اثربخشی آموزش مهارت های اجتماعی بر اضطراب اجتماعی دانش آموزان دچار ناتوانی های یادگیری مقطع پنجم ابتدائی شهر زاهدان در سال 1397-98

یکی از مسایلی که از دیرباز تا کنون مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته اختلال یادگیری خاص است(1). اختلال یادگیری به عنوان مشکلات مداوم در یادگیری خواندن ، نوشتن ،ریاضیات با وجود هوش نرمال مشخص می شود(2). این اصطلاح را اولین بار ساموئل کرک در سال 1963 برای توصیف گروهی از کودکان که در تحول زبان ،گفتار ،خواندن و مهارت های ارتباطی دچار مشکل بودند  پیشنهاد کرد(3). شیوع اختلال یادگیری حدود 5 درصد تا 15 درصداست (3) . و میزان شیوع آن در ایران حدود81 /8 درصددر هر دو جنس براورد شده است (4) . و شیوع بیماری های روانی در این کودکان بین 30درصد تا 50 درصد است (5) این کودکان دارای برخی ویژگی های خاص روانشناختی هستند که آنها را از دیگران متمایز می کند مثل داشتن نگرش منفی نسبت به خود و دیگران ، عدم پاسخگویی به دیگران در تعاملات اجتماعی ،الگویی نامناسب خود افشایی ،انفعال در فرایند یادگیری ، ناکارامدی در حل مسئله ، درماندگی آموخته شده و ناتوانی در پردازش اطلاعات اجتماعی است(6). اختلال یادگیری با سایر مشکلات روانی کودک همبودی زیادی دارند طبق مطالعه هایی در 70 درصد کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی و 71 درصدکودکان مبتلابه بیش فعالی و نقص توجه و در 61 درصد کودکان مبتلا به اوتیسم و 17 درصد کودکان مبتلا به افسردگی و اضطراب اختلال یادگیری دیده می شود(7). و یکی از متغیرهای که به دلیل وجود این مشکلات در کودکان دچار اختلال یادگیری مختل می شود اختلال اضطراب اجتماعی است(1). میلر معتقد است اضطراب اجتماعی به عنوان ترس مشخص و مزمن از یک یا چند موقعیت اجتماعی تعریف می شود که فرد خود را در معرض موشکافی دیگران می بیند که مبادا کاری را انجام دهد که باعث خجالت باشد یا تحقیر امیز به نظر بیاید(8) . این اختلال با شیوع 17 درصد یک اختلال شایع در میان بیماری های روان پزشکی است که دارای میزان بالایی از عوارض است و همبستگی بالایی با سایر اختلالات روان پزشکی محور یک و دو دارند (9). و همچنین خطر ابتلا به مشکلاتی چون مصرف مواد، افسردگی و پیشرفت های نامطلوب در بزرگسالی را افزایش می دهد بنابراین با توجه به ماهیت ناتوان کننده و ماهیت مزمن آن شناسایی عوامل توسعه دهنده و نگهدارنده در دوران کودکی اهمیت حیاتی دارد(10). بنابراین افراد دارای معلولیت یادگیری در معرض خطر قابل توجهی از مشکلات  روان شناختی هستند که با وجود این اغلب مشکلات دسترسی به درمان های روان شناختی را تجربه می کنند (11) یکی از رویکردهای که به عنوان مداخله در مورد کودکان اختلال یاد گیری بکار رفته رویکرد شناختی و رفتاری بوده است(5) .براوان و مارشال به این نتیجه رسیده اند درمان شناختی رفتاری در حال حاضر بطور گسترده ای پذیرفته شده است و بطور فزاینده ای برای افراد مبتلا به اختلال یادگیری و بسیاری از مشکلات سلامت روان مورد استفاده قرار گرفت است (5) . درحوزه رفتاری این روش ، یکی از فنونی که مورد استفاده می شود آ موزش مهارت های اجتماعی است(12) . آموزش مهارت های اجتماعی یک طبقه کلی است که توانایی ارتباط برقرار کردن با دیگران به شیوه مناسب و موثر را شامل می شود(12). مک کاسپی اظهار می دارد مهارت های ارتباطی تکنیکی است که از طریق آن افراد می آموزند صلاحیتشان را بالا ببرند ،آرام باشندو در موقعیت های گوناگون ارتباط مناسب و خوشایند برقرار کنند (13) .  منینو (1994) آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرتﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ، اﺑﺮاز وﺟﻮد را ﺑﺎﻋﺚ اﻓﺰایﺶ  ﺻﻔﺎت ﺷﺨﺼیﺘی ﻣﺎﻧﻨﺪ کﻔﺎیﺖ ﺷﺨﺼی و ﻋﺰت ﻧﻔﺲ ﻣیداﻧﺪ (7) . ابراز وجود می تواند به عنوان یک رفتار بین فردی تعریف شود که مرزها را حفظ می کند  و این در حالی است ک افراد در یک رابطه می توانند به وضوح و مستقیم نیازهای خود را بیان کنند و اینکه فرد به حقوق و اندیشه هاو احساسات خود اهمیت می دهد و در کنارش حقوق و افکار و احساسات دیگران را نیز به رسمیت می شناسد (14) . بعضی از کودکان رفتارهای ابراز وجود را یاد نگرفته اند  و قدرت نه گفتن را ندارند عدم ابراز وجود در روابط اجتماعی کودکان ایجاد اختلال کرده و آنها را بسوی رفتارهای منفعلانه مانند خجالتی بودن افسردگی و اضطراب سوق میدهد و آنها  را بسوی پرخاشگری و بزهکاری می برد(15).برنامه ابراز وجود برای بهبود اعتقادات و رفتارهای فردی طراحی شده است که می تواند به افراد کمک کند که اعتماد به نفس خود را افزایش دهند و اضطراب اجتماعی خود را کاهش دهند (16) با توجه به نقش مهم مهارت های اجتماعی برای سازگاری فرد با محیط این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی   آموزش مهارت های اجتماعی بر اضطراب اجتماعی بیماران مبتلا به اختلال یادگیری در شهر زاهدان در سال تحصیلی 97 -98 شدیم .

