تاثیر آموزش راهبردهای ذخیره ی انرژی برخستگی و خودکارآمدی مراقبتی زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در بیمارستان های علوم پزشکی زاهدان 1397

سرطان، واژه ای است برای رشد غیرطبیعی وازکنترل خارج شده که سبب ناتوانی واختلال عملکرد بافت می شود.رشدسلولی غیرقابل کنترل می تواند منجربه ایجاد تومور شود،این تومور می تواند بدخیم یا خوش خیم باشد (1)

سرطان ،ترسناکترین بیماری دربین همه بیماریها،حتی بیماریهای قلبی عروقی است واغلب واژه سرطان مترادف با مرگ ،درد،بدشکلی و وابستگی درنظرگرفته می شود.سرطان یک مشکل جهانی است که افراد را بدون توجه به نژاد ،جنس،سن ،وضعیت اجتماعی –اقتصادی یا فرهنگی متاثرمیسازد (2).علیرغم پیشرفتهای قابل توجه علم پزشکی،سرطان همچنان بعنوان یکی از مهمترین بیماریهای قرن حاضرمحسوب میشود،به صورتی که دومین عامل مرگ ومیربعداز بیماریهای قلب وعروق درجهان (3) وسومین عامل مرگ ومیر درایران محسوب می گردد.سالانه حدود 30000 نفردرایران دراثرابتلا به سرطان فوت می کنند (4).

درحال حاضربیش از 7 میلیون نفردرجهان دراثرابتلا به سرطان جان خودرا ازدست میدهند و پیش بینی می شود که تعداد موارد جدید ابتلا تا سال 2020 ،سالانه از 10 میلیون به 15 میلیون نفر برسد (5).

ابتلا به سرطان تجربه ای بسیارناخوشایند وغیرقابل باوربرای هر فرد است.سرطان باعث اختلال در وضعیت اقتصادی،اجتماعی،شغلی وزندگی خانوادگی بیمار می شود وبرجوانب مختلف کیفیت زندگی بیماران مثل وضعیت روحی-روانی،اجتماعی واقتصادی وعملکرد جنسی تاثیر می گذارد (6).

دراین میان سرطان پستان، شایعترین سرطان درزنان و اولین علت مرگ ناشی از سرطان در زنان 40 تا 44 ساله می باشد. درحال حاضرسرطان پستان 3/1 کل سرطانهای زنان را تشکیل میدهد.  با تعریفی دیگر 33% سرطانهای زنان را شامل می شودو مسئول 19% مرگهای وابسته به سرطان است(7, 8) (9). آمارجهانی حاکی از افزایش میزان بروز سرطان پستان و افزایش سریعتر آن در کشورهای درحال توسعه ،که تاکنون ازمیزان پایین سرطان برخورداربوده اند،می باشد(10). (11)این سرطان ،دومین سرطان شایع و پنجمین علت مرگ ناشی از سرطان درکشورهاست.درایران نیز مانند کشورهای درحال توسعه و پیشرفته سرطان پستان ،شایعترین سرطان زنان بوده و دارای رتبه اول در کشور است (12-15). مجموع مبتلایان درایران 40هزارنفراست وسالانه بیش از هفت هزاربیماربه این تعداد افزوده میشوند (16).

تمام زنان درهرسنی درمعرض خطر ابتلای به سرطان پستان هستند .ولی با افزایش سن این خطر بیشتر می شود (17).سن ابتلا درایران 10 سال جوانتر از دیگر کشورها می باشد.بیشترین شیوع سرطان پستان در سن 40 تا 49 سالگی می باشد.با افزایش جمعیت مسن و امید به زندگی بالاتر نسبت به قبل انتظار می رود در آینده موارد بیشتری از سرطان در ایران پیدا شود. افزایش شیوع سرطان در سال های اخیر و اثرات آن بر ابعاد مختلف جسمی ، روانی واجتماعی زندگی بشر سبب شده است که سرطان به عنوان مشکل عمده بهداشتی قرن شناخته شود(18) .

برای درمان سرطان برحسب مرحله بیماری وسابقه پزشکی بیمار،ممکن است جراحی،پرتودرمانی ،شیمی درمانی، با یا بدون هورمون درمانی انجام شود. گرچه این دسته درمانها باعث بهبود بقا شده اما منجربه عوارض مختلفی می شوند (19).یکی از پیچیده ترین وشایعترین مشکلات مرتبط با سرطان خستگی است. حدود 72 تا 99 % بیماران مبتلا به سرطان از خستگی رنج می برند .دراین بیماران خستگی ممکن است در اثر فرایند بیماری یا درمانهای مربوطه ایجاد شود که به آن خستگی مرتبط با سرطان گفته می شود(20).

ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻠﯽ ﺳـﺮﻃﺎن، ﺧﺴـﺘﮕﯽ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ ﺳﺮﻃﺎن ﻋﻼﻣﺘﯽ ذﻫﻨﯽ، ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﯾﻨﺪ و ﻣﻘﺎوم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻــﻮرت ﺧﺴــﺘﮕﯽ ﺟﺴــﻤﯽ (ﻓﻘــﺪان اﻧــﺮژی، ﻧﯿــﺎز ﺑــﻪاﺳﺘﺮاﺣﺖ)،ﻋﺎﻃﻔﯽ (ﮐﺎﻫﺶاﻧﮕﯿﺰه ﯾﺎ ﻋﻼﻗﻪ) و ﺷـﻨﺎﺧﺘﯽ  (ﻧﻘﺺ در ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺣﻮاس و ﺗﻮﺟـﻪ) ﺗﻈـﺎﻫﺮ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ(21-23) .

اﻣﺮوزه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺧﺴﺘﮕﻲ در ﺑﻴﻤﺎران ﺳﺮﻃﺎﻧﻲ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ گردد ودرجدیدترین ویراستاری تشخیص های پرستاری ،خستگی بعنوان یکی ازمهمترین تشخیص های پرستاری جای گرفته است وبه ابعاد خستگی درهرسه بعد توجه شده است (24).ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻦ ﺳﺮﻃﺎن ﺧﺴﺘﮕﻲ را اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮده اند((یک احساس ﻏﻴﺮﻣﻌﻤﻮل ﻣﺪاوم و ذﻫﻨﻲ از ﻛﺴﺎﻟﺖ ﻛﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮد ﺳﺮﻃﺎن ﻳﺎ درﻣﺎن آن ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻌﻤﻮل ﺗﺪاﺧﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ.)) اﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ، ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎن را از اﻧﻮاﻋﻲ از ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻛﻪ در اﻓﺮاد ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد ،ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﻣﻲ نماید (25).

خستگی مربوط به سرطان باخستگی تجربه شده قبل سرطان متفاوت است.بیماران این خستگی را بسیارشدید،مزمن و ناامید کننده توصیف می کنند که با استراحت هم برطرف نمی شود و اثر منفی برجنبه های مختلف کیفیت زندگی افراد دارد(26) .دربین روشهای درمانی مختلف سرطان،شیمی درمانی بیشترسبب بروزخستگی دربیماران می گردد.بعنوان مثال 60 تا 93%بیماران تحت رادیوتراپی و 80 تا 96%بیماران تحت شیمی درمانی ازخستگی رنج می برند وبرای بسیاری ازبیماران ،خستگی مربوط به سرطان بقدری شدید است که درصورت عدم تسکین،فعالیت های روزانه ی انها را مختل ومحدودمی سازد (27).

رخداد خستگی به عوامل مختلفی چون موضع آناتومیکی تومور،مرحله درمان، نوع درمان دریافتی و فاکتورهای دیگر بستگی دارد(28) (29). مطالعات مختلفی که درخصوص شیوع خستگی دربیماران مبتلا به سرطان درسراسر دنیا صورت گرفته است.سطوح مختلفی از خستگی را در 99% ازمبتلایان گزارش نموده اند که 60% این افراد به انواع متوسط تا شدید خستگی دچار بوده اند(30) . شواهدی وجود دارد که بیانگراین موضوع می باشد که خستگی دربیماران مبتلا به سرطان پستان ممکن است ماهها وحتی سالها بعد ازدرمان باقی بماند.این شرایط به خصوص در افرادیکه تحت درمان با شیمی درمانی قرار گرفته اند،مشاهده می شود، هرچند مکانیسم آن به درستی آشکار نشده است (31).

