تاثیر برنامه توانبخشی ریوی بر خستگی و کیفیت زندگی مبتلایان به بیماری نارسایی مزمن انسداد ریوی در بیمارستانهای آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان سال98-97

1. مقدمه و بیان مسئله تحقیق (مشتمل بر مرور تحقیقات گذشته داخلی وخارجی مرتبط با موضوع با ذکر منابع)

بیماری های مزمن یک وضعیت همراه با علایم و ناتوانی است که نیاز به مراقبت طولانی مدت داشته و خودبه خود بهبود نمی یابد.این گروه از بیماری ها از مهم ترین علت مشکلات مربوط به سلامتی در کشورهای توسعه یافته بوده و بروز آن در کشورهای در حال توسعه رو به افزایش است(1). بیماری های مزمن باعث کاهش طول عمر و ناتوانی می شوند(2). یکی از شایع ترین بیماری های مزمن،  بیماری مـزمن انسـداد ریه است(3). بیماری مزمــن انسداد ریه (COPD[1]) یا بیماری مزمن محدودیت جریان هوا، بنا به تعریف مجموعه ایی از اختلالات فیزیولوژیک است که در آن انسداد جریان هوا در مسیر راه های هوایی وجــود دارد و واژه ای اسـت کـه هم در مورد آمفیزم و هــم در مـورد برونشـیت به کار می رود(4). مشخصه آمفیزم تخریب و بــزرگ شـدن آلوئول های ریوی است و به کشیدن سیگار و کمبود آنزیم آلفــا یـک آنتی تریپسـین نسـبت داده می شود؛ برونشیت مزمن نــیز تعریـف بالینی دارد و همراه با ســرفه و خلـط بـوده و افزایـش ترشـــحات موکوســی مشــخصه آن می باشد و سرفه مداوم خلط دار بیــش از سـه ماه در سال و برای دو سال متوالی ادامه پیــدا می کندکه فعالیت های بیمار را به تدریج محدود می کند و مبتلایان برای کنترل بیماری نیاز به برنامه درمانی خاص دارند(1). طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) 80 میلیون فرد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه در جهان وجود دارد(5)، که 12 میلیون آنها در آمریکا زندگی می کنند(6). در ایران به طور متوسط 10درصد به COPD مبتلا هستند، که البته این میزان در جوامع مختلف با شرایط آب و هوایی متفاوت در محدوده 40-1 درصد در نوسان می باشد(7). عوامل محیطی و ژنتیکی مانند: استعمال و دود دخانیات، آلودگی هوا، سن بالا، عوامل شغلی و آنزیم آلفا آنتی تریپسین در بروز آن  دخالت دارد(8). تنگی نفس، خستگی و سرفه از علایم مهم در بیماران مبتلا به COPD می باشد(9). خستگی تقریبا در 58-43 درصد از افراد مبتلا بهCOPD  تجربه می شود(10). یک حالت ذهنی و ناخوشایند است که تمام بدن را درگیر می کند(11)، در این بیماران، خستگی دومین شکایت شایع بعد از تنگی نفس می باشد و به صورت گسترده ای بسیاری از جنبه های زندگی فرد از جمله کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرارمی دهد(12). نتایج تحقیـق Vardar-Yagli  و همکاران  (2015) نیز بیانگر ایـن اسـت کـه بیمـاران مبتلا به COPD خسـتگی بیشتری را تجربه می کنند، بروز خستگی در بیماران با اختلالات تنفسی در دو بعد جسمانی و روانی می باشد(13).  اعتقاد بر این است که درک ذهنی فرد از خستگی می بایست مبنای بررسی خستگی قرار گیردکه مانع از انجام وظایف و نقش های فردی و اجتماعی می گردد و توانایی افراد را برای کار، فعالیت و تلاش برای حفظ زندگی طبیعی و انجام فعالیت های دلخواه و لذت بخش کاهش می دهد و اثرات منفی زیادی بر وضعیت اقتصادی وکیفیت زندگی افراد مبتلا دارد (14). خیرآبادی و همکاران(2009)در طی مطالعه خود دریافتند که، بیماری علاوه بر خستگی بر روی کیفیت زندگی بیماران تاثیر گذاشته و کیفیت زندگی آنان را مختل می نماید(15). از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت(WHO)، کیفیت زندگی مفهومی گسترده بوده و ترکیبی از درک افراد از وضعیت فیزیکی، روانی، سطح استقلال، ارتباط اجتماعی و تعامل با محیط، اعتقادات و ارزش های شخصی است. کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی افراد است(16)؛ که شامل احساس رفاه کامل ذهنی، عاطفی، اجتماعی و فیزیکی بوده و منعکس کننده درک ذهنی بیماران و نحوه پاسخ آنها به بیماری است(17). کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن ریوی ، کاهش می یابد و معمولا اشخاص با بیماری مزمن درک متفاوتی از زندگی داشته و معنی و ارزش زندگی از لحاظ ذهنی در آنها متفاوت است(18). کیفیت پایین زندگی سبب افسردگی، انزوای اجتماعی، کاهش انجام فعالیت های روزمره زندگی، وابستگی و افزایش بار اقتصادی می شود(19). بنابراین بهره مندی از یک زندگی فعال و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی به عنوان یک اولویت درمانی در طرح درمانی این افراد مورد توجه قرار می گیرد(20). سنجش کیفیت زندگی یک جنبه مهم مراقبت در بیماران است(2). در حالی که ، ارایه دهندگان مراقبت بهداشتی در بررسی نشانه های بالینی بیماران مبتلا به COPD، از توجه به خستگی و میزان آن که بر روی کیفیت زندگی بیمار تاثیر گذار است،  به راحتی گذر نموده و اهمیت کمی به این مشکل بیمار می دهند(21). از آنجـا که COPD یک بیمـاری مـزمن و نـاتوان کننـده است، هزینه هایی که صـرف ایـن بیمـاری مـی شود، بار اقتصادی اجتماعی فراوانی بر جوامـع مختلف تحمیل می کند(22). تحلیل هـای اقتصـادی حاکی از آن است کـه بـیش از 70 درصد هزینـه هـای مراقبت بهداشتی این بیمـاران صـرف معاینـات بخــش اورژانــس و مراقبــت هــای بیمارســتانی می شود که سالانه بالغ بـر 10 میلیـارد دلار درایالات متحده است(23). تشدید وضعیت در ایـن بیمـاران عواقـب جـدی داشـته و بـا افـزایش اسـتفاده از مراقبـت هـای بهداشتی، کاهش پیشرونده عملکـرد ریـه (24) افـزایش مراجعـه بـه بیمارسـتان و حتـی مـرگ مــرتبط اســت(25). از آنجایی که هیچ گونه درمان علاج بخـش بـرای COPD در دســـترس نیســت، اقدامــات درمانی به منظور کنترل علایم و اجتناب از قرارگرفتن در محیط های زیان آور صورت می گیرد(3). به منظــور ارتقــای ســطح ســلامت ایــن بیماران، علاوه بر درمان های دارویی، مداخلاتی از جملـه برنامـه توانبخشی ریـه، برنامـه عملـی، مشـاوره تـرک سـیگار وجود دارد(26). برنامه  توانبخشــی ریه از جمله درمان های غـیردارویی  است  کـه هدف آن بهبود وکنترل علایــم در مبتلایـان بـه  COPD بوده که در برنامه توانبخشی ریوی از یک روش چندگانه ترکیبی شامل آموزش و ورزش برای تاثیر بر سطوح فعالیت، علائم و شکایات بیماران مبتلا به  COPDاستفاده می شود، شواهد نشان داده که تا به امروز توانبخشی ریوی باعث کاهش شکایت ها و افزایش تحمل پذیری فعالیت گردیده است(27). مطالعه Solanes  (2008) نیز اهمیت مفید بودن برنامه های توانبخشی ریه را در زمینه افزایش تحمل فعالیت، بهبود کیفیت زندگی و کاهش علایم بیماران مزمن انسداد ریوی نشان داده است(28). تمرینـات تنفســی جزیــی از برنامــه های توانبخشی ریه است کــه می توانـد بـاعث بـهبود عملکـرد راه هوایـی و همچنیـن افزایـش قــدرت تنفسی گـردد. هـدف از اجرای برنامه توانبخشی در بیماران مبتلا به COPD این است که بیماران تمرینات تنفســی مؤثـر مثـل تنفـس لـب غنچـه ای، تنفس شکمی و سرفه موثر را جـایگزین الگوهـــای تنفسی غـیرمؤثر خـود نمایند(9) و با داشتن برنامه پیاده روی منظم، باعث کاهش علایم، بهبود کیفیت زندگی، مشارکت در درمان و ارتقا برنامه درمان، کاهش هزینه های بیماری ناشی از بستری شدن مجدد، رساندن بیمار به بالاترین سطح توانایی و استقلال گردد(29). از آنجایی که تغییرات ناشی از بیماری مزمن کیفیت زندگی بیمار را تحت تاثیر قرار می دهد، بنابراین توجه گروه درمان به این امر بسیار حایز اهمیت می باشد. پرستارانی که از مددجویان مبتلا به بیماران مزمن مراقبت می نمایند، درمان قطعی آن ها را نخواهند دید، اما با بکارگیری راه حل های کوچک و خاص در بهبود کیفیت زندگی آنها سهیم خواهند شد(30). بیماری و بستری شدن در بیمارستان از مواردی است که نیاز به کمک و آموزش افـزایش مـی یابـد و در همـین رابطه مفهوم آموزش به بیمـار شـکل گرفتـه اسـت کـه از نقش های کلیدی پرسـتاران در ارایـه خـدمات بهداشـتی -درمانی می باشد(31). آموزش فرد به فرد یا چهره به چهـره یکـی از مناسب ترین راه های تاثیر گذاری بر فراگیر مـی باشـد(32). ایـن روش یکـی از معمـول تـرین روش هـای آمـوزش در سیستم بهداشتی- درمـانی است(33). استفاده از کتابچه هـای آموزشـی نیز در افـزایش دانـش بیمار در زمینه بیماری، کاهش تعداد مراجعات بـه پزشـک،کاهش تعداد دفعات بستری در افراد مبتلا به بیماری هـای مزمن بسیار مؤثر می باشد. افراد مبتلا به بیماری های مزمن همواره با مشکلاتی همچون: محدودیت فعالیـت فیزیکـی، کمبود دانش در زمینه بیماری، کمبود آگاهی در زمینه رژیم غذایی و عوارض بیمـاری روبـه رو هسـتند کـه اسـتفاده از کتابچه های راهنما در این موارد سـودمند مـی باشـد(34). با توجه به مطالب ذکر شدة فوق و با توجه به  مشکلات فراوانی که بیماران COPD دارند، محقق بر آن شد که پژوهشی با هدف بررسی تاثیر برنامه توانبخشی ریوی بر خستگی و کیفیت زندگی بیماران COPD انجام دهد تا از این طریق یکی از روش های توانبخشی تنفسی که بسیار ساده و کم هزینه می باشد مورد بررسی قرار گیرد، تا شاید بتوان راهی را برای کمتر نمودن مشکلات عدیده ی که این بیماران با آن مواجه هستند، پیدا نمود.