بررسی متون :

1 ) 

1  ( محمد نریمانی ،سعید پور عبدل و سجاد بشر پور اثر بخشی آموزش مبتنی بر پذیرش وتعهد را بر کاهش اضطراب اجتماعی دانش آموزان دارای اختلال یادگیری بررسی کردند . این پژوهش از نوع آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد . جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه دانش آموزان کلاس پنجم ابتدایی سال تحصیلی 1397-98 شهر اردبیل بودند نمونه شامل  40 دانش آموز پسر به روش نمونه گیری خوشه ای و در دو گروه آزمایشی و گواه (20 نفر برای گروه ) انتخاب شد و برای جمع آوری داده ها از مصاحبه تشخیصی DSM و پرسش نامه اضطراب اجتماعی استفاده شد . نتایج کوواریانس چند متغیری نشان داد آموزش پذیرش و تعهد بر کاهش اضطراب اجتماعی دانش آموزان اختلال یادگیری موثر است . یافته های این پژوهش نشان دادکه آموزش مبتنی بر پذیرش هیجانات تاثیری مهمی داشته است . (3)

2) نتایج پژوهش خلیل حاجی زاده و همکاران که با هدف یک مرور کلی از دلایل بالینی اختلالات اضطرابی در مورد کودکان و نوجوانان ناتوان

یادگیری و اوتیسم ارائه شد. نشان دادکه نتایج استفاده از درمان های دارویی در مدیریت اختلالات اضطرابی این کودکان همچنان متضاد است .بسیاری از پزشکان معتقدند که این اختلالات به طور مناسب با مداخلات روان شناختی درمان می شوند اگرچه استفاده از دارو برای اختلالات اضطرابی ممکن است در مدیریت اولیه مفید باشد ، اما استفاده مداوم و طولانی مدت از دارو ممکن است نامناسب باشد زیرا به فرد اجازه نمی دهد که رفتار های مقابله ای موثر را یاد بگیرد (5)

3) ) منصوره سلامت و همکاران اثر بخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر حافظه و مهارت های اجتماعی کودکان با ناتوانی های یادگیری املا بررسی کردند این پژوهش از نوع آزمایشی با طرح پیش آزمون – پس آزمون و گروه کنترل اجرا شد . جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش آموزان سوم ابتدایی شهرستان دهاقان (اصفهان ) در سال تحصیلی 1391-92 بود . نمونه شامل 40 دانش آموز مبتلا به ناتوانی یادگیری املا بودند که به صورت تصادفی انتخاب و در دو گروه بازی درمانی و کنترل قرار گرفتند شرکت کنندگان که به مدت 8 جلسه 90 دقیقه ای تحت بازی درمانی شناختی – رفتاری قرار گرفتند که نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که با کنترل اثر پیش آزمون بین گروه آزمایشی و کنترل در پس آزمون تفاوت معنی داری وجود دارد . و میانگین نمرات حافظه و مهارت های اجتماعی  در گروه بازی درمانی در مرحله پس آزمون نسبت به پیش آزمون گروه کنترل افزایش یافته است . در نتیجه بازی درمانی شناختی – رفتاری بر بهبود توان بخشی حافظه و مهارت های اجتماعی دانش آموزان با ناتوانی یادگیری املا اثر بخش بوده است .(17)    

