بررسی تأثیر پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) بر خودمراقبتی ، بستری مجدد و واکنش های روانشناختی بیماران همودیالیزی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) شهر زاهدان در سال 1397

-مقدمه و بیان مسئله تحقیق (مشتمل بر مرور تحقیقات گذشته داخلی وخارجی مرتبط با موضوع با ذکر منابع)

    نارسایی مزمن کلیه براثر تخریب پیش رونده و برگشت ناپذیر نفرون ها به وجود می آید (1). که در آن توانایی بدن دردفع مواد زائد متابولیک و تعادل آب و الکترولیت ها از بین رفته و درنتیجه اورمی ایجاد می شود (2). بیماری مرحله انتهایی کلیه(ESRD)[1]، مرحله ای از نارسایی مزمن کلیه است که بدون درمان های جایگزین منجر به مرگ می شود (3).

   از روش های رایج درمان جایگزینی کلیه می توان به همودیالیز، دیالیز صفاقی و پیوند کلیه اشاره کرد (4). بهترین روش درمان جایگزینی، پیوند کلیه است ولی در اکثر کشورها مشکل اصلی کافی نبودن تعداد کلیه اهدایی است. در حال حاضر رایج ترین روش درمان بیماری نارسایی پیشرفته کلیوی در سراسر دنیا، درمان با همودیالیز می باشد (5) و هدف عمده همودیالیز تا حد امکان نزدیک تر کردن زندگی بیمار کلیوی به زندگی عادی است (6).

    شیوع نارسایی کلیه در جهان 242 نفر در هر یک میلیون نفر گزارش شده است. این آمار در ایران 357 نفر در هر یک میلیون نفر می باشد و پیش بینی می شود که تا سال 1400 تعداد مبتلایان به 95000 نفر برسد که حدود 50% از این بیماران تحت درمان با همودیالیز قرار خواهند گرفت  (7).

همودیالیز عوارض زیادی به همراه دارد: پرفشاری خون شریانی، عوارض گوارشی مثل بی اشتهایی، کم خونی، عوارض عصبی مثل عدم قدرت تمرکز حواس برای مدت طولانی، عوارض استخوانی مثل: استئودیستروفی کلیوی، عوارض دستگاه تولید مثل مانند تغییر در عادت ماهانه، ناراحتی های پوستی مثل خارش و عفونت مسیر شریانی-وریدی که همه این موارد کیفیت زندگی بیمار را به هم زده و باعث افسردگی و گاهی خودکشی نیز در بیماران می گردد (8). مطالعات و آمار نشان می دهد که بیماران همودیالیزی دلایل مختلفی به صورت مداوم در بیمارستان بستری می شوند. کنعانی(1389) گزارش کرده است که 25% پذیرش های بیمارستانی بیماران همودیالیزی به دلیل مشکلات مربوط به دست یابی عروقی بیماران همودیالیزی می باشد (9). بیش از 35% بیماران همودیالیزی بعد از ترخیص در طی 30 روز اول به علت مشکلات ناشی از همودیالیز مجدد بستری می شوند. جنیفر لایت و همکاران (2016) در مطالعه خود ریسک فاکتورها و مشکلات همراه با همودیالیز که منجر به بستری شدن مجدد بیماران همودیالیزی می شود را در طی 30 روز اول پس از ترخیص مورد بررسی قرار دادند که عبارت اند از: مصرف بیش از  ده قلم دارو، دسترسی عروقی، همودیالیز در مراکز غیر دانشگاهی، افت فشار خون حین همودیالیز ، سطح آلبومین کمتر ازg/dl 3/3 و بدخیمی همراه همودیالیز(10). در سال های اخیر از میزان مراجعات مجدد و بستری مجدد قابل اجتناب بیماران به عنوان شاخص کیفیت مراقبت های بیمارستانی استفاده می کنند (11).

در مقایسه با بیماران بدون بیماری کلیوی، بیماران [2]ESKD  )بیماری کلیوی در مرحله پایانی( در معرض خطر بالاتری برای بستری شدن و پذیرش در بیمارستان هستند. بیمار همودیالیزی بستری شده در معرض خطر ابتلا به عفونت های بیمارستانی ، کاهش وزن، کاهش هموگلوبین و آلبومین است. که می تواند مانع روند بهبودی بیمار  افزایش عوارض جانبی، شود  (12, 13).

بیماران همودیالیزی علاوه بر رو به رو شدن با تغییرات متعدد فیزیولوژیک با تنش های روانی بسیاری نیز رو به رو می گردند که هر کدام به نوبۀ خود می توانند در روان و شخصیت آن ها اختلال ایجاد کنند، به طوری که اغلب آن ها با مشکلات و تنش ها سازگار نشده و دچار استرس، اضطراب، افسردگی، انزوا و انکار بیماری می گردند (14). واکنش های روانشناختی در بیماران تحت همودیالیز تا   60 درصد گزارش شده است.  بیمار همودیالیزی از یک طرف به علت مسایل جسمی فراوان، وجود فیستول و یا شانت، محدودیت های غذایی و دارویی از سوی دیگر به علت فشارهای روحی از وضعیت روانی مناسبی برخوردار نبوده و مشکلات پیچیده جسمی مربوط به درمان و فرآیند طولانی بیماری قبل از دیالیز وضعیت روانی بیمار را تحت تاثیر قرار داده که در نتیجه بر روی کیفیت زندگی آن ها تاثیر می گذارد (15).

افسردگی و اضطراب به عنوان شایع ترین اختلال روان پزشکی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه هستند که در مطالعات متعدد شیوع های متفاوتی برای آن ذکر شده است که به دلیل استفاده از ابزارها و مقیاس های مختلف به منظور سنجش اضطراب و افسردگی بوده است (16). در رابطه با میزان افسردگی، اضطراب و استرس بیماران همودیالیزی، مطالعه ی ملاهادی و همکاران (1388) نشان داد  9/63% بیماران دچار اضطراب، 5/60% دچار افسردگی و 7/51% دچار استرس بودند (17) .

بیماران همودیالیزی به دلایل متعدد بیولوژیکی، روانی و اجتماعی مستعد افسردگی می باشند (18). مونتینارو و همکارانش در مطالعه ای که انجام دادند به این نتیجه رسیدند اضطراب بیماران همودیالیزی 3 برابر بیشتر از افراد عادی جامعه است (19). بیلینتون و همکارانش میزان اضطراب و افسردگی 103 بیمار تحت درمان با همودیالیز را مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که بین اضطراب و افسردگی این بیماران و کیفیت زندگی شان رابطه ارتباط معکوسی وجود دارد (20).

حفظ بهداشت روان کنترل اختلالات روانشناختی در بیماران همودیالیزی اهمیت زیادی دارد. نتایج مطالعات نشان دادند که بین افسردگی، اضطراب و استرس و عدم تبعیت بیماران همودیالیزی از رژیم توصیه شده و حتی درمان های ضروری، ارتباط معنی داری وجود دارد و این امر می تواند سلامت بیمار را به خطر انداخته و مرگ وی را تسریع کند (21). همچنین اضطراب نیز مانع تبعیت از رژیم های غذایی و درمان توصیه شده می گردد و بر امر مراقبت از خود و نتایج درمان، تاثیر منفی دارد. بیمارانی که از حمایت اجتماعی بالاتر و سطح اضطراب کمتری برخوردار هستند، دارای سطوح بالاتر مراقبت از خود می باشند (22).

برخی مطالعات انجام شده نشان می دهد بین افسردگی و خود مراقبتی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه و سایر بیماری های مزمن ارتباط وجود دارد. به طوری که عملکرد خودمراقبتی بیشتر باعث کاهش عوارض جسمی و علائم و نشانه های افسردگی در بیماران می شود (23, 24).