بیش از 50% ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﺩﺭ ﻃﻲ دوره ی درمان وحتی پس از اتمام دوره ی درمانی  ﺧﺴﺘﮕﻲ ﺭﺍ گزارش می نمایند. بررسی ها نشان داده است اکثربیماران سرطانی بدون توجه به طول درمان ،خستگی را تجربه می کنند.این شرایط خستگی در 45%بیماران دریک هفته بعداز شیمی درمانی و در 33% در دو هفته پس از شیمی درمانی است.بیشترمطالعات نشان میدهد که وقوع خستگی در دوره ی سرطان بدون توجه به نوع درمان وشکل خستگی افزایش می یابد و با توجه به روند و نوع درمان متفاوت است(32) .

سوئیکا،ایسنتال،رز و گرینبرگ(1992) دریافتند که خستگی درزنان با متوسط سن 46 سال که درمرحله 1 و 2 گره لنفی سرطان پستان هستند وپس از برداشت سینه،پرتودرمانی را برای کنترل موضعی بیماری دریافت کرده اند،درچهارمین هفته به حداکثرمیرسد.محققان همچنین دریافتند که خستگی بیماران ماهیت بیولوژیکی دارد ومستقل ازعلائم افسردگی است.

برخلاف خستگی معمولی،خستگی ناشی از سرطان با استراحت برطرف نمی شود(32) .

انجمن خستگی(1998)، یک بررسی را درمیان 419 بیمارسرطانی و205 پزشک وهمچنین درمیان بعضی ازمراقبت کنندگان ازبیماران سرطانی،انجام داده است: 78% از  ﺑﯿﻤﺎران، اعلام کردند،ﺧﺴﺘﮕﯽِ ﮐه ﺑﻪ اﻧﺪازه ی زﯾﺎدی زﻧﺪﮔﯽ روزاﻧﻪ ﺷﺎن راتحت تاثیر قرار داده بود،تجربه کردند.61% اظهارکردند خستگی بیشتراز درد زندگی شان را تحت تاثیر قرارداده است. دراین بیماران جنبه های اززندگی شامل : رفاه جسمی(60%)،ظرفیت کاری(61%)،  وضعیت احساسی(51%)،لذت اززندگی (57%)،صمیمیت بافردی که به میزان زیاد دوستش دارند(44%) ، تحت تاثیرخستگی قرارگرفته بود (33).

ﺑﯿﻤﺎران ﮔﺰارش دادند که ﺑﺮای ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺎن ﻣﺤﺪودﯾﺖ دارﻧﺪ وﻣﺸﮑﻼﺗﯽ رادر اﻧﺠﺎم وﻇﺎﯾﻒ ﺧﻮد دارا ﻣـﯽ باشند (49%).12% آنها بسیار احساس خستگی می کنند(درحد مرگ)و 16% احساس میکردند درمان خستگی شان به اندازه ی درمان سرطان مهم است. تنها 26% ازپزشکان برخلاف بیماران احساس کردندکه خستگی بیشترازدرد بیمارانشان را تحت تاثیرقرار میدهد.همچنین با بیماران درمورد علل خستگی موافق نبودند.55% پزشکان معتقدبودند سرطان باعث خستگی می شود،درحالیکه بیماران ومراقبین آنان احساس میکردند که خستگی بوسیله درمانها ایجاد می شودواین شاید یکی از عللی باشد که 75% بیماران احساس می کنند باید خستگی شان را بپذیرند و درمورد مشکلات ناشی ازآن به پزشک چیزی نگویند.تنها 35% ازپزشکان گفتند که جهت خستگی درمانهایی را درنظردارند(33) .

متخصصین براساس تمایزبا خستگی معمولی وجود چهار ویژگی شامل :کاهش یا فقدان انرژی به مدت حداقل دو هفته یا بیشتر، وجود شواهد بالینی دال برحضور خستگی ناشی از سرطان یا درمانهای مربوطه، فقدان شرایط روانپزشکی مانند افسردگی ناراحتی و اختلال عملکرد را،معرفی کرده اند (34).

تأثیرات نامطلوب خستگی بر کیفیت زندگی مبتلایان در یک دامنه وسیع از کاهش فعالیت جسمی تا  گسترش آن در ابعاد دیگر مانند تنهایی یا انزواطلبی توسعه مییابد (35). اثرات بارز خستگی برابعاد مختلف زندگی جسمی، روانی و اجتماعی  بیمار و در دامنه تاثیرات خستگی ناشی ازسرطان  از بیمار تا خانواده و سطح جامعه ادامه مییابد .هزینه هایی که به دنبال کاهش فعالیت بیمار، از دست دادن شغل بیمار یا مراقبین او ایجاد  می شود،روند درمان را مشکل تر می کند(36) .

نکته مهم این است که علیرغم شیوع بالای خستگی ناشی از سرطان و وجود راهکارهایی جهت تسکین این مشکل،خستگی در بیماران چندان موردتوجه قرار نمی گیرد . (37).

مطالعات موجود در مورد حمایت روانی- اجتماعی، اصلاح خواب، تغذیه و برخی روشهای طب مکمل و جایگزین، مانند ماساژ و لمس، یوگا، آرامسازی و مدیتیشن و داروهای گیاهی، مطرح کننده این است که این روشها احتمالاً می توانند در کاهش یا رفع خستگی مرتبط با سرطان، مفید و مؤثر باشند (38).

همچنین براساس مطالعه مقدم تبریزی وهمکاران، ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻫﺎی غیر دارویی جهت کاهش خستگی،ﺑﮐﺎﺭﮔﻴﺮﻱ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱﻫﺎﻱ ﺫﺧﻴﺮﻩ ﺍﻧﺮﮊﻱ ﺍﺳﺖ (39).ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻣﻮﺍﺯﻧﻪ ﺑﻴﻦ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻭ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﻴﻤﺎﺭﻱ ﻭ ﭘﻲ ﺑﺮﺩﻥ ﺑﻪ ﺍﺭﺯﺵ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺁﻥ  ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﺭﻳﺰﻱ ﺟﻬﺖ ﮔﻨﺠﺎﻧﺪﻥ ﺩﻭﺭﻩ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮﺩ ﻣﺮﺍﻗﺒﺘﻲ ﺩﺭ ﻃﻲ روز است (40, 41). ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱﻫﺎ ﺑﻪ ﻓﺮﺩ ﮐﻤﮏ ﻣﻲﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﻲ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ  ﮐﺸﻒ ﮐﺮﺩﻩ و ﺭﺍﻫﮑﺎﺭﻫﺎﻳﻲ ﺟﻬﺖ ﮐﻤﮏ گرفتن از دیگران جهت انجام برخی امور، ﺳﺎﺯﻣﺎﻥﺩﻫﻲ ﻭ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﺭﻳﺰﻱ فعالیتهای روزمره داشته باشد (42). ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎﻱ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩﻱ ﻣﺬﮐﻮﺭ ﺑﻪ ﻣﺪﺩﺟﻮ ﮐﻤﮏ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺳﺎﻋﺎﺕ ﺍﻭﺝ ﺍﻧﺮﮊﻱ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﺍﻣﮑﺎﻥ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺍﻣﻮﺭ ﻣﻬﻢ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻭﻟﻮﻳﺖ ﺑﺎﻻ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺳﺎﻋﺎﺕ درﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻭﺯﺍﻧﻪﻱ ﺧﻮﺩ ﺑﮕﻨﺠﺎﻧﺪ (43).

 ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﮐﺎﺭﺁﺯﻣﺎﺋﻲ ﺑﺎﻟﻴﻨﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺍﺯ قبیل مطالعات ریف و همکاران (2013) درزمینه تاثیر برنامه ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎﺭ ﺩﺭﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱﻫﺎﻱ ﺫﺧﻴﺮﻩ ﺍﻧﺮﮊﻱ ﺑﻪﻃﻮﺭ ﻣﻌﻨﻲﺩﺍﺭﻱ ﺧﺴﺘﮕﻲ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺳﺮﻃﺎﻥ ﺭﺍ ﮐﺎﻫﺶ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﺍﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﺩﺭ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﺳﺮﻃﺎﻧﻲ ﺩﺭ ﺭﺍﺳﺘﺎﻱ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﺴﺘﮕﻲ ،ﮐﺎﻫﺶ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻭ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ،همچنین یکی ازعوامل موثرجهت کاهش حس خستگی ،ارتقاء خودکارآمدی مراقبتی می باشد(44) .