مرور متون

در مطالعه حاضر ، به منظور دستیابی به مطالعات مرتبط با موضوع پژوهش با استفاده از کلید واژه های فارسی ­های بیماری های مزمن، بیماری  نارسایی مزمن انسداد ریوی، برنامه توان بخشی ریوی ، خسگی، کیفیت زندگی و کلید واژه های انگلیسی Chronic Disease,Chronic Obstructive Pulmonary Disease, Pulmonary rehabilitation program, Fatigue, Quality of lifeدر پایگاه اطلاعاتی  Pubmed، ProQuest، SID، Magiran و IranMedex انجام شد و مقالاتی که که بیشترین ارتباط در خصوص موضوع پژوهش داشت انتخاب شده که به ذکر تعدادی از این مقالات پرداخته می شود.

الف: مطالعات داخلی

1) جوکار و همکاران (1393) در پژوهشی با عنوان مقایسه تاثیر مراقبت پرستاری توانبخشی ریوی مبتنی بر منزل بر خستگی و کیفیت زندگی مبتلایان به COPD با هدف تعیین اینکه آیا مراقبت پرستاری توانبخشی ریوی مبتنی در منزل تاثیری بر خستگی و کیفیت زندگی دارد، بر روی 36 بیمار مبتلا به این بیماری در تهران انجام دادند؛ گروه کنترل(18) و گروه مداخله(18) نفر بودند. کیفیت زندگی و خستگی در دو گروه به ترتیب  به وسیله پرسشنامه   SF-12 و FSS سنجیده شدو سپس برای گروه مداخله، 3 جلسه آموزشسی یک ساعته طی 3 روز متوالی به صورت فردی و چهره به چهره برگزار گردید. پیگیری آن بعد از 7 هفته پس از ترخیص در منزل ادامه داشت و گروه کنترل تحت مراقبت های معمول قرار داشت.در پایان 7 هفته کیفیت زندگی وخستگی  در دو گروه مجددا اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشان داد که تاثیر برنامه توانبخشی ریوی مبتنی بر منزل در کاهش میزان خستگی بیشتر از ارتقاء کیفیت زندگی مبتلابان به COPD می باشد(35).

2) اعتمادی سنندجی و همکاران(1391) در مطالعه ای  با عنوان مقایسه تأثیر دو روش آموزش چهره به چهره و کتابچه آموزشی بر خودکارآمدی
تنفسی مبتلایان به بیماری مزمن انسدادی ریه: کدام می تواند موثرتر باشد؟ 75 بیمار مبتلا به این بیماری در بیمارستان مسیح دانشوری و امام حسین(ع) تهران وارد این تحقیق شدند. بیماران به3 گروه تقسیم شدند.ابتدا یک پیش آزمون به وسیله پرسشنامه سنجش میزان خودکارآمدی تنفسی از بیماران گرفته شد. به افراد دو گروه آزمون مطالبی با محتوای یکسان اما روش آموزشی متفاوت ارائه شد. سپس بعد از 2 هفته مجددا خودکارآمدی تنفسی بیماران اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشاد داد که پرسـتاران بـه عنـوان مـراقبین مبتلایـان بـه بیماری مزمن انسدادی ریه با ارایه آموزش های چهره به چهره می تواننـد نقـش ارزشـمندی را در ارتقـای خودکارآمـدی تنفسـی مبتلایان به این بیماری و در نهایت بهبود هرچه بیشتر کیفیت زندگی آنان داشته باشند(36).

3) میرباقری و همکاران (1387 ) مطالعه ای با عنوان تاثیر برنامه پیاده روی منظم بر کیفیت زندگی سالمندان مبتلا به  COPD با هدف تعیین اینکه آیا برنامه پیاده روی منظم تاثیری یر روی کیفیت زندگی این بیماران دارد، بر روی 50 بیمار بالای 60 سال مبتلا  به  COPD در کاشان انجام دادند؛ گروه کنترل(20) و گروه مداخله (30) نفر بودند.شدت بیماری براساس اسپیرومتری سنجیده شد. سپس کیفیت زندگی در دو گروه  به وسیله پرسشنامه   SF-12 سنجیده شد و بعد در گروه آزمون برنامه پیاده روی منظم به مدت دو ماه و سه بار در هفته بر اساس چک لیست پیاده روی انجام شد. در پایان دو ماه کیفیت زندگی در دو گروه مجددا اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشان داد که برنامه پیاده روی باعث ارتقا کیفیت زندگی بیماران می شود(7).