امروزه بیان می شود که بهترین نتایج مراقبت بهداشتی زمانی حاصل می شود که بیماران به طور فعال در  امر مراقبت از خود درگیر باشند. خود مراقبتی شامل انجام برخی جنبه های مراقبت جسمی است و شرکت فعالانه بیمار در روند مراقبت از خود مانند پیگیری پیشرفت درمان، مانیتورینگ علائم، بررسی عوارض جانبی، پیگیری رفتارهای مثبت مرتبط با سلامت از قبیل داشتن یک رژیم سالم، ورزش منظم و بهبود سلامت عمومی بیمار می باشد که درنهایت کاهش هزینه های درمانی را در پی خواهد داشت (25-27). اورم مراقبت از خود را شامل فعالیت هایی می داند که  افراد به سهم خود در جهت حفظ زندگی، سلامتی، خوب بودن خود انجام می دهند (28).

فعالیت های خود مراقبتی در بیماران دیالیزی می تواند نقش بسیار چشم گیری در سازگاری بیماران با فرآیند بیماری، ارتقاء کیفیت زندگی (29)، کاهش دفعات بستری و طول مدت بستری شدن در بیمارستان، کاهش هزینه های درمانی و مرگ و میر بیماران، ایفاء نماید (30) همچنین افزایش خود مراقبتی  تغییر رفتار، پذیرش درمان و درنتیجه ارتقا سلامت جسمی و روانی را به همراه داشته است (31).

مهم ترین هدف از مراقبت بالینی پرستاری کاهش شدت علایم بیماری و استرس حاصل از آن به منظور حفظ کیفیت زندگی در این بیماران است. درمان این بیماران بدون مشارکت خود بیمار و انجام برخی از فعالیت های مراقبت از خود نمی تواند به اندازه کافی مؤثر باشد و نتایج دلخواه درمان حاصل گردد (32).

 پرستاران به عنوان افراد متخصصی که بیش ترین ارتباط را با بیماران در طول مدت دیالیز بر عهده دارند، می توانند با برقراری و ایجاد یک رابطه ی مراقبتی مستمر و پویا جهت افزایش آگاهی و عملکرد مراقبتی مؤثر به بیماران، نقش بسیار زیادی داشته باشند. از طرف دیگر، مشکلات اقتصادی، محرومیت و شرایط زندگی سخت، هزینه های جانبی این بیماران مانند رفت وآمد جهت انجام دیالیز، ناتوانی در اشتغال مؤثر، ابتلا به بیماری هایی به غیراز مشکلات کلیوی و ... همه از عواملی هستند که باعث بروز مشکلات روحی فراوانی هم در بیماران و هم در خانواده ی ایشان می شود و باعث می شود به غیراز تحمل درد و رنج بیماری، متحمل مشکلات فراوان دیگر شوند (33). نتایج مطالعات نشان داده است که مداخلات پرستاری مداوم در مورد خطر بستری تکراری موثر است به طوری که  ارزیابی مناسب و به موقع بیمار دیالیزی پس از بستری ممکن است یک استراتژی موثر برای قطع و متوقف کردن بستری های تکراری و سپس کاهش مارپیچی آن می باشد (34). بدون شک، نرخ پذیرش مجدد 30 روزه بیماران تحت همودیالیز بیش از حد بالا است، اما شواهد در مورد عوامل خطر قابل تغییر و راهبردهای پیشگیری از پذیرش مجدد محدود است. مطالعات قبلی نشان داده است که پیگیری به موقع، مکرر و هدفمند از بستری مجدد در بیماران تحت دیالیز می کاهد (12, 35).

نتایج مطالعات متعدد  نشان داده است که بیماران همودیالیزی دارای آگاهی کم در باره رژیم غذایی، مصرف مایعات، رژیم دارویی، مراقبت از فیستول، مراقبت از پوست، فعالیت و استراحت، پیگیری درمان، پیشگیری از عفونت، مشکلات گوارشی، کاهش اضطراب،  استرس، افسردگی و آموزش خودمراقبتی می باشند و نیازمند آموزش می باشند. یکی از روش های آموزش به بیماران همودیالیزی بعد از ترخیص  مداخله پرستاری از طریق رسانه های ارتباطی(تله نرسینگ) و دادن آموزش از این طریق است که یک مداخله پرستاری موثر در ارتقای سلامت بیماران همودیالیزی می باشد.

    در این تکنیک در وقت بیماران صرفه جویی شده و این فرصت صرف آموزش بیماران از راه دور می شود و بیمار نیاز به طی کردن مسافت های طولانی ندارد، به ویژه بیمارانی که در مناطق روستایی زندگی می کنند و به این ترتیب باعث کاهش هزینه های درمانی نیز می شود. علاوه بر این مراجعات به بخش اورژانس کاهش می یابد (36). به طور کلی پرستاری از راه دور گزینه ای مناسب برای بهبود مراقبت از بیمار و مدیریت بیماری می باشد (37).

تله نرسینگ ( پیگیری تلفنی توسط پرستار) استفاده از فناوری تله مدیسین برای ارائه مراقبت پرستاری و انجام عمل پرستاری است (38). تله مدیسین، استفاده از فناوری های مخابراتی و رایانه ها برای ارائه اطلاعات و خدمات پزشکی و بهداشتی به بیماران در یک مکان دیگر است (39). پرستاری از راه دور یا تله نرسینگ به ارائه خدمات پرستاری از طریق بکارگیری تکنولوژی های ارتباطی اطلاق می شود. این تکنولوژی های ارتباطی می تواند از طریق تلفن، کامپیوتر، ابزارهای پایش از راه دور و اینترنت باشد (40). پیگیری نامناسب و ناکافی بیماران پس از ترخیص به افزایش ریسک بستری دوباره طی یک ماه پس از ترخیص منجر می شود.  با توجه به شیوع قابل توجه عوارض ناشی از همودیالیز و استعداد بالای این بیماران برای بستری مجدد (طبق مطالعات انجام شده و اماری که از بخش نفرولوژی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) زاهدان در چهار ماه سال 96 گرفته شد گویای تعداد زیاد بستری مجدد بود.) و ابتلا به اختلالات روان شناختی نظیر بروز استرس ، اضطراب و افسردگی و هم چنین خودمراقبتی نامطلوب آن ها و نبود مطالعه ای که میزان بستری مجدد بیماران همودیالیزی را در ایران نشان دهد  ، این پژوهش با هدف تعیین تأثیر پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) بر خودمراقبتی، بستری مجدد و واکنش های روانشناختی بیماران همودیالیزی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) زاهدان در سال 1397 طراحی گردید.

بررسی متون

برای دست یابی به مطالعات انجام شده پیرامون این موضوع کلید واژه های استاندارد مطابق با MeSH (تله نرسینگ ، همودیالیز ، بستری مجدد ، استرس ، اضطراب ، افسردگی، خودمراقبتی) در بانک های اطلاعاتی لاتین و فارسی(Pubmed-Googlescholar-SID-Magiran-Scopus-Ovid-Springer-Proquest-Uptodate) وارد گردید و مطالعات انجام شده مرتبط با موضوع مورد بررسی قرار گرفتند و مقالات بر اساس اهداف و شباهت به موضوع مورد بررسی قرار گرفتند:

الف) مطالعات داخل کشور:

1-مطالعه ای که توسط دهقانکار و همکارانش(2015) با هدف تعیین تاثیر آموزش و پیگیری با پیام متنی(SMS) بر کنترل وزن بیماران همودیالیزی بر روی 70 بیمار همودیالیزی که به صورت تصادفی به  35 بیمار در دو گروه آموزش چهره به چهره  و پیگیری با پیام متنی تخصیص یافتند انجام شد. هر دو گروه آموزش چهره به چهره راجع به رفتارهای خود مراقبتی را دریافت کردند. در گروه پیام متنی، پیام آموزشی برای بیماران ارسال شد. از چک لیست به منظور ثبت وزن بیماران قبل،2 و 6 هفته بعد از مداخله در دو گروه استفاده گردید. نتایج مطالعه نشان داد که: تفاوت آماری معنی داری در میانگین تغییرات وزن بیماران در بین دو گروه قبل، 2 و 6 ماه بعد از مداخله وجود داشت(P<0.001). در گروه آموزش چهره به چهره قبل، 2 و 6 ماه بعد از مداخله تفاوت آماری معنی داری در میانگین تغییرات وزن وجود نداشت(P=0.0972). با این وجود در گروه پیگیری با پیام این تغییرات میانگین وزن معنی دار بود(P<0.001) (41).