ﻃﺒﻖ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه، ﻋﻮاﻣﻞ مختلفی ازقبیل خودکارآمدی(Self efficacy)،نگرش،اعتقادات فردی،هنجارهای اجتماعی واعتمادبه نفس، پیشگویی کننده های رفتارهای خودمراقبتی دربیماران محسوب می شوند.این مفهوم اولین بارتوسط آلبرت بندورا(Albert bandura)، روانشناس آمریکایی تحت عنوان تئوری شناختی-اجتماعی درسال 1997 مطرح شده است.براساس نظریه بندورا،خودکارآمدی،اعتمادواطمینان فردبه توانایی اش درانجام عملی خاص می باشدوپیش نیازمهم تغییر رفتاراست و درپیش بینی حوادث وخلق ابزارمناسب جهت کنترل آنها نقش اساسی ایفا می کند، به عبارتی دیگرخودکارآمدی عامل پیش بینی کننده مهم در انجام رفتارهای بهداشتی می باشد(45).

 تحقیقات در بیماران سرطانی نشان میدهد که انجام مداخلات برای افزایش حس خودکارآمدی باعث افزایش بازده درروند درمان و کاهش علائم شده است(46) . دربیماران با سرطان سر و گردن، خودکارآمدی فیزیکی بالاتر، سبب بقای طولانی تر وکاهش عودبیماری شده است(47) . در یک نمونه ناهمگﻦ از بیماران  سرطانی، خودکارآمدی ارتباط مستقیم و مثبتی با حالت خلق وکیفیت زندگی بیماران نشان میدهد (48). در این راستا بررسی میزان خودکارآمدی بیماران تحت شیمی درمانی جهت خودمراقبتی و عوامل مرتبط با آن اهمیت ویژه ای می یابد و با شناسایی این موارد می توان مداخلات لازم جهت افزایش خودکارآمدی و به تبع آن مشارکت در خودمراقبتی این بیماران را افزایش داد. به این دلیل که درک خودکارآمدی سبب بهبود کیفیت زندگی و کاهش مشکلات روانشناختی وبهترشدن حالت های عاطفی وکاهش حس خستگی می شود(49) (50).

همچنین مطالعات انجام شده بیانگرآن است که افراد دارای خودکارآمدی مراقبتی مطلوب،انرژی بیشتری برای بازتوانی وحفظ استقلال خود دارند(51).

مطالعات نشان می دهند خستگی نه تنها کیفیت زندگی بیماران را تحت تاثیر خود قرار میدهد،بلکه یکی ازمشکلات مهم وتاثیرگذار برمراقبین بیماران سرطانی می باشد. اطلاعات کافی خانواده ومراقبین درموردبیماری ومراقبتها وعوارضی چون خستگی و راههای کاهش آن می تواند بطور موثری به بیمار کمک  کرده و او را در مشکلات ایجاد شده یا قابل پیش بینی همراهی کند(52).

ارائه برنامه های آموزشی به بیماران مبتلا به سرطان می تواند موجب دستیابی به نتایج مطلوب درمانی مانند کاهش خستگی ،اضطراب ،افسردگی ،درد ،تهوع وسایرعوارض گردد(53).

افزایش توان وکاهش سطح خستگی وارتقاء خود مراقبتی می تواند به عنوان یک هدف پرستاری به بیماران در جهت عدم وابستگی و اجتناب از بستری شدن های مکرر بیمارستانی و کاهش هزینه های سرسام آور کمک نماید(54).

به نظر می رسد در مقایسه با سایر عوارض سرطان یا درمان های مربوط به آن مانند ریزش مو، درد، تهوع و استفراغ، مقوله خستگی مرتبط با سرطان، کمتر از سوی پزشکان، پرستاران و محققان موردتوجه یا بررسی قرارگرفته است .با توجه به عوارض خستگی مانند افت عملکرد وکاهش کیفیت زندگی در مبتلایان تحت درمان، اهمیت یافتن رویکردهای جدید و کم عارضه در جهت رفع یا کاهش آن بدیهی است(55).

 با توجه به نیازهای حمایتی آموزشی زنان مبتلا به سرطان پستان و ارتقاء کیفیت زندگی خصوصا در جهت ارتقاء سلامت جسمی و روانی آنان و از آنجا که نوع نگرش بیمار نسبت به بیماری و اختلالات عاطفی ناشی از آن تاثیر ویژه ای در امر درمان بیمار دارد و با توجه به این مهم که در بین سرطان های شایع در کشور سرطان پستان در زنان جامعه ما از شایع ترین سرطان ها می باشد، بنابراین توجه ویژه به این گروه از بیماران از اهمیت خاص برخوردار است.  

از طرفی دیگر زنان به عنوان محور خانواده مسلمأ سلامت آنها بر روی اعضای خانواده بسیار تاثیر گذار است.زمانی این افراد قادر خواهند بود که از عهده نقش خود به عنوان همسر ،مادربرآیند که مراقبت از خود را برعهده گرفته و استقلال خود را حفظ نمایند. بنابراین برای ارتقاء شرایط زندگی این افراد و خانواده هایشان که مستمرأ درگیر مسایل مربوط به بیماری می شوند ،آموزش برخی راهکارهای مناسب به این بیماران جهت کاهش خستگی وخودکارآمدی مراقبتی برای مقابله با تجربه ی بیماری و فایق آمدن بر ابعاد آسیب شناسانه ی ناشی از دورهای تشخیص،درمان و پیگیری ضروری است .

 با توجه به اینکه آموزش راهبردهای ذخیره ی انرژی وتقویت خودکارآمدی مراقبتی یک روش غیر دارویی، غیرتهاجمی و کم هزینه در کنترل مشکلات جسمی و روانشناختی بوده و به راحتی قابل آموزش به بیمار،از طریق پرستار می باشدودرمطالعات مختلف کارشده جهت بیماران سرطانی،بیشتر برعوارض مختلف شیمی درمانی ورادیوتراپی،همچون تهوع،استفراغ،ریزش مووسایرعوارض تاکیدشده وعارضه خستگی علیرغم تمام تاثیراتی که درزندگی بیمارسرطانی دارد،کمترموردتوجه قرار گرفته ، مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیرآموزش راهبردهای ذخیره ی انرژی بر خستگی و عوامل مرتبط با خودکارآمدی مراقبتی بیماران سرطانی انجام خواهد گرفت .

بررسی متون:

جهت بررسی متون مرتبط با موضوع پژوهش، جستجو با واژه های فارسی شامل برنامه خودکارآمدی مراقبتی -سرطان پستان-خستگی–ذخیره ی انرژی و با کلید واژه های

Fatigue -energy conservation Strategies-- Caring selfefficacy- breast cancer

در محدوده سال ها2000  تا  2018 و بانک های اطلاعاتی   Iran Medex ,Magiran ،SID ،IranDoc ،ProQuest ،Pubmed ،Ovid, Science direct  انجام شد و مقالات مرتبط مورد بررسی قرار گرفت. سپس مقالاتی که بیشترین تناسب و ارتباط با موضوع مورد پژوهش داشتند انتخاب شده که در مجموع 5 مقاله لاتین و 5 مقاله فارسی استفاده شده است که در اینجا ارائه می گردند.

بررسی متون: مرور بر متون

مطالعات داخلی :

مقدم تبریزی وهمکاران(2016) : درمطالعه مداخله ای تحت عنوان بررسی تاثیر استراتژی های ذخیره ی انرژی برخستگی مرتبط با سرطان درمبتلایان به سرطان پستان تحت شیمی درمانی ،برروی 110 بیمارتحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکزدرمانی ارومیه انجام شد.نمونه هابه روش نمونه گیری دردسترس وارد مطالعه شده وبطورتصادفی به 2 گروه مداخله وکنترل تقسیم شدند.درگروه مداخله استراتژیهای ذخیره انرژی آموزش داده میشد .برای گروه کنترل مداخله ای انجام نشد.ابزارگردآوری داده ها پرسشنامه جمعیت شناختی وپرسشنامه استانداردCFS بود.نتایج نشان دادهیچکدام ازخصوصیات دموگرافیک ارتباط معنی داری با خستگی درمبتلایان به سرطان پستان ندارندواختلاف معنی دارآماری درمیزان خستگی پس از مداخله بین دوگروه کنترل ومداخله وجودارداین بدان معنی است که مداخله گروهی توانسته بودمیزان خستگی را درگروه مداخله کاهش دهد(56).

