بررسی پروفایل اسیدهای چرب و فعالیت انتی اکسیدانی روغن هسته بنه استان سیستان و بلوچستان 1397

جنس pistacia anacardiacea شامل بیش از 11 گونه است(1). این گیاه به صورت درخت یا درختچه است. بطور طبیعی سه گونه pistacia در ایران وجود دارد از جمله : p.atlantica . p.atlantica desf, p.veralinnaeus, p.khinjuk stocks یکی از گونه های وحشی با توزیع گسترده است و به عنوان گونه ی ایرانی-تورانی از جنوب غرب اسیا به شمال آفریقا در نظر گرفته می شود. میوه این درخت یا درختچه در ایران بنه نامیده می شود و شکل ظاهری ان بیضی و تقریبا صاف با قطر 0.7-0.5 سانتی متر است که با یک پوسته خشک پوشیده شده و این پوسته با فشار انگشت کنده می شود(2). این گیاه دارای نقش مهمی در طب سنتی می باشد و در درمان اگزما، عفونت گلو، سنگ کلیه و آسم و همچنین به عنوان قابض، ضدالتهاب، ضدتب، ضدباکتری، ضدویروس استفاده می شود. قسمت های هوایی آن نیز بطور سنتی به عنوان یک محرک برای خواص ادرار آور و به منظور درمان فشارخون، سرفه، جراحت گلو، اگزما، درد معده، سنگ کلیه و زردی به کار می رود و برگ و پوست آن به علت داشتن تانن به عنوان قابض و برای درمان اسهال های ساده استفاده می شود(3). مغز بنه بیش از 65% میوه بنه را شامل می شود که میزان روغن آن 60% می باشد. دانش راد و آینه چی (1980) ساختار اسید چرب روغن مغز بنه واریته موتیکا را بررسی کردند که اسید اولئیک (50/4%) و اسید لینولئیک (30/8%) اسیدهای چرب غالب در مغز بنه شناخته شدند و همچنین اسیدچرب اشباع اسیدپالمیتیک (12/2%) بود(4).

   آنتی اکسیدان های طبیعی موادی هستند که قادر به جلوگیری یا ایجاد تاخیر در استرس اکسیداتیو هستند. هنگامی که بین فرآیند های اکسیداسیون و آنتی اکسیداسیون تعادل وجود ندارد ممکن است بیش از حد رادیکال های آزاد انباشته شود که می تواند باعث آسیب اکسیداتیو به مولکول ها و بافت های بیولوژیکی شود و موجب بیماری های بسیاری در انسان شود(5). 

توکوفرول ها و فرول ها می توانند به عنوان آنتی اکسیدان عمل کنند و خطر ابتلا به سرطان و بیماری های قلبی و عروقی را کاهش دهند. فیتواسترول ها به عنوان عوامل کاهش دهنده ی کلسترول خون در نیم قرن گذشته استفاده شده است(6). وجود آنتی اکسیدان ها در مواد غذایی اهمیت دارد چون سلامت انسان را از نظر سرطان زایی و بیماری های کرونری قلب کمتر به خطر می اندازد. از این رو باید شناسایی منابع بومی روغنی در ایران که از فعالیت آنتی اکسیدانی مطلوبی برخوردار هستند مورد توجه قرار گیرند(7). 

بنه از جمله این منابع بومی و ارزشمند کشور محسوب می شود که بررسی های علمی فعالیت آنتی اکسیدانی بسیار بالای روغن این پسته وحشی را نشان می دهد(8).

   هدف ما در این مطالعه بررسی خصوصیات پروفایل اسیدهای چرب روغن بنه و تعیین خصوصیات آنتی اکسیدانی این روغن می باشد. با توجه به اهمیت اسیدهای چرب یا چربی ها در سلامت تغذیه ای در بیماری های قلبی عروقی با مشخص شدن پروفایل اسیدهای چرب بنه می توان در مورد تاثیر این نوع روغن بربیماری های قلبی غروقی اظهار نظر کرد.

مطالعات پیشین: حاتمی نیا و همکاران در سال 2015 در مطالعه ای تحت عنوان 'ارتباط ظرفیت آنتی اکسیدانی و ترکیب فنل از 10 ژنوتیپ بنه (pistacia atlantica subsp-kurdica)' برگ 10 ژنوتیپ بنه را از 6 استان آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان و لرستان جمع آوری کردند.