2- مطالعه ای توسط پورغلامی و همکاران(2016) با هدف تعیین تاثیر آموزش خود مراقبتی با پیگیری تلفنی( تله نرسینگ) بر توان خود مراقبتی بیماران همودیالیزی بر روی 60 بیمار تحت همودیالیز بیمارستان مطهری شهر جهرم انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات شامل: فرم مشخصات دموگرافیک، و [3]SUPPH استراتژی های استفاده شده بیماران برای ارتقاء سلامتی بود. اطلاعات در دو مرحله جمع آوری گردید. قبل و 2 ماه بعد از مداخله آموزشی. پرسشنامه به صورت مصاحبه تکمیل گردید. در ابتدا برای بیماران در 5 جلسه یک ساعته آموزش های لازم داده شد، سپس به آن ها کتابچه محتوای آموزشی نیز داده شد و به دو گروه تقسیم شدند( گروه آموزش خود مراقبتی و آموزش خود مراقبتی با تله نرسینگ). پیگیری تله نرسینگ با 24 تماس که هر تماس حدود 20 دقیقه به طول انجامید انجام شد.نتایج مطالعه نشان داد که: میانگین نمره توان خود مراقبتی قبل از مداخله بین دو گروه تفاوت معنی داری نداشت. نمرات تصمیم گیری، کاهش استرس مربوط به توان خود مراقبتی، قبل و بعد از هر دو روش مداخله از لحاظ آماری متفاوت بود(P<0.001).نتایج نشان داد که ترکیب آموزش خود مراقبتی و تله نرسینگ توان خود مراقبتی بیماران همودیالیزی را بهبود می بخشد (42).

3- مطالعه ای که کارگرجهرمی و همکاران(2016) با هدف تعیین  تله نرسینگ بر افسردگی، اضطراب و استرس  بیماران همودیالیزی به صورت دوسوکور بر روی 60 بیمار با نارسایی کلیوی پیشرفته تحت درمان با همودیالیز که به صورت تصادفی در دو گروه 30 نفری تقسیم شدند و مداخله ی پیگیری تلفنی به مدت 30 روز بعد از شیفت های همودیالیز که هر تماس تلفنی حدود سی دقیقه طول می کشید انجام شد. بیماران در دو گروه مداخله و کنترل قبل از مداخله ابزار استاندارد DASS را تکمیل کرده و هم چنین در پایان مداخله نیز در دو گروه تکمیل گردید.نتایج مطالعه نشان داد که: میانگین نمره ابعاد پرسشنامه DASS که استرس، اضطراب و افسردگی را می سنجد در دو گروه بعد از مداخله به صورت معنی داری متفاوت است (43).

ب) مطالعات خارج کشور:

1- مطالعه ی مروری Sandhya Ghai و Geetanjli Kalyan (2015 ) با هدف تله نرسینگ به عنوان یک خلاقیت نوآورانه در سلامت به صورت مرور مطالعات و نیاز سنجی بخش های سلامت که 63 مطالعه و گزارش در مورد تله نرسینگ و تله مدیسین را بررسی کردند، به این نتایج دست یافتند که: تله نرسینگ صرفه جویی در هزینه و زمان و یک تکنولوژی نوآورانه است. در چند سال گذشته بسیار سریع رشد کرده است و ادامه خواهد یافت. (40).

2- مطالعه ای توسط Susan Bohnenkamp و همکاران(2004) با هدف تعیین تاثیر تله نرسینگ بر بیماران دارای استومای (کلستومی-اوروستومی) ناشی از درمان سرطان بر روی 28 بیمار مراجعه کننده به مرکز بزرگ مراقبت پیشرفته در جنوب غربی ایالات متحده آمریکا که به صورت تصادفی به دو گروه تخصیص یافتند انجام شد. بیماران در دو گروه( مراقبت های سنتی خانگی و مراقبت های خانگی به علاوه تله نرسینگ) قرار گرفتند.تعداد خدمات تله نرسینگ و سنتی خانگی، خودمراقبتی بیماران و فاصله ی طی شده ثبت شد.نتایج نشان داد که:  گروه تله نرسینگ پس از ترخیص از بیمارستان بیش تر خود مراقبتی می کردند. گروه تله نرسینگ تغییرات کیسه (استومی ) کمتری را نیاز داشتند، بنابراین به دلیل کاهش تعداد کیسه های مورد استفاده، برایشان بسیار ارزان تر بود. افراد در گروه تله نرسینگ معتقد بودند که پرستاری استومی از طریق تله نرسینگ مشکلات شان را بیش تر از پرستار سلامت خانه درک می کنند. بیماران در گروه تله نرسینگ با اطلاعاتی که از سوی پرستار استومی ارائه می شد راحت تر بودند. گروه خدمات درمانی از متخصصان پرستاری که قادر به مراقبت از بیمار بودند ، کاهش هزینه و بهبود رضایت بیماران را دریافت کردند (44).

3-مطالعه ای که Anthony F. Jerant و همکارانش سال ( 2003) با هدف مقایسه سه روش مراقبت پرستاری به منظور تعیین بستری مجدد بیماران نارسایی قلبی احتقانی در طی 180 روز پیگیری بر روی بیماران مراجعه کننده به بیمارستان مرکزی کالیفرنیا در طی سال 2000-1999 انجام شد.  به این صورت که بیماران به صورت تصادفی در سه گروه قرار گرفته و  در ابتدای مطالعه کلیه بیماران به صورت تک به تک ویزیت شده و به مدت 180 روز به یکی از سه روش پرستاری: (a) مراقبت در منزل با استفاده از فیلم ویدئویی(100 بیمار)، (b) تماس تلفنی(100 بیمار) و (c) مراقبت معمولی(100 بیمار) مورد مداخله قرار گرفتند. میزان بستری مجدد تا 180 روز پس از اولین ویزیت، ترخیص، وزن روزانه، احتباس سدیم، ترک سیگار، تعدیل مصرف الکل،کاهش وزن(برای بیماران چاق)،ورزش های هوازی و داروهای استفاده شده ثبت و آنالیز شد و نهایتا به این نتایج دست یافتند که: بستری مجدد بیماران گروه تماس تلفنی و مراقبت در منزل با استفاده از فیلم ویدئویی، 80 درصد کمتر از گروه با مراقبت معمولی بود و همچنین به طور معنی داری تعداد ویزیت های اورژانسی کمتری داشتند. میانگین زمان ویزیت در بیماران با مراقبت معمولی سه برابر میانگین زمان ویزیت مراقبت از طریق فیلم ویدئویی و پنج برابر میانگین زمان ویزیت  گروه تماس تلفنی بود. تدوام خود مراقبتی، داروها، وضعیت سلامتی و رضایتمندی بین گروه ها از لحاظ آماری معنی دار نبود (45).

نقدی بر مرور متون:

مطالعات انجام شده در خصوص تله نرسینگ نشان دهنده تاثیر مثبت آن بر جنبه های مختلف(افزایش خود مراقبتی،کیفیت زندگی، کاهش بستری مجدد ،کاهش (استرس، اضطراب و افسردگی)،کاهش هزینه های درمانی و...) بیماران مختلف می باشد.