احمدی وهمکاران(2015): در مطالعه نیمه تجربی با عنوان تعیین تاثیربرنامه خودمراقبتی برخستگی دربیماران مبتلابه بیماری سلول داسی شکل برروی 69 بیمار مراجعه کننده که به بیمارستان شفای اهواز که بصورت سرشماری واردمطالعه شدند،انجام گردید.برنامه خودمدیریتی طی دو جلسه آموزش انفرادی،یک جلسه آموزش گروهی بزرگ و دو جلسه آموزش گروهی کوچک انجام شد.میزان خستگی قبل ازمداخله،هفته دوازدهم وهفته 36 بااستفاده ازپرسشنامه ی سنجش خستگی FSS ارزیابی گردید.نتایج مطالعه آنان کاهش خستگی را در پایان هفته 36نشان داد .محققان در پایان گزارش کردند ﺑﻪﮐﺎرﮔﯿﺮی ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮدﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﭘﺮﺳﺘﺎری ﮐﻢ ﻫﺰﯾﻨﻪ و ﻏﯿﺮ ﺗﻬﺎﺟﻤﯽ ﺑﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ ﺧﺴﺘﮕﯽ در ﺑﯿﻤﺎران ﺳﻠﻮل داﺳﯽﺷﮑﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ (57).

راد وهمکاران(2014):مطالعه مروری با عنوان مداخلات غیردارویی دردرمان خستگی مرتبط با سرطان با جستجودر پایگاههای اطلاعاتی Medline-SID-IST-Google Scholar-Magiran-Iranmedex وبا استفاده از کلیدوازه های خستگی مرتبط باسرطان با دو زبان فارسی و انگلیسی درفاصله زمانی 1980تا 2014 صورت گرفت.نتایج 87 مقاله کاملا مرتبط براساس معیارهای ورودبررسی شد.براساس نتایج بنظرمیرسد تمامی روشهای موردبحث این مطالعه مانند ورزش،طب سوزنی-اصلاح خواب-تغذیه-طب مکمل وجایگزین (ماساژ،لمس،یوگا،آرام سازی ومدیتیشن و داروهای گیاهی)روشهای غیرتهاجمی –کم خطرونسبتا ارزان هستند ومیتواننددرکنار درمان های رایج وحتی جایگزین روشهای دارویی استفاده شوند (58).

چهره گشا وهمکاران(2013): مطالعه توصیفی تحلیلی باعنوان خستگی مرتبط باسرطان وارتباط آن با مشخصه های دموگرافیک وبالینی بیماران،150بیمار مبتلا به سرطان تحت درمان دربخش انکولوژی ومرکزرادیوتراپی شفا مرکز آموزشی درمانی پنج آذرگرگان،طی 4 ماه موردبررسی قرارگرفتند.اطلاعات بااستفاده ازفرمهای مشخصات دموگرافیک وبالینی وپرسشنامه سنجش خستگی MFI بدست آمد. نتایج مطالعه آنان نشان داد که خستگی با متغیرهای محل سکونت،مدت زمان ازدواج ،نوع رژیم درمانی ووضعیت اقتصادی خانوادهارابطه دارد.محققان در پایان نتیجه گرفتنددرکنارمراقبتهای جسمی ومداخلات پرستاری،توجه به مولفه های محیطی-اجتماعی زندگی بیماران مبتلابه سرطان به خصوص خستگی بیماران حائزاهمیت خواهدبود(59).

مسموعی وهمکاران(2013): در مطالعه توصیفی همبستگی با عنوان عوامل مرتبط با خودکارآمدی مراقبت از خود بیماران سرطانی تحت شیمی درمانی برروی 100 بیمار مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی در بیمارستان شهیدبهشتی همدان انجام گردید.نمونه ها به روش دردسترس انتخاب شدند.اکثربیماران مردوغیرشاغل بودند.ابزارمطالعه مقیاس خودکارآمدی خودمراقبتی (SUPPH )وفرم مشخصات دموگرافیک بود.سطح خودکارآمدی بیماران مرد با تحصیلات دانشگاهی،شغل 'ومدت زمان ابتلا رابطه  نشان داد،درحالیکه خودکارآمدی خودمراقبتی افراد دارای 12 تا 17 بارشیمی درمانی کمترازسایر افرادبود.ارتباط معنی داری بین تاهل ،سن وسطح درآمد، باخودکارآمدی افراد بدست نیامد.محققان در پایان بیان کردند  بیماران زن باتحصیلات زیردیپلم،غیرشاغل با دوره درمانی طولانی تر نیازبیشترجهت تقویت خودکارآمدی مراقبتی دارند (60).

بختیاری وهمکاران(2011) در مطالعه ای تحت عنوان بررسی تاثیر آموزش مراقبت از خود بر سلامت روان زنان مبتلا به سرطان پستان کاندید  شیمی درمانی  مراجعه کننده به انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی تهران ، مطالعه نیمه تجربی روی 60 بیماری که به طور تصادفی تدریجی به صورت تک گروهی انتخاب شده بودند انجام گرفت .در مرحله اول اطلاعات با استفاده از پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه استاندارد  سلامت روان (GHQ-28) جمع آوری شد.سپس برنامه خود مراقبتی به صورت انفرادی به مدت یک جلسه 60 دقیقه ای و ارائه کتابچه اجرا گردید.مرحله دوم پژوهش سه هفته بعد از آموزش مراقبت از خود انجام شدونتایج مطالعه   نشان دهنده افزایش میزان سلامت روان نمونه ها بعد از آموزش نسیت به قبل از آموزش بود.(61)

مطالعات خارجی:

آندرسن وهمکاران (2012) : مطالعه با عنوان بررسی تاثیرمداخله ورزشی چندگانه تحت نظارت به مدت 6هفته در طی شیمی درمانی برخستگی ناشی ازسرطان در بیماران مبتلا به سرطان برروی 213 بیمارمبتلا به سرطان دربیمارستان دانشگاهی کپنهاگ دانمارک انجام گردید،بیماران 6 هفته تمرین و ورزش شامل پیاده روی با تردمیل درگروه مداخله انجام دادند.گروه کنترل مراقبت معمول دریافت کردند.هفته اول 5 جلسه 3دقیقه ای ورزش انجام شد،بتدریج در طی 6 هفته طول مدت جلسات ورزشی افزایش می یافت تا هفته ششم که 30 دقیقه پیاده روی انجام می شد.پیش آزمون با پرکردن پرسشنامه خستگی در گروه کنترل و مداخله انجام گردید.محققان در پایان کاهش خستگی درگروه مداخله را مشاهده کردند(62) .

کوماتسو وهمکاران( 2012) : در مطالعه خود اجرای برنامه خود مراقبتی از طریق ارائه یک بسته آموزشی شامل(اطلاعات پایه راجع به شیمی درمانی،عوارض جانبی و مهارت های حل  مشکل)ونظارت بر روند پیشرفت بیمار تحت شیمی درمانی در استفاده از بسته آموزشی در مقابله با عوارض ناشی از شیمی درمانی را پیشنهاد کردند.نتیجه :برنامه آموزش چهره به چهره و پیگیری از طریق تلفن درباره بیمارانی که ریسک بیشتری به افسردگی و اضطراب  دارند از مداخلات موثر برای مقابله محسوب می شوند (63) .

یاتس وهمکاران(2005): مطالعه تصادفی کنترل شده تحت عنوان بررسی تاثیرمداخله آموزشی مدیریت خستگی درزنان مبتلا به مراحل اولیه سرطان پستان تحت شیمی درمانی برروی 109 زن مبتلابه سرطان مراجعه کننده به بیمارستان وینسنت ملبورن استرالیاانجام شد.نمونه ها دردوگروه مداخله وکنترل تقسیم شدند،گروه مداخله درطی جلسات 10تا 20 دقیقه ای به مدت یک هفته ازطریق تلفن،آموزش برنامه های مدیریت خستگی رادریافت میکردند.ابزارمطالعه مقیاس ارزیابی عملکردی سرطان،ضریب خستگی پاپیر،بود،براساس نتایج، گروه مداخله کاهش قابل ملاحظه خستگی و زنان گروه کنترل بطورمداوم افزایش سطح خستگی را گزارش کردند (64).