این مطالعه به منظور تعیین ویژگی های کل محتوای فنل و فلاونوئیدی، ظرفیت آنتی اکسیدانی و ترکیب فنل و همچنین بررسی ارتباط بین محتوای ترکیبات فنل و فعالیت آنتی اکسیدانی در 10 ژنوتیپ بنه انجام شد و آنتی اکسیدان عصاره برگ بنه با استفاده از روش های مختلف قدرت ترمیم آهن اکسیدان، تخریب رادیکال اسید نیتریک و 2،2-دی فنیل-1-بریکسیل هیدرازیل اندازه گیری شد و نتیجه گرفتند که ظرفیت آنتی اکسیدانی می تواند به محتوای فنولیک وابسته و مرتبط باشد(9).

گینه و همکارانش در سال 2015 در مطالعه ای که تحت عنوان 'اثر درجه رسیدگی بر ترکیب اسیدچرب و توکوفرول ها از روغن میوه pistacia atlantica در حال رشد وحشی' در الجزایر انجام دادند ترکیبات اسید چرب و توکوفرول در دوازده نمونه روغن میوه ی p.atlantica در سه مرحله رسیدن (رسیده، نیمه رسیده، نارس) در سه منطقه مختلف laghouat جمع اوری کردند و نتایج نشان داد که اختلاف معنی داری بین روغن میوه های رسیده (سبز و سیاه) و نارس (قرمز روشن) وجود دارد که با غنی بودن اسیدهای چرب اشباع نشده و توکوفرول ها متفاوت است(10). 

شعیب و همکارانش در سال 2017 در مطالعه ای تحت عنوان 'فعالیت آنتی اکسیدانی و بیوفوتوشیمیایی p.khinjukand' در پاکستان انجام دادند، به این نتیجه رسیدند که عصاره خام و فراورده های آن دارای فعالیت آنتی اکسیدانی قابل توجه است و عصاره خام p.khinjukand و ترکیبات آن حاوی ترکیبات فنولیک و فلاونوئیدی هستند که فعالیت آنتی اکسیدانی بالایی دارند. نتایج تحقیقات فتوشیمیایی نشان دهنده حضور آلکالوئیدها، تانن ها، فلاونوئیدها، ساب پونین ها، تریترپروئیدها، گلیکوزیدهای قلبی، کربوهیدرات ها، پروتئین ها و استرول ها در عصاره خام p.khinjukand است(11). 

بهمنی و همکاران در سال 2015 در مطالعه ای تحت عنوان 'اثرات تغذیه ای و دارویی گیاه pistacia atlantica' انجام دادند و نتایج آن نشان داد N.sativa دارای بسیاری از اثرات درمانی مانند فعالیت آنتی اکسیدانی، ضددرد، ضدالتهاب، ضدمیکروبی، ضدسرطان و آنتی کولین استراز است و می تواند به عنوان یک گیاه ارزشمند برای تولید داروها در درمان بسیاری از اختلالات و بیماری ها مورد استفاده قرار گیرد(12).

بوذوری و همکاران در سال 2013 در مطالعه ای تحت عنوان 'مرور تجربیات سنتی، فیتوشیمی و فارماکولوژی 5 گونه پسته (p.vera, p.atlantca, p.terebinthus, p.khinjuk and p.lentscus)' انجام دادند و دریافتند که فعالیت های گسترده ای از بخش های مختلف این گونه از جمله آنتی اکسیدان، ضدمیکروبی، ضدویروس، آنتی کولین استراز، ضدالتهاب و ضددرد دارد. همچنین دارای انواع مختلف ترکیبات فیتوشیمیایی مانند تریلوئید، فنولی، چربی ها و استرول ها نیز از قسمتهای مختلف گونه ی پسته جدا و شناسایی شده اند(13).

بلغوبی و همکاران در مطالعه ای تحت عنوان 'اثرات حلال های استخراج شده بر روی محتوای فنل و خواص آنتی اکسیدانی میوه های p.atlantica' در سال 2015 در الجزایر انجام دادند، میوه های خشک p.atlantica را با حلال های قطبی مختلف استخراج و فنولیک با استفاده از روش Folin-ciocaleu، قدرت تخلیه (FRAP) و ظرفیت تخلیه Diphenyl Picrylhydrazyl-1-2,2  تعیین گردید. نتایج نشان داد که محتویات کلسیم و فعالیت آنتی اکسیدان ها به شدت وابسته به حلال استخراج است. محتوای پلی فنل بالاتر برای عصاره متانلی خام مورد استفاده قرار گرفت که مقدار به ترتیب 10و 25+ 255 میلی گرم گالیک اسید در گرم ماده خشک (GAE/GDW) بود. همچنن بالا بودن رابطه بین محتوای فنی و فعالیت آنتی اکسیدانی مشاهده شد(14).