اکثر مطالعات بررسی مجدد را در 30 روز اول بعد از ترخیص بررسی کرده اند، این در حالی است که مشکلات همراه با همودیالیز اغلب مزمن بوده و در دراز مدت منجر به بستری شدن بیماران خواهد شد. مطالعه ای که بستری مجدد بیماران همودیالیزی را در ایران بررسی کند یافت نشد. با توجه به آمار بالای بستری مجدد بیماران همودیالیزی و واکنش های روانشناختی که در اثر طولانی بودن روند درمان و بستری های تکراری ایجاد می شود و منجر به کاهش خودمراقبتی به علت افسردگی می شود. همچنین مطالعه ای که تاثیر تله نرسینگ بر روی متغیرهای خود مراقبتی ، بستری مجدد و واکنش های روانشناختی (استرس ، اضطراب ، افسردگی) را یک جا مورد مطالعه قرار دهد یافت نشد. انجام این پژوهش با دوره طولانی مدت و کامل ضرورت پیدا می کند.

-فرضیات تحقیق:

1. فراوانی بستری مجدد بیماران همودیالیزی در گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و گروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.
2. خود مراقبتی بیماران همودیالیزی در گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و گروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.
3.  اضطراب بیماران همودیالیزی در گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و گروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.
4. استرس بیماران همودیالیزی در گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و گروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.
5. افسردگی بیماران همودیالیزی در گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و گروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

1.  هدف کلی:

تعیین تاثیر پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) بر خودمراقبتی ، بستری مجدد و واکنش های روانشناختی بیماران همودیالیزی بیمارستان علی ابن ابی طالب (ع) شهر زاهدان درسال1397

-اهداف اختصاصی:

1. تعیین و مقایسه  فراوانی بستری مجدد بیماران همودیالیزی در  دو گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و کنترل بعد از مداخله.
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره خود مراقبتی بیماران همودیالیزی در دو گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و کنترل قبل و بعد از مداخله.
3. تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب بیماران همودیالیزی در دو گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و کنترل قبل و بعد از مداخله.
4. تعیین و مقایسه میانگین نمره استرس بیماران همودیالیزی در دو گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و کنترل قبل و بعداز مداخله.
5. تعیین و مقایسه میانگین نمره افسردگی بیماران همودیالیزی در دو گروه پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ ) و کنترل قبل و بعد از مداخله.

 بیمارستانها، مراکز آموزشی و مراکز دیالیز 

تعریف واژه های تخصصی:

بیمار همودیالیزی

نظری:بیماری است که به علت نارسایی کلیه برای خارج نمودن مواد زاید سمی ناشی از متابولیسم (شامل :اوره ، کراتینین، و ...) و مایعات اضافه از بدن نیازمند همودیالیز است (46).

عملیاتی:منظور از بیمار همودیالیزی در این مطالعه بیماری است که حداقل دو نوبت در هفته و هر بار به مدت 3 ساعت تحت همودیالیز باشد.

پیگیری تلفنی ( تله نرسینگ )

نظری: تله نرسینگ به استفاده از فناوری ارتباط از راه دور در پرستاری جهت ارتقاء مراقبت از بیماران گفته شده و شامل به کاربردن کانال های الکترومغناطیسی برای انتقال صدا، اطلاعات و سیگنال های ویدئویی است (47).

عملیاتی: منظور از پیگیری تلفنی در این پژوهش، عبارت است از تماس تلفنی به مدت 12 هفته (سه ماه)،  و هر هفته  دو نوبت با متوسط طول مکالمه به مدت 15 دقیقه و علاوه بر آن فرستادن هفته ای یک پیام آموزشی مرتبط از طریق پیام متنی برای گروه مداخله .

بستری مجدد

نظری: هر پذیرش مجدد بیماران تا 30 روز بعد از ترخیص به عنوان بستری مجدد تعریف می شود (48).

عملیاتی: منظور از بستری مجدد در این پژوهش عبارت است از تعداد بستری ماهانه بیماران همودیالیزی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) زاهدان که در طی مدت 3 ماه انجام پژوهش میزان بستری مجدد ماهانه برای هر بیمار تعیین خواهد شد.

استرس

نظری: استرس حالتی است که توسط تغییر در محیط به وجود می آید که در آن اشخاص از تعادل پویا به چالش ، درگیرشدن و یا آسیب رساندن می رسند (49).

عملیاتی: منظور نمره ای است که از 7 سوال مربوط به استرس پرسشنامه 21 سوالی 21DASS[1]- به هر یک از آزمودنی ها تعلق خواهد گرفت و دامنه نمره ای  بین بین 0 تا 21 خواهد داشت.

افسردگی:

نظری: افسردگی یک اختلال خلقی است که موجب احساس غم و ناراحتی و از دست رفتن علاقه می شود. همچنین افسردگی بر احساسات، فکر کردن و رفتار فرد تأثیر می گذارد و می تواند به انواع مختلفی از مشکلات عاطفی و جسمی منجر شود (50).

عملیاتی: منظور نمره ای است که از 7 سوال مربوط به افسردگی پرسشنامه 21 سوالی 21DASS به هر یک از آزمودنی ها تعلق خواهد گرفت و دامنه نمره ای  بین بین 0 تا 21 خواهد داشت.

اضطراب:

نظری: پاسخ به محرک های خارجی یا درونی که با علایم رفتاری ، شناختی و فیزیکی مانند احساس تهوع و استفراغ همراه است. اضطراب از ترس متمایز است احساس تهدید یا تهدید توسط یک محرک خارجی قابل تشخیص که نشان دهنده خطر برای فرد است  (50).

عملیاتی: منظور نمره ای است که از 7 سوال مربوط به اضطراب پرسشنامه 21 سوالی 21DASS به هر یک از آزمودنی ها تعلق خواهد گرفت و دامنه نمره ای  بین بین 0 تا 21 خواهد داشت.

خود مراقبتی:

نظری: خودمراقبتی عملی است که در آن، هر فردی از دانش، مهارت، و توان خود به عنوان یک منبع استفاده می‌کند تا به طور مستقل از سلامت خود مراقبت کند. منظور از به طور مستقل، تصمیم گیری درباره خود و با اتکا به خود است. البته این تصمیم گیری می‌تواند شامل مشورت و کسب کمک تخصصی یا غیرتخصصی از دیگران (چه متخصص، چه غیرمتخصص) نیز باشد (51).

عملیاتی: منظور از خود مراقبتی در این پژوهش نمره ای است که آزمودنی ها از مقیاس خودمراقبتی بیماران همودیالیزی کسب خواهند نمود و و دامنه نمرات بین 0 تا 72 است.

کارآزمایی بالینی

- جامعه مورد مطالعه(معیارهای ورود و خروج ذکر شود)

کلیه بیماران همودیالیزی که به علت عوارض ناشی از نارسایی مزمن کلیه و همودیالیز در هریک از بخش های بستری بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) شهر زاهدان بستری و در حال ترخیص می باشند.

معیارهای ورود:

1-داشتن رضایت شرکت در مطالعه

2-انجام همودیالیز در بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) شهر زاهدان

3-داشتن تلفن همراه برای برقراری تله نرسینگ

4-داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن

5- توانایی برقراری ارتباط کلامی

6-عدم وجود بیماری های روانشناختی و عدم درمان با داروهای ضد افسردگی در 3 ماه گذشته

7-شروع همودیالیز در طی یک سال اخیر

8-داشتن سابقه حداقل یک بار بستری به علت عوارض همودیالیز در طی سه ماه گذشته

9- داشتن سن 18 تا 65 سال

معیارهای خروج:

1-عدم ادامه همکاری در هر مرحله از پژوهش

2-فوت بیمار

3-عدم پاسخ دهی تلفنی به مدت 2 هفته در ماه اول و مدت 3 هفته در ماه دوم وسوم.