پینتو وهمکاران (2005) :دریک مطالعه کارآزمایی تصادفی،با  هدف بررسی تاثیر حرکات ورزشی بر خلق و خوی، خستگی و اعتماد به نفس بیماران در پایان مداخله 12 هفته ای دربیمارستان میریام آمریکا که با  شرکت تعداد 86 بیمارزن مبتلابه سرطان پستان، مداخله فعالیت فیزیکی(پیاده روی)وارتقائ فعالیتها با دوچرخه سواری،شنا، برای گروه مداخله (43 نفر)وفعالیت معمول درگروه کنترل(43نفر)،انجام گردید.گروه مداخله،یک دستورالعمل جهت فعالیت فیزیکی(چگونگی گرم کردن قبل تمرین وسردکردن بعد تمرین،شدت تمرین،شروع تمرین به مدت 10 دقیقه و افزایش تدریجی زمان تا حداکثر 30دقیقه تمرین) دریافت می کردند.پیگیری های تلفنی جهت تقویت وتایید مداخله به مدت 3 ماه انجام می شدوبازخورد شامل تعداد جلسات فعالیت فیزیکی،مدت جلسات،موانع شرکت کنندگان و پیشنهاد بیماران،در هفته های 2 و4 و8 و12 ارسال میگردید.نتایج :مطلعه انان نشان داد که بهبودقابل توجه درقدرت وتوانایی وکاهش شدت خستگی و تاثیرات مثبت روی عزت نفس درگروه مداخله مشاهده گردید (65).

لرنزو(lorenzo)و همکاران( 2004 ) :با بررسی بیماران سرطانی تازه تشخیص داده شده بعد از دریافت اولین دوره شیمی درمانی ،نشان داد ند که استفاده از روش های سخنرانی،بسته های نوشتاری همانند کتابچه  ونیز استفاده از فیلم های ویدوئی باعث بهبود کیفیت زندگی این بیماران نسبت به گروه کنترل،قبل از شیمی درمانی دوره بعدی گردیده است (66).

نقدکلی :

درمطالعات ذکرشده خستگی مرتبط با سرطان وارتباط آن بامولفه های دموگرافیک بررسی شده ودرپاره ای از مطالعات آموزش خودمراقبتی برکاهش خستگی سنجیده شده است هم چنین تاتیر برنامه های ورزشی برکاهش خستگی بررسی شده است.اما درمطالعه اخیر خستگی ناشی ازسرطان ،محوراصلی مطالعه بوده و ابزار مطالعه متفاوت باسایر مطالعات ،جامع وکامل بوده و خستگی را درچند بعد ،آنطور که فرد احساس و بیان می کند ، اندازه می گیرد وروایی وپایایی آن مورد تایید است.همچنین محتوای برنامه آموزشی توسط محقق با استفاده از منابع معتبر جهت راهبردهای ذخیره انرژی تهیه گردیده وبه تایید متخصص رشته مربوطه رسیده است،درحالیکه محتوای آموزشی سایر مطالعات بیشتربا تاکید بر برنامه خودمراقبتی تدوین شده است. همچنین در مطالعه اخیرعلاوه بر ابعاد خستگی ، تاثیرراهبردهای ذخیره انرژی برای مقابله با خستگی  وافزایش خودکارآمدی مراقبتی مورد بررسی قرارخواهد گرفت.

• خستگی زنان مبتلا به سرطان پستان بعد  از مداخله در دو گروه کنترل ومداخله متفاوت است.
• خودکارآمدی مراقبتی زنان مبتلا به سرطان پستان بعد از مداخله در دو گروه  متفاوت است.

تعیین تاثیر راهبردهای ذخیره ی انرژی بر خستگی و خودکارآمدی مراقبتی زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره خستگی زنان مبتلا به سرطان پستان قبل و بعد آموزش راهبردهای ذخیره انرژی در گروه مداخله و کنترل
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی مراقبتی زنان مبتلا به سرطان پستان قبل و بعدآموزش راهبردهای ذخیره انرژی در گروه مداخله و کنترل

ندارد

تعریف واژه های تخصصی:

خستگی  (تعریف نظری): خستگی یک احساس ناﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻭ ﻳﻚ ﺷﻜﺎﻳﺖ ﺫﻫﻨﻲ ﺍﺯ ﻛﺴﺎﻟﺖ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻓﻘﺪﺍﻥ ﺍﻧﺮﮊﻱ ﻧﺎﺷﻲ ﺍﺯ ﺑﻲﺍﻧﮕﻴﺰﮔﻲ ﻭ ﺧﻮﺍﺏﺁﻟﻮﺩﮔﻲ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺍﺳﺖ. ﻳﻚ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﻏﻴﺮﻣﻌﻤﻮﻝ ﻣﺪﺍﻭﻡ ﻭ ﺫﻫﻨﻲ ﺍﺯ ﻛﺴﺎﻟﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﺳﺮﻃﺎﻥ ﻳﺎ ﺩﺭﻣﺎﻥ ﺁﻥ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻭ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﻌﻤﻮﻝ تداخل دارد (25).خستگی یک احساس چند بعدی با تعاریف متفاوت است.بعد جسمانی (فقدان انرژی نیاز به استراحت) .بعد شناختی ( نقص درتمرکزحواس و توجه) وبعد عاطفی (کاهش انگیزه یا علاقه)(21, 23) .

خستگی (تعریف عملی): نمره ای که بیمار در پرسشنامه استاندارد سنجش خستگی MFI در دامنه نمره 20 تا 100 به دست می آورد.

خودکارآمدی مراقبتی(تعریف نظری) خودکارآمدی،اعتمادواطمینان فردبه توانایی اش درانجام عملی خاص می باشدوپیش نیازمهم تغییر رفتاراست.خودکارآمدی درپیش بینی حوادث وخلق ابزارمناسب جهت کنترل آنها نقش اساسی ایفا می کند، به عبارتی دیگرخودکارآمدی عامل پیش بینی کننده مهم در انجام رفتارهای بهداشتی می باشد(45).

خودکارآمدی مراقبتی(تعریف عملی):نمره ای که بیماراز پرسشنامه خودکارآمدی مراقبتی (SUPPH)  به دست می آورد. مجموع  امتیاز ان بین 29 تا 145 می باشد.

راهکارذخیره انرژی (تعریف نظری) :

روش ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻣﻮﺍﺯﻧﻪ ﺑﻴﻦ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻭ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﻴﻤﺎﺭﻱ ﻭ ﭘﻲ ﺑﺮﺩﻥ ﺑﻪ ﺍﺭﺯﺵ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺁﻥ  ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﺭﻳﺰﻱ ﺟﻬﺖ ﮔﻨﺠﺎﻧﺪﻥ ﺩﻭﺭﻩ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮﺩ ﻣﺮﺍﻗﺒﺘﻲ ﺩﺭ ﻃﻲ روز است (41).

راهبرد ذخیره انرژی (تعریف عملی ) :

ارائه برنامه آموزشی راهبردهای ذخیره انرژی برخستگی وخودکارآمدی مراقبتی در3 جلسه،بصورت گروهی ،یک جلسه در هفته

کارآزمایی بالینی تصادفی شاهددار

جامعه مورد مطالعه کلیه بیماران با تشخیص سرطان پستان که به  بیمارستان های خاتم الانبیا(ص) و علی ابن ابیطالب (ع) شهر زاهدان در سال 1397جهت کموتراپی مراجعه نمایند و شرایط ورود را دارا، می باشند.

معیارهای ورود: 

• سن بین 20 تا 60 سال.
• درمرحله 1 یا 2 یا 3 سرطان .
• قادر به برقراری ارتباط و همکاری .
• دریافت حداقل یکنوبت شمی درمانی
• عدم وجود بیماری قلبی-ریوی .
• عدم وجود بیماری اعصاب و روان شناخته شده و مصرف دارو های اعصاب و روان 
• داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن. 

• معیارهای خروج از مطالعه:

• یک نوبت غیبت از جلسات آموزشی
• عدم اجرای برنامه آموزشی بطورمستمرطی 1هفته
• متاستازبیماری.
• فوت بیماران

حجم نمونه بر اساس متغیر خستگی در مطالعه تبریزی و همکاران (2016) و  با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد  14  نفر برآورد گردید(56).

 به منظور در نظر گرفتن ریزش احتمالی و اطمینان از کفایت حجم نمونه، در این مطالعه در هر گروه 40 نفر و در مجموع 80 نفر حجم نمونه تعیین شد.

n =  =14

           = 1/96             =   3/31            =9/48

          = 1/64             = 3/62              = 14/31

روش نمونه گیری به شیوه   تصادفی ساده، می باشد.

روش و ابزار جمع آوری داده ها:

ابزار جمع اوری اطلاعات پرسشنامه ای متشکل از سه بخش است.

بخش اول

مشخصات دموگرافیک با سوالاتی در موردسن، وضعیت تاهل،شغل،تعداد فرزندان،سطح تحصیلات،محل زندگی,مراقب اصلی می باشد.

 بخش دوم

پرسشنامه استاندارد سنجش خستگی (MFI) Multidimensional Fatigue Inventory  

این پرسشنامه یکی ازجامعترین وکاملترین ابزار سنجش دراین زمینه شناخته شده است(67). که باارزیابی پنج بعدخستگی شامل خستگی عمومی،خستگی جسمانی،کاهش فعالیت،کاهش انگیزه وخستگی ذهنی،درک عمیق ترودقیق تری ازمیزان خستگی فردفراهم میکند.درواقع MFI خستگی را آنطورکه فرداحساس وبیان میکند،اندازه می گیرد.خستگی عمومی مربوط به عملکردهای کلی فرددر روز،خستگی جسمی به یک احساس بدنی که مستقیمابا خستگی درارتباط است. خستگی ذهنی به کاهش مهارتهای شناختی فرد،کاهش فعالیت به کاهش فعالیتهای معمول ومفید روزانه وکاهش انگیزه به کاهش یافقدان انگیزه برای شروع هرفعالیتی اشاره دارد(68).

این پرسشنامه قابلیت استفاده روی جمعیت بیماران وافرادسالم را داردوشامل 20 گویه است که براساس مقیاس 5 امتیازی لیکرت(از1=بلی کاملا درست است تا 5= خیرکاملا غلط است)امتیازدهی می شود.درنهایت جمع امتیازات بالاتر،نشانگرخستگی بیشترفرد است.برای هریک ازابعاد 4 سوال درنظرگرفته شده است ودرنگارش آنهانیز همزمان ازجهت گیریهای مثبت ومنفی استفاده شده تا احتمال سوگیری پاسخ دهندگان کاهش یابد(68).

این پرسشنامه برای اولین بارتوسط اسمتس(Smets)درسال 1996 ارایه شدوروایی وپایایی آن نیزدرگروههای مختلف جمعیت شناختی،مانند بیماران مبنلابه سرطان که تحت درمان بارادیوتراپی بودند،بیماران مبتلا به سندرم خستگی مزمن،دانشجویان سال اول روانشناسی وپزشکی،سربازان ودانشجویان سال سوم پزشکی ارزیابی شد(69).این پرسشنامه به زبان فارسی ترجمه شده و پایایی وروایی آن تایید شده است(70).

نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت 5 نقطه ای از1= بلی،کاملا درست است تا 5= خیر،کاملا غلط است،می باشد.

بلی،کاملا درست است 1  2    3    4    5     خیر،کاملا غلط

گویه های شماره 19،18،17،16،14،13،10،9،5،2 بصورت معکوس نمره گذاری می شوند وبصورت زیرعمل می شود:

بلی،کاملا درست است  5    4    3    2    1   خیر،کاملا غلط است

برای بدست آوردن امتیازکلی پرسشنامه،امتیازتمامی گویه ها را با همدیگر جمع نمایید.نمره کل هرحیطه 20-4 ونمره کل خستگی که با جمع نمرات 5 حیطه مشخص می شود،بین 100-20 می تواند باشد.نمره بالاتر، میزان خستگی بیشتررا نشان میدهد.

پایایی این ابزار پس از تایید پروپوزال،با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ  تعیین خواهد شد.

بخش سوم:

پرسشنامه خودکارآمدی

   Strategies Used By People to Promote Health

پرسشنامه خودکارآمدی مراقبت ازخود ،اولین بار توسط Lev (1997) و مخصوص بیماران سرطانی طراحی شد و توسط عزیزی فینی به نسخه فارسی ترجمه و مورد استفاده قرار گرفت(71). این پرسشنامه دارای 29 سوال 5 گزینه ای درمقیاس لیکرت درمحدوده ی ((اطمینان کامل دارم)) 5 نمره  تا ((اطمینان کمی دارم )) 1 نمره می باشد.سوالات این پرسشنامه میزان اطمینان فرد را در انجام وظایف خودمراقبتی را مورد بررسی قرار داده و مجموع  امتیاز ان بین 29 تا 145 می باشد.این ابزار حالت خودگزارش دهی دارد وهمبستگی درونی آن با محاسبه ی آلفای کرونباخ (94/0) گزارش شده است(71).

ضریب همبستگی نمرات حاصل از پرسشنامه  با نمرات حاصل از مقیاس رفتار سلامتی (Health Behavior Scale  )، (r=0/61 ) بوده است.روایی وپایایی آن درمطالعه مسموعی وهمکاران بررسی شد وبا ضریب همبستگی (r=0/75 ) تایید شد وآلفای کرونباخ 96/0 بدست آمد.که نشانه همبستگی درونی مطلوب آن می باشد(72). پایایی این ابزار پس از تایید پروپوزال ،با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود):

پژوهشگر پس از تصویب طرح واخذ مجوز از دانشگاه و انجام هماهنگی های لازم به بخش های شیمی درمانی بیمارستان های علی ابن ابیطالب(ع) و خاتم الانبیا(ص) مراجعه خواهد کردو واحدهای پژوهش گروه مداخله وکنترل را از بیمارستان خاتم الانبیا و بیمارستان علی ابن ابی طالب به تدریج انتخاب خواهد نمود و بعد از توضیح هدف طرح و اخذ رضایت کتبی از بین بیماران واجد شرایط ،افراد به صورت دسترس انتخاب می شوند و برای تخصیص تصادفی ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت های حاوی کارت های نام گروه تهیه و به صورت تصادفی مرتب می شود و با مراجعه و انتخاب تدریجی افراد به ترتیب یکی از این کارت ها بدان ها اختصاص خواهد یافت که تعیین کننده گروه فرد خواهد بود وبعد از تخصیص تصادفی بیماران به دو گروه( کنترل و مداخله) قبل مداخله پرسشنامه  خستگی (MFI) وخودکارآمدی مراقبتی (SUPPH)  توسط خودبیماردر دو گروه تکمیل خواهد شد.گروه کنترل به جز مراقبت های روتین مراقبت خاصی را دریافت نمی کند.مداخله شامل راهبردهای ذخیره ی انرژی خواهد بودکه درگروه تجربی بصورت 3جلسه فردی یکنوبت در هفته انجام خواهدشد.

بعد ازاتمام 3جلسه آموزشی ، پیگیری به مدت 6 هفته توسط کمک پژوهشگر انجام خواهد شد و بعدازمدت مذکور پرسشنامه ها دراختیار دو گروه کنترل و مداخله قرار گرفته و پس آزمون انجام خواهد گردید.

در پایان کار،پمفلت و کتابچه آموزشی که محتوای علمی مطالب به تایید متخصص انکولوژیست رسیده است،به بیماران گروه کنترل  ارائه خواهد شد.

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری توسط نرم افزار 21-spss مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهدگرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین می شود و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین ها و تغییرات میانگین بین  دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای تعیین اثربخشی مداخله با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 05/0 مد نظر است.در صورت برقرار نبودن شرایط آزمون های پارامتریک از آزمونهای نا پارامتری ویلکاکسون معادل تی زوجی و آزمون من ویتنی یو معادل ناپارامتری تی مستقل استفاده خواهد شد .

