع محصولات و تعداد زیاد برند های تجاری قادر به تهیه نمونه از همه ی برند ها نبوده که ما به صورت رندوم از بین این برند ها، تعداد ... را مورد بررسی قرار میدهیم

آفلاتوکسین B₁ ، برنج وارداتی /   imported rice,  aflatoxin B1 ,

1.         هادیان ز، یزدان پناه ح، عزیزی م، احمدیان ف، کوشکی م، حسینی پنجکی م، مرتضایی غ، شجاعی علی آبادی ف، خوش گذران ص. میزان شیوع اکراتوکسین A در برنج فروشگاه های زنجیره ای شهر تهران در سال 1386.مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، ۱۳۸۸. ۴ (۲):۵۳_۵۹.

2.         مسیبی م، میرزایی ح. میزان آلودگی مایکوتوکسین ها و فلزات سنگین در برنج های خوراکی وارداتی به استان گلستان. سلامت و محیط زیست، ۱۳۹۲. ۶(۴):۵۰۳-۵۱۴.

3.         نجفیان م. مقایسه میزان افلاتوکسین در ارقام مختلف برنج های تولید داخل و وارداتی در فصول مختلف سال و تأثیر نحوه پخت بر مقدار سم. فصلنامه علمی پژوهشی دنیای میکروب ها, 2014. 6: p. 328-336.

4.         Park, J.W., et al., Fungal mycoflora and mycotoxins in Korean polished rice destined for humans. International Journal of Food Microbiology, 2005. 103(3): p. 305-314.

5.         Ortatatli, M., et al., Evaluation of pathological changes in broilers during chronic aflatoxin (50 and 100 ppb) and clinoptilolite exposure. Research in Veterinary Science, 2005. 78(1): p. 61-68.

6.         Bhatnagar, D., et al., Mycotoxins contaminating cereal grain crops: their occurrence and toxicity, in Applied mycology and biotechnology. 2002, Elsevier. p. 171-196.

7.         Messripour M, gheisari M. Occurrence of aflatoxin B in some feedstuffs in Isfahan. Journal of research in Agricultural science,2010. 6: 49-55.

8.         Siruguri, V., et al., Aflatoxin contamination in stored rice variety PAU 201 collected from Punjab, India. The Indian journal of medical research, 2012. 136(1): p. 89.

9.         Bedard, L.L. and T.E. Massey, Aflatoxin B1-induced DNA damage and its repair. Cancer letters, 2006. 241(2): p. 174-183.

10.       Bryden, W.L., Mycotoxins in the food chain: human health implications. Asia Pacific journal of clinical nutrition, 2007. 16(S1): p. 95-101.

11.       Juan, C., et al., Aflatoxins levels in dried fruits and nuts from Rabat-Salé area, Morocco. Food Control, 2008. 19(9): p. 849-853.

اگر کیت پس از اضافه کردن نمونه دو خط پر رنگ شد قابل قبول است و برای آن نمونه ثبت میشود