4-مهاجرت یا مسافرت طولانی مدت بیمار

5-رخداد عوامل تنش زای جدید (روانشناختی و بیماری)

6-پیوند کلیه

حجم نمونه و روش محاسبه آن:

حجم نمونه با حدود اطمینان 95 درصد، توان آزمون آماری 95 درصد و بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره تبعیت از رژیم دارویی  در مطالعه نیکخواه  و همکاران (2015) بسیار اندک(55/3 نفر) (61)، بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره خودمراقبتی  در مطالعه بهزاد  و همکاران (2015) بسیار کم(78/8 نفر) (62)، و بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره اضطراب  در مطالعه ایمانی  و همکاران (2014)  تعداد 15 نفر در هر گروه برآورد گردید (63).  به منظور اطمینان از کفایت حجم نمونه و در نظر گرفتن ریزش احتمالی ، در این مطالعه در هر گروه 40 نفر و در مجموع 80 نفر حجم نمونه تعیین می شود.

n = =02/15

          = 1/96             = 25/8              = 71/47

         = 64/1              = 97/9              = 69/35

پس از مراجعه پژوهشگر به محیط پژوهش ابتدا به صورت در دسترس و اعمال معیارهای ورود بیماران انتخاب شده سپس به صورت تصادفی ساده به دو گروه مداخله( پیگیری تلفنی توسط پرستار) و کنترل( مراقبت های روتین) تخصیص خواهند یافت. به این صورت کارت های رنگی از پیش اماده شده به طور تصادفی در اختیار هر یک از بیماران قرار داده خواهد شد که رنگ سبز معرف گروه مداخله و رنگ آبی معرف گروه کنترل خواهد بود.

- روش و ابزار جمع آوری داده ها:

با استفاده از سه پرسشنامه که در زیر توضیح داده شده داده ها جمع آوری خواهد شد و نمونه فرم ها در پیوست ضمیمه می باشد.

الف) فرم اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات مرتبط با بیماری و  همودیالیز

این فرم شامل 11 آیتم بوده که متغیرهای دموگرافیک و اطلاعات مربوط به همودیالیز بیماران از جمله: سن، جنس، وضعیت تاهل، تحصیلات، محل سکونت،شغل، مدت زمان همودیالیز(سابقه)، تعداد جلسات دیالیز در هفته، دسترسی عروقی، علت بستری، علت ابتلا به بیماری نارسایی مزمن کلیوی ثبت خواهد شد.

ب) پرسشنامه استاندارد سنجش استرس، اضطراب و افسردگی DASS

مقیاس افسردگی ، اضطراب ، استرس  ( DASS)مجموعه ای از سه مقیاس خود گزار ش دهی برای ارزیابی حالات عاطفه منفی در افسردگی ، اضطراب و استرس است .کاربرد این مقیاس اندازه گیری شدت نشانه های اصلی افسردگی ، اضطراب و استرس است. برای تکمیل پرسشنامه فرد باید وضعیت یک نشانه را در طول هفته گذشته مشخص کند . از آنجا که این مقیاس می تواند مقایسه ای از شدت علایم در طول هفته های مختلف فراهم کند ، می توان از آن برای ارزیابی پیشرفت درمان در طول زمان استفاده کرد.

روایی و پایایی

آنتونی و همکاران (1998) مقیاس مذکور را در مورد تحلیل عاملی قرار دادند که نتایج پژوهش آنان مجدداً حاکی از وجود سه عامل افسردگی ، اضطراب و تنیدگی بود . نتایج این مطالعه نشان داد که 68 درصد از واریانس کل مقیاس توسط این سه عامل مورد سنجش قرار می گیرد. ارزش ویژه عوامل تنیدگی ، افسردگی و اضطراب در پژوهش مذکور به ترتیب برابر 07/9 ،89/2،23/1وضریب آلفا برای این عوامل به ترتیب 97/0، 92/0 ، 95/0 بود . همچنین نتایج محاسبه همبستگی میان عوامل در مطالعه  آنتونی و همکاران (1998) حاکی از ضریب همبستگی  48/0 میان دو عامل افسردگی و تنیدگی ، ضریب همبستگی 53/0 بین اضطراب و تنیدگی و ضریب همبستگی 53/0 بین اضطراب و تنیدگی و ضریب همبستگی 28/0بین اضطراب و افسردگی بود (60).

روایی و اعتبار این پرسشنامه در ایران توسط سامانی و جوکار (1386) مورد برسی قرار گرفته است که اعتبارباز آزمایی را برای مقیاس افسردگی ، اضطراب و تنیدگی به ترتیب برابر 80/0 ، 76/0 و 77/0 و آلفای کرونباخ را برای مقیاس افسردگی ، اضطراب و تنیدگی به ترتیب برابر 81/0 ، 74/0 و 78/0 گزارش نموده اند. در برسی روایی این مقیاس شیوه ی آماری تحلیل عاملی از نوع تاییدی و به روش مولفه های اصلی مورد استفاده قرار گرفت . مقدار عددی شاخص KMO  برابر با 9012/0 و نیز شاخص X²  در آزمون کرویت بارتلت برابر 93/3092 بود که در سطح 0001/0 معنی دار بود و حکایت از کفایت نمونه و متغیرهای  انتخاب شده برای انجام تحلیل عاملی داشت . بر اساس تحلیل عاملی انجام شده توراُم  با چرخش وایماکس بر روی گویه های پرسشنامه و با ملاک قرار دادن مقادیر ویژه  وشیب نمودار اسکری  سه مقیاس فرعی استخراج شد که عبارتند از : افسردگی ، اضطراب و تنیدگی که در راستای     عامل های آزمون اصلی DASS می باشد (61).در مطالعه ما نیز پایایی این پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

نمره گذاری و تفسیر نمرات

هر یک از خرده مقیاس های DASS شامل 7 سوال است که نمره نهایی هر کدام از طریق مجموع نمرات سوال های مربوط به آن به دست می آید ( جدول 1) . هر سوال از صفر (اصلا در مورد من صدق نمی کند ) تا 3 ( کاملا در مورد من صدق می کند ) نمره گذاری می شود  از آنجا که  DASS-21 فرم کوتاه شده مقیاس اصلی (42 سوالی ) است ، نمره نهایی هر یک از این خرده مقیاس ها باید 2 برابر شود . سپس با مراجعه به جدول شماره 2 می توان شدت علایم را مشخص کرد (61, 62).

ج) پرسشنامه سنجش خودمراقبتی بیماران همودیالیزی:

به منظور سنجش خود مراقبتی از پرسشنامه خودمراقبتی بیماران همودیالیزی که توسط باقیانی مقدم و همکاران در سال 1392 طراحی گردیده استفاده خواهدشد.