4)در پژوهش اثر بخشی مداخلات سایکودینامیک در افراد مبتلا به ناتوانی های یادگیری 13 مقاله مورد بررسی قرار گرفت . که این بررسی شامل تمام تحقیقات منتشر شده در زمینه رویکرد سایکودینامیک در ارتباط با افراد دارای معلولیت یادگیری از سال 1980 تا اکتبر سال 20011 بود که در مجموع این مقالات حمایت های را در زمینه درمان های روان پویشی برای افرادبا معلولیت یادگیری تجربه کردندکه بیشتر شامل طیف های چون خشم و پرخاشگری و مشکلات رفتاری بود و این مطالعه نشان داد که درمان روان پویشی یک  روش درمانی مناسب در این زمینه می تواند باشد (11)

  میانگین نمره اضطراب اجتماعی قبل وبعد از مداخله در کودکان گروه مداخله مبتلا  به علائم اختلال یادگیری چقدر است

 میانگین نمره اضطراب اجتماعی قبل و بعد از مداخله در کودکان گروه کنترل  مبتلا به علائم اختلال یادگیری چقدر است

آیا آموزش مهارت های اجتماعی در کاهش علائم اضطراب کودکان مبتلا به اختلال یادگیری موثر است   

تعیین  اثر بخشی آموزش مهارت های اجتماعی بر اضطراب اجتماعی دانش اموزان مبتلا به اختلال یادگیری مقطع پنجم ابتدایی شهر زاهدان سال 1397

تعیین میانگین نمره اضطراب اجتماعی قبل و بعد از مداخله در گروه مداخله تحت آموزش

تعیین میانگین نمره اضطراب اجتماعی قبل و بعد از مداخله در گروه کنترل

مقایسه تفاوت  نمره اضطراب اجتماعی  قبل از مداخله و بعد از مداخله در دو گروه مورد مطالعه 

اداره آموزش و پرورش ، سازمان  اداره کودکان استثنایی ، معلمان ، روان شناسان بالینی ، پژوهشگران ، خانواده های که فرزند مبتلا به اختلال ناتوانی های یادگیری دارند .

اختلال یادگیری :

تعریف نظری:  اختلال یادگیری به عنوان مشکلات مداوم در یادگیری خواندن ، نوشتن ، ریاضیات با وجود هوش نرمال مشخص میشود (2) .

تعریف عملی : براساس مصاحبه ساختار یافته از راهنمایی تشخیصی و آماری اختلال ها ی روانی .

اضطراب اجتماعی :

تعریف نظری : اضطراب اجتماعی به عنوان ترس مشخص  و مزمن از یک یا چند موقعیت اجتماعی تعریف می شود که فرد خود را در معرض مو شکافی دیگران می بیند که مبادا کاری را انجام دهد که باعث خجالت دیگران باشد یا تحقیر آمیز به نظر بیاید(8)  .

تعریف عملی : براساس نمره دریافتی از پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک

مهارت های اجتماعی :

تعریف نظری :

ﻣﻬﺎرتﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋی ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻓﺮاﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟی اﺳﺖ کﻪ ﻓﺮد را ﻗﺎدر ﻣیﺳﺎزد ﺑﺎ دیﮕﺮان راﺑﻄﻪ ﻣﺆﺛﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و از ﻋکﺲ اﻟﻌﻤﻞﻫﺎی ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل اﺟﺘﻤﺎﻋی ﺧﻮددار ی کﻨﺪ. ﻫﻤکﺎری، ﻣﺸﺎرکﺖ ﺑﺎ دیﮕﺮان، کﻤک کﺮدن، آﻏﺎزﮔﺮ ﺑﺮﻗﺮاری راﺑﻄﻪ، ﺗﻘﺎﺿﺎی کﻤک کﺮدن، ﺗﻌﺮیﻒ و ﺗﻤﺠیﺪ از دیﮕﺮان و ﺗﺸکﺮ و ﻗﺪرداﻧی کﺮدن، ﻣﺜﺎل ﻫﺎیی از ﻣﻬﺎرتﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋی هستند(7) .

تعریف عملیاتی :

منظور از آموزش مهارت های اجتماعی ،آموزش این نوع مداخله بر طبق اصول شناختی _ رفتاری با استفاده از بسته آموزشی راهنما که در طی 12 جلسه یک ساعته انجام می شود .(13)

آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل

جامعه آماری پژوهش  شامل کلیه دانش آموزان مبتلا به اختلال یادگیری  پایه  پنجم  مقطع ابتدایی مرکز مشکلات ویژه یادگیری  شهر زاهدان                

معیارهای ورود ­دارا بودن ملاک های تشخیصی اختلال یادگیری  براساس مصاحبه ساختار یافته راهنمایی تشخیصی و آماری اختلال های روانی و پایه  پنجم  مقطع ابتدایی بودن   و عدم دریافت درمان های دیگر همزمان با هدف مطالعه و تایید ابتلا به اضطراب اجتماعی  که توسط پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک توسط دانش آموزان انجام می شود  وتجزیه و تحلیل توسط محقق انجام میگیرد و پر کردن فرم رضایت نامه آگاهانه توسط خانواده ها خواهد بود  . 

ملاک های خروج  عدم رضایت خانواده از ادامه مطالعه  بیماران با اختلال های عصبی رشدی دیگر  کودکان با اختلال هایی برونی از جمله اختلال بیش فعالی ونقص  توجه خواهد بود  . 

نمونه شامل  دانش آموزان مبتلا به اختلال یادگیری پایه پنجم مقطع ابتدایی  مراکز مشکلات یادگیری شهر زاهدان  سال تحصیلی 1397 ­-98 و تعداد نمونه  با استناد به مقالات گذشته 30 نفر بصورت در دسترس انتخاب و به دو گروه 15 نفری تقسیم می شوند(18)

از روش نمونه گیری آسان و در دسترس استفاده می کنیم گمارش به گرو ه ها بصورت تصادفی ساده خواهد بود به این صورت که اسامی تمامی افرادی که ملاک های ورود ما را دارا هستند داخل یک کیسه انداخته و بصورت تصادفی 15 نفر از آنها را از داخل کیسه بر میداریم و آنها را در گروه مورد قرار می دهیم و 15 نفر دیگر را و در گروه شاهد قرار می دهیم .

ابزار جمع آوری داده ها شامل مصاحبه ساختار یافته براساس راهنمایی تشخیصی و اماری اختلال های روانی -5 برای مشخص کردن دانش آموزان مبتلا به اختلال یادگیری ،به همرا پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک که این پرسشنامه در سال 1996 توسط ایلینا جرابک به منظور سنجش اضطراب اجتماعی برای سن 10 سالگی به بالا ساخته شده است دارای 25 سوال 5 گزینه ای با گزینه های تقریبا همیشه ، اغلب اوقات ،گاهی اوقات ، به ندرت ،تقریبا هیچ وقت است . این پرسشنامه توسط خانم صبورا سام دلیری در سال 1381روی یک گروه 477نفری دانش آموزان دختر و پسر اجرا شده و نتیجه زیر بدست آمده همسانی درونی  این روش با استفاده از روش الفای کرونباخ معادل 76 درصد است و روایی با استفاده از روش تحلیل عاملی ،در 5 عاملی که شامل ترس از بیگانگان ، ترس از ارزیابی توسط دیگران ، ترس از صحبت کردن در جمع ، ترس از انزوای اجتماعی ، ترس از اشکار شدن علایم اضطراب را استخراج نمود که این 5 عامل 23\47 درصد واریانس کل تست را تبیین می کنند(17). همچنین مقیاس سنجش مهارت های اجتماعی ماتسون که توسط ماتسون و همکاران در سال 1983 برای سنجش مهارت های اجتماعی افراد4 تا 18 ساله تدوین گردیده است که این مقیاس دارای 62 عبارت است که مهارت های اجتماعی کودکان را توصیف می کند براساس یه شاخص 5 درجه ای از نوع مقیاس لیکرت با دامنه ای از نمره یک (هرگز یا هیچوقت) تا پنج (همیشه ) می باشد برای بررسی پایایی مقیاس مهارت های اجتماعی از ضرایب الفای کرونباخ و تنصیف استفاده شده است مقدار ضریب آلفای کرونباخ و تنصیف برای کل مقیاس یکسان وبرابر با 86 درصد است که بیانگر پایای مطلوب و قابل قبول آن می باشد(18). 