4) ذاکری مقدم و همکاران (1385 ) در پژوهشی با عنوان تأثیر به کارگیری تمرینات تنفسی بر میزان خستگی مبتلایان به بیماری مزمن انسدادی ریه با هدف تعیین اینکه آیا بکارگیری تمرینات تنفسی تاثیری بر میزان خستگی این بیماران دارد، بر روی 60  بیمار مبتلا به  COPDدر تهران انجام دادند؛ گروه کنترل(30) و گروه مداخله(30)  نفر بودند. ابتدا محقق پرسشنامه شدت خستگی(FSS) در دو گروه تکمیل کرده و پس از آموزش تمرینات تنفسی به گروه مداخله و تشویق انجام تمرینات تنفسی به صورت4 بار درروز به مدت 10 شبانه روز؛ مجددا پرسشنامه سنجش میزان خستگی را در دو گروه اندازگیری کرد. نتایج این مطالعه نشان داد که به کارگیری تمرینات تنفسی بر کاهش میزان خستگی بیماران مبتــلا بـه بیماری مزمن انسدادی ریه

ب: مطالعات خارجی

Tobias Boeselt (5 و همکاران (2017) در مطالعه ای با عنوان مزایای تمرینات شدید ورزشی بر بیماران مبتلا به بیماری انسداد مزمن ریوی با هدف اینکه آیا تمرینات شدید ورزشی تاثیری بر این بیماران دارد، بر روی 49 بیمار در آلمان انجام دادند، بیماران به دو گروه کنترل(18) و مداخله(31) تقسیم شدند.به گروه مداخله دوبار در هفته و هربار90 دقیقه آموزش تمرینات ورزشی داده شد. یک بار قبل و دوبار بعد از مداخله (3ماه و 6 ماه بعد) اطلاعات مربوط کیفیت زندگی در ارتباط با سلامت، ضخامت عضلات فمورال و نشانگرهای مختلف سرمی اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشان داد که، برنامه تمرینی فردی ساختاریافته و با شدت بالا توانایی های ورزشی و کیفیت زندگی بیمار را بهبود می بخشد و توده عضلانی وی را افزایش می دهد(37).

Wolfgang (6 و همکاران (2017) در مطالعه ای با عنوان تاثیرتوانبخشی ریوی بر فعالیت های فیزیکی بیماران انسداد مزمن ریوی با هدف اینکه آیا توانبخشی ریوی تاثیر بر فعالیت های فیزیکی این بیماران دارد، بر روی 502 بیمار در آلمان انجام دادند، بیماران به دو گروه کنترل(251) و گروه مداخله(251) تقسیم شدند. به گروه مداخله برنامه توانبخشی در طی 2 جلسه 45 دقیقه ای در طی 3 هفته و کتابچه آموزشی حاوی برنامه توا نبخشی آموزش داده شده،ارائه شد. فعالیت های فیزیکی بیماران در 5 زمان متفاوت که دو زمان آن قبل از مداخله و سه زمان دیگر در حین و 6 هفته و 6 ماه بعد از مداخله بود؛ با ابزار استاندارد(مانیتور شتاب سنج سه بعدی) اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشان داد که،  برنامه های توانبخشی ریوی اغلب به طور قابل توجهی  باعث بهبود فعالیت بدنی طولانی مدت در بیماران  (COPD) می شود و با گذشت زمان بهبودی بیشتری حاصل می گردد(38).

Matthew Maddocks (7   و همکاران(2016)  در مطالعه ای با عنوان بررسی تاثیر توانبخشی ریوی بر ضعف فیزیکی بیماران انسداد مزمن ریوی با هدف اینکه آیا توانبخشی ریوی تاثیری بر ضعف فیزیکی این بیماران دارد، بر روی 816 بیمار مبتلا به این بیماری در انگلستان انجام دادند؛ افراد به دو گروه کنترل(408) و گروه مداخله(408) تقسیم شدند. به گروه مداخله برنامه  توانبخشی ریوی طی 3 جلسه آموزشی و ورزشی به ترتیب 1ساعته و 45 دقیقه ای در منزل داده شد. معیارهای Fraied (کاهش وزن، خستگی، فعالیت بدنی، کندی وضعف) قبل و بعد از مداخله در دو گروه اندازگیری شد. نتایج این مطالعه نشاد داد که،  توانبخشی ریوی باعث کاهش ضعف عضلانی بیماران می شود(39).

Mei He (8 و همکاران (2015) در پژوهشی با عنوان کارایی و ایمنی توانبخشی ریوی در تشدید شرایط حاد بیماری انسداد مزمن ریوی با هدف  بررسی اثر بخشی و ایمنی توانبخشی ریوی پس از تشدید شرایط این بیماران ، برروی 94 بیمار در آلمان انجام دادند، بیماران در دو گروه کنترل (28) و مداخله (28) قرار گرفتند.گروه مداخله آموزش داده شد تا روزانه 6 دقیقه در طول 30 متر پیاده روی کنند. قبل و بعد از مداخله کیفیت زندگی با پرسشنامه QOL ، فعالیت روزمره با پرسشنامه ADL-D و تنفس با مقیاس بورگ اندازگیری شد. نتایج این پژوهش نشان داد که، توانبخشی ریوی در بیماران مبتلا  به COPD در شرایط حاد می تواند ایمن و مناسب باشد(40).

نقدی بر مطالعات:

در خصوص مراقبت پرستاری توانبخشی ریوی مبتنی بر منزل بر خستگی و کیفیت زندگی مبتلایان به COPD  در تهران یک مطالعه  انجام شده است که کیفیت زندگی و خستگی در دو گروه مداخله و کنترل  به ترتیب  به وسیله پرسشنامه   SF-12 و FSS سنجیده شد بود (35). در حالی که  در مطالعه حاضر از پرسشنامه کیفییت زندگی سنت جورج SGRQ خاص بیماران مبتلا به نارسایی انسداد ریوی و خستگی MFI استفاده خواهد شد. لازم به ذکر است در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مطالعه ای مبنی برتاثیر برنامه توان بخشی ریوی بر خستگی و کیفیت زندگی مبتلایان به بیماری  نارسایی مزمن انسداد ریوی انجام نشده است.

خستگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن تنفسی بعد از  برنامه توان بخشی ریوی در گروه مداخله و گروه کنترل متفاوت است.

کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن تنفسی بعد از برنامه توانبخشی ریوی در  گروه مداخله  وگروه کنترل متفاوت است.

تعیین تاثیر برنامه توانبخشی ریوی بر خستگی و کیفیت زندگی مبتلایان به بیماری  نارسایی مزمن انسداد ریوی

تعیین و مقایسه میانگین نمره خستگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن تنفسی قبل و بعد از برنامه توانبخشی ریوی در گروه مداخله و گروه کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن تنفسی  قبل و بعد برنامه توانبخشی در گروه مداخله و  گروه کنترل

بیمارستانها و مراکز درمانی 

تعریف واژه های تخصصی:

بیماری مزمن انسداد ریوی:

تعریف نظری: بیماری مزمــن انسداد یا بیماری مزمن محدودیت جریان هوا، بنا به تعریف مجموعه ایی از اختلالات فیزیولوژیک است که در آن انسداد جریان هوا در مسیر راه های هوایی وجــود دارد و واژه ای اسـت کـه هم در مورد آمفیزم و هــم در مـورد برونشـیت به کار می رود(4).

تعریف عملی:

 بیمارانی که با تشخیص قطعی نارسایی مزمن ریوی در بیمارستان های آموزشی علی ابن ابیطالب(ع) و خاتم الانبیاء(ص) زاهدان بستری می باشند و براساس مقیاس جهانی GOLD[1] در مرحله 2 یا 3 بیماری باشد. این مقیاس، بیماری COPD را بر اساس اسپیرومتری به مراحل زیر تقسیم می کند:

80% >FEV1 عملکرد طبیعی ریه- مرحله 1
 - %79-60 FEV1بیماری انسداد ریوی مزمن خفیف- مرحله2
- %59-40 FEV1 بیماری انسداد ریوی مزمن متوسط- مرحله3
- %40> FEV1 بیماری انسداد ریوی مزمن شدید-مرحله4

 برنامه توانبخشی ریوی :

تعریف نظری: برنامه  توانبخشــی ریه  درمان غـیردارویی  است  که شامل یک روش چندگانه ترکیبی آموزش و ورزش برای تاثیر بر سطوح فعالیت، علائم و شکایات بیماران مبتلا به  COPDمی باشد کـه هدف آن بهبود وکنترل علایــم در مبتلایـان بـه  COPD می باشد (27).