برای تعیین روایی  و پایایی  این ابزار با استفاده از تعیین وضوح آیتم ها که پرسشنامه در اختیار 10 نفر از افراد تحت درمان همودیالیز قرار داده شده است تا به سوالات پاسخ دهند و هرگونه سوالی راجع به آیتم ها دارند، بپرسند، بر اساس بازتاب هایی که از این افراد دریافت کرده اند، وضوح آیتم هاتعیین شده است، برای تعیین اعتبار صوری و محتوی پرسشنامه، تعداد 6 نسخه از پرسشنامه در اختیار (سه نفر متخصص آموزش بهداشت و یک نفر پزشک نفرولوژیست و یک نفرپرستار دیالیز و یک نفر متخصص آمار) قرار داده اند و مورد تایید قرار گرفته است، و برای تعیین پایایی درونی آن، مطالعه مقدماتی با تعداد نمونه 15 نفر انجام شده است که میزان آلفای کرونباخ برای سوالات خودمراقبتی، موانع و منافع به ترتیب 88/0 ، 84/0 بدست آمده است. در مطالعه ما نیز پایایی این پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

نمره گذاری و تفسیر نمرات

 این ابزار دارای 18 گویه است که هر گویه بر اساس مقیاس لیکرت دارای 5 گزینه از0 هرگز ، 1 بندرت ،2 گاهی اوقات ،3 اغلب  و 4 همیشه است . بالاترین نمره قابل کسب در این ابزار 72 می باشد که نشانگر درجات بالای توان خود مراقبتی می باشد. بر اساس نمره کل کسب شده از ابزار، توان مراقبتی واحد های پژوهش به سه سطح خوب(72-48)، متوسط(48-24) و ضعیف(24≥) تقسیم بندی خواهد گردید (63)0

- روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود) :

جهت انجام پژوهش پس از تصویب طرح در شورای پژوهش  دانشکده ی پرستاری و مامایی و گرفتن کد اخلاق از کمیته ی اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان پژوهشگر  پس از اخذ مجوز ورود به محیط مطالعه اقدام به جمع آوری داده ها خواهد نمود به این صورت که پژوهشگر به هر یک از بخش های بستری بیمارستان علی بن ابی طالب(ع) شهر زاهدان مراجعه خواهد کرد و بیمارانی را که ترخیص می شوند و دارای معیار های ورود به مطالعه هستند را وارد مطالعه خواهد نمود، روش مطالعه با ذکر این نکته که در صورت عدم تمایل به ادامه همکاری در هر مرحله قادر به ترک پژوهش خواهند بود توضیح داده و مزایای مداخله به آنها توضیح داده خواهد شد و رضایت کتبی آگاهانه از آنها گرفته می شود سپس هر یک از پرسشنامه های اطلاعات دموگرافیک، DASS21 و خود مراقبتی در اختیار هر یک از بیماران گروه مداخله و کنترل قرار خواهد گرفت. در گروه  مداخله،آموزش تلفنی به مدت 12 هفته(3 ماه) توسط پژوهشگر انجام خواهد شد. بدین ترتیب که آموزش تلفنی هر هفته دو نوبت  و طول مدت آموزش تلفنی به طور میانگین 15 دقیقه در هر آموزش خواهد بود و زمان تماس پژوهشگر از 8 صبح تا 8 شب بسته به تمایل آزمودنی و جهت پاسخ دهی بهتر برای هر آزمودنی قابل تغییر خواهد بود. و در طی تماس تلفنی در رابطه با رژیم غذایی، مصرف مایعات، رژیم دارویی، مراقبت از فیستول، مراقبت از پوست، فعالیت و استراحت، پیگیری درمان، پیشگیری از عفونت، مشکلات گوارشی، کاهش اضطراب، استرس و آموزش خودمراقبتی به بیمار آموزش داده خواهد شد(به صورت هر هفته یک موضوع بر اساس شرایط آزمودنی  و اولویت نیاز شان که برای هر کدام متفاوت خواهد بود ). و همچنین شماره تماس پژوهشگر جهت پاسخ دهی به سوالات آزمودنی ها در اختیار آنها قرار داده خواهد شد در ضمن علاوه بر تماس تلفنی هفته ی یک پیام متنی در رابطه با هر یک از موارد فوق برای هر کدام از آزمودنی های گروه مداخل فرستاده می شود بعد از سه ماه از ورود به مطالعه تعداد بستری مجدد و علت بستری مجدد از طریق سیستم پذیرش بیمارستان چک خواهد شد و با آزمودنی ها  تماس گرفته می شود و زمان مراجعه به بخش همودیالیز پرسیده می شود و هنگام مراجعه آزمودنی ها به بخش همودیالیز بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) در گروه مداخله مجددا  پرسشنامه ی DASS21 و پرسشنامه ی خود مراقبتی در اختیار هر یک از آزمودنی ها قرار داده می شود. در گروه کنترل بدون انجام هر گونه مداخله ی آموزشی بعد از سه ماه تعداد و علت بستری مجدد مورد بررسی قرار خواهد گرفت وبا هماهنگی با آنها در زمان مراجعه به بخش همودیالیز پرسشنامه های DASS21 و خودمراقبتی در اختیار آنها قرار می گیرد و با گروه مداخله مقایسه می شود جهت استفاده از مطالب آموزشی که به گروه مداخله آموزش داده شده است کتابچه ی آموزشی تهیه و در اختیار گروه کنترل پس از پایان پژوهش قرار داده خواهد شد.

داده های گردآوری شده وارد نرم افزار آماری SPSS نسخه 21 خواهد شد.  در ابتدا شاخص های  پراکندگی و مرکزی مانند فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار به کمک آمار توصیفی بیان خواهد شد.سپس نرمالیتی داده ها بررسی شده و در صورت تبعیت داده ها از توزیع نرمال(براساس مقیاس و نوع متغیر ) از تست های آماری t مستقل برای مقایسه میانگین ها و تغییرات میانگین ( برای متغیرهای کمی)، از آزمون تی زوجی به منظور مقایسه میانگین های یک گروه قبل و بعد از مداخله و از آزمون تحلیل کوارایانس برای تعیین اثربخشی مداخله استفاده خواهد شد. برای مقایسه متغیرهای کیفی بین دو گروه هم از آزمون کای دو استفاده می شود. سطح معناداری در این مطالعه 05/0 =P خواهد بود. در صورت عدم نرمال بودن داده ها، از آزمون های معادل  متناظر هر یک استفاده خواهد شد.

مقایسه میانگین نمره خود مراقبتی در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از پیگیری تلفنی

راهنمای اخلاقی کارآزمایی‌های بالینی در جمهوری اسلامی ایران1392

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1. اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به‌صورت کتبی باشد. فرم رضایت‌نامه باید دربردارنده‌ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.
2.  فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به‌عنوان نماینده‌ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه‌ی آن به آزمودنی تحویل داده می‌شود و نسخه‌ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگه‌داری شود.
3.  در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد
4.  هنگام ارسال طرح‌نامه برای بررسی توسط کمیته‌ی اخلاق، فرم رضایت‌نامه‌ای که قرار است به آزمودنی‌ها ارائه شود، باید به طرح‌نامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرح‌نامه‌ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه‌ی آن معتبر نخواهد بود.

 برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.                                                                                                                                                                      

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1392

مقدمه

در طبابت باید از پزشکی مبتنی بر شواهد استفاده شود. این شواهد از راه پژوهش به‌دست می‌آیند. بنابراین پیشرفت دانش پزشکی بر پژوهش مبتنی است.  بخش بزرگی از پژوهش‌ها برای رسیدن به نتایج معتبر، در نهایت باید بر روی انسان به انجام برسند.

1. راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران، دربردارنده‌ی اصول و مقررات اخلاقی‎ است که تمامی پژوهشگرانی که اقدام به پژوهش بر روی آزمودنی‌های انسانی (که شامل داده‌ها یا مواد بدنی به‌دست آمده از انسان‌ها نیز می‌شود) می‌کنند، و تمامی مدیران پژوهشی و کمیته‌های اخلاق در پژوهش کشور، باید آن را مبنا و راهنمای عملکرد خود قرار دهند و تمامی تلاش خود را برای تضمین رعایت حداکثری آن در عملکرد پژوهشی خود - و تا جای ممکن دیگر پژوهشگران - به عمل آورند. این راهنما بر اساس اصول اخلاقی، به‌ویژه کرامت انسانی، مبانییی و ارزش‌های اسلامی و ملی تدوین یافته است. تقدم و تأخر بندهای این راهنما، بر اساس اهمیت نیست. این راهنما باید به‌صورت یک کل واحد دیده شود و هیچ‌کدام از بندهای آن نباید بدون توجه کافی به مقدمه و سایر بندهای مرتبط تفسیر شود. هر پژوهشگر باید علاوه بر این راهنما، از دیگر قوانین و راهنماهای مرتبط که از سوی مراجع رسمی ابلاغ شده‌اند مانند راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش کشور  آگاهی داشته باشد و آن‌ها را رعایت کند.                                                                                                                                                                    1-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
2. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
3. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
4. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
5. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

باتوجه به این که در این پژوهش جمع آوری اطلاعات ملزم به همکاری بیماران می باشد با معرفی پرسشگر قابل اعتماد از طرف بخش همودیالیز که برای بیماران شناخته شده است اعتماد سازی می تواند انجام گردد.