جدول .... : مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره خستگی زنان قبل و بعد از اجرای آموزش راهبردهای ذخیره انرژی در گروه های مداخله و کنترل

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

 2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

 28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

راهنمای اخلاقی کارآزمایی‌های بالینی در جمهوری اسلامی ایران1392

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1. اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به‌صورت کتبی باشد. فرم رضایت‌نامه باید دربردارنده‌ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.
2.  فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به‌عنوان نماینده‌ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه‌ی آن به آزمودنی تحویل داده می‌شود و نسخه‌ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگه‌داری شود.
3.  در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد
4.  هنگام ارسال طرح‌نامه برای بررسی توسط کمیته‌ی اخلاق، فرم رضایت‌نامه‌ای که قرار است به آزمودنی‌ها ارائه شود، باید به طرح‌نامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرح‌نامه‌ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه‌ی آن معتبر نخواهد بود.
5.  برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.

از آنجایی که دیدگاه ها و نگرش افراد متفاوت است تاثیرپذیری آموزش های ارائه شده در افراد مختلف می تواند متفاوت باشد که با توضیحات بیشتر برای آنها کنترل خواهد شد.

خودکارآمدی مراقبتی -سرطان پستان-خستگی–

Fatigue -

- Caring selfefficacy

 - breast cancer

1.            Barakat RR, Markman M, Randall M. Principles and practice of gynecologic oncology: Lippincott Williams & Wilkins; 2009.

2.            Ignatavicius DD, Workman ML. Medical-surgical nursing: Critical thinking for collaborative care: Elsevier Saunders; 2006.

3.            Jemal A, Siegel R, Ward E, Hao Y, Xu J, Thun MJ. Cancer statistics, 2009. CA: a cancer journal for clinicians. 2009;59(4):225-49.

4.            Marjani A, Kabir M. Breast cancer incidence among females in the Golestan province, Iran. Indian journal of cancer. 2009;46(4):351-2.

5.            Hamule MM, Vahed AS. The assessment of relationship between mental health and quality of life in cancer patients. Scientific Journal of Hamadan University of Medical Sciences. 2009;16(2):33-8.

6.            Isikhan V, Güner P, Kömürcü S, Özet A, Arpaci F, Öztürk B. The relationship between disease features and quality of life in patients with cancer—I. Cancer nursing. 2001;24(6):490-5.

7.            Sarabadani J, Ghanbariha M, Khajehahmadi S, Nehighalehno M. Consistency rates of clinical and histopathologic diagnoses of oral soft tissue exophytic lesions. Journal of dental research, dental clinics, dental prospects. 2009;3(3):86.

8.            Isikhan V, Güner P, Kömürcü S, Özet A, Arpaci F, Öztürk BJCn. The relationship between disease features and quality of life in patients with cancer—I. 2001;24(6):490-5.

9.            Omar S, Khaled H, Gaafar R, Zekry A, Eissa S, El Khatib O. Breast cancer in Egypt: a review of disease presentation and detection strategies. 2003.

10.         Okobia MN, Bunker CH, Okonofua FE, Osime UJWjoso. Knowledge, attitude and practice of Nigerian women towards breast cancer: a cross-sectional study. 2006;4(1):11.

11.         Bakhtiyari A, Haj Ahmadi MJTIJoO, Gynecology, Infertility. year assessment of breast Cancer at Rajaii Hospital, Babolsar (1991-1996). 2006;9(1):47-51.

12.         Pedram M, Mohammadi M, Naziri G, Aeinparast N. Effectiveness of cognitive-behavioral group therapy on the treatment of anxiety and depression disorders and on raising hope in women with breast cancer. 2011.

13.         Ahmed F, Mahmud S, Hatcher J, Khan SMJBn. Breast cancer risk factor knowledge among nurses in teaching hospitals of Karachi, Pakistan: a cross-sectional study. 2006;5(1):6.

14.         Akbari ME, Mozaffar M, Heidari A, Zirakzadeh H, Akbari A, Akbari M, et al. Recurrence and Survival Effect in Breast Conserving Surgery: What are the Predictive and/or Prognostic Factors? 2011;4(2):49-54.

15.         Khalil OA, Ahmed MRJZUMJ. EVALUATION OF EARLY RESULSTS OF BREAST CONSERVING THERAPY IN TREATMENT OF BREAST CANCER. 2015;19(1).

16.         Moncayo Á, Silveira AC. Current epidemiological trends of Chagas disease in Latin America and future challenges: epidemiology, surveillance, and health policies** This paper did not receive any financial support.  American Trypanosomiasis Chagas Disease (Second Edition): Elsevier; 2017. p. 59-88.

17.         Harirchi I, Ebrahimi M, Zamani N, Jarvandi S, Montazeri AJPh. Breast cancer in Iran: a review of 903 case records. 2000;114(2):143-5.

18.         Herizchi S, Asvadi I, Piri I, Golchin M, Shabanlui R, Sanaat ZJMEJoC. Efficacy of progressive muscle relaxation training on anxiety, depression and quality of life in cancer patients undergoing chemotherapy at tabriz hematology and oncology research center, Iran in 2010. 2012;3(1):9-13.

19.         Barsevick AM, Dudley WN, Beck SLJNr. Cancer-related fatigue, depressive symptoms, and functional status: a mediation model. 2006;55(5):366-72.

20.         Frank-Stromborg M, Olsen S. Instruments for clinical health-care research: Jones & Bartlett Learning; 2004.

21.         Jones JM, Olson K, Catton P, Catton CN, Fleshner NE, Krzyzanowska MK, et al. Cancer-related fatigue and associated disability in post-treatment cancer survivors. 2016;10(1):51-61.

22.         Hilarius DL, Kloeg PH, Van Der Wall E, Komen M, Gundy CM, Aaronson NKJSCiC. Cancer-related fatigue: clinical practice versus practice guidelines. 2011;19(4):531-8.

23.         Moore-Higgs GJ, Gossfeld LM. Women and cancer: a gynecologic oncology nursing perspective: Jones & Bartlett Learning; 2000.

24.         Butcher HK, Bulechek GM, Dochterman JMM, Wagner C. Nursing Interventions classification (NIC)-E-Book: Elsevier Health Sciences; 2018.

25.         Portenoy RK, Itri LMJTo. Cancer-related fatigue: guidelines for evaluation and management. 1999;4(1):1-10.

26.         Schwartz ALJCp. Daily fatigue patterns and effect of exercise in women with breast cancer. 2000;8(1):16-24.

27.         Cella D, Davis K, Breitbart W, Curt G, oncology FCJJoc. Cancer-related fatigue: prevalence of proposed diagnostic criteria in a United States sample of cancer survivors. 2001;19(14):3385-91.

28.         Dagnelie P, Pijls-Johannesma M, Lambin P, Beijer S, De Ruysscher D, Kempen GJAoo. Impact of fatigue on overall quality of life in lung and breast cancer patients selected for high-dose radiotherapy. 2007;18(5):940-4.

29.         Ahlberg K, Ekman T, Gaston-Johansson F, Mock VJTl. Assessment and management of cancer-related fatigue in adults. 2003;362(9384):640-50.

30.         Bower JE, Ganz PA, Desmond KA, Rowland JH, Meyerowitz BE, Belin TRJJoco. Fatigue in breast cancer survivors: occurrence, correlates, and impact on quality of life. 2000;18(4):743-.

31.         Bower JE, Ganz PA, Desmond KA, Bernaards C, Rowland JH, Meyerowitz BE, et al. Fatigue in long‐term breast carcinoma survivors: a longitudinal investigation. 2006;106(4):751-8.

32.         Greenberg DB, Sawicka J, Eisenthal S, Ross DJJop, management s. Fatigue syndrome due to localized radiation. 1992;7(1):38-45.

33.         Hopwood P, Stephens RJ, oncology BMRCLCWPJJoc. Depression in patients with lung cancer: prevalence and risk factors derived from quality-of-life data. 2000;18(4):893-.

34.         De Moor JS, Mariotto AB, Parry C, Alfano CM, Padgett L, Kent EE, et al. Cancer survivors in the United States: prevalence across the survivorship trajectory and implications for care. 2013.

35.         Rad M, Borzoee F, Mohebbi MJZJ. The Effect of Humor Therapy on Fatigue Severity and Quality of Life in Breast Cancer Patients Undergoing External Radiation Therapy. 2016;24(103):102-14.

36.         Horneber M, Fischer I, Dimeo F, Rüffer JU, Weis JJDÄI. Cancer-related fatigue: epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment. 2012;109(9):161.

37.         Rose A, Regina NJPH, Inc B. Oncology nursing secrets. 2001:365-84.

38.         Tascilar M, de Jong FA, Verweij J, Mathijssen RHJTo. Complementary and alternative medicine during cancer treatment: beyond innocence. 2006;11(7):732-41.