ابتدا پس از تصویب طرح در جلسه پژوهش و سپس گرفتن تاییدیه اخلاقی طرح  ، دانش آموزان مبتلا به اختلال یادگیری را  در مراکز مشکلات ویژه یادگیری که شامل مرکز علوی (ناحیه دو زاهدان )واقع در میدان امام علی  مرکز کوشا (ناحیه یک زاهدان ) واقع در اداره آموزش و پرورش استثنایی شهر زاهدان  بصورت نمونه گیری در دسترس  شناسایی می کنیم این شناسایی براساس  مصاحبه ساختار یافته راهنمایی تشخیصی و آماری اختلال های روانی و پرسش نامه اضطراب اجتماعی جرابک  صورت خواهد گرفت حجم نمونه در هر دو  گروه  15 نفر تعیین گردیده است . معیارهای ورود  ­دارا بودن ملاک های تشخیصی اختلال یادگیری  براساس مصاحبه ساختار یافته راهنمایی تشخیصی و آماری اختلال های روانی و پایه  پنجم  مقطع ابتدایی  و عدم دریافت درمان های دیگر همزمان با هدف مطالعه و تایید ابتلا به اختلال اضطراب اجتماعی  که توسط پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک که این پرسشنامه را به  دانش آموزان می دهیم تا به سوالات جواب دهند و بعد از تجزیه و تحلیل توسط محقق میزان اضطراب اجتماعی آنها را مشخص می کنیم            و پر کردن فرم رضایت نامه آگاهانه  و  و معیارهای خروج عدم ابتلا  دانش آموزان به  اختلال های عصبی رشدی دیگر   یا اختلال هایی برونی از جمله اختلال بیش فعالی و عدم توجه یا  عدم رضایت خانواده از ادامه مطالعه درطی نمونه گیری می باشد .  و سپس  پر کردن پرسشنامه مهارت های اجتماعی ماتسون  به منظور مشخص کردن  میزان مهارت های اجتماعی در این دانش آموزان  انجام می شود  جایگزینی در دو گروه بصورت تصادفی انجام می گردد 15 نفر وارد گروه مداخله  و 15 نفر وارد گروه کنترل  خواهند شد . بعد مشخص شدن میزان اضطراب اجتماعی این کودکان  مداخله شروع می شود ، مداخله در غالب دوازده جلسه که بصورت  یک جلسه درهفته در کلینک بیمارستان روان پزشکی بهاران اجرا خواهد شد مدت هر جلسه 60 دقیقه می باشد  گروه مداخله یک دوره پروتکل آموزش مهارت های اجتماعی  (20)را دریافت خواهد  کرد . و به دلیل عدم دسترسی نمونه بعد از اتمام آموزش مهارت های اجتماعی   پس آزمون  که همان اندازه گیری اضطراب اجتماعی در این دانش آموزان است یک هفته پس از  اتمام دوره انجام  خواهدگرفت  .       

 ابتدا داده ها را وارد نرم افزار SPSS  نسخه 16 شده سپس 

برای آماره های توصیفی از میانگین و انحراف استاندارد و جهت تحلیل داده ها از آزمون تی وابسته جهت آزمون فرضیات استفاده خواهد شد .

راهنمایی عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران  :

1 - هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد آزمودنیها در طول و بعد از اجرا پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد .هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3 - پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوهی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد. در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره ی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهدهی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش کننده ی پژوهش از جمله کمیته ی اخلاق در پژوهش است.

4- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه ی پایین تر و /یا صرفا عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5 - قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین سلامت آنها انجام گیرد.   (در این طرح مورد استفاده قرار نمیگیرد)

6 -  (کد 6شماره در این طرح مورد استفاده قرار نمیگیرد)   

 7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای  آزمودنیها بیش از فواید بالقوهی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

 8 - طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق بااصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

9-(کد شماره 9 در این طرح مورد استفاده قرار نمیگیرد)

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزماییهای بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگیهای سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوهی دیگر، مشوقهای شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامهی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

 11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

 12- انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 14 -اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهشهای پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوهی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ دهند این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود

16- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند کند رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود.  نظیر اعضای فامیل یا –به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

 17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

18-در پژوهشهایی که از مواد بدنی (شامل بافتها و مایعات بدن انسان)  یا داده هایی استفاده میشود که هویت صاحبان آنها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع آوری، تحلیل، ذخیرهسازی و /یا استفاده ی مجدد از آنها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه دار کند، میتوان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته ی اخلاق ، از دادهها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

 19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات  به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این – نظیر بیمارستان –درمانی که در همان مؤسسه موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

 20- در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

 21- برخی از افراد یا گروههایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان که ممکن است به عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمیتوانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروهها آسیب پذیر دانسته میشوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند

 22-از گروههای آسیب پذیر هیچگاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروهها یا جوامع آسیب پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویتهای همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهدبرد. 

23-در پژوهش بر روی گروههای آسیب پذیر، وظیفه ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود. 

 24-اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود.

  25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد. 

26- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحا به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

 28 -پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع   – در صورت وجود – باید کاملا آشکارسازی شوند .پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی ها و مؤسسه ی حمایت کنندهی  پژوهش باشد. 

30 - گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

راهنمایی اخلاقی پژوهش  بر گروه های آسیب پذیر در جمهوری اسلامی ایران :

فصل اول: کلیات 

1- در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد 

2- افراد آسیب‌پذیر باید در تمامی مراحل طراحی و اجرا و گزارش پژوهش مورد حفاظت ویژه قرار بگیرند.

3- طراحی و اجرای پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که کرامت انسانی، احترام و تمامیت جسمانی و روانی این شرکت کنندگان رعایت و حفاظت شود.

4- در صورت ضرورتِ استفاده از افراد آسیب‌پذیر در پژوهش، باید تا حد ممکن افرادی به‌عنوان آزمودنی انتخاب شوند که درجات کم‌تری از آسیب‌پذیری را دارا باشند.

5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.

6- در پژوهش‌های درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نسبت فایده به زیان مورد انتظار برای خود آزمودنی به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را مبتنی بر منافع شخص آزمودنی توجیه کند.

7- داشتن تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین، ضرورت اخذ رضایت‌آگاهانه از خود آزمودنی را مرتفع نمی‌کند. در مورد افرادی که تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین (اعم از سرپرست قانونی) دارند، باید تا حد ممکن از خود فرد هم رضایت آگاهانه و آزادانه اخذ شود.

8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

(فصل دوم نوزادان و کودکان )

4- کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند:

زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال.

1-4- در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به یکی از آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا

فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

 2-4- در کودکان 7 تا 15 سال تمام، باید رضایت آگاهانه‌ی کتبی از سرپرست قانونی گرفته شود. هم‌چنین، باید متناسب با سطح درک و شناخت کودک، موافقت  آگاهانه‌ی وی نیز اخذ شود. کودک حق دارد که اطلاعات لازم را در حد توانایی فهم خود دریافت کند، نظر خود را بیان کند و تصمیم بگیرد. روش‌های مورد استفاده برای ارائه‌ی اطلاعات و اخذ رضایت، باید متناسب با سن و قدرت فهم کودک باشد

3-4- در کودکان بالای 15 سال، رضایت آگاهانه‌ی کتبی باید هم از سرپرست قانونی و هم از کودک اخذ شود.

5- در مورد کودکانی که بر طبق نظر مراجع قضایی حکم رشد گرفته‌اند، اخذ رضایت از خود فرد ضروری و کافی است.

6- اگر سن سرپرست قانونی کم‌تر از 18 سال باشد، تنها در صورتی می تواند به نیابت از کودک رضایت دهد که ظرفیت تصمیم‌گیری در ایشان محرز شود.

7- پژوهش بر نوزادان یا کودکان تنها در صورتی باید انجام گیرد که انجام آن پژوهش بر روی سنین بالاتر امکان‌پذیر نباشد یا توجیه اخلاقی برای انجام آن پژوهش بر روی کودکان وجود داشته باشد.

11- پژوهش‌هایی که مستقیماً سودی به کودکان و نوزادان شرکت‌کننده نرساند، در صورتی که باعث ایجاد منافع برای گروه کودکان و نوزادان شود اخلاقی محسوب می‌شود. البته با این شرط که ضرری را متوجه آزمودنی‌ها نکند

12- در پژوهش‌های درمانی، نسبت فایده به خطرات مورد انتظار برای خود آزمودنی‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را بر اساس منافع آزمودنی‌ها توجیه کند.

13- ارزیابی خطر باید توسط تمامی افراد درگیر در پژوهش صورت گیرد که شامل سرپرستان قانونی، محققان، متخصصین درگیر، کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و خود کودک (در صورت امکان) می‌شود.

15- زمانی که لازم نباشد پژوهش حتماً بر روی گروه سنی خاصی از کودکان انجام شود، کودکان بزرگ‌تر برکودکان کم و سن و سال‌تر برای شرکت در پژوهش ارجح‌اند.

16- در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود.

17- نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود.

18- سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند.

19- سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند.

20- باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود

21- اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند.

عدم همکاری در مطالعه و ترک جلسات گروهی  

اختلال یادگیری  - اضطراب اجتماعی – مهارت های اجتماعی – ابراز وجود

1.         پورعبدل س, صبحی قراملکی ن, بسطامی م, غضنفری ه. The Effect of Acceptance and Commitment Therapy in Decreasing Academic procrastination Among Students with Specific Learning Disorder (SLD). دوفصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری. 2016;4(6):157-70.

2.         Karande S, Kuril S. Impact of parenting practices on parent-child relationships in children with specific learning disability. Journal of Postgraduate medicine. 2011;57(1):20.

3.         NARIMANI M, POURABDOL S, BASHARPOOR S. The effectiveness of acceptance/commitment training to decrease social anxiety in students with specific learning disorder. 2016.

4.         Mirzakhani N, Farahani MK, Rezaee M, Baghban AA, Sadeghi E. Comparison of assertiveness skills and anxiety between students with learning disability and typical peers in elementary schools of Tehran. J Rehabil Med. 2016;5(2):209-17.

5.         Hajizadehanari K, Hajizadehanari H, Yaghoubzadeh A, Dalir A, Farhadian A, Askari M, et al. Anxiety disorders in children with learning disabilities (LD) and autism (ASD). The European Journal of Social & Behavioural Sciences. 2013;5(2):937.

6.         Latifi Z, AMIRI S, Malekpour M, MOULAVI H. THE EFFECTIVENESS OF TRAINING SOCIAL-COGNITIVE-PROBLEM-SOLVING ON IMPROVEMENT OF INTERPERSONAL RELATIONSHIPS, CHANGE IN SOCIAL BEHAVIOR AND SELF-EFFICACY IN STUDENTS WITH LEARNING DISABILITIES. 2009.

7.         جناابادی. تأثیر آموزش مهارت‌های اجتماعی بر افزایش اعتماد به نفس کودکان دارای اختلال یادگیری کلامی و کودکان دارای اختلال یادگیری غیرکلامی. ناتوانی های یادگیری. 2017;6(2):70-82.

8.         فریدون ک, عبداله شآ, منصور س. اثربخشی آموزش مهارت های ارتباطی بر اضطراب اجتماعی دانش ‌آموزان پسر سال اول متوسطه ناحیه 4 آموزش و پرورش شهر اهواز.

9.         Keefe JR, McCarthy KS, Dinger U, Zilcha-Mano S, Barber JP. A meta-analytic review of psychodynamic therapies for anxiety disorders. Clinical Psychology Review. 2014;34(4):309-23.

10.       Poole KL, Van Lieshout RJ, McHolm AE, Cunningham CE, Schmidt LA. Trajectories of social anxiety in children: influence of child cortisol reactivity and parental social anxiety. Journal of abnormal child psychology. 2017:1-11.

11.       W. James C, M. Stacey J. The effectiveness of psychodynamic interventions for people with learning disabilities: a systematic review. Tizard Learning Disability Review. 2013;19(1):17-24.

12.       Corey G. Theory and practice of counseling and psychotherapy: Nelson Education; 2015.

13.       پرویز شد. بررسی تاثیر آموزش مهارت های اجتماعی مبتنی بر رویکرد شناختی–رفتاری بر سازگاری دانش آموزان نابینا.

14.       Warland J, McKellar L, Diaz M. Assertiveness training for undergraduate midwifery students. Nurse education in practice. 2014;14(6):752-6.

15.       یاسر ر, پریسا اک, صغری اق. تاثیر آموزش مهارتهای ابراز وجود در افزایش جرات ورزی و عزت نفس دانش آموزان کم جرات دختر پایه سوم تا پنجم ابتدایی شهر تهران.

16.       Avşar F, Alkaya SA. The effectiveness of assertiveness training for school-aged children on bullying and assertiveness level. Journal of Pediatric Nursing: Nursing Care of Children and Families. 2017;36:186-90.

17.       سلامت م, مقتدایی ک, کافی م, عابدی ا, خانزاده عح. اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر حافظه و مهارت های اجتماعی کودکان با ناتوانی یادگیری املا. تحقیقات علوم رفتاری.11(6):556-66..

18.       Kazemi R, Momeni S, Kiamarsi A. The effectiveness of life skills training on the social competence of students with dyscalculia. Journal of Learning Disabilities. 2011;1(1):94-10 

20.       بررسی اثر بخشی آموزش مهارت های زندگی بر کاهش اضطراب اجتماعی نوجوانان دانش آموز مدرسه شبانه روزی. 6th International Congress on Child and Adolescent Psychiatry; 2013: Tabtiz university of medical sciences.

21.       فریده ی, محمد خ. بررسی پایایی و روایی مقیاس سنجش مهارتهای اجتماعی ماتسون و مقایسه عملکرد دختران و پسران دبیرستانی در این مقیاس.

22.       Deluty RH. Children's Action Tendency Scale: A self-report measure of aggressiveness, assertiveness, and submissiveness in children. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 1979;47(6):1061.

23.       درآمدی ش. بررسی تأثیر آموزش مهارت‏ های اجتماعی مبتنی بر رویکرد شناختی-رفتاری برسازگاری دانش آموزان نابینا. روانشناسی افراد استثنایی. 2011;1(1):45-66.

اثر بخشی آموزش مهارت های اجتماعی بر اضطراب اجتماعی دانش آموزان دچار ناتوانی های یادگیری مقطع پنجم ابتدایی شهر زاهدان در سال 1397 -98 

در این پژوهش خون گیری صورت نمی گیرد .

افزایش مهارت های اجتماعی 

افزایش مهارت ابراز وجود 

کاهش اضطراب اجتماعی 

تکمیل پرسش نامه و شرکت در کلاس های آموزشی افزایش مهارت های اجتماعی عوارض جانبی ندارد .

ندارد .

50 مسافرت به مدارس ابتدایی

12 سفر برای انجام آموزش گروهی 

هزینه تکثیر اوراق 

هزینه تایپ و تکثیر طرح و گزارش نهایی

پذیرایی 

جمع کل مبلغ 28400000

سی دی های آموزشی 

درمان های انفرادی 

آموزش والدین 

آموزش معلمین 

برگزاری کلاس ها ی فوق العاده برای دانش آموزان دچار ناتوانی یادگیری توسط مدارس 

نتایج این نمونه گیری کاملا محرمانه هستند و نتایج کلیه پرسشنامه ها جمع می گردد و جهت توصیف کلی بکار می رود که در نهایت نتایج تحقیق به اطلاع خواهد رسید .

از وظایف یک پژوهشگر است که به سوالات دقیق پاسخ گوید .

شماره تماس  09150740192

هر فرد ی حق انتخاب دارد که هر زمان که نخواست از پژوهش کناره گیری کند و پژوهشگر آن را بپذیرد .

پژهشگر در این زمیه موظف است در این زمینه هم از خانواده ی دانش آموزان رضایت کتبی بگیرد هم از خود دانش آموزان رضایت آنها را جلب کند .

اینجانب ............................. نسبت به مفاد این پرسشنامه آگاهی کامل دارم و با رضایت کامل به پرسش ها پاسخ می دهم .

پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک

1. هنگامی که در گروه هستم ترجیح می دهم با محیط خود در آمیزم .

 2 . از مردم آمیزی لذت می برم .

3. هنگامی که می بایست با شخص نا آشنا گفت و گوی رودررو داشته باشم دچار ترس می شوم .

4 .در گروه بیگانگان احساس آرامش می کنم .

5 . هنگامی که می بایست در گروه کوچکی از مردم صحبت کنم احساس خجالت می کنم .

6 . هنگامی که به افراد جدید معرفی می شوم در کمال آرامش هستم .

7. می توانم بدون توجه به سروصدا های اجتماعی موجود به کار خود ادامه دهم .

8 . هنگامی که شخص ناآشنا با من شروع  به سخن گفتن می کند احساس ناتوانی و گنگی می کنم .

9 . از شلوغی گریزان هستم .

10 . از رفتن به مکان های که در آن می توانم با افراد جدید  ملاقات می کنم یا با آن ها آشنا شوم لذت می برم .

11 . هنگامی که مردم زیادی به من توجه می کنند می توانم  آنان را تحمل کنم .

12 . فرصت های زیادی را که می توانم گفتنی های خوبی را بیان کنم ، از دست می دهم زیرا از بلند صحبت کردن می ترسم .

13 . هنگامی که شخصی را برای اولین بار ملاقات می کنم سر تا پایم می لرزد .

14 . می توانم با مردمی که نمی شناسم تماس چشمی برقرار کنم .

15 .  از مخالفت با کسی که به زحمت او را می شناسم اعتماد به نفس کافی دارم .

16 . از گرد همایی های اتفاقی عصبی می شوم .

17 . از برخود با مردمی که خوب نمی شناسم احساس آرامش می کنم .

18 . می توانم با افراد غریبه سر صحبت را باز کنم .

19 . از موقعیت هایی که از من انتظار دارند با مردم معاشرت کنم متنفرم .

20 . در موقعیت های نا آشنای اجتماعی احساس راحتی می کنم .

21 . برای دوری از گرد همایی های اجتماعی طفره می روم . 

22 . ترجیح می دهم در اتاقی که مردم زیادی در آن نشسته اند وارد نشوم ،بلکه آنجا را ترک کنم .

23 . در مراسم اجتماعی که دعوت شده ام شرکت می کنم .

24 . آنچه را که لازمه  معاشرت و مردم آمیزی است در خود سراغ دارم .

25 . سعی می کنم از مردم دوری کنم .

اینجانب ................... نسبت به مفاد این پرسشنامه آگاهی کامل دارم و با رضایت کامل به پرسش ها پاسخ می دهم .

مقیاس سنجش مهارت های اجتماعی ماتسون :