تعریف  عملی:

روشی مشتمل بر آموزش نظری و عملی (در مورد بیماری انسداد مزمن ریوی، عوامل ایجاد بیماری، اصول رعایت رژیم غذایی و رژیم دارویی خاص بیماری، ترک سیگار، آموزش تمرینات ورزشی شامل پیاده روی و تنفس لب غنچه ای و تمرین آن) می باشدکه به صورت  3جلسه آموزشی 45 تا 30 دقبقه در سه روز متوالی به روش چهره به چهره و فردی  در بالین  بیمار آموزش داده شده  و در پایان جلسه سوم کتابچه مصور آموزشی مشتمل بر محتوای آموزش در اختیار بیماران قرار داده می شود. سپس، 4 هفته بعد از آخرین جلسه آموزش، پژوهشگر با هماهنگی با خانواده بیمار با مراجعه به منزل بیمار، آموزش ها را مجددا تمرین خواهد کرد و چک لیست بیمار کنترل خواهد شد.

خستگی:

تعریف نظری:

خستگی نوعی احساس نداشتن نیرو است ، یک حالت ذهنی و ناخوشایند است که تمام بدن را درگیر می کند (11).

 تعریف عملی:

نمره ای که بیمار از پرسشنامه استاندارد سنجش خستگی MFI  در دامنه 100-20 کسب می کند. نمره کل هر حیطه 5-20  ونمره کل خستگی                         که با جمع نمرات 5 حیطه مشخص می شود، بین 20-100 می تواند باشد. نمره بالاتر، میزان خستگی بیشتر را نشان می دهد.

کیفیت زندگی

تعریف نظری:

 مطابق تعریف سازمان بهداشت جهانی (1995)، کیفیت زندگی عبارت است از، درک فرد از وضعیت زندگی خود با توجه به اهداف، انتظارات، استانداردها و علایقش در زمینه فرهنگ و سیستم ارزشی که در آن زندگی می نماید که شامل نگرش فرد نسبت به سلامت فیزیکی، وضعیت روحی روانی و سطح استقلال، ارتباطات اجتماعی، وابستگی های شخصی و تعامل با شرایط محیط می باشد (16) .

تعریف عملی:

نمره ای که بیمار از پرسشنامه استاندارد سنجش کیفیت زندگی سنت جورج SGRQ در دامنه نمره صفر تا 100 کسب می کند.                      امتیازبندی این پرسشنامه برای هر بخش از صفر تا100  بوده به صورت درصد بیان می شود.هر چه نمره بالاتر باشد، کیفیت زندگی بدتر است.

  نیمه تجربی  در دو گروه  مداخله و کنترل انجام خواهد شد.  

جامعه مورد مطالعه

کلیه بیماران مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریوی  بستری در بخش داخلی بیمارستان علی ابن ابیطالب(ع) و خاتم النبیاء (ص)زاهدان  در سال 1397 تشکیل خواهند داد.

معیارهای ورود:

1. تشخیص قطعی  بیماری توسط پزشک و بیمار در مرحله 2یا 3 بیماری بر اساس تقسیم بندی GOLD
2.  بستری بودن بیمار در بیمارستان
3. پایدار بودن وضعیت بیمار از نظر پزشکی جهت شرکت در برنامه توانبخشی
4. سن بیشتر از 40سال
5. نداشتن نقص شناخته شده در سیستم تنفسی ناشی از سایر بیماری ها به جز COPD
6. عدم ابتلا به اختلال شناخته شده روانی
7. ساکن شهر  زاهدان

معیارهای خروج:

1. عدم انجام ورزش های آموزش  داده شده
2. تشدید بیماری

ترخیص بیمار قبل از اتمام  جلسات آموزش.

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره کیفیت زندگی در مطالعه جوکار و همکاران (2014) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد 10  نفر برآورد گردید.برای اطمینان بیشتر و در نظر گرفتن ریزش احتمالی ، در این مطالعه در هر گروه 20 نفر و در مجموع 40 نفر حجم نمونه تعیین شد.

n = =96/9

          = 1/96             = 13/7              = 50/14

         = 64/1              = 45/8              = 11/27.

نمونه گیری به روش در دسترس انجام خواهد شد. هر بیمار مبتلا به نارسایی مزمن ریوی  بستری در بخش های داخلی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع)  و خاتم الانبیاء(ص)که معیار ورود به مطالعه را داشته باشد، وارد مطالعه خواهد شد. سپس بیماران منتخب به صورت تصادفی به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم می شوند. بدین صورت که ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت حاوی نام گروه تهیه و به صورت تصادفی مرتب شده و با مراجعه و انتخاب تدریجی افراد،  به ترتیب یکی از کارت ها بدان ها اختصاص خواهد یافت، که تعیین کننده گروه فرد در گروه مداخله یا کنترل خواهد بود. با توجه به نمونه گیری تصادفی، نمونه های مورد پژوهش شانس مساوی برای انتخاب شدن در دو گروه مداخله و کنترل را خواهند داشت.به منظور حذف تاثیر برنامه مداخله بر روی گروه کنترل ابتدا اطلاعات از گروه کنترل تکمیل خواهد شد و سپس مداخله بر روی گروه مداخله اجرا می شود.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه می باشد، که متشکل از چهار بخش می باشد. بخش اول اطلاعات دموگرافیک که  یک

 بخش آن  به بررسی اطلاعات دموگرافیک بیمار شامل( سن، جنس، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، شغل ، ....) و بخش دیگر سئوالاتی از

 قبیل سابقه بیماری، دفعات بستری، داروهای مصرفی، ... می باشد.

 بخش دوم : چک لیست خود گزارش دهی جهت گزارش انجام تمرینات تنفسی و ورزش

بخش سوم: پرسشنامه استاندارد سنجش خستگی   ( MFI[1])

بخش چهارم:  پرسشنامه کیفیت زندگی بیماران ریوی سـنت جـرج[2] SGRQ

پرسشنامه استاندارد سنجش خستگی   ( MFI)

این پرسشنامه یکی ازجامع ترین وکامل ترین ابزار سنجش دراین زمینه شناخته شده است(43). که با ارزیابی پنج بعد خستگی شامل خستگی
عمومی،خستگی جسمانی،کاهش فعالیت،کاهش انگیزه وخستگی ذهنی، درک عمیق تر ودقیق تری از میزان خستگی فرد فراھم می کند. در واقع MFI  خستگی را آنطورکه فرداحساس وبیان می کند، اندازه می گیرد.خستگی عمومی مربوط به عملکردهای کلی فرد در روز، خستگی جسمی به یک احساس بدنی که مستقیما با خستگی در ارتباط است. خستگی ذهنی به کاهش مهارت های شناختی فرد،کاهش فعالیت به کاهش فعالیتهای  معمول و مفید روزانه وکاهش انگیزه به کاهش  یا فقدان انگیزه برای شروع هر فعالیتی اشاره دارد. این پرسشنامه قابلیت استفاده روی جمعیت بیماران وافراد سالم را دارد و شامل 20 گویه است که براساس مقیاس 5 امتیازی لیکرت )از1= بلی کاملا درست است تا 5= خیرکاملا غلط است (امتیازدهی می شود.در نهایت جمع امتیازات بالاتر، نشانگرخستگی بیشترفرد است.برای هریک ازابعاد 4سوال در نظرگرفته شده است و در نگارش آن ها نیز ھم زمان از جهت گیری های  مثبت و منفی استفاده شده تا احتمال سوگیری پاسخ دهندگان یابد(44). این پرسشنامه برای اولین بارتوسط اسمتس[3] درسال 1996 ارایه شد و روایی و پایایی آن نیزدرگروه های مختلف جمعیت شناختی، مانند بیماران مبتلا به سرطان که تحت درمان بارادیوتراپی بودند، بیماران مبتلا به سندرم خستگی مزمن، دانشجویان سال اول روانشناسی و پزشکی، سربازان ودانشجویان سال سوم پزشکی ارزیابی شد(45). این پرسشنامه به زبان فارسی ترجمه شده و پایایی وروایی آن تایید شده است(46).
نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت 5گزینه ای از 1=بلی،کاملا درست است تا 5=خیر،کاملا غلط است، می باشد.

 بلی،کاملا درست است 1 2 3 4 5 خیر،کاملا غلط است.

گویه های شماره 2، 5، 9، 10، 13، 14، 16، 17، 18، 19 به صورت معکوس نمره گذاری می شوند وبه صورت زیرعمل می شود: بلی،کاملا درست است 1 2 3  4 5 خیر،کاملا غلط است. برای بدست آوردن امتیازکلی پرسشنامه، امتیازتمامی گویه ها را با ھمدیگر جمع نمایید. نمره کل هر حیطه 5-20  ونمره کل خستگی که با جمع نمرات 5 حیطه مشخص می شود، بین 20-100 می تواند باشد. نمره بالاتر، میزان خستگی بیشتررا نشان می دهد..

پایایی این ابزار پس از تایید پروپوزال ،با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ  مجددا تعیین خواھد شد.

پرسشنامه استاندارد کیفیت زندگی بیماران ریوی سـنت جـرج SGRQ [4]

 این پرسـشنامه بـه منظور ارزیابی اختلال ناشـی از بیمـاری تنفـسی در زنـدگی بیمـاران آسـمی و COPD طراحـی شـده اسـت و به

 بیش از سی و پنج زبان دنیا ترجمه شده است(47). این پرسشنامه گسترة وسیعی از عواملی را که بر ناخوشی بیماران تاثیرگذار است )نظیر تاثیرات احساسی، روانشناختی، فیزیکی و اختلال در فعالیتهای منظم روزانه( را در نظر میگیرد.

SGRQ پرسشنامه ای است که پایایی آن در مطالعات زیادی نشان داده شده و برای بررسی کیفیت زندگی در بیماران ریوی استاندارد گشته است. این پرسشنامه که برای ارزیابی شدت و طول دورة بیماری توانایی متمایزی دارد  برای مدت 25 سال مورد استفاده قرار گرفته است و  مطالعات زیادی برای افزایش روایی  آن با هم همکاری داشته اند(47، 48).

 پرسشنامه دارای  50 سوال و سه بخش  می باشد. بخش ها شامل علائم ، فعالیت و تاثیرگذاری بر زندگی روزانه می باشد.  دربخش اول علائمی مانند سرفه، خلط سینه، تنگی نفس و خس خس پرسش می شود. بخش دوم شامل فعالیت هایی است که می تواند منجر به محدودیت حرکتی و تنگی

نفس گردد و بخش سوم شامل تاثیرات عملکرد اجتماعی و اختلالات روانی اجتماعی ناشی از بیماری مزمن تنفسی است که در  ابعاد مختلف مورد سنجش فرار می گیرد. امتیازبندی این پرسشنامه برای هر بخش از صفر تا100  بوده به صورت درصد بیان می شود.هر چه نمره بالاتر باشد، کیفیت زندگی بدتر است. این پرسشنامه به راحتی و حداکثر درعرض ده دقیقه تکمیل می شود و اعتبار سنجی و روایی آن به زبان فارسی به تایید رسیده است(48). پایایی این ابزار پس از تایید پروپوزال ،با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ  مجددا تعیین خواهد شد.

پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بیمارستان های علی ابن ابیطالب(ع) و خاتم الانبیاء و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، ومراجعه به بخش داخلی، بر اساس نمونه گیری در دسترس از بین بیماران مبتلا به نارسایی مزمن ریوی که واجد شرایط ورود به مطالعه، شروع به نمونه گیری می نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار مصاحبه کرده و در صورت رضایت وی و داشتن شرایط ورود، اهداف مطالعه را توضیح داده و فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش را به بیمار ارائه داده تا آن را خوانده و در صورت موافقت آن را امضاء نمایند (در صورت نداشتن سواد خود پژوهشگر فرم رضایت آگاهانه را جهت بیمار می خواند).  پس از انتخاب ، نمونه ها به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و مداخله قرار خواهند گرفت.

در صورتی­که بیمار در گروه کنترل اختصاص یافت ابتدا جهت شروع پیش آزمون پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه استاندارد سنجش شدت خستگی و پرسشنامه استاندارد کیفیت زندگی توسط پژوهشگر تکمیل گردیده و این گروه هیچ مداخله­ای به جز مراقبت­های روتین بخش داخلی را دریافت نمی­کنند. پس آزمون، پس از 7 هفته و هماهنگی تلفنی با بیمار و خانواده، مراجعه  پژوهشگر به منزل بیمار،  توسط وی تکمیل می گردد.

اگر بیمار در گروه مداخله قرار گرفت، در شروع، پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک ، پرسشنامه استاندارد سنجش شدت خستگی و پرسشنامه استاندارد کیفیت زندگی از طریق مصاحبه توسط پژوهشگر تکمیل می­گردد. سپس به گروه مداخله طی 3 جلسه آموزشی به مدت 45 تا 30 دقیقه در سه روز متوالی به روش چهره به چهره و فردی بر بالین بیمار برنامه توانبخشی ریوی مشتمل برآموزش نظری و عملی (در مورد بیماری انسداد مزمن ریوی، عوامل ایجاد بیماری، اصول رعایت رژیم غذایی و رژیم دارویی خاص بیماری، ترک سیگار، آموزش تمرینات ورزشی شامل پیاده روی، تنفس لب غنچه ای، تنفس دیافراگمی و سرفه موثر و تمرین آن در حضور پژوهشگر) داده می شود. در پایان جلسه کتابچه مصور آموزشی مشتمل بر محتوای آموزش در اختیار بیماران قرار خواهد گرفت و از بیمار خواسته می شود که پس از ترخیص از بیمارستان نیز ورزش پیاده روی را سه روز در هفته به مدت30-20 دقیقه (یک روز درمیان) ،تنفس لب غنچه ای را 4 بار در روز، تنفس دیافراگمی 4 بار در روز و سرفه موثر را 4 بار در روز به مدت 8هفته انجام دهد و اصول آموزش داده شده را رعایت و در چک لیستی که دراختیار بیمار قرار داده می شود علامت بزند. همچنین 4 هفته بعد از آخرین جلسه آموزش، پژوهشگر با هماهنگی با خانواده بیمار با مراجعه به منزل بیمار، آموزش ها را مجددا با بیمار تمرین خواهد کرد و از بیمار می خواهد تمرینات  را در حضور وی انجام دهد  در ضمن در این جلسه چک لیست بیماررا نیز توسط پژوهشگرکنترل خواهد شد. لازم به ذکر است که این چک لیست در اختیار محقق نیز قرار دارد و محقق یک بار در هفته با بیمار تماس گرفته تا از انجام تمرینات و به کارگیری اصول آموزش داده شده، اطمینان حاصل کند. سپس در پایان 7 هفته مجددا میزان خستگی و کیفیت زندگی  از طریق هماهنگی تلفنی با بیمار و خانواده ، مراجعه پژوهشگر به منزل بیمار، توسط وی تکمیل می گردد.

در پایان کار، آموزش­های داده شده به گروه مداخله در قالب جزوه و کتابچه آموزشی که توسط پژوهشگر تهیه شده به گروه کنترل  داده شده و از آنان خواسته می­شود که آن را مطالعه نمایند.

جهت انجام تجزیه و تحلیل آماری، داده ها جمع آوری و پس از کدگذاری وارد  نرم افزار  spss نسخه 21 خواهد شد.

برای توصیف ویژگیهای فردی در گروههای مورد مطالعه و تعیین شاخصهای مرکزی و پراکندگی همچون حداقل، حداکثر، دامنه تغییرات، میانگین، انحراف معیار، درصد و فراوانی از آمار توصیفی استفاده خواهد شد.