39.         Harris SR, Schmitz KH, Campbell KL, McNeely MLJC. Clinical practice guidelines for breast cancer rehabilitation: syntheses of guideline recommendations and qualitative appraisals. 2012;118(S8):2312-24.

40.         Mendoza TR, Wang XS, Cleeland CS, Morrissey M, Johnson BA, Wendt JK, et al. The rapid assessment of fatigue severity in cancer patients: use of the Brief Fatigue Inventory. 1999;85(5):1186-96.

41.         Chan R. Self-management associated with fatigue in patients with advanced cancer: A prospective longitudinal study: Queensland University of Technology; 2014.

42.         Knoerl R. SONICS: Self-Guided Online Cognitive Behavioral Strategies for Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy: A Multi-center, Randomized, Wait-List Controlled Trial. 2017.

43.         Peters ME, Goedendorp MM, Verhagen CA, van der Graaf WT, Bleijenberg GJCn. Severe fatigue during the palliative treatment phase of cancer: an exploratory study. 2014;37(2):139-45.

44.         Reif K, de Vries U, Petermann F, Görres SJEjoon. A patient education program is effective in reducing cancer-related fatigue: a multi-centre randomised two-group waiting-list controlled intervention trial. 2013;17(2):204-13.

45.         Heidari M, Alhani F, Kazemnejad A, Moezzi FJIJoP. The effect of empowerment model on quality of life of Diabetic adolescents. 2007;17(Suppl 1):87-94.

46.         Penson DF, Feng Z, Kuniyuki A, McClerran D, Albertsen PC, Deapen D, et al. General quality of life 2 years following treatment for prostate cancer: what influences outcomes? Results from the prostate cancer outcomes study. 2003;21(6):1147-54.

47.         Mikkelsen TB, Sørensen B, Dieperink KB, editors. Health related quality of life, late effects and self-efficacy among Danish women treated for cervical cancer. The European Cancer Rehabilitation & Survivorship Symposium; 2014.

48.         Ammentorp J, Sabroe S, Kofoed P-E, Mainz JJPe, counseling. The effect of training in communication skills on medical doctors’ and nurses’ self-efficacy: A randomized controlled trial. 2007;66(3):270-7.

49.         Li W, Chung O, Cheung T, editors. Potential Implementation of an Adventure-Based Training Intervention in Clinical Practice to Enhance the Self-Efficacy and Quality of Life Among Childhood Cancer Survivors. Annual Worldwide Nursing Conference, WNC 2015; 2015: Global Science and Technology Forum. The Proceedings' web site is located at http://dl4. globalstf. org/? wpsc_product_category= wnc&paged= 17.

50.         Phillips SM, McAuley EJPO. Physical activity and quality of life in breast cancer survivors: the role of self‐efficacy and health status. 2014;23(1):27-34.

51.         Kwok-Lung T, Lim-Lim K, SZETO S-C, Hon-Lok T, TSANG W-K, NG RL-MJHKJoN. A pilot self-care hemodialysis program in a satellite dialysis center. 1999;1(1):30-4.

52.         Edwards B, Ung LJCn. Quality of life instruments for caregivers of patients with cancer: a review of their psychometric properties. 2002;25(5):342-9.

53.         Godino C, Jodar L, Durán Á, Martínez I, Schiaffino AJEJoON. Nursing education as an intervention to decrease fatigue perception in oncology patients. 2006;10(2):150-5.

54.         Easton KL. Gerontological rehabilitation nursing: WB Saunders company; 1999.

55.         Barsevick A, Frost M, Zwinderman A, Hall P, Halyard M, Research GCJQoL. I’m so tired: biological and genetic mechanisms of cancer-related fatigue. 2010;19(10):1419-27.

56.         Moghaddam Tabrizi F, Gozali N, Alizadeh SJTJUNMF. THE EFFECT OF ENERGY CONSERVATION STRATEGIES ON CANCER-RELATED FATIGUE DURING BREAST CANCER CHEMOTHERAPY IN URMIA. 2017;14(10):830-6.

57.         Ahmadi M, Poormansouri SJJoCN, Midwifery. Effectiveness of self-management educational program on fatigue in sickle cell patients. 2015;4.

58.         Rad M, Mohebbi M, Borzoee FJCE. Non-pharmacological interventions for cancer-related fatigue. 2016;5(1):96-112.

59.         Chehrehgosha M, Dastourpour M, Sanagu A, Mohamadi A. Cancer-related fatigue and its relationship with demographic and clinical characteristics. 2013.

60.         Mishel MHJITJoNS. Uncertainty in illness. 1988;20(4):225-32.

61.         Abbasi B, Mirzakhany N, Oshnari LA, Irani A, Hosseinzadeh S, Tabatabaei SM, et al. The effect of relaxation techniques on edema, anxiety and depression in post-mastectomy lymphedema patients undergoing comprehensive decongestive therapy: A clinical trial. 2018;13(1):e0190231.

62.         Andersen C, Rørth M, Ejlertsen B, Stage M, Møller T, Midtgaard J, et al. The effects of a six-week supervised multimodal exercise intervention during chemotherapy on cancer-related fatigue. 2013;17(3):331-9.

63.         Komatsu H, Hayashi N, Suzuki K, Yagasaki K, Iioka Y, Neumann J, et al. Guided self-help for prevention of depression and anxiety in women with breast cancer. 2012;2012.

64.         Yates P, Aranda S, Hargraves M, Mirolo B, Clavarino A, McLachlan S, et al. Randomized controlled trial of an educational intervention for managing fatigue in women receiving adjuvant chemotherapy for early-stage breast cancer. 2005;23(25):6027-36.

65.         Pinto BM, Frierson GM, Rabin C, Trunzo JJ, Marcus BHJJoco. Home-based physical activity intervention for breast cancer patients. 2005;23(15):3577-87.

66.         De Lorenzo F, Ballatori E, Di Costanzo F, Giacalone A, Ruggeri B, Tirelli UJAoO. Improving information to Italian cancer patients: results of a randomized study. 2004;15(5):721-5.

67.         Watt T, Groenvold M, Bjorner JB, Noerholm V, Rasmussen N-A, Bech PJJoE, et al. Fatigue in the Danish general population. Influence of sociodemographic factors and disease. 2000;54(11):827-33.

68.         Najafi Mehri S, Pashandi S, Mahmoodi H, Ebadi A, Ghanei MJIjow, health p. Assessment of fatigue and spirometery parameters in chemical war victims with respiratory disease. 2010;2(4):29-35.

69.         Smets E, Garssen B, Bonke Bd, De Haes JJJopr. The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) psychometric qualities of an instrument to assess fatigue. 1995;39(3):315-25.

70.         Hafezi S, Zare H, Mehri SN, Mahmoodi H, editors. The Multidimensional Fatigue Inventory validation and fatigue assessment in Iranian distance education students. Distance Learning and Education (ICDLE), 2010 4th International Conference on; 2010: IEEE.

71.         Fini IA, Adib-Hajbaghery M, Khachian AJIJoCCN. The effect of health-promotion strategies education on self-care self-efficacy in patients with bone marrow transplantation. 2011;4(3):109-16.

72.         Lev EL, Paul D, Owen SVJCp. Age, self‐efficacy, and change in patients' adjustment to cancer. 1999;7(4):170-6.

آموزش راهبردهای ذخیره انرژی جهت کاهش خستگی وافزایش خودکارآمدی بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی

ندارد

ارائه راهبردهای ذخیره انرژی جهت کاهش خستگی و افزایش خودکارآمدی مراقبتی دربیماران واجرای این راهکارها در منزل ومحیط کار بدون صرف هزینه -بهبود وتقویت سطح  همکاری بیمار درامر درمان -ارتقاء کفیت زندگی بیمار

ندارد

شرکت در این طرح هیچگونه هزینه ای برای شما ندارد 

اطلاعات بیمار محرمانه خواهد بود

مجری طرح درزمان ارائه آموزشها به سوالات بیمار پاسخ خواهد داد.

بیمار حق انصراف از اجرای طرح دارد.

شرکت من در این طرح کاملا اختیاری است و با رضایت کامل همکاری میکنم  

پرسشنامه استاندارد خستگی MFI

پرسشنامه خودکارآمدی مراقبتی