 مشکلات فرهنگی و کم سوادی بیماران از مشکلات موجود می باشد.استفاده از پرسشگری که آشنایی  و سابقه کار با بیماران دیالیزی دارد در این زمینه می تواند کمک کننده باشد. همچنین بخش عمده اطلاعات از طریق تماس تلفنی جمع آوری می گردد که جلب اعتماد به پرسشگر توسط بیماران ضروری می باشد.

Telenursing, Hemodialysis, Hospital Readmission, Stress, Anxiety, Depression, Self-care

تله نرسینگ ، همودیالیز ، بستری مجدد ،استرس ، اضطراب ، افسردگی ، خودمراقبتی

ه : منابع و مراجع

• مراجع مورد استفاده براساس رفرانس نویسی ونکوورتنظیم گردد.

1.            Koushki A, Taleban F, Tabibi H, Nourafshar R, Hedayati M. Effects of ω3-fatty acid supplement on serum lipids and lipoproteins in hemodialysis patients. Journal of sabzevar university of medical sciences 2009;16(1(51)):25-34.

2.            Zamanzadeh v, Heydarzadeh H, Oshvandi k, Argani H, Abedi As. Effect of physical exercises on quality of life in hemodialysis patients. Medical journal of tabriz university of medical sciences. 2008;30(1):51-5.

3.            Malani PN. Harrison’s principles of internal medicine. JAMA. 2012;308(17):1813-4.

4.            Abede M, Aghaee N, Gholame F. Evaluation of hemodialysis adequacy on patients undergoing hemodialysis in Razi Hospital in Rasht. Journal of Medical Faculty Mazanderan University of Medical Sciences. 2010;23(7):20-7.

5.            Kimmel PL, Peterson RA, editors. Depression in end-stage renal disease patients treated with hemodialysis: tools, correlates, outcomes, and needs. Seminars in dialysis; 2005.

6.            Narimani K. A study of the effect of self-care training on the hemodialysis patients’quality of life. daneshvar medicine. 2009;16(79):63-70.

7.            Tabiban S, Soleimani MA, Bakhshande H, Asghary M. Effect of an illness perception-based intervention on hemodialysis patients' hope: A clinical trial study. Journal of hayat. 2017;23(3):266-76.

8.            Baraz-Pardenjani S, Mohammadi E, Boroumand B. The effect of self–care teaching by video tape on physical problems and quality of life in dialysis patients. Iran journal of nursing. 2008;21(54):121-33.

9.            Kanani M, Hasanzade F, Reyhani T. Assessment duration of function and complications of arteriovenousfistula in hemodialysis patients. Modern Care Journal. 2011;8(1):13-8.

10.          Flythe JE, Katsanos SL, Hu Y, Kshirsagar AV, Falk RJ, Moore CR. Predictors of 30-day hospital readmission among maintenance hemodialysis patients: A hospital’s perspective. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2016;11(6):1005-14.

11.          Arab m, Eskandari Z, Rahimi A, pourreza A, Dargahi H. Reasons for patients' readmission in Tehran University of Medical Sciences Hospitals Hospital. 2010;9(1):43-56.

12.          Chan KE, Lazarus JM, Wingard RL, Hakim RM. Association between repeat hospitalization and early intervention in dialysis patients following hospital discharge. Kidney international. 2009;76(3):331-41.

13.          Forster AJ, Murff HJ, Peterson JF, Gandhi TK, Bates DW. Adverse drug events occurring following hospital discharge. Journal of general internal medicine. 2005;20(4):317-23.

14.          Baraz S, Mohammadi E, Broumand B. The effect of self-care educational program on decreasing the problems and improving the quality of life of dialysis patients. Journal of hayat. 2005;11(2):51-62.

15.          Sharif F, Vedad F. The relationship between mental health and quality of life of hemodialysis patients referred to hospitals affiliated to Shiraz University of Medical Sciences. Iran Journal of Nursing. 2007;20(51):61-9.

16.          Tayyebi A, Babahaji M, Sadeghi SM, Ebadi A, Eynollahi B. Study of the effect of Hatha Yoga exercises on stress, anxiety and depression among hemodialysis patients. Iranian journal of critical care nursing (ijccn). 2011;4(2):67-72.

17.          Mollahadi M, Tayyebi A, Ebadi A, Daneshmandi M. Comparison between anxiety, depression and stress in hemodialysis and kidney transplantation patients. Iranian Journal of Critical Care Nursing. 2010;2(4):153-6.

18.          Chilcot J, Wellsted D, Da Silva-Gane M, Farrington K. Depression on dialysis. Nephron Clinical Practice. 2008;108(4):c256-c64.

19.          Montinaro V, Iaffaldano G, Granata S, Porcelli P, Todarello O, Schena F, et al. Emotional symptoms, quality of life and cytokine profile in hemodialysis patients. Clinical nephrology. 2010;73(1):36.

20.          Billington E, Simpson J, Unwin J, Bray D, Giles D. Does hope predict adjustment to end‐stage renal failure and consequent dialysis? British Journal of Health Psychology. 2008;13(4):683-99.

21.          Yurtkuran M, Alp A, Dilek K. A modified yoga-based exercise program in hemodialysis patients: a randomized controlled study. Complementary therapies in medicine. 2007;15(3):164-71.

22.          Mollaoglu M. Perceived social support, anxiety, and self‐care among patients receiving hemodialysis. Dialysis & transplantation. 2006;35(3):144-55.

23.          Park H, Hong Y, Lee H, Ha E, Sung Y. Individuals with type 2 diabetes and depressive symptoms exhibited lower adherence with self-care. Journal of clinical epidemiology. 2004;57(9):978-84.

24.          Tsay S-L, Healstead M. Self-care self-efficacy, depression, and quality of life among patients receiving hemodialysis in Taiwan. International Journal of Nursing Studies. 2002;39(3):245-51.

25.          Howells LA. Self-efficacy and diabetes: why is emotional ‘education’important and how can it be achieved? Hormone Research in Paediatrics. 2002;57(Suppl. 1):69-71.

26.          Longo DL, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Jameson JL, Loscalzo J. Harrison's Principles of Internal Medicine 18th ed: McGraw Hill Professional; 2012.

27.          Royani Z, Rayyani M, Vatanparast M,  M, M., Goleij J. The relationship between self-care and self - efficacy with empowerment in patients undergoing hemodialysis. Military Caring Sciences. 2015;1(2):116-22.

28.          Orem D. Nursing: Concepts of Practice. 6th ed: St Louis: Mosby; 2001.

29.          Unsar S, Erol O, Mollaoglu M. The self‐care agency in dialyzed patients. Dialysis & transplantation. 2007;36(2):57-70.

30.          Browne T, Merighi JR. Barriers to adult hemodialysis patients' self-management of oral medications. American Journal of Kidney Diseases. 2010;56(3):547-57.