 برای مقایسه میانگین‌ها در هر گروه در قبل و بعد از مداخله از آزمون تی زوجی و برای توزیع غیر نرمال داده‌ها از معادل نا پارامتری آن آزمون ویلکاکسون استفاده خواهد شد، برای مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو، برای مقایسه میانگین‌های نمرات هر گروه و  تغییرات  در هر گروه از آزمون تی مستقل و برای توزیع غیر نرمال داده‌ها از معادل نا پارامتری آن آزمون من ویتنی یو استفاده خواهد  شد.  برای تعیین اثربخشی مداخله آموزشی هم‌زمان با تعدیل اثر برخی متغیرهای کمی از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده می‌شود.  سطح معناداری در این مطالعه 05/. مدنظر است.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

احتمال ریزش نمونه ها به دلیل فوت و یا تشدید بیماری،  براین اساس ، حجم نمونه افزایش خواهد یافت.

احتمال عدم همکاری بیمار با پژوهشگر، تلاش خواهد شد با بیان اهداف مطالعه و رضایت بیمار این محدودیت رفع گردد

منابع بر اساس ونکوور

1- Smeltzer SC, et al. Brunner and Suddarths of medical – surgical nursing. 11th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins; 2010. P. 145-149: 602-604,608-611

2- Mirbagher Ajorpaz N, Rezaei M. The Effect of Lung Rehabilitation Program on Quality of Life in Elderly People with Chronic Obstructive Pulmonary Diseas.2010 [In Persian].P.153-256

3 - Polatli M, Bilgin C, Saylan B, Başlilar S, Toprak E, Ergen H, et al. A cross sectional observational study on the influence of chronic obstructive pulmonary disease on activities of daily living: the COPD-Life study. Tuberk Toraks. 2012; 60(1): 1-12.  

4- Thomas MJ,Simpson J, Riley R, Grant.The Impact of Home-based Physiotherapy Interventions on Breathlessness during Activities of Daily Living in Severe COPD: A Systematic Review. Physiotherapy. 2010; 96(2): 108-19

5- Voll-Aanerud M, Eagan TM, Wentzel-Larsen T, Gulsvik A, Bakke PS. Respiratory symptoms, COPD severity, and health related quality of life in a general population sample. Respir Med 2008;102(3):399-406

6- Smeltzer SC, Bare B, Hinkle J, Cheever K. Brunner & Suddath's textbook of medical-surgical nursing. 12thed.  Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins; 2011

7- Mirbagher A N, Memarian R. [The effects of rehabilitation techniques on the pulmonary function tests in moderate severity COPD patients]. Ofogh-e-danesh J Gonabad Univ Med Sci Health Services 2009;15(1):19-26  [In Persian]

8-Zakerimoghadam M, Tavasoli K, Nejad AK, Khoshkesht S. The effect of breathing exercises on the fatigue levels of patients with chronic obstructive pulmonary disease. Acta Med Indones 2011;43(1):29-33

9- Zakerimoghadam M, Shaban MA, Kazemnejad AN, Kh T. The effect of breathing exercises on fatigue level of COPD patients. Journal of hayat. 2006 Jul 15;12(3):17-25. (Persian)

10- Tödt K, Skargren E, kentson M, Theander K, Jakobsson P, Unosson M. Experience of fatigue, and its relationship to physical capacity and disease severity in men and women with COPD. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2014;9:17-25. doi: 10.2147/COPD.S52506

11- Friedberg F, Jason LA. Understanding chronic fatigue syndrome: An empirical guide to assessment and treatment. American Psychological Association; 1998.

12-  Najafi Mehri S, Pashandi SH, Mahmoudi H, Ebadi A, Ghanei M. The relationship between fatigue and spirometric parameters in chemical warfare victims Respiratory disorders.2010 ;11(42):156-60. [In Persian]

13- Vardar-Yagli N, Saglam M, Savci S, Inal-Ince D, Calik-Kutukcu E, Arikan H, Coplu L. Impact of sleep quality on functional capacity, peripheral muscle strength and quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Expert review of respiratory medicine. 2015 Mar 4;9(2):233-9.

14-Jokar Z, Mohammadi F, Khankeh HR, Tafti SF. Effect of Home-based
Pulmonary Rehabilitation on Fatigue in Patients with COPD. Hayat
2013;18:64-72.[Persian].

15-KheirAbadi G, Shahkoochakian, Amanat S, Nemati M. [Quality of life of patients with COPD compared with controls]. Bimonthly Journal of Hormozgan University of Medical Sciences 2009;12(4):255-60. [In Persian]

16. WHO Quality of Life Group. WHOQOL-BREF Introduction, Adminstration and scoring, Field Trial version, World Health  Organization. Geneva: 1996

17- Clarke J, Forde R. Diabetes mellitus - Psychosocial issues in diabetes. Accessed from: http://www.inmo.ie/Home/Index/6202/5736. Available at 30 Jul 2012.

18- Heo S, Lennie TA, Okoli C, Moser DK. Quality of life in patients with heart failure: ask the patients. Heart Lung. 2009 Mar-Apr;38(2):100-8.
 

19- Belfer MH, Reardon JZ. Improving exercise tolerance and quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease. J Am Osteopath Assoc 2009;109(5):268-78

20-Holland A. Breathing retraining for individuals with chronic obstructive pulmonary disease - no role for clinicians. Chronic respiratory disease. 2009;6(1):45-6

21- Brissot R, Gonzalez-Bermejo J, Lassalle A, Desrues B, Doutrellot PL. Fatigue and respiratorydisorders. Annales de radaptation et de made cine physique. 2006; 49: 403-412

22- Halvani A, Tavakoli M, Safari Kamalabadi M. [Epidemiology of COPD in Inpatients]. JSSU, TheJournal of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences. 2009; 17(2): 3-9. (Persian)
 

23 - Arjmand M. [Translation of Harrison’s principles of medicine: Disorders of respiratory system].Fauci A, Braunwald E, Kasper D, Hauser S, Longo D, Jameson J, et al (Authors). Tehran: Arjmand Publications; 2009. P. 179-197. (Persian)

24- Brandt CL. Study of older adults' use of self-regulation for COPD self-management informs an evidence-based patient teaching plan. Rehabil Nurs. 2013 Jan-Feb; 38(1): 11-23.
 

25- Nguyen HQ, Donesky-Cuenco D, Wolpin S, Reinke LF, Benditt JO, Paul SM, et al. Randomized controlled trial of an internet-based versus face-to-face dyspnea self-management program for patients with chronic obstructive pulmonary disease: pilot study. J Med Internet Res. 2008 Apr 16; 10(2): e9.

26- Lomundal BK, Steinsbekk A. Observational studies of a one year self-management program and atwo year pulmonary rehabilitation program in patients with COPD. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis.2007 Dec; 2(4): 617-624

27- Yang IA, Brown JL, George J, Jenkins S, McDonald CF, McDonald VM, Phillips K, Smith BJ, Zwar NA, Dabscheck E. COPD‐X Australian and New Zealand guidelines for the diagnosis and management of chronic obstructive pulmonary disease: 2017 update. Medical Journal of Australia. 2017 Nov;207(10):436-42.

28- Solanes I, Guell R, Casan P, Sotomayor C, Gonzalez A, Feixas T, et al. Duration of pulmonary rehabilitation to achieve a plateau in quality of life and walk test in COPD. Respir Med 2008 Dec 29

29- Nici L, Donner C, WoutersE, etal. American ThoracicSociety/European Respiratory Society Statementon Pulmonary Rehabilitation. Am J Respir CritCare Med.2006;173(12):1390-413.

30- Potter P, Perry A. Basic nursing essential for practice. St. Louis: Mosby Co; 2003. P. 656  

31- Rankin SH, Stallings KD, London F. Patient education in health and illness. Philadelphia: PA. Lippincott Williams and Wilkins; 2005. P. 711-712.

32- Saberian M. [Patient education plan]. Tehran: Boshra Co; 2003. P. 17. (Persian)

33-  Johnson A, Mytine JT. Written and verbal vs visual assessment. Journal of Health Communication. 2005; 11: 651-664

34- Roberts I, et al. The back home trial . general practitioner- supported may change back pain behaviors. Spine. 2002; 21: 345-355

35- Jokar Z, Mohammadi F, Khankeh H, Rabee Z, Falah Tafti S. Effect of
home-based pulmonary rehabilitation on daily activity of patients with
chronic obstructive pulmonary disease. Evidence Based Care 2014;4:69-
76

36- Etemadi Sanandaji M, Ghahri Sarabi M, Bonakdar H, Akbarzadeh Baghban A, Bondarkhansh H, Ghasemi S . Comparison of the effect of face and face education and self-efficacy training Respiratory diseases in patients with chronic obstructive pulmonary disease . 2016 [Article inpersian]

37- Boeselt T, Nell C, Lütteken L, Katharina Kehr K, Koepke J, & et al.

Benefits of High-Intensity Exercise Training to Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease . 2017

38- Geidl W, Jana Semrau J, Streber R, Lehbert  N,  Wingart S, Tallner A,Wittmann M, Wagner R, Schultz K, Pfeifer K . Effects of a brief, pedometer-based behavioral intervention for individuals with COPD during inpatient pulmonary rehabilitation on 6-week and 6-month
objectively measured physical activity. 2017

39- Maddocks M, Kon S, Canavan J, Jones S, Nolan C,Labey A,Polkey M,Man W. Physical frailty and pulmonary rehabilitation in COPD. 2016

40- He M, Sue Yu S, Wang L, Lv H, Qiu Z. Efciency and Safety of PulmonaryRehabilitation in Acute Exacerbation of Chronic Obstructive Pulmonary Disease 2015

41- Motaharinezhad F, Parvaneh Sh, Ghahari S. Fatigue in People with Multiple Sclerosis: Cause, Evaluation and Treatment. 2016 [Article inpersian]

42- Shahvaroukhi Farahani A, Azimian M, Fallahpour M, Karimloo M. Validity and Reliability of the Persian Version of the Fatigue Measuring Scale Questionnaire in Multiple Sclerosis Patients.2012 [Article inpersian]

43- Watt T, Groenvold M, Bjorner JB, Noerholm V, Rasmussen NA, Bech P. Fatigue in the Danish general population. Influence of sociodemographic factors and disease. Journal of Epidemiology & Community Health. 2000 Nov 1;54(11):827-33.

44-  Najafi Mehri S, Pashandi S, Mahmoodi H, Ebadi A, Ghanei MJIjow, health p. Assessment of fatigue and spirometery parameters in chemical war victims with respiratory disease. 2010;2(4):29-35.
45. Smets EM, Garssen B, Bonke BD, De Haes JC. The Multidimensional Fatigue Inventory (MFI) psychometric qualities of an instrument to assess fatigue. Journal of psychosomatic research. 1995 Apr 1;39(3):315-25

46. Hafezi S, Zare H, Mehri SN, Mahmoodi H, editors. The Multidimensional Fatigue Inventory validation and fatigue assessment in Iranian distance education students. Distance Learning andEducation (ICDLE), 2010 4th International Conference on; 2010: IEEE

47- Mozaffari A,Ghulamzadeh Bays M, Relationship between clinical signs and pulmonary function of treated tuberculosis patients.2013.P.156. (Persian).

  48-Tafti Fallah S, Chraghvandi A, Makry B,Tallischi F. Determining the validity and reliability of the Persian version of St. George's Respiratory Questionnaire. Breath. 2014;1(93):11-16(Persian)

این پژوهش  با هدف تاثیر برنامه توانبخشی ریوی بر روی کیفیت زندگی و خستگی بیماران copd انجام خواهد شد. ابزار این پژوهش پرسشنامه می باشد که در دو مرحله قبل و بعد از مداخله پر می شود. در پایان داده ها آنالیز شده و نتایج استخراج می شود.

ندارد

1- بهبود کیفیت زندگی بیماران copd

2- بهبود خستگی بیماران copd

3- کاهش بار اقتصادی بیمارستان ها و بیمار

ندارد

شرکت در این طرح هیچ هزینه ای برای شما ندارد.

ندارد

کلیه اطلاعات شما به صورت محرمانه باقی میماند

در صورت بروز مشکل یا سوال با این شماره تماس گرفته شود 09155419970

در صورت رضایت ندادن، از طرح انصراف داده می شوند.

قبل از شروع طرح پژوهشی، از هر بیمار رضایت آگاهانه گرفته خواهد شد و سپس وارد طرح خواهند شد.

پرسشنامه دموگرافیک بیماران مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه

این پرسشنامه برای بررسی اطلاعات شخصی و اطلاعات مربوط به بیماری شما طراحی گردیده است . لطفا در صورت تمایل جاهای خالی را تکمیل و گزینه های صحیح را علامت بزنید .

1- نام و نام خانوادگی :

2- سن:        

3- جنس:                     مرد                   زن     

4- وضعیت تأهل:        مجرد           متأهل         بیوه      سایر           

  5-  سطح تحصیلات :     بیسواد  ابتدایی     راهنمایی    زیر دیپلم        دیپلم     دانشگاهی

 6- وضعیت اشتغال :   شاغل       بیکار         خانه دار      بازنشسته

 7-  قد               وزن 

       شاخص توده بدنی     زیر 18.5           24.9 تا 18.5    29.9 تا 25  
34.9 تا 30      39.9 تا 35      بیشتر از 40                 

     8- میزان فشار خون: ....... 

9-مدت ابتلا به بیماری :  کمتر از یکسال            1-5 سال             بالاتر از 5 سال

 10-  مرحله بیماری :                   مرحله 3                     مرحله 2

11-  در معرض دود دخانیات بودن     بلی                            خیر                                

12-  سابقه مصرف سیگار:             دارد                           ندارد                 ترک کرده

  13- سابقه بستری در بیمارستان  بله                           خیر  

14 قومیت                      فارس                           بلوچ      سایر     

15- سابقه ابتلا به بیماری دیابت  بله                                   خیر     

16- سابقه ابتلا به بیماری قلبی - عروقی بله                                   خیر            

17- داروهای مصرفی :

پرسشنامه استاندارد خستگیMFI

پرسشنامه استاندارد بیماران ریوی ( اقتباس از بیمارستان سنت جورج )

این پرسشنامه برای بررسی کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در بیماران مزمن انسدادی ریه طراحی گردیده است . لطفا در صورت تمایل نزدیک ترین گزینه مورد نظر را علامت بزنید .

لطفاً مشکلات تنفسی خود را در طول 4 هفته گذشته شرح دهید.

                                                  تقریباً‌  هرروز    چندین روز درهفته     چندین روز درماه      فقط هنگام عفونت    اصلا

1. آیا در طول  یکماه گذشته سرفه داشته اید.         O              O                    O                   O                  O 

2. آیا در طول یکماه گذشته خلط داشته اید.          O              O                    O                   O                  O 

3. آیا در طول یکماه گذشته تنگی نفس داشته اید.   O               O                    O                   O                    O    

4. آیا در طول یکماه گذشته خس خس داشته اید.    O              O                    O                   O                  O                                                                

5.  در طول یکماه گذشته حملات شدید تنگی نفس و مشکلات ریوی داشته اید.

الف)بیش از 3 بار  O     ب)3 بار O      ج)2 بار  O        د)یک بار O              ه)هیچ حمله یا ناراحتی حاد تنفسی جدی نداشته ام O    

6. در صورتیکه حملات شدید تنگی نفس و مشکلات ریوی جدی در طول ماه گذشته داشته اید ، چند روز طول کشیده است .

الف) بیش از یک هفتهO         ب)سه روزیا بیشتر  O                   ج) یک روزیا دو روز O               د) کمتر از یک روز O   

7. درطول یکماه گذشته ، بطور متوسط در طول هر هفته چند روز احساس نشاط و سلامتی داشته اید.

الف) تقریباً هیچ روز O      ب) 2-1 روز O             ج) 4-3 روزO       د) تقریباً هر روز O   ه) بدون استثناء تمامی روزهاO                                                       

8. اگر خس خس سینه داشته اید آیا موقع صبح بیشتر بوده است.     بلی O          خیر O

بخش دوم فعالیت

وضعیت تنفسی خود را چگونه تعبیر می کنید لطفاً‌ یکی از دوایر را علامت بزنید.

• مهمترین مشکل زندگی من است.                     O                                              

• مشکلات زیادی برای من ایجاد می کند.               O                 

• مشکلات کمی برای من ایجاد می کند.                O                

• مشکلی برای من ایجاد نمی کند.           O                    

اگر شاغل هستید :

• وضعیت تنفسی باعث شد دیگر کار نکنم                                               O
• وضعیت تنفسی من با کارم تداخل داشت یا باعث شد تغییر شغل دهم                        O
• وضعیت تنفسی من روی کارم تاثیری ندارد                                             O

 این قسمت در رابطه با فعالیت های است که معمولاً ایجاد تنگی نفس می کند. لطفاً‌ هر دایره ای را که در حال حاضر در مورد

 شما صدق می کند علامت بگذارید.                                                صحیح                           غلط 

• نشستن یا بی حرکت دراز کشیدن                                       O                            O                    
• استحمام یا تعویض لباس                                                        O                         O                
• راه رفتن در منزل                                                         O                  O                                       
• راه رفتن در خارج از منزل در محل صاف                                        O                   O   

• بالا رفتن از پله                                                           O                       O                                  
• بالا رفتن تپه                                                                      O                          O                               
• ورزش کردن و یا بازی های فعالانه نظیر بسکتبال و یا تنیس          O                         O

این قسمت سوالات بیشتری در رابطه با سرفه و تنگی نفس مطرح شده است لطفاً هر کدام را که در حال حاضر در  مورد شما صدق می کند علامت بگذارید.  

                                                                     صحیح              غلط         

♦    سرفه مرا اذیت می کند.                                           O           O   

♦   سرفه مرا خسته می کند.                                            O            O   

 ♦هنگام صحبت کردن تنگی نفس ایجاد می‌ شود.                   O           O            

 ♦هنگام خم شدن تنگی نفس ایجاد می شود.                        O           O   

 ♦سرفه یا تنگی نفس خواب مرا مختل کرده است.                  O           O   

 ♦من خیلی سریع خسته می شوم.                                   O            O   

در این قسمت سوالاتی در رابطه با سایر مسائلی که مشکلات تنفسی برای شما ایجاد می کند مطرح شده است. لطفاً‌  هر کدام را که در حال حاضر در مورد شما صدق می کند را علامت بزنید.                                                                                            صحیح          غلط

• سرفه و نحوه تنفس من موجب شرمندگی در جمع می شود .                                      O           O   

• مشکل تنفسی من موجب آزار خانواده ،‌دوستان و همسایه می شود.                   O           O   

• هنگامیکه نتوانم بطور طبیعی تنفس کنم هول می شوم یا می ترسم.                  O           O   

• احساس می کنم که نمی توانم مشکلات تنفسی خود را کنترل کنم.                  O           O   

• فکر می کنم که مشکلات تنفسی من هرگز بهبود نیابند.                                 O           O            

• به علت مشکلات تنفسی تبدیل به فردی بیهوده شده ام .                               O           O   

• ورزش برای من خطرناک است.                                                                          O           O   

• انجام هر گونه فعالیتی مشکل و سخت به نظر می رسد.                                                O           O    

این قسمت در رابطه با داروهای نظیر اکسیژن درمانی ،‌داروهای استنشاقی و قرص ها طرح شده است. لطفاً اگر در حال حاضر دارو مصرف نمی کنید به قسمت ششم بروید و درصورت مصرف دارو، لطفاً مواردی را که در حال حاضر در مورد شما صدق می کند علامت بزنید.                                                                       صحیح                   غلط            

داروهای مربوط به بیماری ریوی من کمک چندانی نمی کند.                     O             O   

من از استفاده دارو در جمع احساس شرمنده گی می کنم.                                  O               O   

 داروهای تنفسی عوارض جانبی زیادی برای من ایجاد می کند.                               O              O   

 استفاده از داروهای تنفسی با زندگی من تناقصات زیادی دارد.                             O               O   

این سوالات در رابطه با تاثیرات مشکلات تنفسی بر فعالیت های شما مطرح شده است. در هریک از این سوالات در صورتیکه یک یا چند مورد آن در مورد شما صادق است گزینه درست را علامت بزنید در غیر این صورت گزینه نادرست را علامت بزنید.       

                                                                                                                                          صحیح        غلط                                                                      

• استحمام یا  لباس پوشیدن وقت زیادی از من می گیرد                                                           O           O   

• من نمی توانم حمام کنم و این عمل خیلی طول می کشد.                                                        O           O  
• من از سایر همسالانم کندتر راه میروم و یا برای استراحت باید متوقف شوم .                                               O           O                                                                                                                   
• کارهایی مانند کارهای خانه زمان زیادی می برد و یا من مجبورم برای استراحت دست از کار بکشم                O           O                                                                                                                   

• اگر عجله کنم ویا به سرعت راه بروم باید متوقف شوم ویا سرعتم را کم  کنم.                                               O           O     

• مشکلات تنفسی انجام فعالیت های نظیر بالا رفتن از تپه  ،‌بالا رفتن از پله فعالیتهای                                O           O   

باغبانی سبک مثل علف زنی و یا فعالیت هایی مثل پنچرگیری را برای من مشکل است.                    

• مشکلات تنفسی انجام کارهایی نظیر حمل بارهای سنگین ، کندن گودال یا برف روبی                              O           O   

پیاده روی خیلی سریع را برای من مشکل ساخته است.                                                          

• مشکلات تنفسی انجام فعالیت هائی مثل بالا رفتن از پله ها بطور سریع همراه با حمل بار                     O           O   

 سنگین در سر بالایی یا دویدن سریع را برای من مشکل ساخته است .              

تاثیرات مشکلات تنفسی بر فعالیت روزانه شما بطور معمول چیست؟ هریک از مواردی که به علت مشکلات تنفسی در مورد شما صادق است علامت بزنید.   

                                                                                                       صحیح          غلط

• من نمی توانم فعالیت های ورزشی انجام دهم .                                           O           O   
• من نمی توانم فعالیت های تفریحی انجام دهم.                                             O           O   
• من نمی توانم خرید معمولی خانه را انجام دهم .                                           O           O   
• من نمی توانم امور معمولی مربوط به خانه را انجام دهم .                                 O           O   
• من نمی توانم زیاد از تخت خواب یا صندلی خود دور شوم.                               O           O

ذیلا فهرستی از سایر فعالیت هایی که ممکن است مشکلات تنفسی شما را از انجام آن بازدارد آمده است  ( شما اجباری به پاسخ دادن آن ندارید این فهرست صرفاً به منظور یاد آوری تاثیرات مشکلات تنفسی بر فعالیت شما آمده است) درصورت جواب مثبت گزینه صحیح و در غیر این صورت گزینه غلط را علامت بزنید .

                                                                                                                                    صحیح        غلط

• پیاده روی                                                                                                              O           O   
• انجام کارهای خانه یا مربوط به باغچه                                                                                O           O   
• نزدیکی و یا فعالیت جنسی                                                                                            O           O   
• رفتن به مسجد یا گردشگری                                                                                         O           O   
• قرار گرفتن در محل های دارای آلودگی هوا یا اتاق های پر از دود                                                           O           O   
• ملاقات اقوام یا دوستان یا بازی با بچه ها                                                                                       O           O   

لطفاً‌ هر نوع فعالیت مهم دیگری که ممکن است تحت تاثیر مشکلات تنفسی شما قرار گیرد ذکر کنید.

........................................................................................................................................................................................................

لطفاً‌ جلوی موردی که به بهترین نحو تاثیر مشکل ریوی را برشما بیان می کند علامت بزنید .                        

• هیچیک از فعالیتهایی را که  مایل به انجام آن ها هستم متوقف نمی سازد.                       O                
  • یک یا دو فعالیتی را که مایل به انجام هستم متوقف می سازد.                             O               
• از اکثر فعالیتهایی که من مایل به انجام آن هستم مرا باز می دارد .                     O                
• از تمامی فعالیتهایی که  مایل به انجام آن هستم مرا باز می دارد.                                   O                

   از شما به جهت تکمیل پرسشنامه سپاسگزاریم  . لطفاً‌ توجه کنید که به تمام پرسشها پاسخ داده باشید.

چک لیست:

نام و نام خانوادگی: