بررسی فراوانی میکرونوکلئوس ها در سلول های مخاط دهان افراد استفاده کننده از تلفن همراه

در طول دهه گذشته، استفاده از تلفن همراه به طور قابل توجهی افزایش یافته است. افزایش جهانی استفاده از تلفن همراه موجب نگرانی هایی درمورد خطرات ناشی از امواج الکترومغناطیسی مرتبط با این تکنولوژی شده است (1). با توجه به گسترش روز افزون استفاده از دستگاه‏های تلفن همراه در جهان، نگرانی‏های زیادی در مورد اثرات احتمالی تشعشعات ساطع شده از آنها بر سلامت موجودات زنده ایجاد شده است. تکنولوژی تلفن همراه بر اساس تابش‏های الکترومغناطیسی در دامنه فرکانسی مایکروویو (300 مگا هرتز تا 300 گیگا هرتز) عمل می‏کند. براساس نتایج بسیاری از مطالعات آزمایشگاهی، تشعشعات مایکروویو تلفن‏های همراه، می تواند اثرات سوء متفاوتی نظیر آسیب‏های کروموزومی، شکست‏های تک رشته‏ای و دو رشته‏ای  DNA، افزایش جهش و خطر ابتلا به انواع سرطان را درجانوران ایجاد کند (2).

 WHO اشعه تلفن همراه را در گروه 2B در IARC  ( International Agency for Research on Cancer)طبقه بندی می کند. اثرات ژنوتوکسیک اشعه تلفن همراه با ریسک افزایش یافته تشکیل گلیوما (Glioma) همراه بوده است (3).

روش هایی برای مونیتورینگ آسیب های ژنتیکی وجود دارد; شامل استفاده از بیومارکر های بینابینی، میکرونوکلئوس و سایر ناهنجاری های هسته ای که می توانند اثر  مواد ژنوتوکسیک را بر کیفیت زندگی، فاکتورهای محیط زیست و یا شغلی نشان دهد (1).

میکرو نوکلئوس ها (  (Micronucleus or MNبه صورت توده کروماتین قابل مشاهده بوسیله میکروسکوپ در سیتوپلاسم است که در نزدیکی هسته و بدون چسبندگی به هسته وجود دارند. MN  ها از طریق متراکم شدن قطعات کروموزومی آکروسنتریک و یا کل کروموزوم هایی که در طی تقسیم سلولی شکل میگیرند، ایجاد میشوند (4). حضور تعدادی از سلول های میکرونوکلئوس دار نشانگر آسیب ژنتیکی DNA است. ایندکس میکرونوکلئوس در سلول های انسانی به عنوان یک بیومارکر سایتوژنیک استاندارد در genetic toxicology  کاربرد دارد. در انسان MN  را می توان در اریتروسیت ها، لنفوسیت ها و سلول های اپی تلیالی متفلس شده برای بررسی میزان آسیب ژنوم، مورد ارزیابی قرار داد (5).حفره دهان ناحیه ای است که در معرض تابش ناشی از تلفن های همراه قرار دارد و شانس ایجاد تغییرات ژنوتوکسیک تحت تاثیر تابش تلفن همراه را دارد (3).

بنابراین تست  MN در سلول های باکال استخراج شده یک روش مفید و مؤثر برای ارزیابی آسیب های ژنتیکی در انسان ها در مقایسه با نمونه گیری خون برای آزمایشات لنفوسیت و ارزیابی ادرار یا بیوپسی های بافتی است (7،6).

در مطالعه Daroit  و همکارانش در سال 2015 گزارش شد که اکسپوز به امواج الکترومگنتیک تلفن همراه می تواند ابنرمالیتی های هسته ای را در افرادی که بیشتر از 60 دقیقه در هفته و بیشتر از 8 سال از تلفن همراه استفاده می کنند، افزایش دهد (1).

در مطالعه Banerjee وهمکارانش که در سال 2016 درباره اثراتژنوتوکسیک اشعه تلفن همراه با استفاده از سنجش میکرونوکلئوس های مخاط باکال انجام شد، مشخص شد که تلفن همراه وقتی برای طولانی مدت استفاده می شود می تواند اثرات ژنوتوکسیک داشته باشد. اگرچه بیشتر امواج ایمن هستند، ولی استفاده طولانی مدت از آن سبب آسیب قطعی DNA می شود. همچنین استفاده از headphone  اثرات مضر اشعه تلفن همراه را کاهش می دهد (3).

 ولی در مطالعه ای که توسط de Oliveria در سال 2017 صورت گرفت، هیچ تفاوتی بین متوسط میکرونوکلئوس ها در افراد استفاده کننده از تلفن همراه با افراد سالم مشاهده نشد (8).

باتوجه به اینکه هنوز اثر دقیق امواج تلفن همراه بر روی سلول های مخاط دهان مشخص نشده است، هدف از مطالعه پیش رو بررسی اثرات ژنوتوکسیک امواج تلفن همراه بر روی این سلول ها  می باشد.

1. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس مدت زمان مورد استفاده آن در هفته، متفاوت می باشد.
2. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس مدت  سال های مورد استفاده، متفاوت می باشد.
3. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس ناحیه غالب صورت که مورد استفاده قرار می گیرد، متفاوت می باشد.
4. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس استفاده یا عدم استفاده از headphone، متفاوت می باشد.
5. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه برحسب نوع تلفن همراه، متفاوت می باشد.
6. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس سن، متفاوت می باشد.
7. فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس جنس، متفاوت می باشد.

تعیین فراوانی میکرونوکلئوس ها در سلول های مخاط دهان افراد استفاده کننده از تلفن همراه

1. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس مدت زمان مورد استفاده آن در هفته
2. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس مدت  سال های مورد استفاده
3. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس ناحیه غالب صورت که مورد استفاده قرار می گیرد
4. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس استفاده یا عدم استفاده از headphone
5. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه برحسب نوع تلفن همراه
6. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس سن
7. مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس های سلول های مخاط باکال در استفاده کنندگان تلفن همراه بر اساس جنس

دانشگاه و مراکز تحقیقاتی علوم پزشکی سراسر کشور

میکرو نوکلئوس ها: به صورت توده کروماتین قابل مشاهده بوسیله میکروسکوپ در سیتوپلاسم است که در نزدیکی هسته و بدون چسبندگی به هسته وجود دارند.(4)

توصیفی_تحلیلی

افراد مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی زاهدان

معیارهای ورود به مطالعه:

1. افراد در محدوده سنی 40-20 سال
2. نداشتن سابقه مصرف دارو در سه ماهه آخر
3. عدم وجود ضایعه دهانی
4. عدم وجود سابقه سرطان
5. عدم مصرف سیگار و الکل
6. عدم سابقه اکسپوز به کارسینوژن های شیمیایی
7. عدم انجام رادیوگرافی در 2 ماه اخیر (9).

معیار خروج از مطالعه

افرادی که از دو سمت صورت خود به یک نسبت جهت کاربرد تلفن همراه، استفاده می کنند.

طبق مطالعه مشابه (10) 

با درنظر گرفتن a=0.05 و اطلاعات به دست آمده از مطالعات قبلی s=0.75 و d=0.21 حجم نمونه 49 نفر محاسبه می شود که 50 نفر درنظر می گیریم.

Z²×S²/d²

نمونه گیری آسان

ضمیمه شماره یک

در این مطالعه مقطعی ابتدا افراد مطابق معیار های ورود و خروج انتخاب می شوند، هدف از انجام مطالعه به بیماران توضیح داده می شود و از هریک از افراد شرکت کننده در مطالعه رضایت نامه اخلاقی (ضمیمه شماره 2) گرفته می شود. برای هر بیمار پرسشنامه ای از پیش طراحی شده (ضمیمه شماره 1) پر خواهد شد: اطلاعات شخصی بیماران نظیر سن و جنس، سابقه مصرف سیگار و الکل، سابقه سرطان، سابقه اکسپوز به کارسینوژن های شیمیایی و اشعه، استفاده از تلفن همراه، مدت مورد استفاده قرار دادن آن در هفته، مدت سال های مورد استفاده قرار دادن آن، ناحیه ای از صورت که بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد، نوع تلفن همراه و استفاده یا عدم استفاده از headphone.

برای نمونه گیری ابتدا از افراد خواسته می شود که دهان خود را جهت حذف ذرات و دبری های غذایی با آب شستشو دهند. سلول های مخاط باکال سمت راست و چپ (مخاط اکسپوز و غیراکسپوز) با استفاده از یک سواب یا برس با حرکت بالا و پایین و چرخشی جمع آوری و بر روی اسلایدهای شیشه ای قرار داده می شود. سپس اسمیر های اماده شده در Carnoy Fixative برای 30 تا 35 دقیقه فیکس می شوند و در نهایت به روش پاپانیکولا رنگ آمیزی و زیر میکروسکوپ بررسی می شوند (5).

بدین ترتیب که 1000 سلول در هر نمونه (سلول هایی با مارژین و هسته واضح را درنظر گرفته و سلول های overlap حذف می شوند) با بزرگنمایی 40 از لحاظ تغییرات هسته ای مورد بررسی قرار می گیرد (5).

MN : حضور یک هسته اصلی و یک یا بیشتر هسته های گرد یا بیضی کوچکتر (3\1 تا 6\1 هسته اصلی)، بوردر مشخص، با شدت رنگ پذیری مشابه هسته اصلی، حضور در همان سیتوپلاسم هسته اصلی (3،1).

 داده های به دست آمده توسط جدول توزیع فراوانی ، t-test, one way anova وضریب همبستگی پیرسون برای داده های پارامتریک و یا معادل  نان پارامتریک آنها تحلیل خواهد شد.

در این راستا از نرم افزار آماریSPSS  نسخه 21 استفاده می شود.