31.          Bandura A. Social foundations of thought andaction. New York: pretice–hall. 1986.

32.          Rahimi A, Ahamadi F, Gholiaf M. Effects of applying continuous care model (CCM) on stress, anxiety and depression in hemodialysis patients. Research in Medicine. 2006;30(4):361-9.

33.          Hadian Z, Rafiee Vardanjani L, Barimnejad L. The most important causes of non-adherence in patients on dialysis. Clinical Excellence. 2016;5(2).

34.          Lazarus JM. Recommended criteria for initiating and discontinuing intradialytic parenteral nutrition therapy. American journal of kidney diseases. 1999;33(1):211-6.

35.          DeOreo PB, Wish JB. Medical director responsibilities to the ESRD Network. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2014:CJN. 05350514.

36.          Mendes IAC, De Godoy S, Seixas CA, Nogueira MS, Trevizan MA, Alves LMM, et al. Telenursing: current scenario and challenges for Brazilian nursing.  Telenursing: Springer; 2011. p. 17-27.

37.          Johnston B, Weeler L, Deuser J, Sousa KH. Outcomes of the Kaiser Permanente tele-home health research project. Archives of family medicine. 2000;9(1):40.

38.          Schlachta-Fairchild L, Castelli D, Pyke R. International telenursing: A strategic tool for nursing shortage and access to nursing care. Electronic copy. 2008:16.

39.          Hebda T, Czar P, Mascara C. Handbook of informatics for nurses and health care professionals. 5th Edition

 ed: Prentice Hall; 2005.

40.          Ghai S, Kalyan G. Tele-nursing an Emerging Innovation in Health Sector. Management.12(15):30.

41.          Dehghankar L. The Effects of Training and Follow-up via Text Messaging on Weight Control in Hemodialysis Patients. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences. 2015.

42.          Poorgholami F, Jahromi MK. Effects of Self-Care Education with Telephone Follow-up on Self-Efficacy level in Hemodialysis Patients. Biosciences Biotechnology Research Asia. 2016;13(1):375-81.

43.          Jahromi MK, Javadpour S, Taheri L, Poorgholami F. Effect of Nurse-Led Telephone Follow ups (Tele-Nursing) on Depression, Anxiety and Stress in Hemodialysis Patients. Global Journal of Health Science. 2016;8(3):168.

44.          Bohnenkamp SK, McDonald P, Lopez AM, Krupinski E, Blackett A, editors. Traditional versus telenursing outpatient management of patients with cancer with new ostomies. Oncology nursing forum; 2004: Oncology Nursing Society 125 Enterprise dr, Pittsburgh, pa 15275 USA.

45.          Jerant AF, Azari R, Martinez C, Nesbitt TS. A randomized trial of telenursing to reduce hospitalization for heart failure: patient-centered outcomes and nursing indicators. Home health care services quarterly. 2003;22(1):1-20.

46.          Asgari M, Soleimani M. Intensive Nursing Care in ICU, CCU and dialysis wards. Tehran: Boshra publication.[Persian]; 2013.

47.          Ghorbanzadeh K, Fallahi-Khoshknab M, Seyed Bagher Maddah S, Izadi Darghahlo M. Telehealth and Telenursing Knowledge and Attitude among Students of Nursing in Ardebil University of Medical Sciences. Iran Journal of Nursing. 2017;30(107):42-52.

48.          Laal N, Shekarriz-Foumani R, Khodaie F, Abadi A, Heidarnia MA. Effects of patient education and follow up after discharge on hospital readmission in heart failure patients. Research in Medicine. 2017;41(1):24-30.

49.          Hinkle JL, Cheever KH. Brunner & Suddarth's Textbook of Medical-Surgical Nursing. 14th ed. Julie K. Stegman: Lippincott Williams & Wilkins; 2018.

50.          Videbeck S, Videbeck S. Psychiatric-mental health nursing. 7 th ed: Lippincott Williams & Wilkins; 2017.

51.          vosoughi n, aboutalebi g, karimollahi m. The Study of Self- Care Agency in Patients Undergoing Hemodialysis Referred to Boali Hospital of Ardabil in 2013. Scientific Journal of Hamadan Nursing & Midwifery Faculty. 2015;23(2):24-31.

52.          Kamrani F, Nikkhah S, Borhani F, Jalali M, Shahsavari S, Nirumand-Zandi K. The effect of patient education and nurse-led telephone follow-up

(telenursing) on adherence to treatment in patients with acute coronary

syndrome. Cardiovascular Nursing Journal. 2015;4(3):16-24.

53.          Behzad Y, Haghani H, Bastani F. Effect of Empowerment Program with the Telephone Follow-Up (Tele-Nursing) on Self-Efficacy in Self-Care Behaviors in Hypertensive Older Adults. The Journal of Urmia Nursing and Midwifery Faculty. 2016;13(11):1004-15.

54.          Imani A, Dabirian A, Safavibiat Z, Payandeh A. Examining the impact of nurse notification by phone (telenursing) on anxiety level of hospitalized patient’s family in intensive care unit. Iranian Journal of Nursing Research. 2015;9(4):22-8.

55.          Antony MM, Bieling PJ, Cox BJ, Enns MW, Swinson RP. Psychometric properties of the 42-item and 21-item versions of the Depression Anxiety Stress Scales in clinical groups and a community sample. Psychological assessment. 1998;10(2):176.

56.          Samani S, Joukar B. A study on the reliability and validity of the short form of the depression anxiety stress scale (DASS-21). Journal of social sciences and humanities of shiraz university 2007;26(3):65-77.

57.          Lovibond S, Lovibond P. Manual for the depression anxiety stress scales. Sydney: Psychology Foundation of Australia; 1995. ISBN 7334-1423-0.

58.          BaghianiMoghadam M, Vaezian Z, Karimiankakolaki Z, Hemayati R, Fallahzade H. Evaluating Effect of Self-care Behavior Training as well as its Benefits and Barriers on the Patients Undergoing Hemodialysis. Toloo-e-behdasht. 2016;14(5):103-14.

بررسی تأثیر تله نرسینگ بر خودمراقبتی ، بستری مجدد و واکنش های روانشناختی بیماران همودیالیزی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) شهر زاهدان در سال 1397

ندارد

پیگیری تلفنی مشکلات بیماران همودیالیزی

آموزش در باره رژیم غذایی،مصرف مایعات،رژیم دارویی،مراقبت از فیستول،مراقبت از پوست،فعالیت و استراحت،پیگیری درمان،پیشگیری از عفونت، مشکلات گوارشی،کاهش اضطراب، استرس،کاهش افسردگی وآموزش خودمراقبتی

ندارد

-

کلیه هزینه ها به عهده پژوهشگر می باشد و برای شما هزینه ای ندارد

ندارد

کلیه اطلاعات شما به صورت محرمانه باقی خواهد ماند

اگر سوال و پرسشی دارید با این شماره تماس بگیرید

شماره تماس:09158686893

در هر مرحله از کار میتوانید انصراف دهید هیچ اجباری نیست

من با رضایت کامل این پرسشنامه را تکمیل میکنم

فرم اطلاعات دموگرافیک و بیماری

سن:..... سال

جنس: مذکر□   مونث□

وضعیت تاهل:متاهل□    مجرد□

تحصیلات:    ابتدایی□   سیکل□   دیپلم□    فوق دیپلم□    لیسانس□   فوق لیسانس□     دکتری و بالاتر□

محل سکونت: شهر□   روستا□

شغل: بیکار□     خانه دار□     آزاد□     کارمند□

علت بستری:

سابقه  همودیالیز:.....ماه

تعداد جلسات همودیالیز در هفته:......

علت بیماری منجر به بیماری مزمن کلیوی: دیابت□   فشارخون□   گلومرولونفریت□    دارو□    سایر علل□

نوع دسترسی عروقی:......

ب) پرسشنامه استاندارد سنجش استرس، اضطراب و افسردگی DASS: