بررسی میزان شیوع زخم بستر و عوامل موثر بر آن در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان خاتم النبیاء (ص) زاهدان در سال 1396-97

زخم فشاری به دلیل صدمات ایسکمیک ناشی از فشار ایجـاد میشود و میتواند پوست، عضله، بافت نرم، غضروف و استخوان را درگیر کند. زخم فشاری اغلب در برجستگیهای استخوانی مثـل ساکروم، برجستگیهای ایسکیال، پاشـنه، تروکـانتر، ناحیـه اکسیپوت و کتفها ایجاد میشود و بندرت در بینی و گوشها و لبها هم دیده میشوند. پس هر بـافتی کـه در مقابـل سـطوح سـخت تحت فشار باشد، ممکن است دچار زخم فشاری شود. (1)گروه اصلی در معرض خطر ایجاد زخم فشاری شامل بیمـاران بـا صـدمات نخـاعی، سـالمندان، بیمـاران بسـتری در بیمارسـتان مخصوصاً افراد تحت اعمال جراحی ارتوپدی و بیمـاران بسـتری در بخشهای مراقبتهای ویژه می باشند. گروه اخیر مستعدتر از بقیـه هستند چون اغلب در دورههای زمانی طولانی بی حرکت هسـتند و به دلیل شدت بیماری، نمره APACHE بالایی کسـب مـی کننـد . ایجــاد زخــم فشــاری ســبب درد، افســردگی، کــاهش عملکــرد و اسـتقلال، افـزایش بـروز عفونـت ، سپسـیس و روشهـای جراحـی می شود که تمام این موارد به صورت بـالقوه سـبب افـزایش طـول اقامت در بیمارستان میشود. (2)عوامل خطر موضعی عبارتند از: خوابیدن در یک وضعیت ثابت به مدت بیش از دو ساعت، فشار وارده بر روی برجستگی های بدن با زاویه بیش از ۴۵ درجه، انسداد مویرگها و قطع درناژ لنفاتیک، افزایش درجه حرارت و رطوبت (ناشی از تعریق یا بی اختیاری ادرار و غیره). عوامل خطر سیستمیک ابتلاء به زخم بستر شامل سالمندی، کاهش تحرک به علت شکستگیها، پاراپلژی، کما، اعمال جراحی وسیع، فقر تغذیه (کاهش دریافت پروتئین، عدم دریافت تغذیه دهانی و غیره) بیماری عروقی و فشارخون پایین می باشد. (2) زخم بستر مشکلی جهانی است و ۵-۱۰ درصد بیماران بستری را درگیر می کند، مرگ و میر ناشی از این بیماری ۲-۶ برابر بیماران دیگر است . سالانه ۶۰ هزار مرگ به علت زخم فشاری اتفاق می افتد. (3) میزان ابتلاء در بیماران علیل، ناتوان، ضعیف و دچار سوء تغذیه بسیار زیاد است. (4)

از این رو در مطالعات مختلفی به بررسی شیوع زخم بستر و عوامل موثر بر آن در بخش مراقبتهای ویژه پرداخته شده است.

برای نمونه در مطالعه ای که توسط Aminو همکاران در شهر داکا در سال2014 انجام شد، به بررسی الگو و ارزیابی ریسک زخم بستر در بیماران بستری در بیمارستان پرداخته شد.بر اساس نتایج این مطالعه مشاهده گردید که الگو و ریسک فاکتور های زخم بستر شامل چاقی، دیابت، سوء تغذیه، عدم استفاده از تخت پنوماتیک ،قرار گیری نامناسب و نواحی برجسته استخوان بدن در موقعیت های مختلف به ویژه در حالت سوپاین است. نویسندگان نتیجه گرفتند که کاهش این ریسک فاکتورها و مراقبت های صحیح فیزیوتراپی می تواند بروز زخم بستر را کاهش دهد.(5)

در مطالعه دیگری که در این زمینه توسط Bly و همکاران در آمریکا انجام و در سال 2016 منتشر گردید، به یک الگو فشار، اکسیژن و خونرسانی از ریسک فاکتور های زخم بستر در بخش مراقبت های ویژه پرداخته شد. در این مطالعه مشاهده گردید که یک الگوی جدید ارزیابی ریسک فاکتور نیاز است و چندین متغیر در مدل فشار، اکسیژن، خونرسانی ارتباط قابل توجه با گسترش زخم بستر داشتند. این متغیرها در مدل رگرسیون لجستیک معنی دار بودند. همچنین در این مطالعه مطرح شد که یک مطالعه آینده نگر در این متغیرها جهت تصحیح کردن این الگو لازم است. همچنین درک چگونگی اثر متقابل این متغیرها و غیر قابل اجتناب بودن گسترش زخم بستر ضروری است.(6)

در مطالعه دیگری که توسط Barrois وهمکاران در سال 2018 در فرانسه انجام شد، به بررسی شیوع، ویژگی ها و ریسک فاکتور های زخم بستر در واحدهای مراقبت عمومی و خصوصی بیمارستان و خانه سالمندان در فرانسه پرداخته شد. بر اساس نتایج این مطالعه مشاهده گردید که شیوع زخم بستر 8.1%(2153بیمار) است. که میزان شیوع از سال2014 در سرتاسر کشور با اقدامات انجام شده ی روزانه ی متخصصیان مراقبت های بهداشتی و برنامه های آموزشی شامل PERSEکاهش قابل توجهی داشته است(از 8.9%به8.1%). از این رو توصیه گردید که این فعالیت ها ادامه یابند به خصوص متخصصان مراقبت های بهداشتی باید جهت شناسایی بیماران در معرض خطر و اجرای اقدامات پیشگیری کننده، آموزش ببینند. همچنین تحقیقات بالینی و بنیادی باید جهت پیشرفت دانش و شناسایی درمان های جدید ادامه یابند.(7)

ازین رو با توجه به شیوع بالای زخم بستر در بیماران بستری بخش مراقبت های ویژه و اهمیت شناخت عوامل خطر، بر آن شدیم تا این مطالعه را با هدف تعیین میزان شیوع زخم بستر و عوامل موثر بر آن در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان خاتم النبیاء (ص) زاهدان در سال 1396-97 به انجام برسانیم.

• فراوانی کلی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه چقدر است؟
• فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس جنسیت چقدر است؟
• فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس سن بیمار چقدر است؟
• فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس محل ایجاد آنها در بدن چقدر است؟
• فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس تعداد زخم ها در هر موضع از بدن چقدر است؟

تعیین فراوانی زخم بستر و عوامل موثر بر آن در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان خاتم النبیاء (ص) زاهدان در سال 1396-97

• تعیین فراوانی کلی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه
• تعیین فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس جنسیت
• تعیین فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس سن بیمار
• تعیین فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس محل ایجاد آنها در بدن
• تعیین فراوانی زخم بستر در بخش مراقبتهای ویژه بر اساس تعداد زخم ها در هر موضع از بدن

مراکز درمانی

-

توصیفی - مقطعی

کلیه بیماران بستری در ICU بیمارستان خاتم النبیاء (ص) در سال 1396-97

معیارهای ورود:

سن بالاتر از 18سال

طول مدت بستری بیشتر از 24ساعت

رضایت آگاهانه برای شرکت در مطالعه

براساس فراوانی گزارش شده، در متون پیشین(8)، با در نظر گرفتن فراوانی 19% ، و آلفا برابر 05/0 و میزان خطای 02/0 و با استفاده از فرمول زیر، حجم نمونه معادل 1478 نفر به دست آمده است که با توجه به محدودیت زمانی و تعداد بیماران بستری، بیماران با سرشماری وارد مطالعه می شوند.

= 0.05

d=0.02

p=0.19

q=0.81

سرشماری

پرونده بیماران – چک لیست بر اساس پرونده بیماران و مندرجات آن تکمیل می شود

این مطالعه بر روی بیماران بستری شده در بخش مراقبت های ویژه بیمارستان خاتم النبیاء (ص) زاهدان در سال 1397 که دچار زخم بستر شده اند انجام می شود. پرونده ها از بایگانی استخراج و به طور کامل مطالعه خواهند شد. اطلاعات لازم شامل: سن، جنس، محل ایجاد زخم در بدن، تعداد زخم ها در هر موضع از بدن، طول اقامت بیمار در بیمارستان، بیماریهای زمینه ای بیمار از پرونده ها استخراج و در فرم اطلاعاتی درج می گردد. در پایان اطلاعات وارد نرم افزار آماری SPSS20 می شود و داده ها با یکدیگر مقایسه می شوند .

داده ها وارد نرم افزار spss ورژن 20 می شوند. سپس به کمک آماره های توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و فراوانی مورد بررسی قرار می گیرند. سطح معناداری 0.05 در نظر گرفته می شود.

نتایج در قالب جدول و نمودار ارائه خواهد شد.

 براساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران ، کد های 1 ، 10 و 11 و 25 و 27 و 28 و 29 و 30 و 31 ، رعایت خواهند شد :

1-        هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

10-      هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزماییهای بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کنندهها، وابستگیهای سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوهی دیگر، مشوقهای شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامهی آگاهانه بهصورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیتهی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-      کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیتهی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

25-      پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27-      در پایان پژوهش، هر فردی که بهعنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که دربارهی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهرهمند شود.

28-      پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافتههایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-      نحوهی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسهی حمایت کنندهی  پژوهش باشد.

30-      گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کردهاند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-      روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم کامل بودن پرونده ها که در این صورت بیمار وارد مطالعه نمی شود.

زخم بستر، عوامل موثر ، ICU

1. Eman SM, Shahin TD, Rudd JG. Pressure ulcer prevalence in intensive care patient. Journal of Evaluation in Clinical Practice 2008;;70:1356-94.
2. Nayak D, Srinivasan K, Jagdish S, et al. Bedsores: “top to bottom” and “bottom to top”. Indian J Surg 2008; 70: 161-8.
3. Moore ZE, Cowman,S. Risk assessment tools for the prevention of pressure ulcers. Cochrane Database Syst Rev 2008: CD006471.
4. Aizpitarte Pegenaute E, García de Galdiano Fernández A , Zugazagoitia Ciarrusta N, et al. Pressure ulcers in intensive care: assessment of risk and prevention measures. Enferm Intensiva 2005; 16: 153-63.
5. Amin MR, Haque MM, Saha PK, Zai SZ, Hossain SM, Akter S. Pattern and Risk Assessment of Bedsore in Hospitalized Patients. Chattagram Maa-O-Shishu Hospital Medical College Journal. 2014 Nov 30;13(2):12-6.
6. Bly D, Schallom M, Sona C, Klinkenberg D. A model of pressure, oxygenation, and perfusion risk factors for pressure ulcers in the intensive care unit. American Journal of Critical Care. 2016 Mar 1;25(2):156-64.
7. Barrois B, Colin D, Allaert FA. Prevalence, characteristics and risk factors of pressure ulcers in public and private hospitals care units and nursing homes in France. Hospital Practice. 2018 Jan 1;46(1):30-36.

Karimian M, Sarokhani D, Sarokhani M, Sayehmiri K, Mortazavi Tabatabai SA. Prevalence of bedsore in Iran: A systematic review and meta-analysis. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2016 May 15;26(136):202-10.

با توجه به شیوع بالای زخم بستر در بیماران بستری بخش مراقبت های ویژه و اهمیت شناخت عوامل خطر این مطالعه با هدف تعیین میزان شیوع زخم بستر و عوامل موثر بر آن در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان خاتم النبیاء (ص) زاهدان در سال 1396-97 انجام می شود.

در این مطالعه خون گیری از بیمار انجام نخواهد شد.

شناخت عوامل خطر زخم بستر در نتیجه کاهش ایجاد آن

شرکت در این طرح عوارض جانبی خاصی برای شرکت کننده بوجود نمی آورد.

در صورت ایجاد عارضه احتمالی جبران آن تماما بر عهده مجریان طرح می باشد.

هزینه هر گونه اقدام تشخیصی و درمانی در این مطالعه به عهده مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

روش جایگزین ندارد.

نتایج این طرح بصورت کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون، جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

ادرس و شماره تلفن تماس مجری یا مجریان طرح در اختیار افراد قرار داده می شود تا وی در هر زمانی که مایل بود بتوانند سوال های خود را در مورد روش های بکار رفته جهت تشخیص یا درمان وی یا بروز عوارض احتمالی آن روش ها مطرح و مشاوره دریافت نماید.

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است و ازاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن راداشته ام.