مقایسه فراوانی میکرونوکلئوس ها در مخاط باکال اکسپوز و غیر اکسپوز

در کلیه مراحل، محققان موظف به رعات اصول اخلاقی هستند. رضایت نامه ی شرکت در طرح توسط همه شرکت کنندگان پر و امضا خواهد شد. (ضمیمه شماره 3)

بر اساس راهنمای اخلاقی در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی : در راهنمای عمومی، کدهای اخلاقی1و2و3و4و5و7و8و10و11و12و13و14و15و16و17و18و19و20و21و22و24و25و26و 27و28و29و30 رعایت می گردد.

بر اساس راهنمای اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی بر روی عضو و بافت انسانی: در راهنمای عمومی کد های 1و2و3و4و6و8و9و12 و در فصل3 (پژوهش های شامل پیوند عضو یا بافت از دهنده ی زنده) کدهای 1و2و3و4و5و6و7 نیز رعایت می گردد.

کافی نبودن تعداد نمونه ها که با افزایش زمان مطالعه قابل حل است.

میکرونوکلئوس/ سلول های مخاط دهان/ استفاده کنندگان تلفن همراه

1. Daroit NB, Visioli F, Magnusson AS, Vieira GR, Rados PV. Cell phone radiation effects on cytogenetic abnormalities of oral mucosal cells. Braz Oral Res 2015;29(1):1-8.
2. Baharara J and Zahedi far Z. Effects of Cell Phones Radiation on Biological Factors. Journal of Cell and Tissue(JCT) 2011; 2(2): 85-98.
3. Banerjee S, Singh NN, Sreedhar G, Mukherjee S. Analysis of the genotoxic effects of mobile phone radiation using buccal micronucleus assay: a comparative evaluation. J Clin Diagn Res 2016; 10(3):ZC82.
4. Motgi AA, Chavan MS, Diwan NN, Chowdhery A, Channe PP, Shete MV. Assessment of cytogenic damage in the form of micronuclei in oral epithelial cells in patients using smokeless and smoked form of tobacco and non-tobacco users and its relevance for oral cancer. J Cancer Res Ther 2014; 10(1):165.
5. Holland N, Bolognsei C, Volders KM, Bonassi S, Zeiger E, Knasmueller S, et al. The micronucleus assay in human buccal cells as a tool for biomonitering DNA damage: The HUMN project perspective on current status and knowledge gaps. Mutat Res 2008;659(1-2):93–97.
6. Autrup H, Seremet T, Arenholt D, Dragsted L, Jepsen A. Metabolism of benzo[a] pyrene by cultured rat and human buccal mucosa cells. Carcinogenesis 1985;6:1761-5. 
7. Liu Y, Sundqvist K, Belinsky SA, Castonguay A, Tjälve H, Grafström RC. Metabolism and macromolecular interaction of the tobacco-specific carcinogen 4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone in cultured explants and epithelial cells of human buccal mucosa. Carcinogenesis 1993;14:2383-8.
8. de Oliveira FM, Carmona AM, Ladeira C. Is mobile phone radiation genotoxic? An analysis of micronucleus frequency in exfoliated buccal cells. Mutat Res 2017; 822: 41- 46.
9. Souza LD, Cerqueira ED, Meireles JR. Assessment of nuclear abnormalities in exfoliated cells from the oral epithelium of mobile phone users. Electromagn Biol Med 2014;33(2):98-102.
10. Yadav AS, Sharma MK . Increased frequency of micronucleated exfoliated cells among humans exposed in vivo to mobile telephone radiations. Mutat Res 2008; 650: 175–180.
11. Ros‐Llor I, Sanchez‐Siles M, Camacho‐Alonso F, Lopez‐Jornet P. Effect of mobile phones on micronucleus frequency in human exfoliated oral mucosal cells. Oral Dis 2012;18(8):786-92.

مطالعه حاضر به بررسی اثرات ژنوتوکسیک امواج تلفن همراه بر روی سلول های مخاط دهان

می پردازد.

ندارد

در این مطالعه با بررسی میزان تغییرات هسته ای احتمالی در مخاط دهان افراد استفاده کننده  از تلفن همراه، به بررسی اثرات ژنوتوکسیک امواج بر روی سلول های مخاط باکال پرداخته می شود.

ندارد

هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

ندارد

اطلاعات شخصی مربوط به هر یک از شرکت کنندگان به صورت محرمانه نگهداری خواهد شد.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

کد بیمار:

سن:                          جنس:                                              

سابقه مصرف سیگار و الکل:         بلی          خیر             

سابقه سرطان:     بلی           خیر

سابقه اکسپوز به کارسینوژنهای شیمیایی و اشعه:     بلی          خیر

 مدت مورد استفاده قرار دادن موبایل در هفته:     ساعت/هفته

 مدت سال های مورد استفاده قرار دادن موبایل:      سال

 ناحیه از صورت که بیشتر یا کمتر مورد استفاده قرار می گیرد:   چپ          راست

نوع تلفن همراه:     Soni 2.Samsung 3.I.phon

مدت زمان استفاده از آخرین برند موبایل مورد استفاده:

استفاده یا عدم استفاده از headphone:    دارد     ندارد

متوسط فراوانی میکرونوکلئوس ها:          عدد