1. پروفایل اسیدهای چرب روغن هسته بنه چیست؟
2. فعالیت آنتی اکسیدانی روغن هسته بنه چقدر است؟
3. عدد اسیدی  روغن هسته بنه چقدر است؟
4. ضریب شکست  روغن هسته بنه چقدر است؟
5. عدد پراکسید ( پایداری حرارتی)  روغن هسته بنه چقدر است؟

تعیین پروفایل اسیدهای چرب و فعالیت آنتی اکسیدانی روغن هسته بنه

1. تعیین پروفایل اسیدهای چرب روغن هسته بنه
2. تعیین فعالیت آنتی اکسیدانی روغن هسته بنه
3. تعیین عدد اسیدی  روغن هسته بنه
4. تعیین ضریب شکست  روغن هسته بنه
5. تعیین عدد پراکسید ( پایداری حرارتی)  روغن هسته بنه

صنایع غذایی، صنایع دارویی و  بهداشتی و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

روغن بنه: روغن بدست آمده از دانه بنه با روش استخراج با حلا

توصیفی

دانه های بنه بدست آمده از نمونه های بومی منطقه بلوچستان( خاش، ایرانشهر، سراوان).

10 کیلوگرم دانه بنه بدست آمده از نمونه های بومی منطقه بلوچستان( خاش، ایرانشهر، سراوان).

نمونه گیری بصورت نمونه های در دسترس از بنه های موجود در بازار های محلی شهرستان های یاد شده در  ماه مهر صورت خواهد گرفت.

نتایج آزمایشگاهی

نمونه های بنه (10 کیلوگرم) از مناطق ایرانشهر، خاش، سراوان در استان سیستان و  بلوچستان جمع اوری در مهرماه که فصل رسیدن این میوه می باشد تهیه خواهند شد و در شرایط مناسب در دمای یخچال تا جمع آوری حجم نمونه لازم  نگهداری می شوند.

استخراج روغن

ابتدا میوه های بنه در سایه  خشک می شوند سپس پوشته سبز انها حذف می شود و دانه ها به وسیله یک اسیاب کاملا پودر می شوند. پودر بدست امده به مدت 48 ساعت به همراه حلال n-hexane در شرایط تاریک قرار می گیرند تا روغن از پودر خارج شود سپس با قرار دادن روغن در دمای 40 درجه حلال تبخیر می شود.

آزمون های شیمیایی :

ترکیب اسیدهای چرب

ترکیب اسیدهای چرب باید مطابق استاندارد ملی ایران 4091،  سال 1376 انجام خواهد شد. تهیه متیل استرهای اسیدهای چرب باید مطابق استاندارد ملی ایران 4090 ،  سال 1376 : روش تهیه متیل استرهای اسیدهای چرب در روغن ها و چربی های خوراکی انجام می شود

جهت تعیین ترکیب اسیدهای چرب روغن دانه بنه از دســتگاه گــاز کــرو مــاتو گرافــی با قابلیت اندازه گیری حجمی اداره نظارت بر مواد غذایی و دارویی  اسـتفاده می شـود. از گـاز هلیـوم بـا درصـد خلـوص 999/99 %و با سرعت جریان min /1ml به عنوان گاز حامل ° استفاده می شود. دمای ستون C 190) برنامه دمایی: 170 درجه سانتی گراد به مدت 6 دقیقه، با سرعت min/C °40 به دمای C °180 رسانده شده و در دمایC ° 180 به مدت 10 دقیقه ° باقی مانده و بعد بـا سـرعت min/C ° 20 بـه دمـای C 190 ° رسانده شده و در دمایC 190 به مدت 16 دقیقه باقی ماند)، دمای محل تزریق C ° ° 240 ،دمای آشکارساز C 280 میباشد و میزان تزریق 2/0 میکرو لیتر استفاده می شود.

پایداری حرارتی روغن

پایداری حرارتی بر اساس اندازه گیری عدد پراکسید انجام می شود برای این منظورنمونه های روغن استخراج شده (200گرم)، در دستگاه Rancimat در دمای 170 درجه به مدت 8 ساعت بدون تکان خوردن قرار می گیرند بطوریکه نسبت سطح به حجم نمونه ها در سرخ کن 0.7 cm^-1 باشد هر 120 دقیقه نمونه ها از دستگاه خارج شده و میزان اکسیداسیون  م می شوند.

عدد پراکسید

اندازه گیری عدد پراکسید باید مطابق استاندارد ملی ایران 4179، سال 1377: اندازه گیری عدد پراکسید در روغنها و چربیهای خوراکی انجام میشود.

وسایل و مواد لازم:

بشر، پیپت، دستگاه تیتراسیون، مگنت، مزور.

یدید پتاسیوم اشباع، آب مقطر، معرف چسب نشاسته، اسید استیک، کلروفرم، تیوسولفات سدیم 1/0 نرمال.

روش‌کار:

1) 5 گرم از نمونه روغن را توزین می‌کنیم.

2) 30 میلی لیتر از محلول (( اسید استیک + کلروفرم )) که به نسبت 3 به 2 یا 3 به 1 درست شده است را به نمونه روغن اضافه می‌کنیم.

3) 5/0 میلی لیتر یدید پتاسیم اشباع (KI) به ظرف بالا اضافه می‌کنیم.

4) سپس ظرف را به مدت 1 دقیقه در تاریکی (کابینت تاریک) می‌گذاریم.

5) پس از طی شدن مرحله تاریکی، 30 میلی‌لیتر آب مقطر را به ظرف بالا اضافه می‌کنیم.

6) چند قطره معرف چسب نشاسته (محلول نشاسته) که می‌تواند یک یا پنج درصد باشد را به ظرف اضافه می‌کنیم.

7) نمونه آماده شده را که رنگ تیره‌ای دارد با تیوسولفات سدیم 1/0 نرمال تیتر می‌کنیم تا بی‌رنگ شود.

* برای حذف مقدار یدی که KI آزاد می‌کند از شاهد استفاده می‌شود که این اختلاف از بین برود.

* شاهد بدون روغن است و آن را هم تیتر می‌کنیم؛ معمولا شاهد 1/0 الی 2/0 میلی لیتر تیوسولفات مصرف می‌کند، در غیر این صورت و اگر بیشتر شد کار ایراد دارد. مقدار تیوسولفات مصرف شده توسط شاهد را از مقدار مصرف شده توسط نمونه کم می‌کنیم.

برای محاسبه پراکسید از فرمول زیر استفاده می‌شود:

  1000*(N*(S-B

W

S: حجم تیوسولفات مصرف شده توسط نمونه روغن.

B: حجم تیوسولفات مصرف شده توسط شاهد.

N: نرمالیته تیوسولفات.

W: وزن نمونه.

اندازه گیری اسیدیته باید مطابق استاندارد ملی ایران 4178،  سال 1377: اندازه گیری اسیدیته در روغنها و چربیهای خوراکی انجام می شود.

اسیدیته : درصد اسیدهای چرب آزاد بر حسب اسیدی که بیشتر در نمونه موجود است .مانند اسید اولئیک یا اسید پالمتیک. اندیس اسیدی عبارت است از میلی گرم ئیدروکسید پتاسیمی که برای خنثی کردن اسیدهای آزاد یک گرم نمونه لازم است.

مواد لازم:

الکل خنثی - معرف فنل فتالئین

روش کار :نمونه آزمودنی را کاملا مخلوط می کنیم 5- 2گرم نمونه درون ارلن مایروزن می کنیم 

 20-30 میلی لیترالکل خنثی به آن اضافه می نماییم. با افزودن چند قطره معرف فنل فتالئین ،آن را با سود 1/0 نرمال تیتر می کنیم تا رنگ صـورتی کـم رنـگ حاصـل شـود و ایـن رنـگ حداقل 30 ثانیه پایدار باشد. حجم مصرفی را یادداشت و در فرمول قرار می دهیم. V× 100× N × 282 = اسیدهای چرب آزاد بر حسب اسید اولئیک درصد گرم نمونه 1000 ×W

برای تعیین ضریب شکست روغن بنه، از دسـتگاه رفراکتومتر (Japan- 2001-A1-AtagoDR) در دمـای محـیط آزمایشگاه (C°23)استفاده میشود

- اندازه گیری فعالیت آنتی اکسیدانی به روش DPPH

1/0 میلی از روغن را با 5/1 میلی از محلول متانولیک حاوی 1/0 میلی مول

 (2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl) DPPH

محلول به شدت مخلوط می گردد و و بمدت سی دقیقه در دمای اطاق و فضای تاریک نگهداری می شود و جذب ان در 515 نانومتر سنجیده می شود و از طریق فرمول زیر مقدار مهار DPPH سنجیده می شود

RAS= (A₀ – A₁)/A₀*100

A₀ جذب نمونه کنترل

A₁ جذب محلول حاوی نمونه

از آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار جهت توصیف داده ها استفاده خواهد شد.

 بر اساس  دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

و بندهای 1-  9- 10- 11- -25 – 28- 29 – 30 –و 31

1- هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

9-در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

30 -گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم دسترسی به برخی از نمونه ها

بنه، روغن بنه، عدد پراکسید،پروفایل اسیدهای چرب

منابع:

1. Ben Ahmed Z. Yousfi M. Viaene J et all : Antioxidant activities of Pistacia atlantica extracts modeled as a function of chromatographic fingerprints in order to identify antioxidant markers. Microchemical Journal 128 (2016) 208–217

2. Farhoosh R. Haddad Khodaparast MH and Sharif A: Bene hull oil as a highly stable and antioxidative vegetable oil. Department of Food Science and Technology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. Eur. J. Lipid Sci. Technol. 2009, 111, 1259–1265

3. Barzegar H. Hojjati M. Panahi M: Antioxidant and antimicrobial activity of different extracts of Pistacia atlantica leaf. JFST No. 69, Vol. 14, Nov 2017 

4. صداقت ن و توکلی ج: بررسی خواص کیفی مغز بنه واریته موتیکا ( pistacia atlantica var. mutica) تحت شرایط نگهداری و بسته بندی مختلف. نشریه پژوهشهای علوم و صنایع غذایی ایران. جلد 7، شماره 1، بهار 1390. ص،26-17.

5. Ben Ziyad A. Yousfi M. Viaene J. et all: Seasonal, gender and regional variations in total phenolic, flavonoid, and condensed tannins contents and in antioxidant properties from Pistacia atlantica ssp. Leaves. Pharmaceutical Biology, 55:1, 1185-1194, DOI: 10.1080/13880209.2017.1291690

6. Saber-Tehrani M. Givianrad M. Aberooman-Azar P. et all: Chemical Composition of Iran’s Pistacia atlantica Cold-Pressed Oil. Hindawi Publishing Corporation, Journal of Chemistry, Volume 2013, Article ID 126106, 6 pages.

7. Ahmed SH. Syed S. Islam M. et all: ANTIOXIDANT ACTIVITY OF PISTACIA KHINJUK SUPPORTED BY PHYTOCHEMICAL INVESTIGATION. ISSN 0001-6837 Polish Pharmaceutical Society .Acta Poloniae Pharmaceutica n Drug Research, Vol. 74 No. 1 pp. 173n178, 2017.

8. شرایعی پ، فرهوش ر، پورآذرنگ ه و دیگران. بررسی ساختار ترکیبات قطبی روغن کانولا تحت تاثیر روغن مغز بنه طی فرآیند سرخ کردن به روش کروماتوگرافی غربال ملکولی با کارایی بالا HPSEC. نشریه پژوهشهای علوم و صنایع غذایی ایران، جلد 9، شماره 1، بهار 1392، ص، 20-10.

9. Hatamnia A A. Rostamzad A. Hosseini M. et all (2015):Antioxidant capacity and phenolic composition of leaves from 10 Bene (Pistacia atlantica subsp. kurdica) genotypes, Natural Product Research: Formerly Natural Product Letters, DOI:10.1080/14786419.2015.1028060

10. Guenane H. Bombarda I. OuldElhadj M D and Yousfi M: Effect of Maturation Degree on Composition of Fatty Acids and Tocopherols of Fruit Oil from Pistacia atlantica Growing Wild in Algeria. NPC ( Natural Product Communications) vol 10. Issue 10. Pages 1641-1796.2015

11. Ahmed Sh.  Syed S. Islam M et all: ANTIOXIDANT ACTIVITY OF PISTACIA KHINJUK SUPPORTED BY PHYTOCHEMICAL INVESTIGATION. Acta Poloniae Pharmaceutica n Drug Research, Vol. 74 No. 1 pp. 173n178, 2017.

12. Bahmani M. Saki K.  Asadbeygi M et all:  The effects of nutritional and medicinal mastic herb (Pistacia atlantica). Journal of Chemical and Pharmaceutical Research, 2015, 7(1):646-653. ISSN : 0975-7384

13. Bozorgi M. Memariani Z. Mobli M et all: Five Pistacia species (P. vera, P. atlantica, P. terebinthus, P. khinjuk, and P. lentiscus): A Review of Their Traditional Uses, Phytochemistry, and Pharmacology. ScientificWorldJournal. 2013; 2013: 219815.

14. Belyagoubi L. Belyagoubi-Benhammou N. Atik-Bekkara F and Coustard J M.:  Effects of extraction solvents on phenolic content and antioxidant properties of Pistacia atlantica Desf fruits from Algeria. International Food Research Journal 23(3): 948-953 (2016).

عدد اسیدی

عدد پراکسید

نوع اسیدهای چرب

پایداری حرارتی